LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành Sáng kiến kinh nghiệm “ Nâng cao chất lượng học tập
môn Ngữ văn 9 bằng dạy học tích hợp và đổi mới phương pháp”
tôi đã thƣờng xuyên nhận đƣợc sự giúp đỡ của các đồng chí đồng nghiệp trong
trƣờng, đặc biệt là sự tạo điều kiện giúp đỡ của các đồng chí trong Ban giám
hiệu trƣờng PTDT Nội Trú THCS & THPT Bắc Hà đã giúp tôi hoàn thành Sáng
kiến kinh nghiệm này.
Tôi xin đƣợc bày tỏ sự biết ơn và gửi lời cảm ơn trân trọng nhất tới các
đồng chí trong ban giám hiệu, các đồng chí đồng nghiệp
Do năng lực của ngƣời nghiên cứu có hạn nên SKKN chắc chắn không
tránh khỏi những thiếu sót. Tôi rất mong nhận đƣợc sự chỉ bảo, góp ý của các
đồng chí và bè bạn đồng nghiệp.
Xin chân thành cảm ơn !


MỤC LỤC
Nội dung

Trang

1. Lí do chọn đề tài

3

2. Nội dung SKKN

5

3. Cơ sở lý luận của vấn đề

5

Với nhà trƣờng phổ thông ngoài việc trang bị cho học sinh những tri thức,
phẩm chất của ngƣời lao động mới còn phải trang bị cho các em tình yêu
thƣơng, tinh thần hợp tác, đoàn kết và lòng nhân ái. Trong đó việc trang bị cho
HS những tri thức khoa học cũng là một nhiệm vụ cơ bản vì tri thức là chìa khóa
mở cửa cho tất cả các bộ môn khoa học.
Mỗi môn học trong nhà trƣờng đều có đặc thù riêng, một phƣơng pháp
nhận thức. Đặc điểm bộ môn và phƣơng pháp nhận thức có nghĩa hết sức quan
trọng trong quá trình tìm tòi và thiết kế những giải pháp dạy và học bộ môn.
Đối với môn Ngữ văn: Là một môn học có vị trí đặc biệt trong việc thực
hiện mục tiêu chung của nhà trƣờng THCS. Góp phần hình thành con ngƣời có ý
thức tu dƣỡng, biết yêu thƣơng, quý trọng gia đình, bạn bè, có lòng yêu nƣớc,
yêu chủ nghĩa xã hội, biết hƣớng tới những tƣ tƣởng, tình cảm cao đẹp nhƣ lòng
nhân ái, tinh thần tôn trọng lẽ phải, sự công bằng, lòng căm ghét cái xấu cái ác.
Bƣớc đầu có năng lực cảm thụ các giá trị chân, thiện, mĩ trong nghệ thuật, trƣớc
hết là trong văn học, có năng lực thực hành và năng lực sử dụng tiếng việt nhƣ
một công cụ để tƣ duy và giao tiếp.
Với các môn học nói chung và môn ngữ văn nói riêng đổi mới dạy học đã trở
thành vấn đề cấp thiết và điểm mấu chốt của ngữ văn tập chung trong hai chữ
“Tích” : tích hợp và tích cực. Có “tích cực” mới phát huy tốt tính chất tích hợp,
qua tích hợp học sinh càng tích cực hơn. Trong cả ba phân môn của ngữ văn:
Văn- Tiếng Việt – Tập làm văn. Tích hợp không phải là vấn đề khó, nhƣng cũng
không hề đơn giản. Nếu ngƣời thầy giáo không thực sự chú ý đến hệ thống câu
hỏi tích hợp và hệ thống câu hỏi lại đặc biệt cần thiết với phần giảng văn. Bởi
cái cốt lõi để ngƣời giáo viên có thể hƣớng dẫn, cùng học sinh tìm hiểu văn bản,
cảm nhận đƣợc văn bản một phần chủ yếu là thông qua hệ thống câu hỏi.
Để hệ thống câu hỏi phát huy đƣợc tính tích cực, chủ động của học sinh lại
3


cần có tính tích hợp. Vấn đề nghe có vẻ rắc rối nhƣng cũng thật dễ hiểu khi bắt

các nội dung từ các môn học, lĩnh vực học tập khác nhau (Theo cách hiểu truyền
thống từ trƣớc tới nay) thành một “môn học” mới hoặc lồng ghép các nội dung
cần thiết vào những nội dung vốn có của môn học, ví dụ: lồng ghép nội dung
GD dân số, GD môi trƣờng, GD an toàn giao thông trong các môn học Đạo đức,
Tiếng Việt hay Tự nhiên và xã hội… xây dựng môn học tích hợp từ các môn
học truyền thống.
Tích hợp là một trong những quan điểm GD đã trở thành xu thế trong việc
xác định nội dung DH trong nhà trƣờng phổ thông và trong xây dựng chƣơng
trình môn học ở nhiều nƣớc trên thế giới. Quan điểm tích hợp đƣợc xây dựng
trên cơ sở những quan niệm tích cực về quá trình học tập và quá trình DH.
2.1.2. Quan điểm về nội dung và phƣơng pháp giáo dục của Nhà nƣớc ta
là giáo dục toàn diện.Điều 5 Luật Giáo dục ghi rõ :
“ Nội dung giáo dục phải đảm bảo tính cơ bản, toàn diện, thiết thực, hiện
đại và có hệ thống “ .
“ Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động,
tư duy sáng tạo của người học.”
- Quan điểm đó đƣợc cụ thể hóa trong việc thiết lập chƣơng trình và biên
soạn ở sách giáo khoa theo hƣớng tích hợp và PPDH tích hợp đƣợc Bộ chỉ đạo
cho cán bộ quản lí giáo dục và giáo viên trực tiếp đứng lớp học tập và áp dụng.
- Việc vận dụng PPDH tích hợp là một trong những cơ sở đánh giá hiệu
quả của một tiết dạy về mặt phƣơng pháp.

5


- Đặc trƣng bộ môn Ngữ văn có khả năng lớn trong việc vận dụng PPDH
tích hợp:
+ Nội dung, kiến thức, mục tiêu cần đạt ở ba phân môn Đọc hiểu, Tiếng
Việt, Làm văn có quan hệ mật thiết với nhau và đều hƣớng tới mục tiêu cuối
cùng là nâng cao trình độ sử dụng Tiếng Việt và khả năng cảm thụ văn học cho

Chính vì lẽ đó, dạy học theo quan điểm tích hợp là một xu hƣớng tất yếu của
dạy học hiện đại, là biện pháp để tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh.
Học sinh đƣợc rèn luyện thói quen tƣ duy, nhận thức vấn đề một cách
có hệ thống và lôgic. Qua đó học sinh cũng thấy đƣợc mối quan hệ biện chứng
giữa các kiến thức đƣợc học trong chƣơng trình, vận dụng các kiến thức
lí thuyết và các kĩ năng thực hành, đƣa đƣợc những kiến thức về văn, Tiếng
Việt vào quá trình tạo lập văn bản một cách hiệu quả.
Theo tinh thần đổi mới SGK Ngữ văn cấp học THCS nói chung và ngữ văn
9 nói riêng gồm ba phân môn: Văn bản, Tiếng Việt, Tập làm văn. Đây chính là
việc xây dựng chƣơng trình theo tinh thần tích hợp. Nội dung kiến thức, kĩ năng
và mục tiêu cần đạt ở ba phân môn này có quan hệ mật thiết với nhau và đều
hƣớng đến mục đích cuối cùng là nâng cao trình độ sử dụng tiếng mẹ đẻ và năng
lực cảm thụ văn học cho học sinh.
2.2.2. Kết quả khảo sát thực tế:

Lớp

Sĩ số

9A

35 em

Số bài khảo sát trên
trung bình
15/35

2.3. Phƣơng pháp dạy học “ Nâng cao chất lượng học tập môn Ngữ văn
lớp 9 bằng dạy học tích hợp và đổi mới phương pháp”
2.3.1. Xác định dung nội dung, mục tiêu tích hợp

trƣớc học sinh. Để việc chuẩn bị dữ liệu tích hợp có hiểu quả, tôi xác định mục
tiêu, nguyên tắc, và phƣơng pháp chuẩn bị nhƣ sau:
a. Mục tiêu: ( Trả lời câu hỏi : sử dụng dữ liệu tích hợp trong bài dạy để làm gì ?
)Đó là:
+ Giúp giáo viên chủ động trong việc sử dung PPTH
+ Giúp vận dụng PPDH tích hợp đúng mục tiêu và có hiệu quả.
b. Nguyên tắc: ( Trả lời câu hỏi: Các dữ liệu tích hợp trong bài dạy phải đáp
ứng những tiêu chí nào ? )Đó là :
8


+ Các dữ liệu phải có điểm tƣơng đồng ( đề tài, chủ đề, loại, thể, kiểu…)
+ Các dữ liệu phải phù hợp với đơn vị kiến thức cần tích hợp
c. Phƣơng pháp : ( Trả lời câu hỏi : Cách thức chuẩn bị dữ liệu tích hợp nhƣ thế
nào ?).Đó là:
+ Các dữ liệu nằm trong tác phẩm của chƣơng trình ngữ văn đã học.
+ Các dữ liệu phải đƣợc viết ra, phải đƣợc đối chiếu, so sánh.
Ví dụ minh họa: Khi dạy trích bài “ Đồng chí ” , tôi thực hiện việc chuẩn bị các
dữ liệu tích hợp nhƣ sau :
- Về mục tiêu ( nhƣ đã xác định ở trên )
- Về nguyên tắc và phƣơng pháp :
+ Tôi tiến hành lựa chọn các tác phẩm trong chƣơng trình Ngữ văn lớp 9 có
cùng đề tài, chủ đề với trích đoạn bài dạy Đồng chí đã nêu. Đó là các bài thơ :
Bài thơ về tiểu đội xe không kính ( Phạm Tiến Duật ), Những ngôi sao xa xôi (
Lê Minh Khuê )
+ Tiến hành xác định nội dung tích hợp. Đối với bài dạy này, tôi xác định lựa
chọn nội dung tích hợp là ở đề tài, nội dung cảm hứng, chủ đề, cách thể hiện ở
mỗi tác phẩm.
+ Tiến hành tạo các dữ liệu : Viết sẵn ý đồ vào thiết kế bài dạy hay các thẻ tƣ
liệu cầm tay. Sau đây là một dạng thẻ dữ liệu cầm tay :Các bài thơ Đồng chí (

1

2

C©u hái
Tác giả đã phác hoạ
hình ảnh thiên nhiên
Mùa xuân nhƣ thế nào
?

H-íng tr¶ lêi
-Tả cảnh thiên nhiên mùa xuân
với những hình ảnh quen thuộc,
dòng sông xanh ,bông hoa tím
biếc ,tiếng chim chiền chiện …

- Cấu tạo ngữ pháp
trong 2 câu đầu có gì
đặc biệt ?Có tác dụng
gì khi xây dựng cấu tạo
đặc biệt đó ?

- Đảo vị ngữ trong hai câu đầu ; -Tích hợp ngang
“Mọc giữa dòng sông xanh
(phần
Tiếng
Một bông hoa tím biếc”
việt)
Động từ “mọc”làm vị ngữ đặt
trƣớc bộ phận chủ ngữ ,ở đầu

ra trong bầu trời xuân, càng làm
cho không khí trở nên vui tƣơi,
rộn ràng, ấm áp và náo nức.
 Thể hiện cảm xúc say sƣa
trƣớc cảnh vật mùa xuân thiên
(GV bình chuyển)
nhiên của tác giả…
- Không rõ là giọt gì. Giọt sƣơng Tích hợp ngang
Thử phỏng đoán trong sớm, giọt mƣa xuân, giọt long (phần
Tiếng
hai câu thơ tiếp theo lanh hay là giọt nƣớc trong suốt Việt)
“giọt long lanh” là phản ánh bình minh…
giọtgì?
- Nếu liên hệ với hai câu trên thì
có thể là giọt sƣơng long lanh
của tiếng chim chiền chiện đang
hót vang trời…Hay rộng hơn là
giọt cảm xúc của nhà thơ trƣớc
thiên nhiên tƣơi đẹp, trong
sáng…
- Nghệ thuật ẩn dụ chuyển đổi
Hãy xác định biện pháp cảm giác tiếng chim thông
nghệ thuật đƣợc sử thƣờng đƣợc cảm nhận bằng
dụng trong hai câu thơ? thính giác , giọt sƣơng có thể
cảm nhận bằng thính giác, giọt
cảm xúc bằng cảm giác …nhƣng
lại đƣợc cảm nhận bằng xúc
giác… nhƣng lại đƣợc cảm nhạn
bằng xúc giác “đƣa tay hƣớng
về”

xuống .
Thực chất, tích hợp theo chiều dọc là hệ thống hóa các kiến thức có liên quan
với nhau ở những thời điểm thích hợp sao cho học sinh có thể nắm bắt vấn đề
một cách hệ thống. Khi thực hiện tích hợp dọc, các kiến thức đƣợc nhắc lại,
đƣợc liên hệ với nhau giúp học sinh khắc sâu, nhớ lâu nội dung bài học.
* Tích hợp dọc trong một phân môn cùng khối (lớp)
STT
1

C©u hái
Em có liên hệ với bức
tranh mùa xuân thiên
nhiên nào trong quá
trình tìm hiểu các văn
bản đã học?

H-íng tr¶ lêi

H-íng tÝch hîp

- Mùa xuân trong “Truyện
Kiều”- đoạn trích “Cảnh ngày
xuân”:
“Cỏ non xanh rợn chân trời
Cành Lê trắng điểm một vài
bông hoa”
 Cảnh đẹp kiêu sa, trong sáng Tích hợp dọc
với những hình ảnh ƣớc lệ tuyệt
12


Lớp 8
Lớp 7
Lớp 6
Bậc Trung học cơ sở
Bậc Tiểu học

13


Giảng dạy theo quan điểm tích hợp này giúp học sinh củng cố, hệ thống lại kiến
thức có liên quan với nhau từ các lớp dƣới lên, nhằm khắc sâu, mở rộng, cung
cấp thêm kiến thức cao hơn dựa trên những kiến thức đã học ở lớp dƣới.
Ví dụ: Khi dạy phân môn TLV “Các yếu tố tự sự, miêu tả trong văn bản biểu
cảm” (Ngữ văn 7 - Tập 1 - Trang 137), giáo viên tích hợp phần văn Tự sự và văn
Miêu tả ở lớp 6.
- Giáo viên đặt câu hỏi: - Thế nào là văn tự sự? Văn miêu tả đƣợc hiểu nhƣ thế
nào ?
- Học sinh trả lời: - Tự sự là trình bày một chuỗi các sự việc, sự việc này dẫn
đến sự việc khác cuối cùng dẫn đến một kết thúc nhằm thể hiện một ý nghĩa.
- Miêu tả là tái hiện lại những đặc điểm, tính chất nổi bật của sự vật, sự việc, con
ngƣời, phong cảnh …
Qua hai khái niệm trên giáo viên giúp học sinh thấy đƣợc vai trò của yếu tố tự
sự và miêu tả trong văn bản biểu cảm.
- Giáo viên đặt câu hỏi: Yếu tố tự sự và miêu tả đóng vai trò gì trong văn biểu
cảm ?
- Học sinh trả lời: Yếu tố tự sự và miêu tả có tác dụng gợi ra đối tƣợng biểu
cảm và gửi gắm cảm xúc.
- Giáo viên lƣu ý: Kiểu văn biểu cảm lấy cảm xúc làm trục chính chi phối chứ
không nhằm mục đích kể chuyện hay miêu tả sự vật, phong cảnh.
Để thực hiện tốt hình thức tích hợp này, đòi hỏi giáo viên phải nắm đƣợc toàn

ngắn đêm dài ?
- Học sinh trả lời: Vào tháng 5, nửa cầu Bắc ngả về phía mặt trời nên
nhận đƣợc nhiều ánh sáng. Vì thế mà ngày dài hơn và đêm ngắn lại.
Vào tháng 10, nửa cầu Bắc không ngả về phía mặt trời nên nhận đƣợc ít ánh
sáng. Vì thế mà ngày ngắn lại và đêm dài ra.
Ví dụ 2: Khi dạy bài: Những đứa trẻ- Ngữ văn 9 – tập 1
Phần khởi động:

15


GV giới thiệu bài bằng trò chơi: Nhìn hình đoán chữ : Máy chiếu
Gợi ý
Hình 1:– 1 danh từ chỉ ngƣời. ( trẻ em )

TRẺ?EM

...nhƣ

Hình 2: - 1 danh từ chỉ 1 thể loại truyện dân gian. ( cổ tích )

cổ tích

Hình 3: 1 tính từ ( cay đắng )

16


Cay đắng


cho các em những kiến thức liên môn về các môn Địa lý ( Qua việc giới thiệu về
nước Nga ) môn Âm nhạc với bài hát Cachiusa….mà các em sẽ tìm hiểu trong
bài học.
2.5. Ra đề kiểm tra đánh giá theo hƣớng tích hợp.
Kiểm tra là khâu đánh giá kết quả học tập của học sinh, giúp giáo viên dựa
vào kết quả dạy học mà điều chỉnh phƣơng pháp dạy học hợp lí nhằm nâng cao
chất lƣợng dạy học.
Kiểm tra theo hƣớng tích hợp là một hƣớng kiểm tra hiện đại đƣợc áp dụng
trong nhà trƣờng những năm gần đây, nhất là trong các kì thi lớn.
Đề kiểm tra luôn thể hiện xu hƣớng tích hợp kiểu thức theo hai kiểu hình
thức tích hợp đã nêu.Đối với môn ngữ văn, trong đề kiểm tra, ngƣời ra đề đồng
thời kiểm tra các tri thức Tiếng Việt,Văn học và Làm văn. Thâm chí, xuất phát
từ một ngữ liệu (đoạn văn, tác phẩm ngắn ),ngƣời kiểm tra đồng thời kiểm tra
kiến thức của các phan môn ( tích hợp ngang trong kiểm tra )
Trong đề kiểm tra, cần kiểm tra đơn vị kiến thức có liên quan đến nhiều đơn
vị bài học về đề tài, chủ đề, nội dung cảm hứng ( tích hợp dọc ) .
Ví dụ 1: Tích hợp ngang. Kiểm tra kiến thức ở bài cũ của phần văn bản
có kết hợp với Tiếng việt, Tập làm văn trong toàn bộ chƣơng trình.
H: Hãy tìm các hình ảnh trong bài thơ “Viếng lăng Bác” và phân tích
tác dụng những hình ảnh đó .
Ở câu hỏi này học sinh vận dụng kiến thức về “ẩn dụ”trong Tiếng việt để trả lời .
Ví dụ 2: Tích hợp dọc.
Kết hợp kiểm tra bài cũ với giới thiệu bài mới
H: Trả lời nhanh các câu hỏi:
1/Một bài thơ nổi tiếng của bà Huyện Thanh Quan mà em đã học ở
lớp 8?
2/Tìm từ thích hợp điền vào chỗ trống trong câu thơ sau ?
20



I

Q

U

A

Đ

E

O

N

Ô

N

G

Đ

Ô

G

I


T

Â

N

T

H

A

N

H

Ê

N

G

N

Ƣ

Ơ

C


I

Ê

U

X

E

K

T

R

I

N

H

H

Â

M

H



1/ Văn bản của Et.Môn-Đô-Ami-xi viết dƣới dạng một bức thƣ của ngƣời cha
gửi cho con, nhắc nhở về thái độ đối với mẹ.
(Ngữ văn 7)
2/ Ba tiếng đầu trong tên một bài thơ của nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm đƣợc nhạc
sĩ- Huyền Dân phổ nhạc.

( Ngữ văn9 ).

3/ Tên đoạn trích trong tác phẩm “Thời thơ ấu” của nhà văn Nguyên Hồng.
( Ngữ văn9 )
4/ Văn bản viết nhƣ lời mẹ ru với những hình ảnh đẹp trong ca dao của nhà thơ
Chế Lan Viên ( Ngữ văn 9 )
5/ Văn bản nhật dụng của tác giả Lí Lan viết về cảm xúc của ngƣời mẹ trong
đêm trƣớc ngày khai trƣờng đầu tiên của con

K

C

M

E

T

Ô

I


O

N

C

O

N

C

O

T

R

Ƣ

Ơ

N

Ô

N

G



Trong cuộc đời Cần có 1 tấm lòng- đó là tình thương yêu, sự đồng cảm giữa
người với người
HS liên hệ môi trường học tập và sinh hoạt ở trường PTDT nội trú:Lòng
thương yêu của học sinh nội trú cần được thể hiện đó là sự đoàn kết, quan tâm, giúp
đỡ, chia sẻ khó khăn trong học tập cũng như trong sinh hoạt hàng ngày...

Lễ đón học sinh mới trong ngày khai giảng của Trường PTDT Nội Trú THCS và THPT Bắc Hà

23


Một tiết học được trang bị đầy đủ các phương tiện kỹ thuật hỗ trợ

Học sinh Trường PTDT Nội Trú trong buổi sinh hoạt “ Hội đồng hương ”

24


Học sinh Trường PTDT Nội Trú trong giờ sinh hoạt ngoại khóa

Học Sinh PTDT Nội Trú trong giờ đọc sách tại thư viện

25