Mối quan hệ giữa hành chính công và quản lí công – Liên hệ Việt Nam
Hành chính công vừa là khoa học vừa là nghệ thuật quản lí. Trong
nhiều tài liệu của các nước, hành chính công ( public administration), quản lí
công (public management), quản trị quốc gia hay quản lí hành chính nhà nước
(governance) có sự đồng nhất với nhau và trong nhiều trường hợp, được sử
dụng thay thế cho nhau. Theo cách hiểu chung, hành chính công là thiết chế
thực hiện quyền hành pháp, đưa chính sách, pháp luật vào cuộc sống. Theo
cách tiếp cận rộng, hành chính công là nền hành chính ( cũng public
administration). Nền hành chính là khái niệm tổng quát, bao gồm các yếu tố:
hệ thống thể chế, pháp luật, thủ tục hành chính; chức năng, nhiệm vụ, cơ
cấu tổ chức và cơ chế vận hành của bộ máy hành chính nhà nước các cấp;
đội ngũ cán bộ, công chức; nguồn lực tài chính, công sản và các điều kiện
vật chất, kỹ thuật đảm bảo thực thi công vụ hiệu quả. Đặc trưng và ranh giới
của hành chính công hay nền hành chính phụ thuộc vào loại hình và quy mô
của mỗi nhà nước.
Cung ứng dịch vụ công là một trong những chức năng cơ bản mà các nhà
nước giao cho nền hành chính đảm trách. Trong quá trình phát triển của nền
hành chính, dịch vụ công được mở rộng trên nhiều lĩnh vực khác nhau, với
yêu cầu về chất lượng ngày càng cao. Nền hành chính phát triển phải phối
hợp và điều hoà các nguyện vọng cá nhân với lợi ích của cộng đồng, của đất
nước, hướng tới các mục tiêu của một xã hội dân chủ. Nhà nước không ôm
đồm, tự mình giải quyết tất cả các vấn đề xã hội mà đẩy mạnh dân chủ hoá
gắn với phân quyền, xã hội hoá nhằm tập trung thực hiện tốt vai trò “ lái
thuyền”. Nhiều hoạt động cung ứng dịch vụ công được chuyển cho các khu
vực ngoài nhà nước thực hiện. Theo cách tiếp cận này, hành chính công được
coi là quản lí công hay mô hình quản lí công mới ( New Management). Đó là sự
điều hành, giám sát và quản lí các chủ thể khác nhau của xã hội nhằm phục
vụ tốt hơn các nhu cầu chính đáng của nhân dân. Có thể nói quản lí công là
cách tiếp cận mới đối với hành chính công truyền thống, nhằm cải cách chất
lượng quản lí nhà nước, hướng tới một nền hành chính năng động, linh hoạt
hơn. Quản lí công quan tâm đến hiệu quả tác động, mức độ ảnh hưởng của

trình thực hiện kinh tế thị trường định hướng XHCN và mở rộng hội nhập kinh
tế quốc tế ở nước ta đòi hỏi sự thay đổi vai trò điều hành của Nhà nước. Mặc
dù không thể bỏ qua vai trò quản lí, bao gồm các biện pháp trực tiếp hay
gián tiếp, nhưng Nhà nước cần quan tâm đến cách thức, phạm vi, lĩnh vực
hoạt động cho hợp lý. Mặt khác, tuy phải tôn trọng sự vận hành của thị
trường, nhưng trong nhiều trường hợp, Nhà nước cần có những hành động
can thiệp phù hợp, nhanh nhạy để nâng cao hiệu quả kinh tế và đảm bảo
công bằng xã hội. Tuy nhiên, Nhà nước phải tránh bao biện, làm thay mà
thông qua nền hành chính của mình, tập trung quản lí bằng pháp luật và các
công cụ điều tiết vĩ mô nhằm định hướng, lôi cuốn các thành phần kinh tế,
các tổ chức xã hội, nghề nghiệp cùng tham gia phục vụ các quyền và lợi ích
hợp pháp của công dân. Nhà nước phải vận dụng các yếu tố cạnh tranh tích
cực của thương trường, những nội dung văn hoá doanh nghiệp phù hợp,
phương pháp quản lý linh hoạt và cách thức sử dụng ngân sách một cách
kinh tế, hiệu quả của khu vực tư vào các lĩnh vực công vụ, nhưng không làm
lu mờ tính công quyền, tính thứ bậc và chức năng phục vụ công của nền
hành chính. Tuy khu vực tư nước ta chưa phát triển mạnh nhưng vẫn có thể
vận dụng các phương pháp và kỹ thuật quản trị kinh doanh như: hướng dẫn,
phối hợp, đánh giá theo kết quả đầu ra, kiểm soát theo chu trình quản lí chất
lượng, khuyến khích vật chất, động viên tinh thần và một số nghệ thuật quản
lý con người để nâng cao hiệu quả công vụ. Cán bộ, công chức không đơn
thuần thừa hành mệnh lệnh, thực thi nhiệm vụ theo những chu trình có sẵn
mà chủ động lập và thực hiện kế hoạch hoàn thành các mục tiêu của cơ
quan, tổ chức. Để tạo điều kiện cho công tác đánh giá, cần tiến hành song
song việc áp dụng các quy trình, thể thức công vụ với việc xây dựng hệ
thống chỉ số đánh giá mức độ hoàn thành công tác theo hướng định lượng
được.


Trong các nền hành chính phát triển, đội ngũ công chức hành chính, đặc biệt

công bằng, phát triển dịch vụ đa dạng, cung ứng hiệu quả hơn theo hướng
công dân là khách hàng sử dụng dịch vụ; phát triển nền dân chủ, tạo điều
kiện cho công dân và các tổ chức của mình tham gia vào các hoạt động quản
lý công và giám sát quá trình thực thi công vụ. Về vấn đề tư nhân hoá, theo
quan điểm của nhiều nhà nghiên cứu quốc tế, không chỉ là con đường nâng
cao hiệu quả mà còn giúp nền hành chính tránh thực hiện quá nhiều chức
năng, nhiệm vụ và gặp khó khăn trong việc đáp ứng yêu cầu ngày càng cao
của công dân. Ở đây, không chỉ đơn thuần là việc chuyển sở hữu công thành
sở hữu tư mà còn bao hàm nhiều hình thức như đấu thầu, hợp đồng công vụ,
hợp đồng lao động, cổ phần hoá, tập đoàn hoá nhằm tinh giản bộ máy tổ
chức, nâng cao tính cạnh tranh trong thực thi công vụ. Tư nhân hoá còn được
nhiều học giả coi là cách thức phát huy mọi nguồn lực tham gia phát triển


đất nước, giải quyết các vấn đề xã hội. Theo ý nghĩa này, tư nhân hoá có thể
coi là một nội dung của xã hội hoá. Ở nước ta, xã hội hoá được hiểu là
chuyển giao việc cung ứng dịch vụ công cho các khu vực ngoài nhà nước;
huy động đóng góp và động viên sự tham gia rộng rãi của công dân và các tổ
chức xã hội, nghề nghiệp vào quá trình cung ứng dịch vụ công. Dù dưới hình
thức nào thì Nhà nước vẫn là người chịu trách nhiệm trước xã hội về việc bảo
đảm đáp ứng nhu cầu của nhân dân ở mức cao nhất.
Trong công cuộc CCHC hiện nay, Đảng và Nhà nước ta đang quan tâm hoàn
thiện thể chế phân cấp Trung ương - Địa phương nhằm trao cho chính quyền
địa phương các cấp đủ quyền và trách nhiệm để chủ động, sáng tạo, phát
huy dân chủ, thu hút sự tham gia của người dân vào quản lí công từ cấp
chính quyền cơ sở; áp dụng chế độ tự chủ toàn diện của các đơn vị sự
nghiệp, cung ứng dịch vụ công. Chúng ta đang nỗ lực nghiên cứu, xác định
những dịch vụ thiết yếu Nhà nước chịu trách nhiệm trực tiếp cung ứng và
những công việc nên ủy nhiệm cho cộng đồng xã hội thực hiện; phân định
chức năng quản lí hành chính nhà nước với quản lí, cung ứng dịch vụ công và

hành chính với việc rà soát, xác định rõ thẩm quyền, trách nhiệm của cơ
quan hành chính các cấp và đẩy mạnh phân cấp, mở rộng xã hội hoá nhằm
phục vụ nhân dân tốt hơn, thích ứng hơn với yêu cầu quản lý nhà nước trong
cơ chế thị trường. Cần luật hoá các quy định liên quan đến thủ tục hành
chính. Trường hợp thật cần thiết, các bộ ngành, địa phương mới ban hành thủ
tục hành chính, nhưng phải đảm bảo các tiêu chí như: đơn giản, rõ ràng, dễ
thực hiện, tạo thuận lợi tối đa cho tổ chức, cá nhân. Dự án Luật Thủ tục hành
chính đang được soạn thảo là nhằm tạo cơ sở pháp lý để thực hiện thống
nhất các quy trình, thủ tục hành chính trong giải quyết công việc giữa các cơ
quan với nhau và giữa cơ quan công quyền, công chức với công dân, tổ chức.
Cuối cùng, xu hướng quốc tế hoá đời sống kinh tế – xã hội cũng ảnh hưởng
đến quản lí công. Nhiều nước điều chỉnh hệ thống thể chế, thủ tục hành
chính cho phù hợp với pháp luật và thông lệ quốc tế. Việt Nam đang ngày
càng hội nhập sâu, rộng vào nền kinh tế thế giới. Do đó, một mặt nền hành
chính cần gìn giữ, phát huy các giá trị, truyền thống quý báu trong lịch sử
dựng nước, giữ nước và trị quốc của cha ông. Mặt khác, tiếp thu có chọn lọc
các tri thức phát triển hành chính của nhân loại; đúc rút kinh nghiệm quốc tế
trong xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, với cơ cấu vị trí việc làm
được thiết kế theo nhu cầu thực tế từng cơ quan, đơn vị. Tiến hành mô tả yêu
cầu, tiêu chuẩn đối với từng vị trí, chức danh để tuyển chọn người đảm
nhiệm có phẩm chất, năng lực phù hợp nhất, sử dụng “ đúng người, đúng việc”,
đánh giá công tác được khách quan và có chính sách cán bộ hợp lý, tạo động
lực cho công chức nỗ lực sáng tạo, say mê lao động. Áp dụng các hình thức
cạnh tranh như: thí điểm thi để bổ nhiệm đối với một số chức danh chuyên
môn hay chức vụ lãnh đạo, quản lí; vận dụng cơ chế khoán, đấu thầu công
vụ, tạo cạnh tranh giữa các công chức, giữa các cơ quan, đơn vị với nhau và
với các tổ chức ngoài hệ thống hành chính về năng suất, chi phí và chất
lượng công vụ … Mỗi cá nhân và từng đơn vị phải tích cực học tập, nâng cao
hiệu quả hoạt động, đổi mới tư duy, tác phong phục vụ và cải tiến lề lối làm
việc để tồn tại và phát triển trong môi trường cạnh tranh. Qua đó, hiệu quả