ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

HÀ THỊ THỦY TIÊN

PHÁT TRIỂN BẢO HIỂM Y TẾ HỘ GIA
ĐÌNH TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ THÁI
NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
Chuyên ngành: QUẢN TRỊ KINH DOANH

THÁI NGUYÊN - 2016


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

HÀ THỊ THỦY TIÊN

PHÁT TRIỂN BẢO HIỂM Y TẾ HỘ GIA
ĐÌNH TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ THÁI
NGUYÊN
Chuyên ngành: Quản trị kinh
doanh Mã số: 60.34.01.02

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. BÙI QUANG TUẤN

THÁI NGUYÊN - 2016

Thành phố Thái Nguyên và những người dân trên địa bàn thành phố đã nhiệt
tình cộng tác và giúp đỡ Tác giả trong việc thu thập thông tin, số liệu sơ cấp
phục vụ cho nghiên cứu.
Cuối cùng, tác giả xin cảm ơn gia đình, người than, bạn bè đã luôn bên
cạnh ủng hộ, động viên, khích lệ Tác giả trong suốt quá trình thực hiện đề tài
nghiên cứu này.
Luận văn thể hiện sự tâm huyết, sự đầu tư, sự nghiêm túc của bản thân
mặc dù học viên đã cố gắng nghiên cứu, phân tích, lý giải thực trạng và các
yếu tố tác động đến việc tham gia bảo hiểm y tế của người dân tại Thành phố
Thái Nguyên. Đồng thời một phần cũng do hạn chế về thời gian nên đề tài
không thể phân tích một cách toàn diện và không tránh khỏi những thiếu sót.
Tác giả đặc biệt rất mong nhận sự giúp đỡ, góp ý của các Thầy Cô và các bạn
đồng nghiệp để luận văn này được hoàn thiện tốt hơn nữa.
Xin chân thành cảm ơn!
Tác giả

Hà Thị Thủy Tiên


5

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN...............................................................................................i
LỜI CẢM ƠN................................................................................................... ii
MỤC LỤC........................................................................................................iii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT..................................................................vi
DANH MỤC BẢNG.......................................................................................vii
DANH MỤC SƠ ĐỒ..................................................................................... viii
LỜI NÓI ĐẦU..................................................................................................1
1. Tính cấp thiết của đề tài.................................................................................1

3.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của thành phố Thái Nguyên.............34
3.1.1. Điều kiện tự nhiên................................................................................. 34
3.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội...................................................................... 36
3.1.3. Sự ảnh hưởng của điều kiện kinh tế xã hội tới việc thực hiện BHYT......38
3.2. Khái quát về tình hình lao động và thu nhập của người dân thành phố Thái

Nguyên.....................................................................................................39
3.3. Thực trạng tham gia BHYT hộ gia đình tại thành phố Thái Nguyên.......40
3.3.1. Kết quả triển khai BHYT hộ gia đình tại thành phố Thái Nguyên........41
3.3.2. Khó khăn, tồn tại................................................................................... 44
3.4. Các nhân tố ảnh hưởng tới công tác triển khai thực hiện BHYT hộ gia

đình tại thành phố Thái Nguyên.............................................................. 44
3.4.1. Kết quả phân tích thống kê mô tả.......................................................... 48
3.4.2. Kết quả phân tích EFA.......................................................................... 54
3.4.3. Kết quả phân tích độ tin cậy Cronbach alpha........................................ 61
3.4.4. Kết quả phân tích hồi quy đa biến......................................................... 64
3.5. Thảo luận về kết quả.................................................................................69
3.5.1. Hiểu biết của người dân về BHYT hộ gia đình..................................... 69
3.5.2. Thái độ về chăm sóc sức khỏe...............................................................71
3.5.3. Công tác thông tin tuyên truyền về BHYT hộ gia đình......................... 72

Chương 4. CÁC GIẢI PHÁP CƠ BẢN NHẰM NÂNG CAO CÔNG
TÁC TRIỂN KHAI THỰC HIỆN BHYT HỘ GIA ĐÌNH TRÊN
ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN..........................................73
4.1. Xu hướng phát triển BHYT hộ gia đình trong bối cảnh mới....................73


4.2. Giải pháp nhằm nâng cao công tác triển khai thực hiện BHYT hộ gia


BHYT

Bảo hiểm y tế

3

ĐBQH

Đại biểu quốc hội

4

HGĐ

Hộ gia đình

5

KCB

Khám chữa bệnh

6

TPTN

Thành phố Thái Nguyên


vii


Bảng 3.7.

Kết quả phân tích thống kê mô tả về thủ tục KCB bằng thẻ BHYT
tại thành phố Thái Nguyên...................................................................53

Bảng 3.9.

KMO và kiểm định Bartlett..................................................................55

Bảng 3.10.

Giải thích phương sai (Total variance explained)................................56

Bảng 3.11.

Bảng ma trận nhân tố đã xoay (Rotated component matrix)...............57

Bảng 3.12.

Nhóm các biến thỏa mãn sau phân tích EFA.......................................59

Bảng 3.13.

Kết quả phân tích độ tin cậy Cronbach Alpha.....................................62

Bảng 3.14.

Kết quả phân tích hồi quy đa biến........................................................64


hiện BHYT hộ gia đình tại thành phố Thái Nguyên....................69


11

LỜI NÓI ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài

Con người trong cuộc sống, cũng như trong quá trình lao động luôn
phải đối mặt với nhiều rủi ro, chịu nhiều ảnh hưởng của môi trường xung
quanh. Các tác động này bao gồm các điều kiện và hoàn cảnh cụ thể. Trong
thời đại công nghiệp hoá hiện đại hoá, loài người lại chịu ảnh hưởng của
những thứ do chính mình gây ra, đó là nền sản xuất công nghiệp đã phá vỡ
môi trường sinh thái do chất thải từ các khu công nghiệp tạo ra. Thêm vào đó
lao động không còn đơn thuần là một hành vi có ý thức của con người, không
chịu bất cứ một ảnh hưởng hay tác động nào khác, mà ở nhiều nơi, nhiều
người đã phải làm việc ở những môi trường nguy hiểm, độc hại. Môi trường
xung quanh có tác động lớn đến sức khoẻ của con người, nên ốm đau bệnh tật
là khó ai tránh khỏi. Đặc biệt ở nước ta, hậu quả do chiến tranh để lại là rất
nặng nề từ đó ảnh hưởng lớn đến sức khoẻ của nhân dân. Chính vì vậy mà
nhu cầu được chăm sóc sức khoẻ, bảo vệ sức khoẻ là một nhu cầu tất yếu
của mọi người dân trong cộng đồng xã hội. Xã hội càng phát triển thì nhu
cầu này càng tăng lên.
Tuy vậy khi ốm đau không phải ai cũng đủ khả năng để trang trải các
khoản chi phí khám chữa bệnh, đặc biệt là những người nghèo. Vì vậy, Đảng
và Nhà nước ta đã xác định BHYT là một trong những loại hình hoạt động có
bản chất nhân văn, nhân đạo cần phải được triển khai. Trong điều kiện khoa
học kỹ thuật ngày càng hiện đại, ngành y tế cũng đã có những bước chuyển
biến lớn, đi sát với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, do đó mà phương tiện
khám chữa bệnh ngày càng hiện đại và đắt tiền. Hệ thống dịch vụ được nâng

nhiều thành tựu, kinh tế phát triển nhưng còn chưa đồng đều, một số vùng núi
cao còn gặp nhiều khó khăn, người dân có thu nhập còn thấp. Việc thực hiện
BHYT cho người lao động trên địa bàn còn nhiều khó khăn, đặc biệt là phát
triển BHYT hộ gia đình.


Để có thể làm tốt hơn công tác BHYT hộ gia đình, góp phần đảm bảo
an sinh xã hội trên địa bàn thành phố, đề tài: “Phát triển bảo hiểm y tế hộ
gia đình trên địa bàn thành phố Thái Nguyên” sẽ đưa ra những giải pháp
tích cực và phù hợp để tăng cường BHYT hộ gia đình cho người dân.
2. Mục tiêu nghiên cứu
2.1. Mục tiêu chung

Đề tài nghiên cứu các giải pháp nhằm phát triển công tác BHYT hộ gia
đình tại địa bàn tỉnh Thái Nguyên nói chung và thành phố Thái Nguyên nói
riêng để đáp ứng mục tiêu an sinh xã hội do Đảng và Nhà nước đặt ra.
2.2. Mục tiêu cụ thể
- Hệ thống hoá những vấn đề lý luận và thực tiễn về BHYT ở Việt Nam

và trên thế giới.
- Phân tích, đánh giá thực trạng triển khai BHYT hộ gia đình trên địa

bàn thành phố Thái Nguyên.
- Phân tích một số yếu tố ảnh hưởng đến việc triển khai BHYT hộ gia

đình tại thành phố Thái Nguyên.
- Đề xuất một số giải pháp về phát triển BHYT hộ gia đình trên địa bàn
thành phố Thái Nguyên.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu

khảo cho chương trình giảng dạy bậc Đại học và Cao học trong chuyên ngành
Quản trị kinh doanh. Đồng thời, kết quả nghiên cứu còn là cơ sở để các nhà
hoạch định chính sách tham khảo để đề ra các chính sách cho phù hợp với
điều kiện thực tế.


5. Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục các tài liệu tham khảo, luận
văn có kết cấu bao gồm 4 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về Bảo hiểm y tế.
Chương 2: Phương pháp nghiên cứu.
Chương 3: Thực trạng của việc thực hiện và một số yếu tố ảnh hưởng
tới việc thực hiện BHYT hộ gia đình trên địa bàn thành phố Thái Nguyên.
Chương 4: Một số giải pháp cơ bản nhằm phát triển BHYT hộ gia đình
trên địa bàn thành phố Thái Nguyên.


Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ BẢO HIỂM Y TẾ
Tại chương này, tác giả sẽ tập trung làm rõ các cơ sở lý luận và cơ sở
thực tiễn về bảo hiểm y tế, bảo hiểm y tế hộ gia đình cũng như nội dung, chính
sách, bản chất vai trò của chúng.
1.1. Cơ sở lý luận
1.1.1. Một số khái niệm về bảo hiểm và bảo hiểm y tế

* Khái niệm bảo hiểm
Mặc dù bảo hiểm đã có nguồn gốc và lịch sử phát triển khá lâu đời,
nhưng do tính đặc thù của loại hình dịch vụ này, cho đến nay vẫn chưa có
một định nghĩa thống nhất về bảo hiểm. Theo các chuyên gia bảo hiểm, một

được bảo hiểm các tổn thất thuộc phạm vi bảo hiểm và phân chia giá trị
thiệt hại giữa tất cả những người được bảo hiểm”.
Theo Luật kinh doanh bảo hiểm của Việt Nam (ban hành ngày
09/12/2000) thì “kinh doanh bảo hiểm là hoạt động của doanh nghiệp bảo
hiểm nhằm mục đích sinh lợi, theo đó doanh nghiệp bảo hiểm chấp nhận rủi
ro của người được bảo hiểm, trên cơ sở bên mua bảo hiểm đóng phí bảo hiểm
để doanh nghiệp bảo hiểm trả tiền bảo hiểm cho người thụ hưởng hoặc bồi
thường cho người được bảo hiểm khi xảy ra sự kiện bảo hiểm."
Như vậy, để có một khái niệm chung nhất về bảo hiểm, chúng ta có thể
đưa ra định nghĩa: “Bảo hiểm là một sự cam kết bồi thường của người bảo
hiểm với người được bảo hiểm về những thiệt hại, mất mát của đối tượng bảo
hiểm do một rủi ro đã thoả thuận gây ra, với điều kiện người được bảo hiểm
đã thuê bảo hiểm cho đối tượng bảo hiểm đó và nộp một khoản tiền gọi là
phí bảo hiểm”.


* Khái niệm bảo hiểm y tế
Bảo hiểm y tế là bảo hiểm chống lại các nguy cơ phát sinh các chi phí ý
tế giữa các cá nhân. Bằng cách ước lượng rủi ro tổng thể của dịch vụ chăm
sóc sức khỏe và hệ thống y tế chi phí, trong một số nhóm mục tiêu, doanh
nghiệp bảo hiểm có thể phát triển một cấu trúc tài chính thông thường như
phí bảo hiểm hay biên chế thuế hàng tháng để đảm bảo rằng tiền có sẵn để
trả cho các quyền lợi chăm sóc sức khỏe quy định trong hợp đồng bảo hiểm.
Theo Hiệp hội Bảo hiểm y tế của Mỹ, bảo hiểm y tế đươc định nghĩa là
“bảo hiểm cung cấp các khoản thanh toán cho bệnh tật, chấn thương bảo gồm
cả bảo hiểm thiệt hại do tai nạn, chi phí y tế, khuyết tật hay tai nạn tử vong.”
Bảo hiểm y tế là một bộ phận cấu thành của pháp luật về về an sinh xã
hội. BHYT là hình thức bảo hiểm được áp dụng trong chăm sóc sức khỏe và
là một trong 9 nội dung của bảo hiểm xã hội (BHXH) được quy định tại công
ước 102 ngày 28/06/1952 của Tổ chức lao động quốc tế (ILO) về các tiêu

hình BHYT bắt buộc, BHYT cộng đồng, BHYT hộ gia đình, và các loại
BHYT khác.
Khung mức đóng BHYT tự nguyện được xác định theo khu vực và theo
nhóm đối tượng. Cùng một đối tượng tham gia nhưng mức đóng ở thành thị sẽ
cao hơn nông thôn (thành thị 320,000 đồng/ năm, nông thôn 240,000đồng/
năm), học sinh sinh viên có mức đóng thấp hơn các đối tượng khác (thành thị
120,000 đồng/năm, nông thôn 100,000 đồng/năm).
1.1.2. Khái niệm về BHYT hộ gia đình

Theo luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật BHYT năm 2008 thì
BHYT là “hình thức bảo hiểm bắt buộc được áp dụng đối với các đối tượng


theo quy định của Luật này để chăm sóc sức khỏe, không vì mục đích lợi
nhuận do Nhà nước tổ chức thực hiện”. Đối tượng tham gia BHYT được sắp
xếp lại theo 5 nhóm dựa vào chủ thể phải trả tiền mua BHYT, trong đó bổ
sung thêm đối tượng tham gia BHYT là hộ gia đình. Cũng theo quy định
này thì hộ gia đình được định nghĩa là “bao gồm toàn bộ người có tên trong
sổ hộ khẩu hoặc sổ tạm trú”. Điều này cũng có nghĩa tất cả các thành viên
trong gia đình đều phải mua BHYT, nói cách khác là 1 thành viên trong gia
đình chỉ có thể có thẻ BHYT nếu tất cả những thành viên khác trong gia đình
cùng mua.
Như vậy có thể nói, BHYT hộ gia đình là hình thức bảo hiểm bắt buộc
được áp dụng cho những người có tên trong cùng một sổ hộ khẩu hoặc sổ tạm
trú để chăm sóc sức khỏe không vì mục đích lợi nhuận do nhà nước tổ chức
thực hiện.
1.1.3. Bản chất, vai trò của BHYT hộ gia đình

Việc mua bảo hiểm y tế theo hộ gia đình không bắt buộc với tất cả các
nhân khẩu trong một hộ. Quy định này chỉ áp dụng cho những người tự

chắc chắn sẽ không muốn tham gia theo hình thức mới, vì thủ tục để chuyển
đổi không đơn giản. Ngay cả khi cán bộ lưu động đồng ý chỉ cần xác nhận
của nơi làm, nhưng nếu doanh nghiệp không đồng ý xác nhận, thì thành
viên gia đình cũng không thể tham gia bảo hiểm y tế. Ngoài ra, người dân
cũng gặp khó khăn trong việc việc xác minh tạm vắng đối với người đang
công tác, du học, làm việc ở nước ngoài; người có hộ khẩu hoặc đăng ký
tạm trú tại địa phương nhưng chuyển đến nơi khác làm việc, sinh sống.
Nắm bắt kịp thời những vướng mắc này, Bộ Y tế đã ban hành nhanh
một số văn bản hướng dẫn thực hiện chế độ gia hạn thẻ, hướng dẫn thủ tục
mua bảo hiểm y tế gia đình, kéo dài thời gian áp dụng bắt buộc... Song khó
khăn với


người tham gia bảo hiểm y tế vẫn chưa giảm, vì những văn bản hướng dẫn
chưa bao phủ hết các vướng mắc phát sinh, trong khi, cán bộ thực hiện lại
hiểu sai quy định, nên áp dụng không đúng tinh thần của luật. Ví dụ như, Luật
Bảo hiểm y tế (sửa đổi) quy định, người tham gia bảo hiểm y tế tự nguyện
trước thời điểm 1.1.2015 có thể lựa chọn gia hạn thẻ hoặc mua cùng gia
đình, chỉ người mới tham gia mới bắt buộc theo hộ gia đình. Nhưng các cán
bộ thực hiện lại bắt buộc cá nhân đã tham gia muốn tiếp tục phải theo hộ gia
đình. Điều này cũng có hạn chế đó là nếu chỉ cần một cá nhân trong gia đình
không muốn tham gia, thì người đã mua từ trước sẽ không được tiếp tục gia
hạn thẻ. Cá biệt, ngay cả khi họ được giải quyết được phép tiếp tục gia hạn
thẻ, thì dù vẫn chưa hết thời hạn xem xét (trong 3 tháng kể tính từ lúc thẻ hết
hạn), nhưng cán bộ không rõ vì lý do nào vẫn yêu cầu mua thẻ mới. Vì thế,
người tham gia đã mất hết khoảng thời gian được tích lũy trước đó, cũng như
các ưu đãi liên quan như: tiếp cận y tế công nghệ cao, tăng mức giảm trừ chi
phí khám chữa bệnh.
Những vướng mắc này cũng không phải chưa được tiên lượng, mà
nhiều ĐBQH đã đề cập trong quá trình xem xét, thông qua Luật Bảo hiểm y

(không nhất thiết là chủ hộ). Người kê khai phải chịu trách nhiệm về nội dung
kê khai đó, nếu kê khai sai thì phải chịu trách nhiệm trước pháp luật và bồi
hoàn chi phí khám chữa bệnh (nếu có phát sinh).
+ Đối với các trường hợp đang tham gia BHYT, khi kê khai Danh sách
đăng ký tham gia (mẫu D01-HGĐ), tại cột (số 5) chỉ cần ghi có thẻ thuộc đối
tượng nào. Ví dụ: Nếu có thẻ BHYT theo diện Hưu trí, học sinh sinh viên ,
người lao động đang làm việc, thì tại cột (số 5) ghi “hưu trí”, “học sinh sinh
viên”, “đang làm việc”.
+ Đối với người lao động đang làm việc tại các doanh nghiệp nợ
BHXH, BHYT nên chưa được cấp thẻ thì tại cột ghi chú (số 8) ghi rõ “do
đơn vị nợ chưa được cấp thẻ BHYT”.


- Khi đến nộp thủ tục tại các Đại lý thu BHYT, cần mang theo: Bản

chính sổ hộ khẩu hoặc sổ tạm trú (để đối chiếu và được trả lại ngay).Việc sao
chụp thẻ BHYT để nộp kèm theo Danh sách đăng ký tham gia BHYT trong
trường hợp 100% thành viên hộ gia đình đều tham gia BHYT là cơ sở để xác
định ngay việc giảm trừ mức đóng BHYT theo quy định tại Điểm g Khoản 1
Điều 2 Nghị định số 105/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 11 năm 2014 của Chính
phủ.
- Thời hạn của thẻ BHYT có giá trị sử dụng kể từ ngày đầu tháng sau

nếu lập danh sách và nộp tiền trước ngày 20 của tháng trước. Thời hạn sử
dụng thẻ và mức đóng tiền BHYT căn cứ vào thời hạn sử dụng sau cùng của
thẻ BHYT đã cấp, đang còn hạn sử dụng của thành viên tham gia BHYT trong
hộ.
* Đối với các trường hợp mới bắt đầu tham gia BHYT theo Hộ gia đình

từ ngày 01/01/2015 và trường hợp tham gia không liên tục từ 3 tháng trở lên

c. Thủ tục khám, chữa bệnh
- Khi đến khám bệnh, chữa bệnh phải xuất trình thẻ bảo hiểm y tế với

giấy tờ (có ảnh) chứng minh về nhân thân của người đó.
- Trường hợp cấp cứu, được khám bệnh, chữa bệnh tại bất kỳ cơ sở

khám bệnh, chữa bệnh nào và phải xuất trình thẻ bảo hiểm y tế cùng với giấy
tờ tủy thân có ảnh trước khi ra viện.
- Trường hợp chuyển tuyến điều trị, phải có hồ sơ chuyển viện của cơ

sở khám bệnh, chữa bệnh.
- Trường hợp khám lại theo yêu cầu điều trị, người tham gia bảo hiểm y

tế phải có giấy hẹn khám lại của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.
1.1.5. Nội dung chính sách bảo hiểm y tế hộ gia đình
* Đối tượng tham gia bảo hiểm y tế (BHYT) theo hộ gia đình

Theo quy định của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHYT
năm 2014 và các văn bản hướng dẫn thi hành quy định tham gia BHYT theo
hộ gia đình như sau: