Sở giáo dục và đào tạo Lào Cai
Tr-ờng THPT Chuyên tỉnh Lào Cai

Đề tài sáng kiến cải tiến kỹ thuật
" MT S KINH NGHIM TRONG T CHC
PHNG PHP DY HC B MễN GDCD CP THPT
- PHNG PHP S DNG BI TP TèNH HUNG"

Họ và tên giáo viên: Nguyễn Thị Thanh Định
Chc v: T phú chuyờn mụn
B mụn: GDCD T S - a - GDCD
n v: Tr-ờng THPT Chuyên tỉnh Lào Cai

Lào Cai, tháng 1 năm 2014
1


MỤC LỤC
1. Đặt vấn đề…………………………………………………………… 4
2. Giải quyết vấn đề:…………………………………………………... 6
2.1. Cơ sở lý luận………………………………………………………. 6
2.2. Thực trạng việc sử dụng tình huống trong quá trình giảng dạy và hiệu quả
dạy học môn GDCD hiện nay…………………………………………….7
2.3. Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề…………………. 10
2.4. Hiệu quả của sáng kiến……………………………………………. 12
3. Kết luận………………………………………………………………

14

2


GDCD, khi ra ngoài cuộc sống không thể vận dụng những kiến thức đã học để giải
quyết các tình huống có thật. Cho nên d- luận ở nhiều nơi đang lên tiếng vì hiệu quả
giáo dục thực tế của môn GDCD rất thấp khi trong xã hội ngày càng có nhiều thanh
thiếu niên có lối sống không lành mạnh, trong sáng. Điều đó đặt ra một câu hỏi rất
lớn cho cả ngành giáo dục
4


nói chung và các thầy cô giảng dạy bộ môn GDCD nói riêng, là làm thế nào để
những bài học của môn GDCD thật sự có ý nghĩa với các em?
Với những lý do trên tôi đã chọn đề tài " Mt s kinh nghim trong t chc
phng phỏp dy hc b mụn GDCD cp THPT Phng phỏp sử dụng bài tập
tình huống" làm đề tài nghiên cứu với mong muốn chia s nhng kinh nghim ca
bn thõn, góp phần vào việc nâng cao chất l-ợng giảng dạy và học tập bộ môn.
II. i tng - phng phỏp nghiờn cu ca ti.
1. i tng nghiờn cu ca ti: Xut phỏt t nhng bt cp trong thc t ca
quỏ trỡnh dy v hc mụn GDCD nh trng THPT hin nay ti ch yu hng
vo nghiờn cu vic ỏp dng k thut s dng bi tp tỡnh hung -mt khõu, mt
mt xớch quan trng trong khi s dng phng phỏp dy hc theo tỡnh hung - mt
trong nhng phng phỏp dy hc tớch cc nhm nõng cao cht lng dy v hc b
mụn.
2. Phng phỏp nghiờn cu: ti s dng nhiu phng phỏp nghiờn cu khỏc
nhau trong ú ch yu l phng phỏp lch s v logic, thc nghim, chng minh, so
sỏnh, phõn tớch...
III. Mc ớch nghiờn cu ca ti.
ti c nghiờn cu nhm gi m cho quỏ trỡnh ging dy ca giỏo viờn v
vic hc tp b mụn GDCD ca hc sinh cú hiu qu hn theo hng phỏt huy tớnh
ch ng, t giỏc ca hc sinh trong hc tp, nhng bi ging mụn GDCD khụng
cũn ch l sỏch v, khụng cũn xa vi vi hc sinh nhm nõng cao cht lng hc tp
ca hc sinh.

điểm này. Bởi nếu tình huống đ-a ra không phát huy đ-ợc vai trò tích cực của ng-ời
học, không gắn đ-ợc với thực tiễn, giải quyết tình huống không có tác dụng giáo dục
đối với thái độ, t- t-ởng và hành vi của ng-ời học thì coi nh- ng-ời giáo viên đã thất
bại. Cho nên, để sử dụng ph-ơng pháp này thành công đòi hỏi ng-ời giáo viên tr-ớc
hết phải nắm vững, hiểu rõ về tình huống mình đ-a ra.
6


1.2. Những l-u ý khi sử dụng bài tập tình huống.
Tình huống đ-ợc sử dụng để giảng dạy có thể là những tình huống thực hoặc
mô phỏng theo tình huống thực. Cụ thể đó có thể là một hoàn cảnh thực tế trong đó
chứa đựng những mâu thuẫn, xung đột hoặc có thể là một hoàn cảnh gắn với các câu
chuyện có cốt truyện, nhân vật, có chứa đựng xung đột, có tính phức hợp đ-ợc viết ra
để chứng minh một vấn đề nào đó của thực tế cuộc sống mà trên cơ sở những xung
đột, mâu thuẫn đó buộc ng-ời ta phải đ-a ra một quyết định trên cơ sở cân nhắc các
ph-ơng pháp giải quyết khác nhau.
Vì tình huống đ-ợc coi là yếu tố quyết định đến sự thành công của ph-ơng
pháp này cho nên khi sử dụng ng-ời giáo viên cần phải l-u ý đến một số yêu cầu sphạm, đó là:
- Tình huống đ-a ra có thể dài hay ngắn tùy từng nội dung vấn đề.
- Tình huống phải đ-ợc kết thúc bằng một loạt các vấn đề hoặc câu hỏi nh-: Bạn
nghĩ điều gì sẽ xảy ra tiếp theo? Bạn sẽ làm gì nếu là nhân vật A? Nhân vật B? Vấn
đề này có thể đ-ợc ngăn chặn nh- thế nào?
- Tình huống cần liên hệ với kinh nghiệm hiện tại cũng nh- tình huống cuộc sống,
nghề nghiệp trong t-ơng lai của ng-ời học.
- Tình huống cần vừa sức với học sinh, nó có thể đ-ợc xem xét d-ới góc nhìn của
ng-ời học và để mở nhiều h-ớng giải quyết. Trong việc giải quyết các tình huống
thực tiễn không phải bao giờ cũng có một giải pháp duy nhất đúng.
- Tình huống cần chứa đựng mâu thuẫn, vấn đề và có thể liên quan đến nhiều ph-ơng
diện.
- Tình huống có thể đ-ợc thể hiện d-ới nhiều hình thức khác nhau: d-ới dạng chữ

để đối phó với các kỳ thi mà trái lại các em học đ-ợc gì, nhận đ-ợc những gì sau mỗi
bài giảng của thầy cô? Các em sẽ phải ứng xử, phải làm nh- thế nào khi b-ớc chân ra
khỏi cổng tr-ờng là vô vàn các tình huống muôn màu, muôn vẻ của cuộc sống? Hơn
ai hết những nhà giáo trực tiếp giảng dạy bộ môn này cần phải làm cho các em nhận
thấy tác dụng thật sự của môn học đối với các em và khi nhận thức điều đó tự bản

8


thân các em sẽ xác định đ-ợc thái độ, động cơ học tập đúng đắn, tính tự giác, chủ
động trong khi học tập bộ môn sẽ đ-ợc nâng lên rất cao. Muốn vậy, trong khi h-ớng
dẫn học sinh tìm hiểu nội dung kiến thức giáo viên không thể không đ-a các em vào
những tình huống cụ thể. Sử dụng các tình huống để giảng dạy là một trong những
cách làm giúp môn học trở nên gần gũi với các em hơn. Tuy nhiờn, s giỏo viờn cú
th s dng thnh tho v hiu qu bi tp tỡnh hung trong quỏ trỡnh ging dy hin
nay khụng nhiu. Cỏch lm truyn thng ca a s cỏc giỏo viờn l ly cỏc cõu
chuyn, tỡnh hung cú sn kt qu lm vớ d hoc lm tỡnh hung gi nh ri cho
hc sinh nhn xột, rỳt ra kin thc m cha chỳ trng n vic rốn luyn cho hc
sinh k nng ng phú, x lý tỡnh hung nờn cng khụng ỏnh giỏ c nhn thc,
hnh vi, cỏch gii quyt ca hc sinh. Vic lm ny dn dn khin hc sinh tr nờn
th ng, khi gp cỏc tỡnh hung trong cuc sng thc thỡ khụng cú cỏch gii quyt
phự hp. Do ú, cn thit phi a hc sinh vo nhng tỡnh hung gi nh sỏt vi
thc t cuc sng ca hc sinh.
Nhiu hc sinh hin nay coi mụn GDCD l mt mụn hc ph bi cỏc em
khụng phi tri qua nhng k thi quan trng mụn hc ny. Thờm vo ú l cỏch
ging dy nh trờn ca giỏo viờn khin cho vic hc tp ca a s hc sinh hin nay
i vi mụn hc ny l cỏch hc i phú, chng i. Rt ớt hc sinh cm thy cú nhu
cu thc s mun hc v hng thỳ i vi mụn hc ny. Cỏc em nu nh cú hc bi
cng ch l vỡ i phú vi cỏc bi kim tra nh ly im ming, im 15'...Trong
gi hc mụn GDCD hin tng hc sinh mang sỏch v ca mụn hc khỏc ra hc,

thu đ-ợc từ hoạt động này rất cao. Đời sống gia đình đ-ợc cải thiện rõ rệt. Nh-ng
em biết việc làm của bố mẹ nh- vậy là sai. Em sẽ làm gì trong hoàn cảnh này?
Hay khi giảng về phần " Công dân với đạo đức" ở bài 11, có thể đặt các em vào
nhiều tình huống khác nhau để minh họa, khắc sâu nội dung kiến thức của bài học.
Tình huống 1: Hoàng đã chót dùng tiền mẹ cho để đóng học phí vào việc chơi
điện tử. Hoàng đang lo lắng ch-a biết làm thế nào thì bà hàng n-ớc ở cổng tr-ờng

10


dụ dỗ Hoàng mang một túi nhỏ đi giao cho một ng-ời hộ bà, bà sẽ cho Hoàng tiền
đóng học phí.
Hoàng tự nhủ: Làm theo lời bà hàng n-ớc cũng đ-ợc còn hơn là bị mẹ mắng,
với lại mình chỉ làm một lần này thôi, không bao giờ làm nh- thế nữa.
Hỏi: Em có nhận xét gì về suy nghĩ của Hoàng? Nếu là Hoàng em sẽ làm gì?
Tình huống 2: Hết giờ học khi các bạn đã về hết Hà phát hiện ra bạn Nam
cùng lớp để quên chiếc điện thoại di động ở ngăn bàn. Hà suy nghĩ và tự nhủ: Mình
sẽ lấy chiếc điện thoại này vì không có ai biết cả bởi các bạn đã về hết rồi, hơn nữa
mình nhặt đ-ợc chứ có ăn cắp đâu. Hằng quyết định không báo cáo việc này với thầy
cô và cũng không trả lại cho Nam.
Hỏi: Hãy nhận xét về suy nghĩ và việc làm của Hà?
Nếu là Hà em sẽ làm gì? Tại sao em lại làm nh- vậy?
Tỡnh hung 3: Thy giỏo buc ti bn l ngi ó vit nhng dũng ch by
b trờn tng nh v sinh trng. Bn bit rừ l mỡnh vụ ti, m th phm li
chớnh l a bn thõn cựng lp . Thy giỏo núi s h hnh kim ca bn. Bn s lm
gỡ?
Khi giảng dạy đến bài 12 " Công dân với tình yêu, hôn nhân và gia đình", có thể
dùng một số tình huống sau để học sinh giải quyết khi học về gia đình:
Tình huống 1: Chi là một nữ sinh THPT. Một lần, Chi nhận lời đi chơi xa với
một nhóm bạn cùng lớp. Bố mẹ Chi biết chuyện đã can ngăn và không cho Chi đi với

vi ca ti ny tụi khụng a ra cỏch gii quyt c th cho tng tỡnh hung m ch
a ra nhng gi ý, hng dn chung v nhng im cn lu ý trong khi gii quyt
cỏc tỡnh hung. ú l ngi giáo viên cần khích lệ, động viên các em để các em bộc
lộ suy nghĩ, nhận thức của mình. Lỳc ny phng phỏp hay c s dng v cú hiu
qu hn c l s dng phng phỏp ng nóo. ý kiến nào của các em cũng cần đ-ợc
12


tôn trọng. Sau đó, nên cho các em so sánh, đối chiếu để thống nhất tìm ra một
ph-ơng án, một cách giải quyết hợp lý nhất. Từ việc xác định đ-ợc cách giải quyết
đó ng-ời giáo viên phải khéo léo đ-a các em vào nội dung bài học, các chuẩn mực
đạo đức mà các em phải tuân theo. Hiệu quả của việc làm này phải thể hiện ở chỗ,
học sinh tự thấm nhuần các bài học đạo đức, cách đối nhân xử thế mà không cảm
thấy bị gò bó, ép buộc hay tâm trạng nh- đang ngồi nghe ng-ời giáo viên giáo huấn.
ở các b-ớc này có thể sử dụng kết hợp với ph-ơng pháp thảo luận nhóm nhỏ để nâng
cao hiệu quả làm việc của học sinh.
Kết quả khảo sát cho thấy những giờ dạy đ-ợc tiến hành theo ph-ơng pháp
trên không những phát huy đ-ợc tính tích cực, sáng tạo của học sinh mà quan trọng
hơn nó đã đ-a môn GDCD lại gần với các em hơn. Các em có cái nhìn về thực tế
cuộc sống, bồi d-ỡng đ-ợc những tình cảm đạo đức trong sáng, xác định thái độ và
hành động đúng đắn, biết đánh giá về hành vi của các cá nhân khác trong xã hội.
Học sinh dần dần thấy yêu thích môn học hơn. GDCD không phải là môn học quá
nhàm chán, cứng nhắc, khô khan nh- nhiều ng-ời nghĩ. Kết quả kiểm tra việc vận
dụng kiến thức của học sinh c th cỏc lp nh sau:
Lp khụng ỏp dng phng phỏp s dng bi tp tỡnh hung:
Lp

Tng s HS

im gii


Lp cú ỏp dng phng phỏp s dng bi tp tỡnh hung
Lp

Tng s HS

im gii

im khỏ

im TB

im yu

10 Toỏn

35

19

14

2

0

10 A1

31


Với mục đích góp phần vào việc nâng cao hiệu quả và chất l-ợng giảng dạy
thực tế của bộ môn GDCD trong nhà tr-ờng THPT, tôi đã tiến hành nghiên cứu và
vận dụng một ph-ơng pháp dạy học mới theo h-ớng phát huy tối đa vai trò tích cực
của ng-ời học. Đề tài của tôi sẽ không tránh khỏi những thiếu sót. Rất mong nhận
đ-ợc sự quan tâm, chia sẻ và góp ý của các bạn đồng nghiệp.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Lào Cai, ngày

tháng

năm 2014

Ng-ời viết đề tài

Nguyễn Thị Thanh Định
14


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Đổi mới phƣơng pháp dạy học, chƣơng trình và sách giáo khoa
- Trần Bá Hoành.
2. Một số vấn đề về đổi mới phƣơng pháp dạy học ( Dự án phát triển giáo dục
phổ thông).
3. Tài liệu bồi dƣỡng nâng cao năng lực cho giáo viên các trƣờng THPT
( Dự án phát triển giáo dục THPT).

15


16