Giải đi sớm
Hồ Chí Minh
Không mấy ai tìm hiểu Nhật Kí Trong Tù mà lại không biết đến một nhận xét của nhà
thơ Viên Hưng : “ Theo đó, Nhật Kí Trong Tù giống như một thứ ánh sáng diệu kì toả
ra từ một bậc đại trí, đại nhân , đại dũng “. Tuy nhiên, sự kết hợp giữa ba phẩm chất “
trí – nhân – dũng “ ấy chúng ta không chỉ thấy trong phạm vi toàn bộ một tập thơ, bởi
trong Nhật Kí Trong Tù có không ít những trường hợp mà một trí tuệ lớn, một tâm hồn
yêu thương lớn và sức mạnh tinh thần vó đại đã xuyên thấm, chan hoà ngay cả trong
một bài thơ hoặc một chùm thơ. Và nếu cần minh chứng cho điều này, không gì hơn là
chúng ta hãy đi vào tìm hiểu một trong những chùm thơ tiêu biểu nhất của Nhật Kí
Trong Tù, chùm thơ mà nhà thơ đã đặt tên là “ Tảo giải “.
Bài thơ mang một nhan đề có tính chất nhật ký – “ giải đi sớm”, cho ta hiểu rằng những
dòng thơ được viết ra trong một chuyến chuyển lao khắc nghiệt, bởi Bác đã phải lên
đường từ rất sớm. Tuy nhiên, dường như ngoài nhan đề ấy, không có chữ nào khác trong
tám dòng thơ có thể gợi nghó hay trực tiếp nói đến người tù và sự giải tù.
I.Bài thơ thứ nhất :
Nhất khứ kê đề dạ vò lan,
Quần tinh ủng nguyệt thướng thu san;
Chinh nhân dó tại chinh đồ thượng,
Nghênh diện thu phong trận trận hàn.
Dòch thơ :
Gà gáy một lần, đêm chửa tan
Chòm sao nâng nguyệt vượt lên ngàn;
Người đi cất bước trên đường thẳm.
Rát mặt, đêm thu, trận gió hàn.
Bài thơ thứ nhất mở ra với hình ảnh của một thiên nhiên như là hiện thân của khó khăn,
gian khổ. Tràn ngập trong bức tranh thơ là hình ảnh của bóng tối vẫn bao phủ lấy không
gian, cho dù tiếng gà đã một lần cất lên rồi.
Nhất thứ kê đề dạ vò lan
( Gà gáy một lần đêm chửa tan)
Nhà thơ cũng làm cho chúng ta hình dung rõ hơn trong bóng tối hình ảnh con đường núi

Điều ấy tạo cảm giác về sự xa xăm, giá lạnh, gian khổ hay là cảm giác về một cuộc
chiến đấu, cảm giác hùng tráng về một người chiến só. Nhưng hình ảnh của con người
trong bài thơ thứ nhất này không chỉ là vẻ đẹp của một chinh nhân. Con người ấy còn
đẹp vẻ đẹp của một thi nhân, một người biết rung động trước chất thơ của trăng, sao ,
đất trời. Và còn hơn thế, chúng ta vẫn có thể nhận ra trong con người ấy vẻ đẹp của
một triết nhân. Con người hình như đã nhìn thấu sự hoà điệu trong trời đất, giữa thiên
nhiên với thiên nhiên. Những vì sao ôm ấp, vây bọc vầng trăng, nâng vầng trăng hướng
lên đỉnh núi mùa thu. Và sự hoà điệu ấy còn có cả giữa đại vũ trụ thiên nhiên và tiểu
vũ trụ để làm nên một cảm giác tuyệt vời về “ thiên – nhân tương ứng “ . Con người
khởi hành trên mặt đất thì trăng sao cũng tuần du ở bầu trời, hay chính sự hoà hợp với
thiên nhiên cũng làm cho con người không đơn độc dù chỉ có một mình, không nhỏ bé
đi giữa trời đất rộng.
Và như thế, bài thơ là cảm hứng về hiện tại, thể hiện một nhân sinh quan đúng đắn và
mạnh mẽ. Sự sống của con người đã được nhìn nhận trong ý nghóa của một cuộc hành
trình. Và đó là một cuộc hành trình mà thực tại vẫn còn nhiều sự lạnh lẽo, tối tăm, gian
nan khổ ải. Điều quan trọng là con người trong đường đời phải biết chấp nhận và dám
vượt qua khổ ải, gian nan đó, sẵn sàng đi trên con đường mà mình đã chọn. Cũng như “
chinh nhân “ kia đã sẵn sàng có mặt trên những dặm “ chinh đồ “ . Và khi đó, con
người sẽ có dòp thưởng thức vẻ đẹp cuộc đời, không hề kém sự đắm say, chất trữ tình và
lãng mạn.
II.Bài thơ thứ hai :
Đông phương bạch sắc dó thành hồng,
U ám tàn dư tảo nhất không;
Noãn khí bao la toàn vũ trụ,
Hành nhân thi hứng nốt gia hồng.
Dòch thơ :
Phương đông màu trắng chuyển sang hồng,
Bóng tối đêm tàn, sớm sạch không;
Hơi ấm bao la tràn vũ trụ,
Người đi, thi hứng bỗng thêm nồng.

của một thời đại mới “. Và như thế, bài thơ nên được coi là sự cảm ứng về tương lai,
tương lai huy hoàng, xán lạn được vẽ ra bằng tất cả sức mạnh của niềm lạc quan Cách
mạng. Và đây chính là điều có ý nghóa quyết đònh để phân biệt tác phẩm của các nhà
văn Cách Mạng với các nhà văn không Cách mạng, để thấy “Nhật kí trong tù” hay “Từ
ấy” sẽ khác hẳn như thế nào với “Tắt đèn” hay “Chí Phèo”.
Tuy nhiên, so với các tác phẩm Cách mạng, cách nói về tương lai của tác giả Hồ Chí
Minh cũng có những nét rất riêng. Những nhà thơ Cách mạng khác như Tố Hữu luôn tin
vào một ngày mai tươi sáng, nhưng trong thơ họ, đó phải là một ngày mai còn chưa tới,
cho dù sẽ tới. Còn trong “Giải đi sớm”, tương lai luôn luôn được cảm nhận như là một
điều đã có thể chứng kiến được rồi. Vì thế trong cách viết của Bác Hồ, mọi điều luôn
được nói như nó đã là hiện tại, và ở những chỗ mà các tác giả Cách mạng khác dùng
chữ “sẽ” thì Bác Hồ lại dùng chữ “đã”. Có thể thấy điều đó như trong “Thượng sơn”:
Ngẩng đầu mặt trời đỏ
Bên suối một nhành mai
Và như thế, Bác như là một nhà thơ tiên tri, một con người vó đại nắm được mọi qui
luật, mọi vận mệnh của lòch sử.