3

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Quan hệ giữa kinh tế và chính trị là mối quan hệ cơ bản của đời sống xã hội.
Việc nhận thức và xử lý mối quan hệ này trong thực tiễn có ý nghĩa quyết định đối
với sự hưng vong của nền kinh tế và chế độ chính trị - xã hội của đất nước. Do
hạn chế về nhận thức, vận dụng mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị cho nên
nhiều nước xã hội chủ nghĩa đã mắc phải những sai lầm trong quá trình cải tổ, đổi
mới. Nước ta, trong thời kỳ đầu việc nhận thức và vận dụng mối quan hệ giữa
kinh tế và chính trị theo quan điểm triết học Mác - Lênin còn ở những mức độ
nhất định. Đó là một trong những nguyên nhân làm cho nền kinh tế - xã hội của
đất nước rơi vào tình trạng trì trệ và khủng hoảng trước thời kỳ đổi mới.
Nhận thức được những hạn chế đó, trên cơ sở tổng kết thực tiễn đất nước
và nghiên cứu, nắm vững thực chất khoa học quan điểm của các nhà kinh điển chủ
nghĩa Mác - Lênin về mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị, Đảng ta đã đề ra đường
lối đổi mới đúng đắn. Đường lối chiến lược phát triển nền kinh tế nhiều thành phần
vận động theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã
hội chủ nghĩa là sự vận dụng sáng tạo quan điểm mácxít về mối quan hệ giữa kinh
tế và chính trị trong điều kiện nước ta hiện nay. Đường lối đó đã giải phóng được
mọi năng lực sản xuất, kích thích kinh tế phát triển, đảm bảo sự định hướng phát
triển kinh tế theo mục tiêu chính trị mà Đảng và nhân dân ta đã lựa chọn.
Qua hơn 20 năm thực hiện đường lối đổi mới, đất nước ta đã đạt được những
thành tựu đáng kể. Kinh tế phát triển, chế độ chủ nghĩa xã hội được giữ vững. Tuy
nhiên, công cuộc đổi mới càng đi vào chiều sâu thì càng nảy sinh nhiều vấn đề phức
tạp cần phải nhận thức và giải quyết. Thực tiễn cho thấy, quá trình phát triển nền kinh
tế ở nước ta bên cạnh những mặt tích cực còn bộc lộ những hạn chế nhất định.
Hơn nữa, việc xây dựng nền kinh tế nhiều thành phần vận động theo cơ chế
thị trường có sự quản lý của nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa là chưa có





5

Các công trình nghiên cứu trên đề cập tương đối có hệ thống một số vấn
đề về mối quan hệ giữa kinh tế thị trường và chủ nghĩa xã hội, làm sáng tỏ vai
trò của một số nhân tố chính trị trong việc định hướng sự phát triển của nền
kinh tế đó vào việc đạt mục tiêu của chủ nghĩa xã hội (như: vai trò và nội
dung, phương thức lãnh đạo của Đảng đối với kinh tế thị trường; vai trò quản
lý của Nhà nước đối với sự phát triển của nền kinh tế đó...). Mặc dù các công
trình nghiên cứu đã đề cập đến khá nhiều khía cạnh khác nhau của đề tài, song ở
góc độ hẹp việc nghiên cứu vấn đề “Vận dụng quan điểm triết học Mác-Lênin về
mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị trong phát huy vai trò của hệ thống chính trị
ở Việt Nam hiện nay” chưa có tác giả nào đề cập.
3. Mục đích, nhiệm vụ, đối tượng và phạm vi nghiên cứu
* Mục đích
Trên cơ sở phân tích thực chất quan điểm triết học Mác-Lênin về mối
quan hệ giữa kinh tế và chính trị, sự vận dụng của Đảng ta trong quá trình đổi
mới, từ đó đề xuất một số giải pháp có tính chất phương pháp luận nhằm tăng
cường và phát huy vai trò của hệ thống chính trị trong việc đảm bảo định
hướng xã hội chủ nghĩa cho sự phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã
hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay.
* Nhiệm vụ
- Phân tích làm rõ quan điểm triết học Mác - Lênin về mối quan hệ
giữa kinh tế và chính trị; biểu hiện của mối quan hệ này trong thời kỳ quá độ
lên chủ nghĩa xã hội.
- Làm rõ thực trạng việc phát huy vai trò của hệ thống chính trị trong quá trình
phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay.
- Đề xuất một số giải pháp để phát huy vai trò của hệ thống chính trị
nhằm đảm bảo định hướng xã hội chủ nghĩa trong sự phát triển nền kinh tế thị

trong vận dụng nhằm phát huy vai trò của hệ thống chính trị để định hướng xã
hội chủ nghĩa nền kinh tế Việt Nam hiện nay. Góp phần quán triệt quan điểm


7

và đường lối của Đảng ta trong quá trình đẩy mạnh toàn diện sự nghiệp đổi
mới.
6. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, và danh mục tài liệu tham khảo, luận
văn gồm 2 chương, 4 tiết.
Chương 1
QUAN ĐIỂM TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA
KINH TẾ VÀ CHÍNH TRỊ: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VÀ NHỮNG YÊU CẦU
PHƯƠNG PHÁP LUẬN TRONG PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA HỆ THỐNG
CHÍNH TRỊ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

1.1. Quan điểm triết học Mác-Lênin về mối quan hệ giữa kinh tế và
chính trị
1.1.1. Quan điểm của Mác-Ănghen về mối quan hệ giữa kinh tế và
chính trị
Kinh tế là một khái niệm được hiểu theo nhiều góc độ. Ngày nay, khái
niệm kinh tế được hiểu theo hai nghĩa cơ bản.
Chủ nghĩa duy vật lịch sử tiếp cận khái niệm kinh tế theo nghĩa rộng
của nó, đây là các phương diện cơ bản của đời sống kinh tế xã hội, là cơ sở
kinh tế; qui luật kinh tế; lợi ích kinh tế .v.v…Trong đó lợi ích kinh tế được
xem là yếu tố quan trọng hàng đầu của mọi hoạt động cải biến xã hội.
Kinh tế hiểu theo nghĩa hẹp là tổng thể các quan hệ sản xuất nhất định
trong lịch sử phù hợp với mỗi trình độ phát triển nhất định của lực lượng sản xuất,
là hoạt động tạo ra của cải vật chất, là lĩnh vực liên quan tới lợi ích vật chất.

trở nên gay gắt, không thể điều hòa đã dẫn đến sự ra đời của nhà nước. Từ đó
bắt đầu xuất hiện vấn đề chính trị. Trong xã hội có giai cấp, các giai cấp, các
tập đoàn, các tầng lớp xã hội có vị trí khác nhau trong việc quản lý nhà nước.
Do đó, các giai cấp, các tập đoàn xã hội đấu tranh với nhau để giành, giữ và
sử dụng nhà nước. Như vậy, chính trị là mối quan hệ giữa các giai cấp, các
tập đoàn, các tầng lớp xã hội về mặt nhà nước.


10

Vậy, chính trị là những quan điểm, tư tưởng chính trị và những thiết
chế xã hội tương ứng với nó như nhà nước, đảng phái, các tổ chức chính trị xã hội... là một bộ phận quan trọng của kiến trúc thượng tầng, khái niệm
chính trị được sử dụng trong luận văn này được hiểu theo nghĩa đó.
Vấn đề quan hệ giữa kinh tế và chính trị theo quan điểm MácĂngghen
Vấn đề quan hệ giữa kinh tế và chính trị đã được đặt ra từ rất sớm trong
lịch sử triết học. Tất cả các nhà triết học trước Mác đều đi tìm nguyên nhân của
các sự biến lịch sử không phải trong kinh tế mà ở trong chính trị, tôn giáo hoặc
trong các nhân tố tinh thần khác. Khác với các nhà triết học trước đó, C.Mác và
Ph.Ăngghen đã đi tìm nguyên nhân của chính trị trong lĩnh vực kinh tế.
Theo C.Mác, kinh tế có vai trò hết sức to lớn, quyết định đối với chính
trị.
Vai trò quyết định của kinh tế đối với chính trị được thể hiện ở chỗ: Kinh
tế tạo ra những cơ sở cho sự xuất hiện giai cấp và đối kháng giai cấp; kinh tế tạo
ra điều kiện để hình thành các chính đảng của các giai cấp thông qua các cuộc
đấu tranh giai cấp, đồng thời kinh tế còn là cơ sở cho sự ra đời của nhà nước...
Thứ nhất, kinh tế tạo ra những cơ sở cho sự xuất hiện giai cấp và đối
kháng giai cấp
C.Mác và Ăngghen cho rằng "Quan niệm duy vật về lịch sử xuất phát
từ luận điểm cho rằng, sản xuất và tiếp theo sau sản xuất là trao đổi sản phẩm
của sản xuất, là cơ sở của mọi chế độ, xã hội, rằng trong mỗi xã hội xuất hiện

(gồm có hệ tư tưởng chính trị và các thiết chế tương ứng cũng như mối quan
hệ nội tại giữa chúng) là một bộ phận của kiến trúc thượng tầng được sinh ra
từ quan hệ kinh tế nhất định và phản ánh những quan hệ kinh tế đó.
Như vậy, mọi nhân tố của chính trị, từ việc hình thành các giai cấp,
đối kháng giai cấp đến đấu tranh giai cấp; từ việc hình thành nhà nước, chính
đảng đến những hoạt động của nhà nước, của chính đảng cũng như những


13

quan điểm chi phối những hoạt động đó và toàn bộ lịch sử nói chung đều có
nguồn gốc trực tiếp hoặc gián tiếp từ kinh tế. Vì thế, C.Mác cho rằng: "Phải
lấy những quan hệ kinh tế và sự tiến triển của những quan hệ ấy để giải thích
chính trị và lịch sử chính trị chứ không phải ngược lại" [2, tr. 321].
Thứ tư, những biến đổi căn bản trong kinh tế sớm muộn sẽ dẫn đến
những biến đổi căn bản trong chính trị.
Theo Mác, Ph.Ăngghen, kinh tế là cái có trước, còn chính trị là cái có
sau và là sự biểu hiện của kinh tế; kinh tế là tính thứ nhất, còn chính trị là tính
thứ hai, cho nên sự biến đổi của chính trị bao giờ cũng bắt đầu từ sự biến đổi
trong kinh tế. Nhưng không phải cứ có sự biến đổi nào về kinh tế thì ngay lập
tức dẫn đến sự biến đổi về chính trị... Song, sự biến đổi của kinh tế sớm hay
muộn cũng sẽ dẫn đến sự biến đổi về chính trị.
Trong xã hội có giai cấp đối kháng, sự biến đổi của chính trị càng diễn
ra rõ rệt hơn khi cơ sở kinh tế của xã hội này được thay thế bằng cơ sở kinh tế
của xã hội khác. Sự biến đổi này phù hợp với quy luật khách quan chi phối sự
phát triển của xã hội, đó là quy luật về sự tác động biện chứng giữa cơ sở hạ
tầng và kiến trúc thượng tầng. C.Mác nói rằng, khi "cơ sở kinh tế thay đổi thì
toàn bộ cái kiến trúc thượng tầng đồ sộ cũng bị đảo lộn ít nhiều nhanh chóng"
[25, tr. 15]. Sự đảo lộn trước tiên của kiến trúc thượng tầng khi cơ sở hạ tầng
thay đổi trước hết là về chính trị.

Chỉ có thông qua những hoạt động thực tiễn chính trị của nhà nước, của
chính đảng của một giai cấp nhất định thì hệ tư tưởng chính trị mới có tác dụng
to lớn trong việc bảo vệ hoặc xóa bỏ chế độ kinh tế hiện đang tồn tại. Nếu hệ tư
tưởng chính trị phản ánh một cách khoa học và được cụ thể hóa trong các cương
lĩnh, đường lối của các chính đảng, trong pháp luật và các chính sách của nhà
nước của giai cấp nắm chính quyền thì sẽ có tác dụng bảo vệ và thúc đẩy kinh tế
phát triển nhanh chóng. Ngược lại, nó sẽ cản trở sự phát triển của kinh tế.


15

Thứ ba, vai trò tác động của chính trị đối với kinh tế có thể có thể
diễn ra theo hai chiều hướng tích cực hoặc tiêu cực.
Chính trị sẽ có tác động tích cực, nếu nó tác động cùng chiều với các quy
luật phát triển kinh tế, thúc đẩy kinh tế phát triển. Trái lại, sự tác động ngược chiều
của chính trị đối với các quy luật kinh tế sẽ dẫn đến sự xung đột giữa kinh tế và
chính trị, lúc đó chính trị là chướng ngại vật cản trở sự phát triển của kinh tế.
Như vậy, thông qua sự tác động của hệ tư tưởng chính trị của một giai cấp
nhất định trong xã hội, thông qua hoạt động của nhà nước, chính đảng của giai cấp
đó, chính trị có vai trò hết sức to lớn đối với sự phát triển kinh tế, ở một mức độ
nhất định, chính trị có thể làm thay đổi cơ sở kinh tế. Vai trò của chính trị đối với
kinh tế có thể tác động theo hai chiều hướng tích cực hoặc tiêu cực. Chính trị sẽ có
tác động tích cực, nếu nó tác động cùng chiều với các quy luật phát triển kinh tế,
thúc đẩy kinh tế phát triển. Trái lại, sự tác động ngược chiều của chính trị đối với
các quy luật kinh tế sẽ dẫn đến sự xung đột giữa kinh tế và chính trị, lúc đó chính
trị là chướng ngại vật cản trở sự phát triển của kinh tế.
1.1.2 Quan điểm của Lênin về mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị
trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.
Trên cơ sở bảo vệ, kế thừa và phát triển quan điểm Mác-Ănghen về mối
quan hệ giữa kinh tế và chính trị, Lênin đã phân tích, chỉ rõ mối quan hệ giữa

trong hệ thống chính trị. Theo V.I.Lênin thì bất cứ một vấn đề chính trị nào
cũng có thể là một vấn đề tổ chức, và ngược lại... Không thể tách những vấn
đề tổ chức khỏi những vấn đề chính trị được. Chính trị tức là kinh tế được cô
đọng lại. Trong thời kỳ quá độ, mặc dù chính trị giữ địa vị phụ thuộc so với kinh
tế, song giải quyết những vấn đề chính trị cũng chính là vì mục tiêu kinh tế:
"Chính trị là sự biểu hiện tập trung của kinh tế".[23, tr.349]
Trong mối quan hệ biện chứng với kinh tế, chính trị không phải là
nhân tố thụ động mà là nhân tố tác động mạnh mẽ trở lại đối với kinh tế. Vai
trò của chính trị đối với kinh tế thể hiện trong luận điểm nổi tiếng của


17

V.I.Lênin về vị trí ưu tiên của chính trị đối với kinh tế. Lênin viết: "Chính trị
không thể không chiếm địa vị hàng đầu so với kinh tế. Lập luận một cách
khác đi, tức là quên mất những điều sơ đẳng của chủ nghĩa Mác" [23, tr. 349].
Theo V.I.Lênin, vị trí hàng đầu của chính trị đối với kinh tế là việc
thừa nhận ý nghĩa quyết định của việc giành chính quyền nhà nước, thay thế
chính quyền của giai cấp tư sản bằng chính quyền nhà nước của giai cấp vô
sản để thực hiện lợi ích kinh tế cơ bản của giai cấp vô sản, để giải quyết
những nhiệm vụ kinh tế. Vì vậy, cần phải có thái độ chính trị đúng đắn đối
với tất cả các vấn đề kinh tế, văn hóa, và tổ chức (đặc biệt là vấn đề tổ chức).
Sau khi giai cấp vô sản giành được chính quyền, được tự do về chính
trị và hoàn thành về căn bản nhiệm vụ đấu tranh lật đổ chính quyền của giai
cấp tư sản, thì những vấn đề về kinh tế, về tổ chức nền kinh tế quốc dân, quản
lý sản xuất, nổi lên vị trí hàng đầu. V.I.Lênin gọi đó là nhiệm vụ chính trị chủ
yếu hàng đầu sau khi giành chính quyền. Ông viết: “Chính trị chủ yếu của
chúng ta lúc này là xây dựng nước nhà về mặt kinh tế, để tích góp được nhiều
lúa mì hơn, để sản xuất được nhiều than hơn, để sử dụng được những lúa mì
và than đó được hợp lý hơn sao cho không có người đói nữa. Chính trị của

có chức năng kinh tế. Song nhà nước xã hội chủ nghĩa khác về căn bản với
nhà nước tư sản (đặc biệt là nhà nước tư sản trong giai đoạn độc quyền) trong
việc thực hiện chức năng kinh tế. Nhà nước tư sản cũng thực hiện chức năng
kinh tế, sử dụng hàng loạt những đòn bẩy kinh tế để quản lý kinh tế, phân
phối lại thu nhập quốc dân, nhưng nhằm phục vụ lợi ích của bọn độc quyền,
để tăng cường bóc lột người lao động. Cái chính trong hoạt động của nhà
nước tư sản là trấn áp những người bị bóc lột - tức đa số những người lao
động - nhằm bảo vệ nền tảng của chế độ tư bản chủ nghĩa. Trái lại, hoạt động
của nhà nước xã hội chủ nghĩa trong việc quản lý nền kinh tế đất nước nhằm
phục vụ lợi ích của đa số nhân dân lao động; còn chức năng trấn áp của nhà
nước xã hội chủ nghĩa đối với sự chống đối của giai cấp bóc lột chỉ là hoạt
động thứ yếu; nó sẽ mất đi cùng với việc xóa bỏ giai cấp bóc lột.


19

Như vậy, nhà nước xã hội chủ nghĩa chủ yếu thực hiện chức năng quản
lý kinh tế, xây dựng đất nước. Trong thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ
nghĩa xã hội, việc thực hiện chức năng kinh tế của nhà nước gắn liền với sự quá
độ từ nền kinh tế nhiều thành phần sang nền kinh tế xã hội chủ nghĩa thống nhất.
Bởi vì, theo V.I.Lênin, chủ nghĩa xã hội là sự xóa bỏ giai cấp, nhiệm vụ này
không phải làm một lần là xong ngay được. Đây là nhiệm vụ vô cùng khó khăn;
nó chỉ có thể thực hiện được bằng cách cải tạo toàn bộ nền kinh tế xã hội, bằng
cách chuyển từ nền kinh tế hàng hóa nhỏ, cá thể, riêng lẻ sang nền kinh tế
tập thể lớn [21, tr. 315-316]. Có như vậy, đảng và nhà nước của giai cấp vô
sản mới có thể thực hiện được nhiệm vụ của mình là xây dựng chủ nghĩa
cộng sản. Vì chủ nghĩa cộng sản không thể xây dựng trên cơ sở của một nền
kinh tế nghèo nàn, lạc hậu mà chỉ có thể được ra đời trên cơ sở phát triển
cao của nền sản xuất hiện đại. Điều này đã giải thích tại sao đảng và nhà
nước của giai cấp vô sản lại nêu lên nhiệm vụ chủ yếu của mình trong thời

bảo cho chế độ dân chủ xã hội chủ nghĩa được thực hiện trong thực tế trên tất cả
các lĩnh vực của đời sống xã hội. Đó cũng chính là cơ sở vững chắc cho sự thắng
lợi của chế độ xã hội mới - xã hội xã hội chủ nghĩa đối với chế độ xã hội cũ. Tất
cả những điều đó có ý nghĩa chính trị to lớn. Ngược lại, chính sách kinh tế của
đảng cộng sản, sự quản lý của nhà nước, v.v... đối với kinh tế đều tạo ra động lực
thúc đẩy cho kinh tế xã hội chủ nghĩa phát triển trong thời kỳ quá độ lên chủ
nghĩa xã hội. Vì thế, V.I.Lênin quan niệm rằng, chính trị là sự biểu hiện tập
trung của kinh tế và chính trị không thể không chiếm vị trí hàng đầu so với kinh
tế. Đó là hai kết luận cơ bản của Lênin về biểu hiện của sự tác động biện chứng
giữa kinh tế và chính trị trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.
Tóm lại, theo quan điểm của V.I.Lênin, trong thời kỳ quá độ lên chủ
nghĩa xã hội, kinh tế và chính trị là hai lĩnh vực của đời sống xã hội có mối
quan hệ biện chứng với nhau, trong đó kinh tế, xét đến cùng, là nhân tố quyết


21

định sự hình thành phát triển của chính trị, song chính trị có vai trò hết sức to
lớn, nó tác động trở lại đối với sự phát triển của kinh tế.
1.2. Những yêu cầu phương pháp luận trong phát huy vai trò của
hệ thống chính trị ở Việt Nam hiện nay
1.2.1.Quan niệm về phát huy vai trò của hệ thống chính trị ở Việt
Nam hiện nay
Theo quan điểm của triết học Mác-Lênin, hệ thống chính trị được hiểu là
tổ hợp có tính chỉnh thể của các thể chế chính trị được xây dựng trên các
quyền và chuẩn mực xã hội nhất định, phân bố theo một kết cấu chức năng
nhất định, vận hành theo những nguyên tắc, cơ chế và quan hệ cụ thể, nhằm
thực thi quyền lực chính trị. Hệ thống chính trị bao trùm và điều chỉnh mọi
quan hệ của xã hội. Ở nước ta, khái niệm hệ thống chính trị được sử dụng
chính thức trong Văn kiện của Đảng lần đầu tiên trong Nghị quyết Trung

Cụ thể đó là việc phát huy vai trò của Đảng Cộng sản Việt Nam trong quá
trình lãnh đạo, chỉ đạo, lựa chọn khai thác các mặt thuận lợi tạo ra hợp lực cho
kinh tế thị trường phát triển, đề ra chủ trương nhằm hạn chế tối đa tác động tiêu
cực của kinh tế thị trường và giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa trong phát
triển kinh tế thị trường ở nước ta
Đó là việc phát huy vai trò của Nhà nước trong quá trình tổ chức hoạt động,
đề ra các chính sách kinh tế vĩ mô, tạo ra hành lang pháp lý thuận lợi cho tiến hành
phát triển kinh tế đất nước nhằm tăng cường hiệu lực quản lý, hiệu quả kinh tế xã
hội của đất nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
Phát huy vai trò của các đoàn thể nhân dân, các tổ chức chính trị xã hội
trong việc tích cực, chủ động đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động, khai
thác mọi tiềm năng vật chất và tinh thần của quần chúng nhân dân đáp ứng
yêu cầu phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
1.2.2 Một số yêu cầu phương pháp luận trong phát huy vai trò của
hệ thống chính trị ở Việt Nam hiện nay


23

Một là, giải quyết tốt mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị để đảm
bảo định hướng XHCN cho sự phát triển kinh tế đất nước
Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về mối quan hệ biện chứng giữa kinh
tế và chính trị đã trở thành lý luận khoa học và cách mạng cho việc nhận thức và cải
tạo xã hội, đặc biệt là đối với các nước phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
Quan hệ giữa kinh tế và chính trị là mối quan hệ cơ bản của đời sống xã
hội. Việc nhận thức và giải quyết tốt mối quan hệ này trong thực tiễn phát triển
kinh tế nước ta đúng hay sai có ý nghĩa quyết định đến sự hưng vong của nền
kinh tế và chế độ chính trị – xã hội của đất nước. Sau khi đất nước Việt Nam
được hoàn toàn thống nhất, trên cơ sở nhận định đúng những đặc điểm cơ bản
của tình hình cách mạng đất nước và xu thế của thời đại, Đảng ta chủ trương đưa

những hướng khác nhau: thúc đẩy, kìm hãm hoặc vừa thúc đẩy mặt này, kìm
hãm mặt kia do đó có thể làm thay đổi cơ sở kinh tế ở một chừng mực nhất
định. Như vậy, để phát triền kinh tế cần phải quan tâm đến chính trị, đến hệ
thống chính trị mà đặc biệt là vai trò của đảng cộng sản và bộ máy nhà nước.
Thực chất của sự tác động của chính trị đối với kinh tế là tạo môi trường xã
hội ổn định, đáp ứng điều kiện cần thiết cho sự phát triển kinh tế, giải phóng
sức sản xuất, tạo động lực cho phát triển kinh tế. Điều đó đòi hỏi phải ưu tiên
chính trị, đổi mới, hoàn thiện, dân chủ hoá chính trị, tạo tiền đề cho kinh tế
phát triển.
Quan hệ chính trị với kinh tế là quan hệ cơ bản có ý nghĩa quyết định,
chi phối trong các mối quan hệ xã hội. Vì vậy đòi hỏi trong xử lý các vấn đề
cụ thể phải chủ động, sáng tạo, tránh tuyệt đối hoá hoặc đồng nhất kinh tế với
chính trị. Tuyệt đối hoá kinh tế sẽ dẫn đến tình trạng phát triển kinh tế tự phát,
vô chính phủ, tập trung tăng trưởng kinh tế bằng mọi giá, hy sinh các mặt
khác; tuyệt đối hoá chính trị trong phát triển kinh tế sẽ làm cho nền kinh tế bị
can thiệp, áp đặt một cách duy ý chí, không theo quy luật khách quan. Đồng
nhất chính trị với kinh tế sẽ làm cho chính trị trở nên cứng nhắc, giáo điều.


25

Mắc phải một trong những khuynh hướng trên đều ảnh hưởng tiêu cực, kìm
hãm sự phát triển kinh tế nói riêng và xã hội nói chung.
Quán triệt quan điểm có tính nguyên tắc nêu trên, Đảng ta đã chủ trương
chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, quan liêu bao cấp sang nền kinh tế
nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước
theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Chủ trương đó phản ánh đúng đắn mối quan
hệ biện chứng giữa kinh tế và chính trị trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội
ở nước ta. Đồng thời, để đảm bảo vai trò tác động của chính trị đối với kinh tế
nhằm định hướng xã hội chủ nghĩa cho nền kinh tế đất nước thì chúng ta phải

triển kinh tế. Chính vì vậy, để phát huy cao độ vai trò của hệ thống chính trị đối
với sự phát triển kinh tế đất nước, đảm bảo định hướng xã hội chủ nghĩa phải tiếp
tục tích cực đổi mới hệ thống chính trị một cách thận trọng, từng bước theo chiều
sâu.
Muốn vậy, phải đổi mới nhận thức, tư duy cũng như phương thức làm
việc trong các cơ quan công quyền Nhà nước, phải thực hiện dân chủ hoá xã hội,
phát huy quyền làm chủ của nhân dân, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội
chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân, đổi mới và nâng cao hiệu lực quản lý kinh tế
của Nhà nước. Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa không thể
tách rời vai trò quản lý của Nhà nước. Tuy nhiên cần phân định rõ vai trò, chức
năng quản lý Nhà nước với chức năng quản lý kinh doanh. Trong kinh tế thị
trường, sự quản lý tác của nhà nước đối với hoạt động kinh tế chủ yếu thông qua
chiến lược phát triển, kế hoạch mang tính định hướng, thông qua hệ thống đòn
bẩy, như sự đảm bảo về mặt pháp luật, cơ chế chính sách tài chính, tiền tệ, chính
sách đầu tư, chính sách thu nhập, bằng các công cụ quản lý vĩ mô và sức mạnh kinh
tế của nhà nước… Vì vậy, cần đẩy mạnh việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã
hội chủ nghĩa, hoàn thiện hệ thống pháp luật, chế độ chính sách, tạo môi trường
chính trị, pháp lý thuận lợi cho kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ra
đời và phát triển. Cần triệt để xoá bỏ cơ chế quản lý hành chính tập trung quan liêu,


27

cơ chế bao cấp xin cho, xoá bỏ tình trạng đặc quyền, đặc lợi, tình trạng nhà nước
can thiệp vào công việc sự vụ, làm thay doanh nghiệp và công dân. Tiếp tục đổi
mới, cải cách hành chính, chấn chỉnh tổ chức, tinh giản bộ máy hành chính, chống
quan liêu, tham nhũng, xây dựng thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa, phát triển các nguồn lực mà đặc biệt là nguồn lực con người.
Để đáp ứng vai trò lãnh đạo đất nước nói chung và lãnh đạo kinh tế
nói riêng của Đảng trong tình hình mới, cần tiếp tục đổi mới và chỉnh đốn