I HC QUC GIA H NI
KHOA LUT

NGUYN HU TUN

HON THIN TH TC T TNG
TI PHIấN TềA S THM V N HèNH S
TRONG QU TRèNH CI CCH T PHP HIN
NAY

luận văn thạc sĩ luật học

Hà nội - 2009

I HC QUC GIA H NI


KHOA LUẬT

NGUYỄN HỮU TUẤN

HOÀN THIỆN THỦ TỤC TỐ TỤNG
TẠI PHIÊN TÒA SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ
TRONG QUÁ TRÌNH CẢI CÁCH TƢ PHÁP HIỆN
NAY
Chuyên ngành : Luật hình sự
Mã số

: 60 38 40

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khách quan, chủ quan, hiện tƣợng vi
phạm các quy định về thủ tục xét xử sơ thẩm vụ án hình sự vẫn còn xảy ra
phổ biến, gây thiệt hại đến các quyền, lợi ích hợp pháp của ngƣời tham gia tố
tụng, làm tăng tỷ lệ án bị hủy, bị sửa không cần thiết. Đặc biệt, trong bối cảnh
khi Tòa án nhân dân (TAND) cấp huyện đƣợc tăng thẩm quyền xét xử đến


loại tội phạm "rất nghiêm trọng", Nghị quyết 08/ NQ-TW của Bộ Chính trị ra
đời có nội dung nhấn mạnh yếu tố tranh tụng trong quá trình xét xử vụ án
hình sự. Trong khi đó, trình độ của Hội thẩm nhân dân, Thẩm phán nhiều khi
chƣa đáp ứng đƣợc yêu cầu mới thì việc tuân thủ các thủ tục tại phiên tòa sơ
thẩm vụ án hình sự là một yêu cầu cấp thiết hơn lúc nào hết.
Ngoài ra, tuy BLTTHS năm 2003 đã khắc phục đƣợc nhiều hạn chế
trong BLTTHS cũ, trong đó có các quy định về thủ tục tố tụng tại phiên tòa sơ
thẩm nhƣng qua thực tế cũng còn xuất hiện nhiều điểm chƣa hợp lý, chƣa
thống nhất hoặc không cụ thể dẫn đến việc áp dụng còn nhiều lúng túng, ảnh
hƣởng đến chất lƣợng xét xử của Tòa án.

Trƣớc yêu cầu của thực tế, đảm bảo sự tuân thủ
đúng đắn thủ tục tại phiên tòa sơ thẩm hình sự, đảm
bảo sự dân chủ, bình đẳng trong hoạt động tố tụng
hình sự, tránh bỏ lọt tội phạm làm oan ngƣời vô tội;
đảm bảo mọi quyết định của HĐXX phải căn cứ chủ
yếu vào kết quả tranh luận tại phiên tòa; đồng thời góp
phần làm sáng tỏ về mặt lý luận, tìm ra những điểm
bất hợp lý so với thực tế, từ đó, đề xuất những giải
pháp nhằm nâng cao hiệu quả việc áp dụng các quy
định của BLTTHS và hoàn thiện các quy định về thủ
tục phiên tòa sơ thẩm, tác giả chọn đề tài: "Hoàn
thiện thủ tục tố tụng tại phiên tòa sơ thẩm vụ án

tổng hợp; phƣơng pháp thống kê, so sánh; phƣơng pháp
lịch sử; phƣơng pháp khảo sát thực tiễn tại những
phiên sơ thẩm vụ án hình sự...
5. Những điểm mới của luận văn
Là công trình đề cập tới thủ tục tại phiên tòa sơ
thẩm vụ án hình sự, luận văn có những điểm mới sau:
1- Làm sáng tỏ cơ sở lý luận về thủ tục phiên tòa
sơ thẩm hình sự, góp phần nâng cao nhận thức về nội


dung, bản chất của hoạt động của Tòa án khi xét xử sơ
thẩm vụ án hình sự
2- Luận văn đánh giá thực trạng áp dụng các quy
định trên, chỉ ra những hạn chế tồn tại trong việc áp
dụng các quy định của BLTTHS về thủ tục phiên tòa
sơ thẩm hình sự, làm rõ nguyên nhân của tồn tại đó.
3- Các giải pháp về hoàn thiện pháp luật; hƣớng
dẫn, giải thích pháp luật... nhằm nâng cao hiệu quả áp
dụng của BLTTHS năm 2003 về thủ tục phiên tòa sơ
thẩm hình sự mà luận văn đƣa ra sẽ giúp ích cho Tòa
án nâng cao hiệu quả hoạt động xét xử của mình...
4- Đề xuất một số kiến nghị để sửa đổi, bổ sung
các quy định của luật tố tụng hình sự năm 2003 về thủ
tục phiên tòa sơ thẩm nhằm đổi mới phiên tòa hình sự
sơ thẩm, đáp ứng yêu cầu cải cách tƣ pháp của Đảng
và Nhà nƣớc ta hiện nay.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài
liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chƣơng:
Chương 1: Một số vấn đề lý luận về thủ tục tố

định.
Trong tố tụng hình sự, hoạt động xét xử là đặc biệt quan trọng, biểu
hiện tập trung cao nhất của cả quá trình giải quyết vụ án hình sự. Qua hoạt
động xét xử, Tòa án - với vai trò nhân danh Nhà nƣớc - mới có thể ra đƣợc
bản án phán quyết về một vụ án bất kể đó là vụ án lớn hay nhỏ, bị cáo đƣa ra
truy tố đƣợc phán quyết có tội hay không có tội…, nhất là trong khi Hiến
pháp năm 1992 (Điều 72) đã quy định rõ: "Không ai bị coi là có tội và phải
chịu hình phạt khi chưa có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật"
22. Điều này cũng có nghĩa, tội phạm phải bị trừng phạt, ngƣời phạm tội
phải chịu các biện pháp cƣỡng chế phù hợp với tính chất, mức độ nguy hiểm
của tội phạm mà họ đã gây ra.


Ngƣợc lại, nếu không có hoạt động xét xử của
tòa án thì cũng không thể kết tội bất kỳ một con ngƣời
nào đó. Hoạt động xét xử càng có tầm quan trọng đặc
biệt trong bối cảnh đất nƣớc ta đang xây dựng Nhà
nƣớc pháp quyền do dân, vì dân. Đồng thời, Đảng và
Nhà nƣớc ta đang thực hiện chủ trƣơng cải cách tƣ
pháp, trong đó lấy Tòa án và hoạt động xét xử của tòa
là trung tâm, đƣợc đặc biệt quan tâm.
Chỉ có qua hoạt động xét xử công khai của tòa
án, mọi hoạt động của Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát
(VKS) và Tòa án đều đƣợc thể hiện một cách toàn
diện, đầy đủ. Tại đây, những ngƣời tham gia tố tụng
đƣợc công khai tranh tụng, đƣa ra lý lẽ để bảo vệ mình
hoặc bác bỏ lý lẽ của ngƣời khác. Hoạt động xét xử
còn góp phần vào công tác tuyên truyền, phổ biến giáo
dục pháp luật và phòng chống tội phạm, đảm bảo trật
tự trị an…

bả o vệ và hỗ trợ tư pháp thuộ c công an nhân dân, Hà Nộ i.

6. Bộ luật Hình sự của nước Cộng hòa xã hội chủ
nghĩa Việt Nam năm 1985 (1998), Nxb Chính
trị quốc gia, Hà Nội.
7. Bộ luật Hình sự của nước Cộng hòa xã hội chủ
nghĩa Việt Nam năm 1999 (2002), Nxb Chính
trị quốc gia, Hà Nội.
8. Bộ luật Tố tụng hình sự của nước Cộng hòa xã hội
chủ nghĩa Việt Nam năm 1988 (2001), Nxb
Chính trị quốc gia, Hà Nội.
9. Bộ luật Tố tụng hình sự của nước Cộng hòa xã hội
chủ nghĩa Việt Nam năm 2003 (2004), Nxb
Chính trị quốc gia, Hà Nội.
10. Lê Cảm (2004), "Một số vấn đề chung về cải
cách tƣ pháp ở Việt Nam trong giai đoạn xây
dựng nhà nƣớc pháp quyền", Trong sách: Cải


cách tư pháp ở Việt Nam trong giai đoạn xây
dựng Nhà nước pháp quyền, Nxb Đại học quốc
gia Hà Nội, Hà Nội.
11. Nguyễn Ngọc Chí (2004), "Tố tụng, tranh tụng và vấn đề cải cách tƣ pháp
ở Việt Nam trong điều kiện xây dựng Nhà nƣớc pháp quyền", Trong
sách: Cải cách tư pháp ở Việt Nam trong giai đoạn xây dựng Nhà
nước pháp quyền, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội, Hà Nội.
12. Nguyễn Ngọc Chí, "Một số yếu tố ảnh hƣởng tới nguyên tắc thẩm phán và
hội thẩm xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật", Nhà nước và
pháp luật, (2), Hà Nội.


Nam trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền, Nxb Đại học
quốc gia Hà Nội, Hà Nội.

22.

Hiến pháp năm 1992 (sửa đổi, bổ sung năm
2001) của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt
Nam (2002), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.

23. Nguyễn Văn Hiện (Chủ nhiệm đề tài) (1999), Vấn đề tổ chức phiên tòa và
việc thực hiện các quy định của pháp luật tố tụng tại phiên tòa của
Tòa án nhân dân, Đề tài khoa học cấp bộ.
24. Hoàng Lam (2009), "Huỷ án vì những sai sót lặt vặt", Báo Pháp luật
Thành phố Hồ Chí Minh online, ngày 16/2.
25. Vũ Gia Lâm (2006), "Hoà n thiệ n mộ t số quy đ ị nh về xét xử sơ
thẩ m hình sự", Tòa án nhân dân, (18).
26. Trần Huy Liệu (2007), "Sự cần thiết và những quan điểm chỉ đạo cải cách
tƣ pháp ở Việt Nam", Dân chủ và pháp luật, (Số chuyên đề về Cải
cách tƣ pháp).
27. Trần Đức Lƣơng (2007), "Đẩy mạnh cải cách tƣ pháp đáp ứng yêu cầu
xây dựng nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam",
, ngày 18/1.
28. Chi Mai (2004), "Ai phiên dịch tại toà?", Báo Tuổi trẻ, ngày 11/5.
29. Nguyễn Đức Mai (2006), "Thủ tục xét xử vụ án hình sự tại Toà bồi thẩm
ở Liên bang Nga", Toà án nhân dân, (22).
30. Vũ Mai (2009), "Bi hài chuyện thầy cãi chốn pháp đình", Báo điện tử
VnExpress.net, ngày 31/5.
31. Nghĩa Nhân (2009), "Mở rộng thêm diện ngƣời bào chữa và các trƣờng
hợp bắt buộc phải có ngƣời bào chữa", Báo Pháp luật Thành phố Hồ


65. Từ điển Luật học (1999), Nxb Từ điển Bách Khoa, Hà Nội
66. Nguyễn Văn Tuân (2007), "Nâng cao vai trò của luật sƣ trong hoạt động
tƣ pháp ở Việt Nam hiện nay", Dân chủ và pháp luật, (Số chuyên đề
về Cải cách tƣ pháp).
67. Nguyễn Văn Tuân (2009), "Bản chất, nội dung tranh tụng tại phiên toà
hình sự và vấn đề hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự", Dân chủ và
pháp luật, (9).


68. Đ. Tuấn (2009), "Án oan, sai giảm mạnh", Báo Công an nhân dân online,
ngày 10/2.
69. Nguyễ n Minh Tuấ n (2004), "Vai trò củ a thẩ m phán trước yêu cầ u
củ a công tác cả i cách tư pháp ở nước ta hiệ n nay", Trong sách:
Cả i cách tư pháp ở Việ t Nam trong giai đ oạ n xây dự ng Nhà
nư ớ c pháp quyề n, Nxb Đạ i họ c quố c gia Hà Nộ i, Hà Nộ i.
70. Nguyễ n Tuấ n (2007), "Các sinh viên bị lôi và o vòng tố tụ ng như thế
nà o?", Báo Giáo dụ c và Thờ i đ ạ i, ngà y 19 và 21/9.
71. Hoà i Tuấ n (2008), "Liên tiế p có vi phạ m thủ tụ c tố tụ ng", Báo Pháp
luậ t Việ t Nam, ngà y 4/9.
72. Hoà i Tuấ n (2008), "Bị cáo đ ã sử dụ ng hung khí như thế nà o", Báo
Pháp luậ t Việ t Nam, ngà y 24/11.
73. Hữu Tuấ n (2009), "Bị cáo đ ược tuyên vô tộ i lầ n thứ 5", Báo Pháp
luậ t Việ t Nam, ngà y 20/4.
74. Hữu Tuấ n (2009), "Việ n kiể m sát rút mộ t phầ n quyế t đ ị nh truy tố ",
Báo Pháp luậ t Việ t Nam, ngà y 16/4.
75. Hữu Tuấ n (2009), "Phiên toà kéo dà i đ ế n gầ n nửa đ êm", Báo Pháp
luậ t Việ t Nam, ngà y 14/9.
76. Hữu Tuấ n (2009), "Xử sơ thẩ m vụ tham ô dầ u diesel tạ i Nam
Đị nh", Báo luậ t Việ t Nam, ngà y 18/2.
77. P.V (2006), "Xin lỗ i những người bị oan trong vụ án "Vườn Điề u",