SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:
"PHƢƠNG PHÁP GÂY HỨNG THÚ HỌC TẬP MÔN LỊCH SỬ
LỚP 11 QUA KHẮC HỌA SÂU SẮC BIỂU TƢỢNG NHÂN VẬT
LỊCH SỬ"

1


A. ĐẶT VẤN ĐỀ
I. LỜI MỞ ĐẦU
Trong những năm gần đây chúng ta đang đổi mới nội dung và phƣơng pháp dạy học
theo chƣơng trình cải cách giáo dục lấy học sinh làm trung tâm, giáo viên là ngƣời hƣớng
dẫn học sinh tìm hiểu, đó là hình thức học rất hay và thông minh tạo cho các em hứng thú
học tập cao hơn so với chƣơng trình học trƣớc đây. Vì vậy làm thế nào để nâng cao đƣợc
chất lƣợng dạy và học là yêu cầu cấp thiết của ngành giáo dục hiện nay, đặc biệt là các
trƣờng nằm trong hệ Giáo dục thƣờng xuyên, làm sao đó đáp ứng đƣợc mục tiêu của
ngành về công tác phổ cập giáo dục trong nhân dân, đáp ứng nhiệm vụ của ngành giáo
dục đề ra, đƣa đất nƣớc phát triển tiến kịp với các nƣớc trong khu vực. Có nhiều yếu tố và
biện pháp để nâng cao hiệu quả chất lƣợng giáo dục. Gây hứng thú là một biện pháp quan
trọng trong việc dạy và học lịch sử hiện nay vì biện pháp này nó thể hiện trên các mặt tƣ
tƣởng tình cảm, nhận thức và hành động trong các hoạt động dạy và học, song sự hứng
thú trong nhận thức không phải là sự ngẫu hứng, tuỳ thích mà là sự định hƣớng có lựa
chọn, nhằm mục đích nắm vững kiến thức học tập một cách sâu sắc và toàn diện đồng
thời giúp ngƣời học biết vận dụng những kiến thức đã học vào cuộc sống.
Ở bài viết này tôi xin giới thiệu một vài kinh nghiệm trong việc dạy và học. Đó là “
Phƣơng pháp gây hứng thú học tập môn lÞch sử lớp11, qua khắc hoạ sâu sắc biểu tƣợng
nhân vật Lịch sử ”, để nâng cao nhận thức và chất lƣợng giáo dục của bộ môn lịch sử hiện
nay. Đặc biệt trong hệ thống các trƣờng Trung tâm Giáo dục thƣờng xuyên hiện nay.
II. THỰC TRẠNG CỦA VIỆC DẠY VÀ HỌC BỘ MÔN LỊCH SỬ TRONG

sử đó, từ đó tạo ấn tƣợng sâu sắc gây hứng thú học tập. Hơn nữa, khi kiểm tra đánh giá
giáo viên cũng ít chú ý đến nội dung kiểm tra về các nhân vật lịch sử mặc dù có một số
tiết học các nhân vật lịch sử đó đóng vai trò trung tâm trong nội dung bài giảng.
Lý do khác nữa dẫn đến học sinh không ham thích học tập bộ môn Lịch sử là do
chúng ta còn thiếu nhiều kinh nghiệm trong dạy học lịch sử, trong sử dụng phƣơng pháp
dạy học đặc thù của bộ môn nên chƣa gây cho học sinh hứng thú thực sự để nâng cao chất
lƣợng bộ môn, trong khi nhà trƣờng hiện nay vẫn còn thiếu nhiều phƣơng tiện dạy học
nhƣ: băng đĩa Video, bản đồ tranh ảnh lịch sử, tƣ liệu tranh ảnh về các nhân vật lịch sử...
Với những lý do trên và qua nhiều năm dạy học Lịch sử 11 tôi xin nêu kết quả học
tập bằng thống kê kết quả học sinh ở năm học 2010- 2011 với số lƣợng học sinh yếu kém
còn nhiều, số lƣợng học sinh khá, giỏi ít:
Giỏi
Năm học

2010-2011
(lớp 11)

Khá

Yếu - kém

TB

Số
lƣợng

Tỉ lệ
%

Số

1. Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài:
Với thực trạng trên, là cô giáo dạy lịch sử tôi luôn tìm tòi đƣa ra những giải pháp cụ
thể để giải quyết vấn đề. Trong bài viết này bản thân tôi trình bày một kinh nghiệm nhỏ
đƣợc rút ra sau nhiều năm dạy học chƣơng trình Lịch sử 11 hệ Giáo dục thƣờng xuyên với
đề tài: “Gây hứng thú học tập bộ môn lịch sử lớp 11 bằng cách khắc hoạ sâu sắc biểu
tƣợng nhân vật lịch sử trong giờ lên lớp”.
Môn lịch sử ở nhà trƣờng phổ thông nói chung, môn Lịch sử thế giới lớp 11 hiện
nay nói riêng, cho ta thấy rằng sách giáo khoa lịch sử lớp 11 phần lịch sử thế giới tác giả
đã soạn thảo nội dung và chƣơng trình thật sự không khô khan, không kém phần hấp dẫn,
so với sách cũ thì sách cải cách lần này nhà biên soạn đã đƣa rất nhiều các kiến thức mới
để làm tƣ liệu cho giáo viên và học sinh, nếu thầy cô giáo biết cách sử dụng và khai thác
nó một cách có hiệu quả trong giờ lên lớp thì kết quả đạt đƣợc rất cao.
Để làm đƣợc điều đó, yêu cầu ở ngƣời giáo viên rất cao trong tất cả mọi hoạt động
mọi khâu trong quá trình lên lớp nhƣ: hƣớng dẫn học sinh học tập, chuẩn bị đồ dùng dạy
học, chuẩn bị tài liệu tham khảo, các câu hỏi mở rộng, có sự liên hệ thực tế với cuộc
sống…Giáo viên chuẩn bị đƣợc tất cả những điều kiện trên thì khâu lên lớp sẽ là một quá
trình hoàn hảo, làm chủ của giáo viên, nhằm gây cho các em hứng thú học tập, tiếp thu
bài giảng có hiệu quả, để nâng cao chất lƣợng dạy và học, trong đó phƣơng pháp “
Phƣơng pháp gây hứng thú học tập lịch sử lớp 11 bằng cách khắc hoạ sâu sắc biểu tƣợng
nhân vật lịch sử” là một trong những biện pháp gây hứng thú học tập nhằm nâng cao chất
lƣợng dạy và học môn lịch sử hiện nay.
Nhƣ chúng ta đã biết, sử học Mác-xít đã làm sáng tỏ quan điểm con ngƣời là chủ
thể là nhân vật trung tâm của lịch sử, còn các vị Thần linh, Đức phật, Chúa trời…qua các
câu chuyện kể chỉ là do con ngƣời nghĩ ra mà thôi. Vì vậy, sử học Mác-xít cũng khẳng
định chân lý rằng, quần chúng là ngƣời làm nên lịch sử, là động lực quyết định sự phát
triển của lịch sử là sức mạnh của lịch sử, đó là qui luật. Nhƣng sử học Mác-xít không phủ
nhận vai trò của cá nhân trong lịch sử. Các-Mác khẳng định: “Mỗi thời đại xã hội đều cần
có những con ngƣời vĩ đại của nó và nếu không có những con ngƣời nhƣ thế thì…thời đại
sáng tạo ra con ngƣời ”.
Trong chƣơng trình và nội dung bài học lịch sử thế giới lớp 11 có nhiều nhân vật

nhân vật này. Vì vậy, giáo viên cần lƣu ý chú trọng vì nó còn liên quan tới lịch sử 12 sau
này.
Nhƣ vậy, toàn bộ chƣơng trình lịch sử thế giới lớp 11 hiện hành học sinh phải nhớ
trên 25 nhân vật lịch sử, cùng với hơn 15 nhân vật chính trong phần lịch sử Việt Nam, do
đó một trong những điều gây khó khăn đã làm giảm hứng thú học tập của học sinh đối với
bộ môn này .
Vì vậy muốn các em nhớ lâu và hiểu sâu sắc các nhân vật lịch sử đó thì giáo viên
phải biết khắc sâu những biểu tƣợng nhân vật lịch sử đó vào trong tâm trí của các em
bằng cách nêu những đặc điểm, hình dáng của từng nhân vật thì các em thấy đƣợc tƣ liệu
thầy cô cung cấp kiến thức ngoài hấp dẫn, tạo cho các em sự hào hứng học tập. Từ các
nhân vật lịch sử đó các em biết rút ra những bài học quý báu cho bản thân vừa để học tập,
vừa phấn đấu. Nhƣng nếu ngƣợc lại thầy (cô) giáo chỉ giới thiệu qua loa nhƣ: cho xem
tranh ảnh minh hoạ trong SGK thôi, đọc những phần giới thiệu mà sách cung cấp, rồi thầy

5


cô giáo bắt các em phải nhớ tên, nhớ năm sinh, quê hƣơng… của từng nhân vật lịch sử
dẫn đến các em nhàm chán trong quá trình học tập.
Muốn dạy tốt và học tốt môn lịch sử, ngoài những nguyên tắc và phƣơng pháp bắt
buộc khi lên lớp, giáo viên cần phải biết khắc sâu nhân vật lịch sử ngay trong giờ học.
Việc khắc sâu biểu tƣợng nhân vật lịch sử ngay trong giờ học có nhiều cách làm, song bản
thân tôi xin nêu vài kinh nghiệm đã thu đƣợc trong cả năm học 2011-2012 ở 3 lớp 11A1,
11A2 và 11A3 và đặc biệt là qua nhiều năm dạy lịch sử 11 mà tôi đã trực tiếp giảng dạy.
2. Các giải pháp thực hiện
Trong chƣơng trình lịch sử 11hệ GDTX, trƣớc khi lên lớp giáo viên cần xác định cho
đƣợc những đặc điểm, hình dáng…của nhân vật lịch sử, rồi khắc hoạ cho học sinh nắm
đƣợc, nhằm gây hứng thú học tập cho các em. Theo tôi đƣợc phân ra nhiều biện pháp sau:
2.1 Trƣớc hết giáo viên cần phải khắc sâu hình dáng nhân vật lịch sử
Mỗi nhân vật lịch sử đều có một hình dáng, tác phong riêng của mình. Nếu thầy cô

kính trọng yêu quí những ngƣời đã có công với đất nƣớc, chúng ta cần phải trân trọng và
luôn ghi nhớ, từ đó giúp các em tìm hiểu thêm về cuộc đời của Minh Trị trong bài học
cũng nhƣ tài liệu khác ngoài SGK.
Trên cơ sở đó, nhân vật Tôn Trung Sơn trong bài 3: “Trung Quốc”- Mục 3: “Tôn
Trung Sơn và Cách Mạng Tân Hợi (1911)” hình 7(SGK) giáo viên gợi mở câu hỏi cho
học sinh nhƣ:
- Nhìn vào bức chân dung em thấy Tôn Trung Sơn nhƣ thế nào?
- Em có suy nghĩ gì về nhân vật này?
- Ông có tác động nhƣ thế nào đối với Trung Quốc nói chung và thế giới nói riêng?
Với những câu hỏi gợi mở nhƣ vậy bắt buộc học sinh phải suy nghĩ về nhân vật
này, điều đó tạo cho học sinh sự khám phá tìm tòi... Sau đó giáo viên gợi mở cho các em
những gì cần phải lƣu tâm và bằng sự chuẩn bị của mình ngƣời giáo viên hƣớng dẫn chi
tiết cụ thể về lịch sử Trung Quốc ở giai đoạn này, sau đó cho học sinh xem bức chân dung
của Tôn Trung Sơn:

Tôn Trung Sơn (1866 - 1925)
Giáo viên hƣớng dẫn học sinh xem bức chân dung của ông trong SGK và thấy
khuôn mặt của ông luôn đăm chiêu suy nghĩ, lông mày rậm mắt sáng, vầng chán cao, là
ngƣời thông minh, luôn lo lắng cho cuộc sống của nhân dân trƣớc tình cảnh đất nƣớc một
lúc có 8 nƣớc đế quốc xâm lƣợc. Ngoài những kiến thức trong SGK cung cấp, giáo viên

7


có thể thêm tƣ liệu về Tôn Trung Sơn, nhất là về mối tình của ông với Tống Khánh Linh
một trong ba chị em gái sinh đẹp tài giỏi đƣợc sinh ra trong một gia đình tƣ sản lớn ở
Thƣợng Hải. Cha của Tống Khánh Linh là Tống Giá Thụ một mục sƣ đạo cơ đốc đã từng
học ở Mĩ, lại cũng là một gia đình cách mạng dân chủ. Tôn Trung Sơn phát động cuộc
chiến tranh chống Viên Thế Khải bị thất bại, đầu tháng 8/1913 phải chạy sang Nhật. Lúc
này Tống Khánh Linh vừa tốt nghiệp Đại học, trên đƣờng về nƣớc có ghé qua Nhật Bản,

dung hình 16 SGK thể hiện sự đăm chiêu suy nghĩ của nhà soạn nhạc cổ điển ngƣời Đức.
Phần lớn thời gian ông sống ở Viên, Áo. Ông là một hình tƣợng âm nhạc quan trọng trong
giai đoạn giao thời từ thời kỳ âm nhạc cổ điển sang thời kỳ âm nhạc lãng mạn. Ông có thể
đƣợc coi là ngƣời dọn đƣờng (Wegbereiter) cho thời kỳ âm nhạc lãng mạn. Beethôven
đƣợc khắp nơi công nhận là nhà soạn nhạc vĩ đại nhất và có ảnh hƣởng tới rất nhiều
những nhà soạn nhạc, nhạc sỹ, và khán giả về sau.
Trong số những kiệt tác của ông phải kể đến các bản giao hƣởng nhƣ Giao hƣởng
số 2 Rê trƣởng, Giao hƣởng số 3 Mi giáng trƣởng (Anh hùng ca), Giao hƣởng số 5 Đô thứ
(Định mệnh), Giao hƣởng số 6 Fa trƣởng (Đồng quê), Giao hƣởng số 7 La trƣởng, Giao
hƣởng số 9 Rê thứ (Niềm vui), các tác phẩm cho dƣơng cầm nhƣ Für Elise và các sonata
Bi tráng (Pathétique), Ánh trăng (Moonlight), Bình minh (Waldstein), Khúc đam mê
(Appasionata)... các sonata cho vĩ cầm nhƣ Mùa xuân (Spring), Kreutzer... các Piano
Concerto số 2, số 3, số 5 Emperor (Hoàng đế), Violin Concerto D major... các khúc mở
màn Overture Coriolan, Leonore, Egmont...
Năm 1781, Beethoven 11 tuổi, ông đã biểu diễn nhƣ một nghệ sĩ piano điêu luyện
tại Hà Lan. Cũng trong thời gian này, ông cũng đƣợc cử làm phụ tá chơi đàn organ trong
nhà thờ tại Bon. Năm 1782 chính Neefe đã cho xuất bản tác phẩm đầu tiên của
Beethoven, bản "Các variation cho clavecin của bản march của Ernst Christoph Dressler".
Cũng chính trong năm này, Beethoven trở thành ngƣời đại diện cho Neefe ở dàn nhạc
hoàng gia với vai trò nghệ sĩ đại phong cầm. Năm 14 tuổi, Beethoven giành đƣợc vị trí
chính thức là nghệ sĩ chơi đại phong cầm trong dàn nhạc này. Tuy nhiên trong thời gian
này ông vẫn tiếp tục luyện tập dƣơng cầm.

9


Năm 1795, Beethoven bắt đầu nổi danh là một nghệ sĩ piano với bản Concerto cung
trƣởng. Nhƣng chẳng may từ năm 1780 ông bắt đầu bị lãng tai. Lúc đầu ông mất hết hy
vọng nhƣng rồi cố gắng thích nghi với điều kiện sống và bắt đầu tập trung tƣ tƣởng tình
cảm cao độ hơn bất cứ lúc nào hết trong sáng tác.


10


đẹp mà các nhân vật lịch sử có đƣợc mà giáo viên đã đặc tả đƣợc ngay trong giờ lên lớp,
đồng thời gây đƣợc hứng thú cho các em ham thích học tập bộ môn lịch sử thế giới .
Bên cạnh việc đặc tả về phong thái của từng nhân vật, giáo viên có thể giới thiệu
thêm những đặc điểm đặc biệt nhƣ năng khiếu, năng lực, tính cách đạo đức, hoàn cảnh
bản thân…của nhân vật lịch sử có đƣợc để làm nổi bật nhân vật lịch sử đó, giúp cho học
sinh có ấn tƣợng sâu sắc, hoặc cảm thông với từng nhân vật, làm cho các em hiểu và nhớ
lâu các sự kiện lịch sử đã xảy ra có liên quan đến nhân vật lịch sử trong giai đoạn đó.
Ví dụ 3 : Khi dạy bài 7:“ Những thành tựu văn hoá thời cận đại” mục 1 “Sự phát
triển của văn hoá trong buổi đầu thời cận đại”. Trong nội dung bài dạy có nói sự phát
triển âm nhạc nhiều thiên tài xuất hiện nhƣ Mô-Za, Bách và Bét-thô-ven, Sô-panh. Để học
sinh nhận biết về các nhân vật này một cách sâu sắc giáo viên có thể giới thiệu vài nét về
đặc điểm đặc biệt về các nhân vật này. Ví dụ nhƣ Mô-Za “là một thiên tài âm nhạc, lúc
lên 3 tuổi đã biết chơi đàn, lúc 5 tuổi đã biễu diễn đàn trƣớc hoàng tộc lúc 6 tuổi đã đã
biết sáng tác nhạc…”

Mô-za(1756-1791)
Với cách giới thiệu đó có thể gây hứng thú cho các em làm cho các em nhớ mãi về
những nhân vật xuất sắc này bằng cách đƣa bức chân dung của ông cho học sinh xem và
có thể so sánh các nhân vật thiên tài âm nhạc với nhau. Mặc dù SGK không có tranh ảnh
của các nhà âm nhạc này.
c) Chọn một vài nét về hình dáng của con ngƣời
Để minh hoạ nhắm khắc sâu hình ảnh của nhân vật lịch sử vào trong trí nhớ của học
sinh, giáo viên cần phải biết cách kết hợp các tƣ liệu khác để hoàn thiện mục đích bài học
của mình.
Vì vậy, làm sống lại nhân vật lịch sử đó trƣớc mắt của các em. Chúng ta có thể sử
dụng kho tƣ liệu trên các trang Wed liên quan đến giảng dạy nhƣ violet...là thƣ viện giáo

hình ảnh nhân vật lịch sử nào, mà ngƣời thầy cô giáo cần phải khắc sâu các nhân vật lịch
sử đó ngay trong giờ lên lớp, song cũng không nên rập khuôn một cách máy móc, ngƣời
thầy giáo phải biết chọn lọc những chi tiết hết sức cần thiết và những nét sinh động nhất
để khắc sâu vào tâm trí các em, đặc biệt là thầy cô giáo phải biết dùng lời nói sao cho phù
hợp với nhân vật nhất định.
Trong một thời gian ngắn ngủi (45phút) trên lớp, ngƣời thầy cô giáo dạy sử chúng
ta không thể nào kể lại toàn bộ sự nghiệp của nhân vật, mà chỉ có thể chọn lọc một trong
hai hoạt động tiêu biểu nhất trong cuộc sống hoặc những hoạt động điển hình nhất, cần
phải chọn lọc tinh giảm cao độ nhƣng phải đầy đủ chính xác, làm sao khi giảng không
nông cạn, không mơ hồ, đây là việc làm rất khó, qua thực tế thực hiện ở lớp học tôi xin
đúc kết một vài kinh nghiệm về mặt lí luận và kết hợp với thực tiễn nhƣ sau:
12


Trƣớc hết giáo viên phải nắm vững yêu cầu lịch sử cụ thể (thời gian xảy ra sự kiện
đó, xảy ra ở nƣớc đó), trên cơ sở nắm vững vấn đề trên giáo viên chọn hoạt động cần nêu
ra của một nhân vật, đặc biệt giáo viên phải cho học sinh nắm đƣợc tình huống xuất hiện
của nhân vật lịch sử, để học sinh thấy rõ vấn đề trƣớc yêu cầu của lịch sử xuất hiện nhân
vật lịch sử, trong mọi tình huống đó giáo viên phải nêu rõ mâu thuẫn xã hội, tránh không
đƣợc nêu chung chung mà phải đi sâu vào tình hình và phân tích chung.
Ví dụ 1: khi dạy bài 15: Cách mạng Trung Quốc và Ấn Độ (1918 - 1939)
( Mục 2: “Chiến tranh Bắc phạt (1926-1927) và cuộc chiến Quốc cộng 1927 – 1937”
SGK Lớp 11), chúng ta muốn khắc sâu nhân vật lịch sử Mao Trạch Đông cho học sinh
nắm vài đặc điểm của nhân vật này, trong sách giáo khoa không có giới thiệu gì về Mao
Trạch Đông mà chỉ nêu rằng “ Để bảo toàn lực lƣợng, 10/1934 Hồng quân công nông
phải tiến hành cuộc phá vây, rút khỏi căn cứ địa cách mạng, tiến lên phía bắc, trong lịch
sử gọi là cuộc “Vạn lý trƣòng chinh”. Trên đƣờng trƣờng chinh tại hội nghị Tân Nghĩa
(tỉnh Quý Châu) tháng 1/1935, Mao Trạch Đông trở thành ngƣời lãnh đạo Đảng Cộng Sản
Trung Quốc. Và hình 39- SGK chụp ảnh Mao Trạch Đông trên đƣờng Vạn Lý trƣờng
chinh. Nếu trình bày nhƣ vậy thì học sinh không biết Mao Trạch Đông là ai và sao lại

thuẫn lúc bấy giờ giữa nhân dân “13 Bang thuộc địa Bắc Mĩ” với bọn thực dân Anh. Ví
dụ nhƣ sau:
(George Washington; 1732 - 99), tổng thống đầu tiên của Hoa Kì (1789 - 97).
Ngƣời lãnh đạo cuộc chiến tranh giành độc lập ở các thuộc địa của Anh ở Bắc Mĩ. Vốn là
một chủ đồn điền - chủ nô giàu có ở Vơginia (Virginia), miền Nam nƣớc Mĩ. Lúc đầu,
theo xu hƣớng ôn hoà nhƣng sau đó là ngƣời kiên quyết theo đuổi chủ trƣơng lật đổ chế
độ thuộc địa của Anh ở Mĩ, thành lập quốc gia độc lập. Là ngƣời đại diện của bang
Vơginia trong 2 Hội nghị lục địa lần I và lần II (1774, 1775) - các cuộc hội nghị mang
tính độc lập và thống nhất của 12 bang trong cuộc đấu tranh vì một mục đích chung ở
Philađenphia (Philadelphia). Sau 2 Hội nghị, ông giành đƣợc uy tín tuyệt đối. Ngày
10.5.1775, Hội nghị lần II kết thúc và quyết định thành lập Quân đội Lục địa. Oasinhtơn
đƣợc cử làm tổng chỉ huy. Trong các năm 1776 - 81, trực tiếp chỉ huy nhiều trận đánh
lớn, đặc biệt các trận ở Xarơtâugơ (Saratoga, 1777), Yooctao (Yorktown, 1781)... gây cho
Anh nhiều thất bại nặng nề. Năm 1783, Anh buộc phải kí với Hoa Kì Hiệp ƣớc Vecxay
1787 thừa nhận nền độc lập của các thuộc địa ở Bắc Mĩ. Chiến tranh còn kéo dài thêm
một thời gian nữa nhƣng cuối cùng vào năm 1787, dƣới sự chủ trì của Oasinhtơn một Hội
nghị Liên bang đã đƣợc triệu tập. Hội nghị đã thông qua bản Hiến pháp 1787, nhằm biến
Hoa Kì từ một liên bang nhiều quốc gia thành một quốc gia liên bang. Sau khi Hiến pháp
đƣợc phê chuẩn năm 1788, Oasinhtơn đƣợc bầu làm tổng thống. Năm 1793, ông là ngƣời
chủ trƣơng không tham gia vào liên minh các nƣớc Châu Âu chống Cách mạng.
b) Một số tình huống xuất hiện những nhân vật lịch sử: trong các bài học thuộc
chƣơng III trong SGK “ Châu Á ở thế kỷ XVIII - Đầu thế kỷ XX” ví dụ học về Cách
mạng Trung Quốc có lãnh tụ Tôn Trung Sơn, Cách mạng Pháp, cách mạng Ấn Độ có lãnh
tụ Ti-Lắc, hoặc bài “ Châu Á (1918 – 1945)” có lãnh tụ M.Gan-đi (1869 – 1948), Cách
mạng ở Mã Lai có lãnh tụ Áp-đun Ra-man, Cách mạng In-đô-nê-xi-a có nhà cách mạng
A.Xu-các-nô … nhƣ vậy cuối thế kỷ XIX và những năm đầu của thế kỷ XX yêu cầu lịch
sử đặt ra cho mỗi quốc gia nhiệm vụ giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp giành độc lập
dân tộc, lúc này mâu thuẫn giữa dân tộc thuộc địa với đế quốc thực dân ngày càng sâu

14

giáo viên còn có thể khắc hoạ sâu sắc nhân vật lịch sử vài nét về thân thế, sự nghiệp, trình
độ học vấn …để giúp học sinh hiểu sâu hơn, rộng hơn và nhớ lâu về nhân vật lịch sử đó.
Ví dụ : Trong bài 7 “ Những thành tựu văn hoá thời cận đại” Giáo viên phải chuẩn
bị tốt về những hoạt động tiêu biểu nhất của Mác và Ănghen, Lê-nin. Ví dụ khi giới thiệu
về Mác, Ăng-ghen và Lê-nin, SGK chỉ nêu đơn giản mang tính chất thông báo về ba ông,
không giới thiệu về hoạt động của Mác, Ăng-ghen và Lê-nin, khi dạy phần này giáo viên
có thể giới thiệu nhanh khoảng 4 phút về ba ông : nhƣ Mác không những học giỏi, đỗ tiến
sĩ mà vừa là một nhà nghiên cứu khoa học, tham gia cách mạng, vừa là lãnh đạo phong
trào công nhân quốc tế; đối với Ăng-ghen cho học sinh nắm rõ, Ăng-ghen sinh ra trong
một gia đình chủ xƣởng giàu có ở Đức, nhƣng Ông từ bỏ sự nghiệp làm giàu của gia đình,
quyết định đi tìm hiểu nỗi thống khổ của giai cấp công nhân và đấu tranh cho sự nghiệp
giải phóng giai cấp công nhân. Từ sự giới thiệu đó giáo viên có thể cho học sinh thấy
đƣợc những điểm giống nhau trong tƣ tƣởng của Mác và Ăng-ghen và cũng bắt đầu từ
quan điểm chung đó, hai Ông đã gặp nhau và trở thành đôi bạn tri kỉ, lâu bền và cảm động
mà SGK đã nêu ra ý này.
Hoặc giáo viên có thể khắc sâu nhân vật lịch sử bằng cách cho học sinh nắm những
nét tƣơng đồng xuất thân gia đình hay từ nghề nghiệp của nhân vật đó…ví dụ nhƣ CrômOen xuất thân từ gia đình quý tộc mới, Oa-Sinh-Tơn là kỹ sƣ… hoặc có thể kích thích
tâm lý học tập cho các em giáo viên có thể cho học sinh biết thêm về nhà lãnh đạo cách
mạng Ấn Độ, Ti-Lắc vừa là lãnh đạo phái cấp tiến chống thực dân Anh cuối thế kỷ XIX
đầu thế kỷ XX, vừa là một nhà sử học thông thái, nhà ngôn ngữ học danh tiếng .
Các nhân vật lịch sử trong phần lịch sử Việt Nam có vai trò rất quan trọng với
phong trào chống Pháp trong thời kì này.
Vua Hàm Nghi trong bài 21 “ Phong trào yêu nƣớc chống Pháp của nhân dân Việt
Nam trong những năm cuối thế kỷ XIX” có thể khái quát nhƣ sau:
Vua Hàm Nghi là Nguyễn Phúc Ƣng Lịch, là em ruột của vua Kiến Phúc (tức vua
Đồng Khánh). Sau khi vua Tự Đức qua đời 1883, trƣớc thời Hàm Nghi cả ba vua Dục
Đức, Hiêp Hòa, Kiến Phúc lên nối ngôi, nhƣng khi vua Kiến Phúc đột ngột qua đời trong
lúc tình hình đang có lợi cho phái chủ chiến trong triều đình. Cuối cùng Tôn Thất Thuyết
đã chọn Ƣng Lịch là ngƣời nối ngôi vì vua ủng hộ lập trƣờng chống Pháp. Năm 1884 Ƣng
Lịch lên ngôi lấy niên hiệu là Hàm Nghi và cùng phái chủ chiến tiến hành phát động

Bên cạnh đó là những nhân vật lịch sử khác nhƣ Hoàng Hoa Thám một lãnh tụ xuất
sắc của phong trào nông dân. Qua hình ảnh trong SGK, giáo viên cho các em biết thêm về
ông, là một ngƣời gắn bó mật thiết với nông dân, lãnh tụ can đảm, tài năng của nông dân,
nghĩa quân Yên Thế tất cả đều phục tùng ông. Tổ chức đánh phục kích, đánh trong rừng,
vận dụng sáng tạo địa hình trong chiến đấu. Bác Hồ cũng đã nhận xét về ông “Ngƣời anh
hùng dân tộc ấy cùng một số ít nghiã quân của ông đã chiếm cả một tỉnh nhỏ và chiến đấu
với thực dân Pháp trong nhiều năm”.
Nguyễn Trƣờng Tộ là nhân vật tiêu biểu cho tƣ tƣởng cải cách cuối thế kỉ XIX. Là
trí thức Thiên Chúa Giáo yêu nƣớc, đã từng sang Pháp, học hỏi đƣợc nhiều kinh nghiệm
về kinh tế, văn hoá Phƣơng Tây, ông đã gửi 30 bản tấu thỉnh lên vua Tự Đức trong vòng 8
năm. Nhƣng những đề nghị cải cách của ông đã không đƣợc thực hiện.

17


Tất nhiên trong quá trình sử dụng những tƣ liệu nói trên để khắc sâu hình ảnh của
các nhân vật lịch sử nhằm gây hứng thú học tập cho các em, để nâng cao chất lƣợng dạy
và học là điều rất cần thiết, nhƣng ngƣời thầy, ngƣời cô không vì thế mà tham lam chồng
chất nhiều kiến thức để phủ lên bộ nhớ các em, cuối cùng làm cho các em không nhớ gì
lại đâm ra chán học. Do đó muốn đạt đƣợc mục đích trên thầy cô giáo phải biết chọn lọc
tức là giản và tinh chứ không phải nhiều số lƣợng là quyết định đƣợc sự tiếp thu kiến thức
của học sinh và gây hứng thú cho các em học tập tốt bộ môn lịch sử .
Muốn có đƣợc nhƣ vậy ngƣời giáo viên phải tích luỹ nhiều tƣ liệu lịch sử có nhiều
kiến thức lịch sử chi tiết và phong phú nhƣng sống động, biết kết hợp nhuần nhuyễn giữa
các phƣơng pháp tâm lý học để vận dụng tốt kiến thức vào bài giảng đúng lúc đúng nơi,
đúng nội dung yêu cầu của bài, ngoài ra giáo viên còn phải biết kết hợp khai thác giữa
kiến thức trong sách giáo khoa với kiến thức ngoài sách giáo khoa, kết hợp lời nói truyền
cảm với chân dung hay hình ảnh của nhân vật lịch sử, biết so sánh đối chiếu giữa các
nhân vật lịch sử nhằm nâng cao giá trị nhận thức cho các em.
Để đạt đƣợc mục đích trên, ngƣời giáo viên phải mất nhiều công sức nhƣ sƣu tầm

Nó nhƣ là một động lực giúp học sinh tìm hiểu qua sách báo, qua truyền hình, qua
Intơnét...để mang lại một cái gì đó cho các em sau này khi nói đến Lịch sử trên thế giới,
đặc biệt là lịch sử nƣớc nhà (Lịch sử Việt Nam) nhƣ Bác Hồ đã nói :
“ Dân ta phải biết sử ta
Cho tƣờng gốc tích nƣớc nhà Việt Nam...”
Thực tế hiện nay học sinh biết đến Lịch sử Trung Quốc nhiều hơn là lịch sử Việt
Nam, nhất là qua các kỳ thi vào Đại học và Cao đẳng hiện nay mà báo đài hay nói đến.
Bản thân tôi là giáo viên dạy Lịch sử, tôi tự thấy mình cũng có một phần trách nhiệm,
nhất là dạy trong trƣờng Trung tâm GDTX cần nổ lực nhiều hơn nữa trong dạy và học.
Sau đây là một số bài tập về nhân vật lịch sử mà bản thân tôi đã ra đề, để vừa khắc
sâu kiến thức nhân vật lịch sử cho học sinh - vừa kiểm tra việc tiếp thu kiến thức đó nhƣ
thế nào qua các lần kiểm tra ( miệng, 15 phút đầu giờ, 45 phút định kỳ …).
Ví dụ 1: Ở bài 7 “ Những thành tựu văn hoá thời cận đại”, giáo viên có thể ra câu
hỏi (dạng tự luận) : Em hiểu biết gì về các nhân vật Xanh Xi-Mông, Phu-ri-ê, Ô-oen ? (
Sách bài tập lịch sử tác giả Trịnh Đình Tùng … Nhà xuất bản giáo dục năm 2007), để
khắc sâu hình ảnh nhân vật lịch sử này tôi còn kèm theo câu hỏi sau : Nhân vật Xanh-XiMông, Phu-ri-ê, Ô-oen có liên quan đến sự kiện lịch sử quan trọng nào trong “Cách mạng
tƣ sản Pháp 1789” ?
Ví dụ 2: Ở bài 15 “Phong trào cách mạng ở Trung Quốc và Ấn Độ (1918-1939)”.
Để nắm lại những kiến thức đã học về nhân vật lịch sử Mao Trạch Đông ông đã có
vai trò gì trong cuộc nội chiến giữa Quốc dân Đảng và Đảng Cộng Sản? Giáo viên có thể
ra đề dƣới dạng điền thế vào ô trống để học sinh dễ nhớ về nhân vật này.
Ví dụ 3 : Ở bài 3 “ Trung Quốc”
Để đánh giá kiểm tra việc tiếp thu kiến thức về nhân vật lịch sử Tôn Trung Sơn nhà
lãnh đạo cách mạng Trung Quốc với phong trào Cách mạng Tân Hợi năm 1911. Giáo
viên có thể ra đoạn văn ngắn để học sinh nhận biết và nhận xét nhân vật lịch sử nhƣ sau:
Em hãy cho biết đoạn tiểu sử sau đây nói về nhân vật nào? em hãy nhận xét về nhân vật
lịch sử đó? “ Ông là nhà cách mạng dân chủ Trung Quốc, lãnh đạo cuộc cách mạng Tân

19


? Tên triều đại phong kiến cuối cùng của Trung Quốc

20


Đ

Ô N

G

C Á

C H

M A N

V Ũ

X Ƣ

Ơ

N G

Q U

A N

G

U

V I

Ĩ

A H

Ò

A Đ

T R

U

N G

S

Ơ N

Ê N

T

H Ế

K


%

Số
Tỉ lệ Số
Tỉ lệ Số
Tỉ lệ
lƣợng %
lƣợng %
lƣợng %

2010-2011
3
( lớp 11B1,11B2)

3.0

20

Yếu - kém

TB

22

55

61

11


Để đạt mục tiêu chung của chƣơng trình lịch sử lớp 11 thể hiện cụ thể ở mặt giáo
dƣỡng, giáo dục và phát triển, ngƣời giáo viên cần phải nhận thức và quán triệt mục tiêu
vào mọi hoạt động giáo dục theo hƣớng tích cực hoá việc dạy và học môn lịch sử của giáo
viên và học sinh. Điều này phải đòi hỏi sự nổ lực, cố gắng cao, ngƣời giáo viên phải biết
phát huy những ƣu điểm, kinh nghiệm có sẵn, đồng thời biết sáng tạo linh hoạt trong quá
giảng dạy trên lớp, phải biết khắc phục những tồn tại, thiếu sót trong dạy và học, nhất
thiết phải bỏ kiểu dạy “thầy giảng, trò ghi”, “thầy đọc trò chép”, trò trả lời theo sách mà
không có những sáng tạo chủ động nào trong quá trình học tập. Việc khắc hoạ sâu sắc
biểu tƣợng nhân vật lịch sử trong giờ lên lớp cũng là một trong biện pháp cách thức gây
hứng thú học tập bộ môn lịch sử đối với học sinh bậc Trung Tâm GDTX nói riêng và ở
nhà trƣờng Trung học phổ thông nói chung, tuy là một vài biện pháp nhỏ nhƣng góp phần
hoạt động giáo dục theo hƣớng tích cực hoá trong dạy và học hiện nay.
2. Kiến nghị, đề xuất
Để nâng cao chất lƣợng dạy và học, đáp ứng yêu cầu của giáo dục trong giai đoạn
hiện nay, mỗi giáo viên phải không ngừng trau dồi chuyên môn, học hỏi đồng nghiệp, cập
nhật thông tin. Đặc biệt là áp dụng công nghệ hiện đại trong dạy học...Trƣớc yêu cầu và
nhiệm vụ trên tôi kính mong các cấp lãnh đạo ngành tạo điều kiện để chúng tôi đƣợc va
chạm, học hỏi đồng nghiệp và sự chỉ đạo của cấp trên nhƣ đƣợc học hỏi những sáng kiến
kinh nghiệm hay của các đồng nghiệp qua các hội thảo. Đƣợc học hỏi, tập huấn về sử
dụng công nghệ hiện đại - nhất là đƣa công nghệ thông tin vào dạy học hiện nay là cần
thiết và liên tục đƣợc phát huy trong môi trƣờng học tập ngày nay./.

22


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Sách giáo khoa lịch sử lớp 11, tác giả Phan ngọc Liên (Chủ biên) - Nhà xuất bản
Giáo dục năm 2004 .
2. Sách giáo viên lịch sử lớp 11, tác giả Phan Ngọc Liên (Tổng Chủ biên)- Nhà
Xuất bản giáo dục năm 2005.