GIÁ TRỊ CỦA TÁC PHẨM “ĐỜI SỐNG MỚI” CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH
ĐỐI VỚI VIỆC XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VĂN HÓA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
Từ bao đời nay, đối với người Việt Nam, gia đình luôn là tổ ấm, là chỗ dựa
tin cậy của tất cả các thành viên, là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống
tốt đẹp của dân tộc. Vì vậy, việc giữ gìn và phát huy các giá trị truyền thống của
gia đình Việt Nam luôn được Đảng và Nhà nước quan tâm, tập trung chỉ đạo.
Trong Chiến lược xây dựng gia đình Việt Nam giai đoạn 2015 -2020, Đảng ta đã
xác định gia đình là nhân tố quan trọng quyết định sự phát triển bền vững của xã
hội, là động lực của chiến lược phát triển trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại
hóa đất nước.
Những năm qua, công tác gia đình đã được các cấp, các ngành trong cả nước
thường xuyên coi trọng. Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng văn hóa ở
khu dân cư” đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Việc xây dựng gia đình văn hóa
với các tiêu chí: gia đình no ấm, hòa thuận, tiến bộ, hạnh phúc, thực hiện tốt nghĩa
vụ công dân… được đông đảo cán bộ, đảng viên và nhân dân tích cực hưởng ứng.
Nhiều gia đình đã năng động, sáng tạo trong lao động sản xuất, vươn lên xóa đói,
giảm nghèo, làm giàu chính đáng, là những điển hình tiến trong phát triển kinh tế,
xây dựng gia đình ấm no, hạnh phúc.
Tuy nhiên, mặt trái của cơ chế thị trường đã và đang tác động tiêu cực đến
đạo đức xã hội, nhiều tệ nạn xã hội đã “tấn công” vào các gia đình, ảnh hưởng lớn
đến lối sống, đến việc hình thành nhân cách của con người, các mối quan hệ tốt
đẹp. Quan hệ vợ chồng, anh em, họ hàng, làng xóm bị phai mờ, giá trị tinh thần bị
xem nhẹ. Những thay đổi của xã hội đã kéo theo sự thay đổi của gia đình, khiến
cho các quan hệ trong gia đình trở nên lỏng lẻo. Nhiều gia đình có điều kiện, cha
mẹ mải lo làm ăn, công tác, không có thời gian quan tâm đến chuyện gia đình,
thiếu sự chăm lo, giáo dục con cái dẫn đến con cái hư hỏng, sa vào tệ nạn xã hội.
Tình trạng li hôn ngày càng gia tăng kéo theo những hệ lụy không nhỏ đối
với từng gia đình và toàn xã hội. Do còn ảnh hưởng bởi tư tưởng “trọng nam,
khinh nữ”, đàn ông là trụ cột trong gia đình nên có thể quyết định mọi vấn đề trong
1


từng gia đình thực chất là những chuẩn mực của văn hóa gia đình, nó có vai trò
điều chỉnh hành vi của từng thành viên của gia đình, nó định hướng cho sự phát
triển gia đình bền vững và quan trọng hơn nó là nền tảng cho sự cố kết tính bền
vững của từng thành viên trong gia đình. Văn hóa gia đình góp phần duy trì và
phát triển văn hóa của các nhóm cộng đồng xã hội (dòng họ, làng xã, dân tộc, giai
4

Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb CTQG, Hà Nội, 2002, t.9, tr.529

5

Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb CTQG, Hà Nội, 2002, t.5, tr.100

4


cấp...). Nó bảo lưu những giá trị, chuẩn mực văn hóa truyền thống trong đời sống
của gia đình. Bởi các giá trị tốt đẹp của gia đình luôn luôn gắn kết giá trị tốt đẹp
của cộng đồng.
Gia đình truyền thống Việt Nam xưa rất chú trọng xây dựng gia đạo, gia
phong và gia lễ, trong đó gia đạo là sức mạnh của gia đình. Gia đạo là đạo đức của
gia đình như đạo hiếu, đạo ông bà, đạo cha con, đạo vợ chồng, đạo anh em. Đạo
hiếu là hiếu nghĩa của con cháu đối với ông bà, cha mẹ. Gia lễ là phép ứng xử của
con người theo một nguyên tắc có tôn ti trật tự theo lễ tiết, đặc biệt là việc thờ cúng
tổ tiên, đáp ứng nhu cầu đời sống tâm linh. ở thời đại nào văn hóa gia đình cũng là
nền tảng cho văn hóa xã hội. Văn hóa gia đình giàu tính nhân văn, nhân bản, đề
cao giá trị đạo đức, xây dựng nếp sống văn hóa trật tự, kỷ cương, hun đúc tâm hồn,
bản lĩnh cho con người trong từng tế bào của xã hội. Bởi vậy, gia đình tốt là bảo
đảm cho dân giàu, nước mạnh, xã hội lành mạnh và văn minh.
Văn hóa gia đình là một bộ phận, là cái “gốc” của văn hóa làng, văn hóa

Đảng và Nhà nước ta luôn coi trọng vai trò của gia đình và văn hóa gia đình. Nghị
quyết Trung ương 5 (khóa VIII) về Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam
tiên tiến đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc đã nêu: “Giữ gìn và phát huy những đạo
lý tốt đẹp của gia đình Việt Nam. Nêu cao vai trò gương mẫu của các bậc cha mẹ.
Coi trọng xây dựng gia đình văn hóa. Xây dựng mối quan hệ khăng khít giữa gia
đình, nhà trường và xã hội.”6
Văn kiện của Đảng ta đã xác định: “Mở rộng và nâng cao hiệu quả cuộc vận
động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, “Xây dựng nếp sống văn
minh và gia đình văn hóa”, phong trào “Người tốt, việc tốt”, làm cho văn hóa thấm
sâu vào từng khu dân cư, từng gia đình, từng người, hoàn thiện hệ giá trị mới của
con người Việt Nam…”.7 Nghị quyết Đại hội X của Đảng một lần nữa nhấn mạnh:
“Phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp của gia đình Việt Nam, thích ứng với
những đòi hỏi của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Xây dựng gia đình no
6

Văn kiện Hội nghị lần thứ năm ban chấp hành Trung ương khóa VIII, Nxb

CTQG, Hà Nội, 1998, tr 60.
7

Văn kiện Đại hội Đảng thời kỳ đổi mới, Nxb CTQG, Hà Nội, 2005, tr 737.

6


ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc, thật sự là tổ ấm của mỗi người, là tế bào lành
mạnh của xã hội, là môi trường quan trọng hình thành, nuôi dưỡng và giáo dục
nhân cách con người, bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống tốt đẹp, tạo nguồn
nhân lực phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”8.
Hiện nay, nước ta đang thực hiện tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và

Từ thực tế trên, chúng ta thấy việc phát huy các giá trị văn hóa tốt đẹp của
gia đình truyền thống trong công tác xây dựng gia đình văn hóa có đời sống kinh tế
phát triển, đời sống văn hóa tinh thần lành mạnh phong phú là yêu cầu bức thiết
của toàn xã hội. Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng nói: “Ba trụ cột của ý thức cộng
đồng người Việt, đó là gia đình (nhà), làng và nước. Ngày nay, xây dựng một xã
hội công bằng, văn minh đòi hỏi chúng ta phải trở lại với những giá trị văn hóa
truyền thống tốt đẹp từ gia đình.”9
Như vậy, gia đình là một vấn đề lớn, luôn được Đảng, Nhà nước quan tâm.
Gia đình Việt Nam trong thời kỳ đổi mới hiện nay là một trong những động lực
quan trọng thúc đẩy sự phát triển đất nước nhằm thực hiện mục tiêu dân giàu, nước
mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Xây dựng gia đình văn hóa – một mục tiêu
quan trọng thường xuyên của công tác xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở trong
thời kỳ đổi mới.
Chỉ thị số 49-CT/TW, ngày 21-2-2005, của Ban Chấp hành Trung ương
Đảng Cộng sản Việt Nam nhấn mạnh: “Trong thời gian tới, nếu chúng ta không
quan tâm củng cố, ổn định và xây dựng gia đình, những khó khăn và thách thức sẽ
tiếp tục làm suy yếu gia đình, suy yếu động lực của sự nghiệp công nhiệp hóa, hiện
đại hóa đất nước”. Đề cao giá trị văn hóa gia đình và xây dựng gia đình văn hóa là
mục tiêu vừa có tính chiến lược, vừa có tính cấp bách trong sự nghiệp xây dựng
con người mới xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, phù hợp với truyền thống đạo lý của
dân tộc và phù hợp với quy luật phát triển tất yếu của xã hội. Do đó, công tác xây
dựng văn hóa gia đình và phong trào xây dựng gia đình văn hóa trong giai đoạn
mới cần tập trung vào một số nội dung sau:
Một là, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với phong trào xây dựng gia
đình văn hóa, tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền để các cấp ủy, chính quyền,
các tổ chức đoàn thể từ trung ương đến cơ sở nhận thức sâu sắc về vị trí, vai trò và
9

Xây dựng gia đình văn hóa trong sự nghiệp đổi mới, Nxb CTQG, Hà Nội, 1997, tr


được sự đồng tình hưởng ứng của nhân dân. Tiếp tục nghiên cứu xây dựng các mô
hình gia đình văn hóa trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa với những giá trị
mới tiên tiến cần tiếp thu và dự báo những biến đổi về gia đình trong thời kỳ mới,
đề xuất hướng giải quyết những thách thức trong lĩnh vực gia đình. Đây cũng là
9


một trong những yếu tố quan trọng quyết định sự thành công của phong trào xây
dựng gia đình văn hóa.
Bốn là, phải có sự đầu tư về kinh phí, nguồn lực cho phong trào xây dựng
gia đình văn hóa kết hợp với phương châm xã hội hóa, tạo nền tảng cho sự phát
triển chung của toàn xã hội. Thường xuyên tổng kết, sơ kết phong trào xây dựng
gia đình văn hóa, đánh giá kết quả phấn đấu xây dựng gia đình văn hóa từng giai
đoạn kết hợp với các phong trào khác để đạt được hiệu quả thiết thực, đồng thời rút
ra được những bài học kinh nghiệm từ việc tổ chức thành công Hội nghị biểu
dương gia đình văn hóa tiêu biểu xuất sắc các cấp và Hội nghị toàn quốc (tổ chức
tại Hà Nội vào quý III năm 2007) nhằm tôn vinh, nhân rộng điển hình các gia đình
văn hóa tiêu biểu xuất sắc để nêu gương cho toàn xã hội. Đồng thời đưa hoạt động
này thành định kỳ thường xuyên của các cấp từ trung ương đến địa phương.
Năm là, phải thường xuyên tập huấn, bồi dưỡng, cung cấp kiến thức văn hóa
gia đình và nội dung công tác xây dựng gia đình văn hóa cho cán bộ chỉ đạo hướng
dẫn phong trào xây dựng gia đình văn hóa các cấp, nhằm trang bị kiến thức xây
dựng gia đình văn hóa trong đời sống xã hội hiện đại để cập nhật trước yêu cầu đổi
mới của thời đại và có định hướng hướng dẫn nhân dân thực hiện lâu dài.
Để đạt được mục tiêu: “Xây dựng gia đình no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh
phúc, thực sự là tổ ấm của mỗi người, là tế bào lành mạnh của xã hội, là môi
trường hình thành, nuôi dưỡng và giáo dục nhân cách con người, bảo tồn và phát
huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp, tạo nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp
xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” mà Đảng ta đã đề ra, trước hết cần nâng cao nhận
thức của các cấp, các ngành và cộng đồng về vị trí, vai trò của gia đình trong thời