SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO LÀO CAI
TRƢỜNG THPT SỐ 1 BÁT XÁT
------******------

ĐỀ TÀI
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
NĂM HỌC: 2013 - 2014

Tên đề tài:
SỬ DỤNG BẢN ĐỒ TƢ DUY VÀ BÀI TẬP ĐIỀN TỪ TRONG ÔN THI
TỐT NGHIỆP MÔN ĐỊA LÝ TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Tác giả: Nguyễn Thị Tuyết Nhung
Giáo viên: Địa lí
Tổ chuyên môn: Địa - Ngoại ngữ

Bát Xát, tháng 5 năm 2014


[email protected]
THPT sè 1 B¸t X¸t
**************************************************************
MỤC LỤC

Phần

Nội dung

A- Lý do chọn đề tài

Trang

thực tiễn.
16
C- Kết luận và kiến nghị
I

Kết luận chung

16

II

Kiến nghị

16
Tài liệu tham khảo

§Ò tµi s¸ng kiÕn kinh nghiÖm n¨m häc 2013 - 2014

17

1


[email protected]
THPT sè 1 B¸t X¸t
**************************************************************
A. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa người học đang là
một tất yếu trong tiến trình phát triển nền giáo dục của Việt Nam.
Việc ôn thi tốt nghiệp môn địa lí đang trở nên khó khăn vì kiến thức theo

Khi phương pháp truyền thống không còn mang lại hiệu quả trong ôn thi
tốt nghiệp cho học sinh như mong muốn thì theo tôi đổi mới phương pháp là
một tất yếu.
Đổi mới phương pháp trước hết được thể hiện ở sự đổi mới phong cách
dạy của thầy và phong cách học của trò: Người thầy thiết kế các tình huống để
học sinh tự khai thác, tự chiếm lĩnh và kiến tạo kiến thức, người thầy tạo ra các
cơ hội để học sinh có thể suy nghĩ nhiều hơn, hoạt động nhiều hơn và có trách
nhiệm hơn đối với việc học tập của mình.
Đổi mới phương pháp dạy học Địa lí chỉ thành công khi phương pháp mới
đó tác động mạnh đến người học sinh và phát huy tính tích cực tự giác, chủ động
tư duy của người học, bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, lòng say mê
học tập và ý chí vươn lên.
2. Những yêu cầu cơ bản đối với đổi mới.
2.1: Tạo cho học sinh có một vị thế mới và những điều kiện thuận lợi để
học sinh tích cực hoạt động nhận thức.
- Người học phải trở thành chủ thể hành động tích cực tự giác chủ động
và sáng tạo trong hoạt động để kiến tạo kiến thức.
- Tạo ra và duy trì ở học sinh những động lực học tập đúng đắn để tham
gia tích cực vào quá trình dạy học, đó chính là động cơ hứng thú, niềm lạc quan
của học sinh trong quá trình học tập.
- Phát triển nuôi dưỡng học sinh ý thức trách nhiệm, khả năng tự đánh giá
kết quả học tập của mình, học sinh có thể điều chỉnh được các hoạt động của
mình theo các mục tiêu đã định mà không phụ thuộc vào người khác.
2.2. Xác lập khẳng định vai trò của người thầy trong quá trình dạy học.
§Ò tµi s¸ng kiÕn kinh nghiÖm n¨m häc 2013 - 2014

3


[email protected]

t duy vo h tr dy hc kin thc mi, cng c kin thc c cho hc sinh mt
cỏch hiu qu.
Đề tài sáng kiến kinh nghiệm năm học 2013 - 2014

4


[email protected]
THPT sè 1 B¸t X¸t
**************************************************************
Hiện nay, bản đồ tư duy đang được áp dụng rộng rãi trong dạy học, nó
thực sự phát huy hiệu quả rất cao trong việc hệ thống hóa kiến thức trong các
tiết ôn tập.
4. Học sinh với dạng bài tập điền từ
Cùng với dạng bài tập trắc nghiệm, bài tập dạng điền từ vào chỗ trống
(hiện nay đang được sử dụng trong kiểm tra đánh giá một số môn học, đặc biệt
đối với môn ngoại ngữ ) chiếm được cảm tình của học sinh, có khả năng kích
thích trí tò mò, khả năng tập trung tư duy cao độ và thực sự tạo được hứng thú,
sự say mê cho học sinh trong học tập.
II. THỰC TRẠNG
Sử dụng phương pháp dạy học truyền thống đặc biệt đối với ôn thi tốt
nghiệp THPT môn Địa lí hiện nay rất khó khăn. Việc khái quát hóa kiến thức
trong ôn tập sẽ kém hiệu quả nếu giáo viên thuyết trình theo phương pháp dạy
học truyền thống. Bên cạnh đó việc hình thành đề cương ôn thi tốt nghiệp cho
học sinh khiến nhiều giáo viên không khỏi băn khăn, trăn trở: Nếu để các em tự
ghi chép trong các tiết ôn tập rồi học theo thì nhiều em ghi chép không tích cực
do lượng kiến thức trong một tiết ôn tập dài, dẫn đến đề cương không đảm bảo
chuẩn kiến thức; nếu giáo viên làm sẵn đề cương ôn tập cho học sinh thì việc ôn
tập của học sinh trở nên thụ động.
Đổi mới trong phương pháp ôn thi tốt nghiệp địa lí là rất cần thiết nhằm

duy.
Ví dụ 1: Sử dụng bản đồ tƣ duy để khái quát kiến thức bài 6: Đất
nƣớc nhiều đồi núi (tiết 1)

§Ò tµi s¸ng kiÕn kinh nghiÖm n¨m häc 2013 - 2014

6


[email protected]
THPT sè 1 B¸t X¸t
**************************************************************
Ví dụ 2: Sử dụng bản đồ tƣ duy trong bài 12: Thiên nhiên phân hóa
đa dạng (tiết 2: Các miền địa lí tự nhiên)

§Ò tµi s¸ng kiÕn kinh nghiÖm n¨m häc 2013 - 2014

7


[email protected]
THPT sè 1 B¸t X¸t
**************************************************************

§Ò tµi s¸ng kiÕn kinh nghiÖm n¨m häc 2013 - 2014

8


[email protected]

**************************************************************
2. Thit k cng dng bi tp in t
Giỏo viờn hon thin cng theo chun kin thc k nng tng bi
hc. Sau ú xúa nhng t hoc cm t quan trng (c coi l t chỡa khúa)
ca tng ý. Ri yờu cu lp photo mi hc sinh 1 bn. n tit ụn tp, sau khi
giỏo viờn v hc sinh hon thin ni dung bng bn t duy, giỏo viờn yờu cu
hc sinh hon thin cng: Lm vic cỏ nhõn hoc hai hc sinh thnh mt
cp in cỏc t, cm t cũn thiu trong cng (nờn in bng bỳt chỡ nu t,
cm t no cha chc chn). Sau mt thi gian nht nh, hc sinh c bn ó
hon thnh, giỏo viờn yờu cu mt vi hc sinh trỡnh by, hc sinh khỏc b sung,
giỏo viờn chun kin thc.
Vớ d 1: í ngha t nhiờn ca v trớ a lớ nc ta
- Quy nh tớnh cht .. ca thiờn nhiờn VN.
- Giu v .. phong phỳ (V trớ tip giỏp lc a v
i dng, lin k vi vnh ai sinh khoỏng Thỏi Bỡnh Dng, a Trung Hi,
trờn ng di lu ca cỏc loi sinh vt ).
- V trớ v hỡnh th t nc to nờn s .. a dng ca t nhiờn
(B N; T), hỡnh thnh cỏc min t nhiờn khỏc nhau
- Nhiu (bóo, l lt, hn) cn cú bin phỏp phũng chng.
(ỏp ỏn: Nhit i m giú mựa/ khoỏng sn/ sinh vt/phõn húa/thiờn tai)
Vớ d 2: Th mnh v hn ch ca cỏc khu vc a hỡnh
* Khu vc ..........................
+)Th mnh:
- Tp trung nhiu .. nguyờn liu cho cụng nghip.
- Rng v ..............: c s phỏt trin nn.. a dng vi
quy mụ ln v phỏt trin ..........................
- S....................... cú tim nng .. ln.
- Tim nng . sinh thỏi, ngh dng tham quan.
+)Hn ch:


ngày có năng suất cao, chịu bệnh tốt ngày càng nhiều.)
- T........................................... được khai thác tốt hơn, ...................
..................... phát huy có hiệu quả
- Sản xuất nông sản ..................... được đẩy mạnh.

§Ò tµi s¸ng kiÕn kinh nghiÖm n¨m häc 2013 - 2014

13


[email protected]
THPT sè 1 B¸t X¸t
**************************************************************
(Đáp án: vật nuôi/cơ cấu mùa vụ/ Tính mùa vụ/ dịch vụ nông nghiệp/ xuất
khẩu )
Thiết kế khung đề cương dưới dạng bài tập điền từ phát huy hiệu quả
chưa từng thấy: vừa tạo được hứng thú cho học sinh, vừa rút ngắn nội dung phải
chép cho học sinh trong tiết học,vừa đảm bảo kiến thức theo chuẩn của đề cương
mà đề cương vẫn do học sinh tự mình hoàn thiện để học chứ không học thụ động
như đề cương hoàn toàn bằng chữ đánh máy của người khác. Đặc biệt một mặt
khích lệ học sinh một mặt đặt học sinh vào tình thế không làm không được vì
nếu không làm thì sẽ không có đề cương để học. Tự học sinh khi đó sẽ phải tập
trung chú ý vào bản đồ tư duy khái quát kiến thức trước khi hoàn thiện đề cương
vì nếu không tập trung thì khi làm bài tập điền từ sẽ rất khó khăn.
Để việc tổ chức một tiết ôn tập hiệu quả tôi theo tiến trình sau:
Hoạt động 1: Kiểm tra kiến thức bài cũ: Đặt câu hỏi với nhiều dạng câu
hỏi lí thuyết khác nhau thường gặp trong đề thi như: Trình bày, phân tích, chứng
minh, giải thích. Mỗi lần kiểm tra chia bảng thành ba đến năm phần với khoảng
ba đến 5 câu hỏi tương ứng, cho học sinh chuẩn bị khoảng năm phút rồi gọi ba
đến năm em lên bảng trình bày bằng hình thức viết bảng, còn cả lớp lấy nháp

hỏi giáo viên phải nắm chắc kiến thức trọng tâm và tìm chính xác “từ chìa khóa”
trong từng nội dung, từng ý nhằm xác định nội dung nên để trống yêu cầu học
sinh điền.
IV. HIỆU QUẢ CỦA VIỆC ÁP DỤNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM VÀO
THỰC TIỄN
Với niềm tin vào sự đúng đắn của sáng kiến, tôi đã mạnh dạn áp dụng vào
thực tiễn ôn thi tốt nghiệp địa lí cho học sinh của cả sáu lớp: 12A1, 12A2, 12A3,
12A4, 12A5 và 12A6 trường trung học phổ thông số 1 huyện Bát Xát trong kỳ
thi tốt nghiệp 2013.
Khi sử dụng phương pháp này, học sinh rất hào hứng trong học tập, việc
quản lí, bao quát lớp học trở nên dễ dàng hơn nhiều, sự tương tác giữa giáo viên
với học sinh, giữa học sinh với học sinh trở nên thường xuyên, chủ động hơn.
Kết quả cụ thể: Tỉ lệ đỗ tốt nghiệp môn địa đạt trên 93% trong đó trên
69% thí sinh đạt điểm khá giỏi. So sánh với kỳ thi tốt nghiệp năm 2012, môn địa
lí đỗ tốt nghiệp chỉ trên 84% và tỉ lệ thí sinh đạt điểm khá giỏi thấp hơn nhiều.

§Ò tµi s¸ng kiÕn kinh nghiÖm n¨m häc 2013 - 2014

15


[email protected]
THPT sè 1 B¸t X¸t
**************************************************************
C. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
I. KẾT LUẬN CHUNG
Việc sử dụng bản đồ tư duy và đề cương thiết kế dưới dạng bài tập điền từ
có thể khắc phục được những tồn tại của phương pháp dạy học truyền thống
trong ôn thi tốt nghiệp môn địa lí trung học phổ thông. Việc áp dụng khá đơn
giản nhưng hiệu quả cao sẽ là động lực để giáo viên khắc phục những khó khăn



[email protected]
THPT sè 1 B¸t X¸t
**************************************************************

§Ò tµi s¸ng kiÕn kinh nghiÖm n¨m häc 2013 - 2014

18