TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC
=====o0o=====

NGUYỄN THỊ HUỆ

THIẾT KẾ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM
SÁNG TẠO CHO HỌC SINH LỚP 5 QUA DẠY
HỌC CHỦ ĐỀ THỰC VẬT VÀ ĐỘNG VẬT
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Giáo dục Tiểu học
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học:
ThS. Nguyễn Thị Hƣơng

HÀ NỘI, 2016


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài ........................................................................................ 1
2. Mục đích nghiên cứu .................................................................................. 2
3. Đối tượng nghiên cứu, khách thể nghiên cứu ............................................. 2
4. Phạm vi nghiên cứu .................................................................................... 2
5. Giả thuyết khoa học .................................................................................... 3
6. Nhiệm vụ nghiên cứu ................................................................................. 3
7. Phương pháp nghiên cứu ............................................................................ 3
8. Cấu trúc khóa luận ...................................................................................... 3
NỘI DUNG
Chƣơng 1. Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn của việc thiết kế hoạt động trải
nghiệm sáng tạo cho học sinh lớp 5 qua dạy học chủ đề Thực vật và động
vật ................................................................................................................... 4

2.4. Minh họa một số hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho học
sinh lớp 5 qua dạy học chủ đề Thực vật và động vật ..................................... 37
Chƣơng 3. Thực nghiệm khoa học .............................................................. 53
KẾT LUẬN và KIẾN NGHỊ ....................................................................... 60


DANH MỤC VIẾT TẮT

PPDH

: Phương pháp dạy học

HS

: Học sinh

GV

: Giáo viên

TNST

: Trải nghiệm sáng tạo

HSTH

: Học sinh tiểu học

TCN




LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đề tài “Thiết kế hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho
học sinh lớp 5 qua dạy học chủ đề Thực vật và động vật” là kết quả mà tôi
đã nghiên cứu qua đợt thực tập cuối năm. Trong quá trình nghiên cứu tôi có
sử dụng các tài liệu của một số nhà nghiên cứu của một số tác giả khác. Tuy
nhiên đó chỉ là cơ sở để tôi rút ra được những vấn đề cần tìm hiểu ở đề tài của
mình. Đây là kết quả của riêng cá nhân tôi, hoàn toàn không trùng với kết quả
khác.
Tôi xin chịu trách nhiệm về sự cam đoan này.
Hà Nội, tháng 5 năm 2016
Sinh viên

Nguyễn Thị Huệ


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Đổi mới PPDH là một trong những nhiệm vụ quan trọng của cải cách
giáo dục nói chung cũng như cấp tiểu học nói riêng. Mục tiêu, chương trình,
nội dung dạy học mới đòi hỏi việc cải tiến PPDH và sử dụng những PPDH
mới. Trong những năm gần đây, các trường tiểu học đã có những cố gắng
trong việc đổi mới PPDH và đã đạt được những tiến bộ trong việc phát huy
tính tích cực của HS. Tuy nhiên, các PPDH truyền thống, đặc biệt là thuyết
trình vẫn chiếm một vị trí chủ đạo trong các PPDH ở các trường tiểu học nói
chung, hạn chế việc phát huy tính tích cực và sáng tạo của HS. Điều quan
trọng của một nền giáo dục tiên tiến đó là biến người học trở thành chủ thể
tích cực, chủ động trong việc tìm tòi các tri thức và ứng dụng tri thức mình
học được vào thực tiễn đời sống. Chính vì vậy nền giáo dục hiện nay đã

2. Mục đích nghiên cứu
Đề xuất quy trình thiết kế hoạt động TNST cho HS lớp 5 qua dạy học
chủ đề Thực vật và động vật.
Thiết kế được các hoạt động TNST phù hợp vào dạy học chủ đề Thực
vật và động vật trong môn Khoa học lớp 5.
3. Đối tƣợng nghiên cứu, khách thể nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Việc thiết kế hoạt động TNST cho học sinh lớp 5 qua dạy học chủ đề
Thực vật và động vật.
3.2. Khách thể nghiên cứu
Quá trình dạy học môn Khoa học lớp 5 ở trường tiểu học.
4. Phạm vi nghiên cứu
Do thời gian và kiến thức có hạn nên phạm vi nghiên cứu chỉ dừng lại ở
việc thiết kế hoạt động TNST cho học sinh lớp 5 thông qua dạy học chủ đề
Thực vật và động vật.
Trường Tiểu học Việt Hùng, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội.
5. Giả thuyết khoa học

2


Nếu thiết kế được các hoạt động TNST phù hợp cho HS lớp 5 thông qua
dạy học chủ đề Thực vật và động vật thì sẽ nâng cao chất lượng dạy học chủ
đề Thực vật và động vật trong môn Khoa học nói riêng, môn Khoa học nói
chung.
6. Nhiệm vụ nghiên cứu
Nghiên cứu cơ sở lí luận của phương pháp trải nghiệm sáng tạo.
Thực trạng dạy học chủ đề Thực vật và động vật trong môn Khoa học
lớp 5.
Thực trạng thiết kế các hoạt động TNST trong dạy học chủ đề Thực vật

chịu đựng. [tr1020,10]
Theo Wikipedia: Trải nghiệm hay kinh nghiệm (experience) là tổng quan
khái niệm bao gồm: tri thức, kĩ năng thu được thông qua việc tiếp xúc, thao
tác trực tiếp với các sự vật hiện tượng. [14]
Như vậy, kinh nghiệm và trải nghiệm được hiểu giống nhau. Kinh
nghiệm được đề cập tới việc biết như thế nào, trải nghiệm thường đi đến một
tri thức về sự hiểu biết đến sự vật, hiện tượng, sự kiện.
Từ các khái niệm nêu trên chúng tôi rút ra: Trải nghệm là quá trình tham
gia vào các sự kiện, tiếp xúc trực tiếp, hoạt động cụ thể với các sự vật, hiện
tượng nhằm thu thập kiến thức, kĩ năng về các đối tượng.
- Trải nghiệm sáng tạo
TNST là những hoạt động giáo dục được tổ chức gắn liền với kinh
nghiệm, cuộc sống để HS trải nghiệm và sáng tạo, thông qua các hoạt động
thực tế, HS được tự do tìm hiểu, khám phá và sáng tạo để tìm tòi và phát hiện
các kiến thức mà HS cần đạt được trong nội dung bài học.
- Hoạt động trải nghiệm sáng tạo

4


Có nhiều cách gọi khác nhau về hoạt động TNST phù hợp với mục tiêu
của chương trình mới, theo PGS.TS Đinh Thị Kim Thoa: Hoạt động TNST là
hoạt động giáo dục, trong đó, dưới sự hướng dẫn của nhà giáo dục, từng cá
nhân HS được tham gia trực tiếp vào các hoạt động khác nhau của đời sống
nhà trường cũng như ngoài xã hội với tư cách là chủ thể của hoạt động, qua
đó phát triển năng lực thực tiễn, phẩm chất nhân cách và phát huy tiềm năng
sáng tạo của cá nhân mình.
Khái niệm này khẳng định vai trò định hướng, chỉ đạo, hướng dẫn của
nhà giáo dục: thầy cô giáo, cha mẹ học sinh, người phụ trách... Nhà giáo dục
không tổ chức, không phân công HS một cách trực tiếp mà chỉ hướng dẫn, hỗ

dành cho trẻ em được thành lập, câu lạc bộ có mục đích dạy các học sinh thực
hành trồng ngô, ứng dụng khoa học kỹ thuật vào nông nghiệp thông qua các
công việc nhà nông thực tế. Hơn 100 năm sau, hệ thống các câu lạc bộ này trở
thành hoạt động cốt lõi của tổ chức 4 - H tổ chức phát triển thanh thiếu niên
lớn nhất của Mỹ, tiên phong trong ứng dụng học tập qua lao động, trải nghiệm.
Tại Anh, năm 1907, một Trung tướng trong quân đội Anh đã tổ chức một
cuộc cắm trại hướng đạo đầu tiên. Hoạt động này sau phát triển thành phong
trào Hướng đạo sinh rộng khắp toàn cầu. Hướng đạo là một loại hình “Giáo
dục trải nghiệm”, chú ý đặc biệt vào các hoạt động thực hành ngoài trời, bao
gồm: cắm trại, kỹ năng sống trong rừng, kỹ năng sinh tồn, lửa trại, các trò
chơi tập thể và các môn thể thao.
Cho đến năm 1977, với sự thành lập của “Hiệp hội Giáo dục trải nghiệm”
(Association for Experiential Education – AEE), “Giáo dục trải nghiệm” đã
chính thức được thừa nhận bằng văn bản và được tuyên bố rộng rãi.
“Giáo dục trải nghiệm” bước thêm một bước tiến mạnh mẽ hơn khi vào
năm 2002, tại Hội nghị thượng đỉnh Liên hiệp quốc về Phát triển bền vững,
chương trình “Dạy và học vì một tương lai bền vững” đã được UNESCO
thông qua, trong đó có học phần quan trọng về “Giáo dục trải nghiệm” được
giới thiệu, phổ biến và phát triển sâu rộng.

6


Ngày nay, “Giáo dục trải nghiệm” đang tiếp tục phát triển và hình thành
mạng lưới rộng lớn những cá nhân, tổ chức giáo dục, trường học trên toàn thế
giới ứng dụng. UNESCO cũng nhìn nhận: Giáo dục trải nghiệm như là một
triển vọng tương lai tươi sáng cho giáo dục toàn cầu trong các thập kỷ tới.
1.1.1.3. Sự cần thiết của việc thiết kế các hoạt động trải nghiệm sáng tạo
Theo một nghiên cứu (Edgar Dale 1946) chỉ ra rằng:
Chúng ta nhớ:

Các mối quan hệ được hình thành và hoàn thiện: người học với bản thân
mình, người học với những người khác, và người học với thế giới xung quanh.
Từ nhận định trên, theo tôi, với phương pháp học trải nghiệm sẽ giúp
cho HS có thể rèn luyện và học tập một cách tốt nhất, hiệu quả nhất. Phương
pháp học mới giúp các em rèn luyện được cả về kiến thức chuyên môn và kĩ
năng học tập, tìm tòi, phân tích và áp dụng thực tiễn. Vì vậy chúng ta nên phát
triển và áp dụng phương pháp này đối với việc giáo dục HSTH, các em sẽ có
được một kho tàng kiến thức vững chắc, trang bị cho bản thân kĩ năng xã hội
một cách toàn diện.
1.1.2. Hoạt động trải nghiệm sáng tạo ở tiểu học
Hoạt động TNST là các hoạt động giáo dục thực tiễn được tiến hành
song song với hoạt động dạy học trong nhà trường tiểu học. Thông qua các
hoạt động thực hành, những việc làm cụ thể và các hành động của HS. TNST
là các hoạt động giáo dục có mục đích, có tổ chức được thực hiện trong hoặc
ngoài nhà trường nhằm phát triển, nâng cao các tố chất và tiềm năng của bản
thân HS, nuôi dưỡng ý thức sống tự lập, đồng thời quan tâm, chia sẻ tới
những người xung quanh. Thông qua việc tham gia vào các hoạt động TNST,
HS được phát huy vai trò chủ thể, tính tích cực, chủ động, tự giác và sáng tạo
của bản thân. Các em được chủ động tham gia vào tất cả các khâu của quá
trình hoạt động: từ thiết kế hoạt động đến chuẩn bị, thực hiện và đánh giá kết
quả hoạt động phù hợp với đặc điểm lứa tuổi và khả năng của bản thân. Các
em được trải nghiệm, được bày tỏ quan điểm, ý tưởng, được đánh giá và lựa

8


chọn ý tưởng hoạt động, được thể hiện, tự khẳng định bản thân, được tự đánh
giá và đánh giá kết quả hoạt động của mình, của nhóm và của bạn bè,… Từ
đó, hình thành và phát triển cho các em những giá trị sống và các năng lực
cần thiết. Hoạt động TNST về cơ bản mang tính chất của hoạt động tập thể

nhân đạo, hoạt động cộng đồng, sinh hoạt tập thể, lao động công ích, sân khấu
hóa (kịch, thơ, hát, múa rối, tiểu phẩm, kịch tham gia,…), thể dục thể thao, tổ
chức các ngày hội,… Mỗi hình thức hoạt động trên đều mang ý nghĩa giáo
dục nhất định.
1.1.3. Đặc trƣng của trải nghiệm sáng tạo
Mối quan hệ giữa GV và HS trong dạy học theo trải nghiệm: Dạy học
bằng trải nghiệm làm thay đổi cách nhìn nhận của GV và HS về vị trí, vai trò
của thầy - trò trong quá trình học tập.
Trong quá trình dạy học bằng trải nghiệm: GV chỉ đóng vai trò là người
tổ chức, hướng dẫn và thúc đẩy việc trải nghiệm trực tiếp, bảo đảm cho quá
trình học tập của HS có ý nghĩa và tồn tại lâu dài chứ không phải là người
cung cấp kiến thức có sẵn.
HS trong môi trường học tập trải nghiệm là người tự tạo kiến thức, tự
tìm kiếm, thu thập kiến thức cho bản thân. Những kiến thức trẻ học được
không chỉ là những kiến thức trong nhà trường qua sự giảng dạy của thầy cô
mà còn là những kiến thức ngoài xã hội (trường đời) - kiến thức tổng hợp.
Trải nghiệm tạo cơ hội để trẻ đóng góp tiếng nói của mình vào quá trình học
tập, thậm chí trẻ có thể tự đánh giá kết quả học tập của bản thân.
Như vậy trong quá trình dạy học bằng phương pháp trải nghiệm GV giữ
vai trò là một kĩ sư trong việc thiết kế, xây dựng chương trình, tổ chức hướng
dẫn các hoạt động học tập cá nhân hoặc theo nhóm giúp HS được tiếp cận
trực tiếp với nguồn tri thức, tự lực chiếm lĩnh nội dung học tập, chủ động
trong việc hoàn thành các mục tiêu: kiến thức, kĩ năng, thái độ theo chương
trình học tập đã đề ra. Qua đó cũng hình thành ở các em lối suy nghĩ, nét tính

10


cách tích cực cho bản thân, nhằm giải quyết tốt các vấn đề xảy ra trong cuộc
sống hàng ngày.

Dạy học bằng các hoạt động trải nghiệm rất thích hợp để trẻ tiếp thu
những kĩ năng thực hành làm thí nghiệm vào những bài tập thực tế. Việc HS
được trải nghiệm bằng các hoạt động cụ thể sẽ giúp các em tạo dựng sự tự tin,
mạnh dạn, bộc lộ các điểm mạnh cũng như các kĩ năng xã hội của mình (lãnh
đạo, tổ chức, giao tiếp…).
Đánh giá trong dạy học bằng trải nghiệm: Hoạt động đánh giá là công
việc kiểm nghiệm sự hiệu quả trong việc sử dụng phương pháp, hình thức dạy
học có phù hợp với bài dạy hay không. Việc đánh giá HS không chỉ nhằm
mục đích nhận định thực trạng học tập của các em mà còn điều chỉnh hoạt
động của GV giảng dạy.
Giữa cách đánh giá truyền thống và đánh giá trong dạy học trải nghiệm
có những điểm khác rõ rệt. Nếu trong dạy học truyền thống cách đánh giá
được thực hiện bằng cách GV đặt câu hỏi xem trẻ có trả lời đúng không, thì
trong dạy học theo hướng trải nghiệm, ngoài đánh giá kiến thức của trẻ bằng
cách đặt câu hỏi, GV còn đánh giá trẻ dựa trên hoạt động mà trẻ thực hiện.
Các hoạt động mà trẻ làm sẽ thể hiện vốn kiến thức mà trẻ tiếp thu được.
Không những thế, thông qua các hoạt động, GV còn đánh giá được kĩ năng
thực hành của trẻ qua việc vận dụng tri thức thu được vào việc giải quyết các
vấn đề nảy sinh trong thực tiễn đời sống.
Trong dạy học truyền thống GV giữ vai trò độc quyền đánh giá, còn
trong dạy học trải nghiệm ngoài việc GV đánh giá thì HS còn được tham gia
đánh giá lẫn nhau và tự đánh giá kết quả của bản thân mình. Đánh giá trong
dạy học trải nghiệm khuyến khích HS suy nghĩ và hoạt động tích cực nhằm
hướng tới mục tiêu hữu ích, các em có thái độ tích cực với việc học tập của
bản thân hơn và sự đánh giá lẫn nhau giữa các trẻ tạo cho các em ý thức cố
gắng vươn lên trong học tập.
1.1.4. Chủ đề Thực vật và động vật trong môn Khoa học lớp 5
1.1.4.1. Nội dung chủ đề Thực vật và động vật trong môn Khoa học lớp 5

12

13


triển các kĩ năng trong học tập và kĩ năng vận dụng kiến thức đã học vào cuộc
sống.
Nội dung chủ đề Thực vật và động vật trong môn Khoa học lớp 5 chủ
yếu là những bài học giúp học sinh có những hiểu biết về thế giới xung quanh,
đó là những sự vật như: cây cối, động vật, sự phát trển của thực vật và động
vật. Chính vì vậy muốn học sinh có những hiểu biết về thế giới xung quanh và
tạo ra ở các em tình cảm tích cực với thiên nhiên, môi trường xung quanh thì
phải tạo điều kiện cho các em được trực tiếp tìm hiểu, khám phá tri thức và
nắm bắt chúng. Vì vậy trong dạy học chủ đề Thực vật và động vật nói riêng
rất cần áp dụng phương pháp giáo dục trải nghiệm.
1.1.4.3. Các phƣơng pháp gắn liền với trải nghiệm
- Phương pháp quan sát
Mô tả phương pháp
Đây là phương pháp GV tổ chức cho học sinh sử dụng các giác quan để
tri giác trực tiếp, có mục đích các đối tượng trong tự nhiên mà không có sự
can thiệp vào quá trình diễn biến của các hiện tượng hoặc sự vật đó, qua đó
HS sẽ tự rút ra những kết luận khoa học.
Mục tiêu
+ Kích thích HS sử dụng các giác quan để tri giác trực tiếp các đối tượng.
+ Quan sát để biết được đặc điểm, hình dạng bên ngoài của các sự vật
hiện tượng, không can thiệp vào diễn biến của sự vật, hiện tượng đó.
Phương tiện sử dụng:
+ Vật thật
+ Tranh, ảnh, mô hình…
Ưu điểm:
+Phát triển năng lực quan sát, năng lực tư duy và ngôn ngữ cho HS.
+ Phát huy được tính chủ động, sáng tạo cho học sinh.

của nó là thông qua việc tổ chức cho HS hoạt động để chuyển tải nội dung bài
học đến HS.
Mục tiêu:

15


+ Hình thành những kĩ năng, kiến thức mới hoặc những kĩ năng, kiến
thức đã có của HS.
+ Tạo hứng thú học tập cho HS.
Ưu điểm:
+ Tạo không khí thoải mái, dễ chịu; giờ học trở nên thú vị và hấp dẫn
hơn.
+ Phát huy tính tự giác, tích cực của HS.
Nhược điểm:
HS có khi mải chơi không chú ý đế tính chất học tập của các trò chơi.
Cách tiến hành:
Bƣớc 1: GV giới thiệu về trò chơi
Giới thiệu tên và mục đích trò chơi.
Bƣớc 2: GV hướng dẫn cách chơi
Cần phổ biến rõ về số người chơi, chia đội, thời gian chơi, luật chơi, tính
điểm, phần thưởng rõ ràng.
Bƣớc 3: Thực hiện trò chơi
Có thể cho HS chơi thử rồi sau đó chơi thật.
Bƣớc 4: Nhận xét kết quả của trò chơi
Phân thắng, thua; nhận xét về thái độ của người chơi và rút ra kinh
nghiệm.
Bƣớc 5: Kết thúc
GV hỏi HS thông qua trò chơi này, HS học được những gì?
- Phương pháp dạy học theo nhóm

các bạn trình bày ý kiến của mình, thư kí ghi lại những nội dung đó.
Trong khi các nhóm tiến hành thảo luận GV phải theo dõi để kịp thời
giúp đỡ các em nếu cần thiết.
Bƣớc 4: Báo cáo kết quả thảo luận
Kết thúc thời gian thảo luận đại diện các nhóm trình bày kết quả, các
nhóm khác lắng nghe, bổ sung ý kiến.
Bƣớc 5: Tổng kết

17


Trên cơ sở kết quả thảo luận của các nhóm, GV rút ra nhận xét, nhấn
mạnh những vấn đề trọng tâm.
- Phương pháp sắm vai
Mô tả phương pháp:
Đây là phương pháp dạy học trong đó GV tổ chức cho HS tham gia diễn
xuất một cách bột phát một vấn đề hay một tình huống của nội dung học tập.
Đây là một phương pháp thực hành (làm thử) một số cách ứng xử nào đó
trong môi trường giả định.
Mục tiêu:
+ HS bộc lộ được suy nghĩ, cảm xúc, cách ứng xử của mình qua việc
đóng vai.
+ Qua việc đóng vai HS phải rút ra được nội dung bài học cho mình.
Ưu điểm:
+ Gây được hứng thú và sự chú ý ở HS.
+ Phát triển các kĩ năng cho HS như: kĩ năng giao tiếp, kĩ năng giải
quyết vấn đề,...
+ HS được hình thành rèn luyện những kĩ năng bộc lộ thái độ và cảm
xúc.
+ Phát triển ở HS tư duy sáng tạo, sự tự tin,...

đổi không ngừng trong đời sống tinh thần, điều này thể hiện rõ ở nhu cầu
cũng như tính cách và đời sống tình cảm của HS. Các em rất dễ xúc động
trước một đối tượng trực tiếp, bất kì một đối tượng nào được các em tiếp xúc
trực tiếp cũng để lại ấn sâu sắc trong lòng các em. Điều này có thể khẳng định
các em rất yêu thích tự nhiên, ham muốn tìm hiểu khám phá thế giới xung
quanh. Trong khi đó quá trình dạy học bằng các hoạt động trải nghiệm sáng
tạo luôn đặt HS và những hoạt động trực tiếp, luôn tạo ra những thách thức
hấp dẫn người học, tạo cho HS những cơ hội tìm hiểu, khám phá trong quá
trình trải nghiệm, từ đó HS được tự nhận xét, đánh giá và học hỏi lẫn nhau.

19