MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Ngay từ khi ra đời, DNNN đã giữ vai trò vô cùng quan trọng và không
thể thiếu đối với sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Tuy nhiên,
do cơ chế quản lý kế hoạch hóa, tập trung, quan liêu, bao cấp thời kỳ trước đổi
mới mà DNNN không phát huy được vai trò quan trọng của mình. Các biện
pháp đổi mới giai đoạn này chủ yếu tập trung vào việc tháo gỡ những vướng
mắc, rào cản của cơ chế cũ, góp phần cởi trói, và giải phóng một phần năng
lực sản xuất của các DNNN.
Bước sang thời kỳ đổi mới, Đảng và Nhà nước chủ trương phát triển
nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường, có sự
quản lý của Nhà nước, theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Nền kinh tế nước ta
trong thời kỳ quá độ tất yếu tồn tại ba hình thức sở hữu (sở hữu toàn dân, sở
hữu tập thể, sở hữu tư nhân) và năm thành phần kinh tế (kinh tế nhà nước,
kinh tế tập thể, kinh tế tư nhân, kinh tế tư bản nhà nước, kinh tế có vốn đầu tư
nước ngoài), trong đó thành phần kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, cùng
với kinh tế tập thể ngày càng trở thành nền tảng của nền kinh tế. Và DNNN là
bộ phận đặc biệt quan trọng của thành phần kinh tế nhà nước. DNNN đóng vai
trò như người “anh cả”, đi đầu trong những lĩnh vực cần phải có sự can thiệp
của Nhà nước, những lĩnh vực, những ngành, nghề mà khu vực tư nhân không
thể làm, không làm được hoặc không muốn làm.
Đại hội VI năm 1986 của Đảng đánh dấu bước ngoặt cơ bản trong quá
trình đổi mới kinh tế nói chung và DNNN nói riêng. Đại hội đã chỉ rõ: “Phải
đổi mới cơ chế quản lý, bảo đảm cho các đơn vị kinh tế quốc doanh có quyền
tự chủ, thực sự chuyển sang hạch toán kinh doanh xã hội chủ nghĩa, lập lại
trật tự, kỷ cương trong hoạt động kinh tế…”.
1


Từ đó đến nay, đã qua nhiều kỳ Đại hội và vấn đề đổi mới doanh nghiệp
nhà nước luôn được đề cập, coi trọng:

Cũng như cả nước nói chung và các tỉnh, thành phố nói riêng, quá trình
sắp xếp, đổi mới DNNN ở thủ đô Hà Nội đã được tiến hành từ hơn 20 năm
nay, và đã đạt được những thành tựu nhất định. Quá trình sắp xếp, đổi mới
DNNN về thực chất là tái cấu trúc hệ thống DNNN nhằm nâng cao hiệu quả
sản xuất kinh doanh của DNNN. Tuy nhiên, quá trình tái cấu trúc này chưa
đạt được như mong muốn, hiệu quả hoạt động của các tập đoàn, các tổng
công ty, các công ty nhà nước chưa thật sự tương xứng với nguồn lực đã
đầu tư cho DNNN.
Điều đó đặt ra yêu cầu phải tái cấu trúc DNNN ở thủ đô Hà Nội theo
quan điểm mới và phù hợp với điều kiện hiện nay về kinh tế - xã hội ở nước
ta. Với đề tái “Tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước trên địa bàn thành phồ
Hà Nội hiện nay”, tác giả mong muốn góp phần nhỏ bé vào việc đáp ứng yêu
cầu vừa cơ bản vừa cấp bách nói trên.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Đã có nhiều công trình nghiên cứu về sắp xếp, đổi mới quản lý và
nâng cao hiệu quả hoạt động của DNNN. Có thể kể ra một số công trình
tiêu biểu sau:
ThS. Phạm Văn Chiến, Đề tài nghiên cứu cấp trường: Quá trình đổi
mới doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam, Trường Đại học Kinh tế - Đại học
Quốc gia Hà Nội, Hà Nội, 2010.
Ngô Đức Trung, Hiệu quả kinh doanh của các DNNN tỉnh Quảng Nam,
Luận văn thạc sĩ kinh tế, Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí
Minh, Hà Nội, 1999.

3


Lê Minh Hiếu, Sắp xếp và nâng cao hiệu quả hoạt động của DNNN ở
tỉnh Đồng Tháp, Luận văn thạc sĩ kinh tế, Học viện Chính trị - Hành chính
Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, 2002.

Nội đến nay.
5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
- Cơ sở lý luận:
Khóa luận lấy chủ nghĩa Mác – Lênin và các quan điểm của Đảng Cộng
sản Việt Nam làm cơ sở lý luận, kế thừa những lý luận về kinh tế nhà nước,
DNNN, tái cấu trúc DNNN của các tác giả đi trước…
- Khóa luận sử dụng một số phương pháp nghiên cứu cơ bản sau:
+ Phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy
vật lịch sử.
+ Phương pháp khảo sát
+ Phương pháp tổng hợp, phân tích
+ Phương pháp tổng kết thực tiễn, thống kê, lựa chọn…
6. Đóng góp của khóa luận
- Hệ thống hóa và làm sáng tỏ thêm những vấn đề lý luận về tái cấu trúc
DNNN trong tình hình và điều kiện mới.
- Khảo sát, đánh giá kết quả sắp xếp đổi mới DNNN, từ đó đề xuất giải
pháp nhằm tái cấu trúc DNNN có hiệu quả.
7. Kết cấu của khóa luận
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, khóa luận
được chia thành 3 chương lớn:
Chương 1: Những vấn đề lý luận cơ bản về tái cấu trúc DNNN.
Chương 2: Thực trạng sắp xếp, đổi mới quản lý DNNN ở thành phố Hà Nội.
Chương 3: Quan điểm và giải pháp tái cấu trúc DNNN ở Hà Nội.

CHƯƠNG I
5


NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ TÁI CẤU
TRÚC DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC

không thống nhất về một số nội dung của kế hoạch này. Trong phạm vi đề tài
này, chúng tôi trình bày kế hoạch tái cấu trúc DNNN ở nước ta theo các nội
dung chủ yếu về mục tiêu, quan điểm, yêu cầu, phạm vi, và nội dung thực hiện
tái cấu trúc DNNN.
1.3. Sự cần thiết phải tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước ở nước ta
Tái cấu trúc DNNN ở Việt Nam đã được Đảng và Nhà nước khẳng định
là một trong ba nhiệm vụ trọng tâm cấp bách trong quá trình tái cấu trúc nền
kinh tế nước ta. Sự cần thiết phải tái cấu trúc DNNN ở nước ta được qui định
bởi các yếu tố sau đây:
- Sự đòi hỏi của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
- Giá trị do doanh nghiệp nhà nước tạo ra chưa tương xứng với nguồn
lực Nhà nước đầu tư
- Sắp xếp, đổi mới và tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước là quan điểm
nhất quán và thể hiện quyết tâm cao của Đảng ta.
- Sự chậm trễ của quá trình đổi mới, sắp xếp doanh nghiệp nhà nước.

CHƯƠNG 2

7


THỰC TRẠNG SẮP XẾP, ĐỔI MỚI QUẢN LÝ DOANH
NGHIỆP NHÀ NƯỚC Ở THÀNH PHỐ HÀ NỘI
2.1. Quá trình sắp xếp, đổi mới doanh nghiệp nhà nước ở Hà Nội
Quán triệt chủ trương của Đảng và Chính phủ về cải cách, đổi mới
DNNN, Thành uỷ và UBND Thành phố Hà Nội đã có kế hoạch thực hiện
ngay từ đầu những năm 90 của thế kỷ trước.
Đến nay, UBND thành phố Hà Nội cũng đã có văn bản gửi các bộ,
ngành liên quan kiến nghị một số giải pháp cụ thể để giai đoạn 2011 - 2015,
công tác sắp xếp, đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả DNNN trên địa bàn

hiện từ nhiều năm nay và đã đạt được những kết quả nhất định.
Và trên thực tế, những thành tựu về sắp xếp, đổi mới DNNN ở địa bàn
Hà Nội chủ yếu là những kết quả của quá trình CPH DNNN.
2.2.4. Nhiều doanh nghiệp nhà nước sau khi được sắp xếp, chuyển
đổi hoạt động có hiệu quả
Qua khảo sát một số DNNN đã tiến hành sắp xếp lại trên địa bàn thành
phố Hà Nội, kết quả đạt được rất khả quan. Ví dụ như Công ty Điện cơ Thống
Nhất, Công ty cổ phần May 10…
2.3. Những khó khăn, hạn chế về sắp xếp, đổi mới doanh nghiệp
nhà nước ở Hà Nội
Bên cạnh những thành tựu đạt được, quá trình sắp xếp, đổi mới DNNN
trên địa bàn Hà Nội đã bộc lộ một số khó khăn, hạn chế nhất định sau:
2.3.1. Việc xác định doanh nghiệp nhà nước kinh doanh và doanh
nghiệp nhà nước công ích qua đó xác định cơ chế quản lý đổi với từng loại
doanh nghiệp nhà nước còn thiếu sự chính xác và chưa hợp lý
9


Đối với cả DNNN kinh doanh và DNN công ích, Nhà nước vẫn thực
hiện cơ chế chủ quản, can thiệp quá sâu vào quá trình sản xuất kinh doanh
Cơ chế quản lý về giá, về tài chính, về lao động, về tiền lương,v.v...đối
với DNNN kinh doanh và DNNN công ích hiện nay chưa thật sự rõ ràng và
thiếu minh bạch...
2.3.2. Chưa tạo ra nội lực cho từng doanh nghiệp sau sắp xếp, đổi
mới
Trên thực tế, việc sắp xếp DNNN chủ yếu mới là thu gom đầu mối về
mặt số lượng, cơ cấu và chất lượng doanh nghiệp còn nhiều tồn tại. Bởi đến
nay, sau nhiều năm hoạt động theo mô hình mới, đa số các doanh nghiệp sau
CPH vẫn là những cơ sở sản xuất kinh doanh nhỏ thiếu vốn nghiêm trọng.
Quá trình sắp xếp, đổi mới DNNN trên địa bàn thành phố Hà Nội những

nhân sau đây:
Thứ nhất, việc xử lý mối quan hệ giữa chủ sở hữu – đại diện chủ sở hữu
– người điều hành vẫn chưa rõ ràng.
Thứ hai, sự níu kéo của cơ chế tập trung quan liêu bao cấp.
Thứ ba, sự chậm trễ và lúng túng nhất định của các cấp ủy đảng và
chính quyền trong các giải pháp cải cách, đổi mới DNNN.

CHƯƠNG 3
QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP TÁI CẤU TRÚC
DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC Ở HÀ NỘI
11


3.1. Một số quan điểm cơ bản về tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước
3.1.1. Quá trình tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước ở Hà Nội phải
bám sát quan điểm, đường lối của Đảng và chính sách của Nhà nước về tái
cấu trúc doanh nghiệp nhà nước
Tại hội nghị TW 3 Khóa XI, Ban chấp hành TW Đảng đã xác định: Tái
cơ cấu doanh nghiệp nhà nước mà trọng tâm là các tập đoàn, tổng công ty
nhà nước là một trong 3 nhiệm vụ trọng tâm cấp bách trong quá trình tái cấu
trúc tổng thể nền kinh tế nước ta.
Theo tinh thần đó, ngày 6/1/2012, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã
ký ban hành Nghị quyết số 11-NQ/TW của Bộ Chính trị về phương hướng,
nhiệm vụ phát triển Thủ đô Hà Nội giai đoạn 2011-2020. Trong đó, Nghị
quyết có nêu rõ: “Phát triển mạnh các thành phần kinh tế, các loại hình
doanh nghiệp. Trọng tâm là nâng cao vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước,
đổi mới, nâng cao hiệu quả và vai trò nòng cốt của doanh nghiệp nhà nước,
nhất là nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh của các tổng công ty nhà nước
trực thuộc thành phố”.
UBND thành phố cũng đã có văn bản gửi các bộ, ngành liên quan kiến

DNNN ở Hà Nội
Trong quá trình tiến hành tái cấu trúc, chúng ta cần phải quán triệt quan
điểm tái cấu trúc DNNN đến tất cả các cán bộ, công nhân, viên chức và người
lao động để họ nhận thức được tái cấu trúc DNNN là tất yếu khách quan, là do
yêu cầu cấp bách từ thực tiễn phát triển đất nước, để họ nhận thức được rằng
cần phải thực hiện tái cấu trúc như thế nào và tầm quan trọng của nó ra sao.
3.2.2. Phân loại doanh nghiệp nhà nước dựa trên vị trí, vai trò, chức
năng, nhiệm vụ mà từng doanh nghiệp đang đảm nhận
13


Phân định rõ những ngành nào Nhà nước cần nắm 100% vốn, ngành
nào cần nắm cổ phần chi phối, ngành nào không cần. Đẩy mạnh CPH các tập
đoàn, tổng công ty nhà nước. Đối với các DNNN mà Nhà nước cần tiếp tục
quản lý để sử dụng như một đòn bẩy kinh tế thì lựa chọn hình thức công ty cổ
phần, trong đó Nhà nước chỉ nắm giữ cổ phần chi phối. Đây là tiền đề cho
việc thay đổi không chỉ mô hình mà còn cả cung cách quản lý cũng như động
lực cho DN.
3.2.3. Đổi mới cơ chế quản lý của Nhà nước
Thứ nhất, xác định rõ chủ sở hữu và xoá bỏ cơ chế chủ quản của
DNNN.
Thứ hai, tạo môi trường kinh doanh bình đẳng giữa DNNN và DN tư
nhân.
3.2.4. Đẩy mạnh tiến trình cổ phần hóa DNNN
CPH là một trong những giải pháp tái cấu trúc DNNN đã được thực
hiện từ nhiều năm nay và đã đạt được những kết quả nhất định.Tuy nhiên,
muốn đẩy mạnh CPH DNNN trên địa bàn Hà Nội, trong thời gian tới cần thực
hiện đồng bộ các giải pháp sau:
Thứ nhất, Nhà nước phải đưa ra danh mục ngành nghề nào Nhà nước
nắm giữ trọn vẹn, ngành nghề nào nắm giữ chủ đạo và ngành nghề nào không

Thứ ba, cung cấp vốn và cải thiện cơ sở vật chất kỹ thuật cho các
chương trình đào tạo cán bộ quản lý DNNN trên địa bàn.
Thứ tư, bố trí, sắp xếp các cán bộ quản lý DNNN đã được đào tạo vào
đúng vị trí, phù hợp với khả năng, và chuyên muôn.

15


KẾT LUẬN
Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta hiện nay, DNNN
đóng vai trò đặc biệt quan trọng. DNNN là một bộ phận của thành phần kinh
tế nhà nước, đóng vai trò như “người anh cả” đi đầu trong những lĩnh vực,
những ngành cần phải có sự can thiệp của nhà nước. DNNN vừa thực hiện
nhiệm vụ chính trị, vừa tham gia giải quyết các vấn đề kinh tế - xã hội. Thế
nhưng, trên thực tế, hiệu quả hoạt động của DNNN hiện nay còn thấp, và chưa
tương xứng với những nguồn lực mà nhà nước đã đầu tư vào.
DNNN ở Việt Nam nói chung, ở Hà Nội nói riêng, đang trong quá trình
chuyển đổi để ngày càng hoàn thiện và hoạt động hiệu quả hơn. Quá trình sắp
xếp, đổi mới DNNN được bắt đầu từ hơn 20 năm trước, đến nay, mặc dù đã
đạt được những thành công đáng khích lệ, nhưng nhìn chung quá trình đổi mới
diễn ra còn chậm, chưa đáp ứng được yêu cầu đặt ra. Những điều này đòi hỏi
trong thời gian tới, cần phải đẩy mạnh hơn nữa quá trình tái cấu trúc DNNN,
nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của DNNN, đặc biệt là DNNN trên địa bàn
thành phố Hà Nội.
Tái cấu trúc DNNN, mà trọng tâm là các tập đoàn, các tổng công ty
nhà nước đã được Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định là một trong ba
trọng tâm tái cấu trúc nền kinh tế mà Nghị quyết Hội nghị Trung ương 3
Khóa XI đã đề ra.
Tái cấu trúc DNNN ở Việt Nam cũng như DNNN trên địa bàn thành
phố Hà Nội cần giảm số lượng DN, đi đôi với nâng cao hiệu quả hoạt động

doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam, Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc
gia Hà Nội, Hà Nội, 2010.
3. TS. Nghiêm Xuân Đạt, TS. Nguyễn Minh Phong (đồng chủ biên), Hà Nội
trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội,
2002.
4. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI,
NXB Sự Thật, Hà Nội, 1987.
5. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII,
NXB Sự Thật, Hà Nội, 1991.
6. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII,
NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1996.
7. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX,
NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001.
8. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X,
NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2006.
9.Nguyễn Văn Đặng (chủ biên), Tổng công ty nhà nước hướng tới hội nhập
kinh tế quốc tế, NXH Giao thông Vận tải, Hà Nội, 2005.
10. Ngô Thị Thu Hà, Một số yếu tố cản trở quá trình cổ phần hóa doanh
nghiệp nhà nước trên địa bàn Hà Nội hiện nay, Khóa luận tốt nghiệp đại học,
Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Hà Nội 2009.
11. Lê Hồng Hạnh, Cổ phần hóa Doanh nghiệp nhà nước – Những vấn đề lý
luận và thực tiễn, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2004.
18


12. Nguyễn Lê Quý Hiển, Sự chuyển biến quan hệ sở hữu trong doanh nghiệp
nhà nước cổ phần hóa ở Việt Nam,Tạp chí Nghiên cứu kinh tế số (403) tháng
12/2011.
13. Lê Minh Hiếu, Sắp xếp và nâng cao hiệu quả hoạt động của DNNN ở tỉnh
Đồng Tháp, Luận văn thạc sĩ kinh tế, Học viện Chính trị - Hành chính Quốc

bền vững, Tạp chí cộng sản, Số 5, 2006.
25. Phạm Hoài Thanh, Tiến trình cố phần hóa doanh nghiệp nhà nước còn quá
chậm, Thời báo kinh tế Việt Nam, Số tháng 5/2001.
26. Lê Hữu Thành, Sức cạnh tranh của doanh nghiệp nhà nước ở nước ta trong
hội nhập kinh tế quốc tế, Luận văn thạc sĩ, Học viện Chính trị - Hành chính
Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, 2004.
27. Nguyễn Khắc Thân, Nguyễn Thanh Tâm, Nhìn lại quá trình nhận thức về
doanh nghiệp nhà nước ở nước ta hiện nay, NXB Lý luận chính trị, Hà Nội,
2001.
28. Nguyễn Thị Phương Thùy, Phát triển doanh nghiệp nhà nước ở tỉnh Thái
Nguyên đến năm 2015, Khóa luận tốt nghiệp đại học, Học viện Báo chí và
Tuyên truyền, Hà Nội, 2008.
29. Đỗ Bình Trọng, Hoàn thiện tổ chức quản lý DNNN theo mô hình công ty
mẹ - công ty con, Luận án tiến sĩ kinh tế, Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội,
Hà Nội, 1995.
30. Ngô Đức Trung, Hiệu quả kinh doanh của các DNNN tỉnh Quảng Nam,
Luận văn thạc sĩ kinh tế, Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí
Minh, Hà Nội, 1999.
31. Phạm Anh Tuấn, Sức cạnh tranh của các doanh nghiệp được hình thành từ
cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước ở tỉnh Nghệ An, Luận văn thạc sĩ kinh tế,
Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, 2008.
20


32.Vũ Huy Từ, Mô hình tập đoàn kinh tế trong công nghiệp hóa, hiện đại hóa,
NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002.
33. Nguyễn Minh Vân, Cổ phần hóa DNNN ở Hà Nội – thực trạng và giải
pháp, Khóa luận tốt nghiệp đại học, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Hà
Nội, 2003.
32. Ngô Văn Vũ, DNNN trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ