Sự biến đổi của tôn giáo trên thế giới
và ở Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hoá
PGS.TS. Ngô Hữu Thảo
* Đặt vấn đề
- Cơ sở lý luận và phơng pháp luận tiếp cận vấn đề

I. Về tình hình thế giới và tôn giáo trên thế giới hiện nay

1. Tình hình thế giới hiện nay liên quan đến tôn giáo
- Hoà bình, hợp tác và phát triển vẫn là xu thế lớn.
- Kinh tế thế giới và khu vực tiếp tục phục hồi và phát triển nhng vẫn còn
tiềm ẩn những yếu tố bất trắc khó lờng.
- Toàn cầu hoá kinh tế tạo ra cơ hội phát triển nhng cũng chứa đựng nhiều
yếu tố bất bình đẳng, gây khó khăn, thách thức lớn cho các quốc gia, nhất là các
nớc đang phát triển. Cạnh tranh kinh tế - thơng mại, giành giật các nguồn tài
nguyên, năng lợng...giữa các nớc ngày càng gay gắt.
- Khoa học và công nghệ có bớc tiến nhảy vọt và đột phá lớn.
- Các mâu thuẫn lớn của thời đại vẫn rất gay gắt. Nhiều vấn đề toàn cầu
bức xúc đặt ra đòi hỏi các quốc gia và các tổ chức quốc tế phải phối hợp giải
quyết, đang có chiều hớng gia tăng.
- Những cuộc chiến tranh cục bộ, xung đột vũ trang, xung đột dân tộc,
tôn giáo, chạy đau vũ trang, hoạt động can thiệp, lật đổ, ly khai, hoạt động
khủng bố, tranh chấp biên giới, lãnh thổ, biển đảo và tài nguyên thiên nhiên
tiếp tục diễn ra ở nhiều nơi với tính chất ngày càng phức tạp.
- Trên lĩnh vực tôn giáo của thế giới, trong thập kỷ cuối cùng của thế kỷ
XX, trên thế giới đã xảy ra hơn 100 cuộc chiến tranh, xung đột vũ trang và các vụ

1


khủng bố có quy mô lớn. Trong đó: trên 90% các cuộc có quan hệ trực tiếp đến


2 Ki-tô giáo:
+ Công giáo
+ Tin Lành

Tăng 13,71%
Tăng 15,42%

+ Chính thống giáo

1.693.734.000
1.056.920.000
342.035.000
nay: 451 triệu
215.129.000

+ Anh giáo

79.650.000

Tăng 11,41%

3 ấn Độ giáo
(Hin đu giáo)
4 Phật giáo
5 Do thái giáo
6 Tôn giáo mới

811.337.000


nhiều quốc gia.
- Tôn giáo đang thể hiện vai trò, vị trí của mình trong một thế giới đầy biến
động.
- Sự trở về với tôn giáo truyền thống, xu hớng dân tộc hoá.
- Sự đổi mới, cách tân tôn giáo hoặc thay thế bằng những giáo phái mới mang
đậm tính thế tục.
Trong nhiều tôn giáo trên thế giới, chỉ có 2 tôn giáo phát triển tín đồ
nhanh nhất, là: Hồi giáo và Tin lành
- Hồi giáo cho đến năm 1900 chỉ không đầy 200 triệu tín đồ nhng 100 năm
sau (năm 2000) đã lên tới 1.188.000.000 tín đồ, phát triển gấp gần 6 lần và đứng
vào hàng đầu.
- Đạo Tin lành: Năm 1960 chỉ có 291 triệu, đến năm 1990 là 423 triệu, vào
năm 2000 lên tới 451 triệu tín đồ và nay: 550 triệu.
Tuy nhiên, đạo Tin lành phát triển có tốc độ khác nhau: ở Tây Âu và Bắc
Mỹ, gần nh không phát triển, năm 1960 số tín đồ là 236 triệu, năm 1990 là 277, 3
triệu, vào năm 2000 chỉ là 276, 6 triệu. Trong khi đó ở Châu á, châu Phi, châu Mỹ
La Tinh, đạo Tin lành lại phát triển mạnh: Năm 1960 là 55 triệu, năm 1990 là 166
triệu và đến năm 2000 lên đến 280 triệu.
- Dân số thế giới 10 năm, từ 1990-2000 đã tăng 15%. Hồi giáo và đạo Tin
lành tăng khoảng 23%. Công giáo 13,7%, Phật giáo11,4%, Chính thống giáo
5,6%, ấn Độ giáo 18,3%. Nh vậy, những năm gần đây số lợng tuyệt đối các tôn
giáo trên thế giới đều tăng, nhng so với tốc độ tăng dân số thì chỉ có Hồi giáo và
đạo Tin lành là hai tôn giáo tăng cả só tuyệt đối lẫn tơng đối.
* Nguyên nhân sự phát triển tôn giáo trong thời đại ngày nay
Thứ nhất: Những mâu thuần về kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội ngày nay
rất gay gắt.
Thứ hai: Trật tự thế giới đang có sự biến động khó đoán định trớc, giá trị đạo
đức đang sáo trộn, tệ nạn xã hội gia tăng.
3


6) Tôn giáo từ chỗ chỉ chú ý hớng về thế giới bên kia thì ngày nay càng tỏ
ra trực tiếp quan tâm phục vụ cho chính bản thân con ngời nơi trần thế.
7) Chính trị lợi dụng quan hệ tôn giáo với dân tộc để thực hiện mục đích
ngoài tôn giáo.
8) Dung tục hoá, với những chủ trơng kích thích dục vọng thấp hèn, bản năng
của con ngời nh: tình dục, bạo lực, ham muốn vật chất... một số tôn giáo đang có
4


xu hớng thơng mại hoá với việc dựa vào sinh hoạt tín ngỡng, tôn giáo để đạt mục
đích kinh tế.
3.3- Xu hớng dân tộc hoá tôn giáo
- Xu hớng toàn cầu hoá hiện nay, trong đó có cả tham vọng xâm lăng văn
hoá, nên một số dân tộc ra sức giữ gìn và bảo vệ bản sắc văn hoá riêng của mình
qua hình thức tín ngỡng, tôn giáo truyền thống.
- Tôn giáo biến đổi cho phù hợp với phong tục truyền thống, bản sắc văn hoá
của mỗi dân tộc quốc gia.
- Trở về với tín ngỡng truyền thống, xảy ra không chỉ ở những dân tộc lạc hậu
chậm tiến mà cả một số nớc có nền kinh tế phát triển và văn minh lâu đời.
- Xu hớng dân tộc hoá tôn giáo trớc kia phổ biến diễn ra ở những nớc có
nguy cơ thâm nhập và bành trớng bởi tôn giáo ngoại lai, thì nay có biểu hiện lan
sang nhiều nớc.
- Dân tộc hoá tôn giáo cũng không loại trừ đợc xu hớng khu vực hoá và quốc
tế hoá tôn giáo. Sự hẫng hụt trong t tởng, sự đứt đoạn trong tôn giáo, tín ngỡng
truyền thống sẽ tạo cơ hội cho sự du nhập và xuất hiện tôn giáo mới.
- Nhận thức vấn đề: đây là lợi ích của cả 2 phía.
3.4- Xu hớng xuất hiện các giáo phái mới, trong đó có một số giáo phái phi
nhân tính, phản văn hoá.
- Sự xuất hiện của những giáo phái phản ánh tham vọng quyền lực hoặc phi
nhân tính phản văn hoá, khùng điên, rồ dại với những biểu hiện: khuyến khích tình

- Đó là các tố chức nh Hội phật tử thế giới, Tổ chức Ân độ giáo toàn thế
giới... Trên thực tế, quá trình giải quyết những vấn đề toàn cầu đều cần đến sự nỗ
lực không chỉ của riêng chính trị mà còn của các tôn giáo nữa, vì vậy, đại diện cho
các tôn giáo thế giới đơng đại phải là các tổ chức có tính toàn cầu.
- Các tổ chức đó hoạt động khá tích cực, bằng cách gia tăng ảnh hởng, cũng
nh mức độ tham gia vào chính trị.
- Hiện nay nhiều vấn đề nh phát triển kinh tế, văn hoá, đạo đức, giải quyết
xung đột vũ trang, thảm hoạ môi trờng, bệnh tật, tệ nạn xã hội và đói nghèo, thậm
chí là những định hớng phát triển khoa học- kỹ thuật- công nghệ nh nhân bản vô
tính động vật và con ngời, phát triển năng lợng nguyên tử... thờng bắt gặp thái độ
đồng thuận (tất nhiên không phải tất cả) của tôn giáo và chính trị.
Ba, ở nhiều nớc vốn có chế độ giáo hội nhà nớc hay quốc giáo, tại đó lại có
sự hợp nhất tôn giáo và chính trị.
-Nh một số nớc Công giáo ở Châu Mỹ la tinh, nhiều nớc Hồi giáo ở Trung
đông và ở Châu A.
1

Trung tâm KHXH và NV quốc gia, Viện TTKHXH, Tôn giáo và đời sống hiện đại, Langyouxing: Thế tục hoá
và tính khuynh hớng của nó, Thông tin KHXH-chuyên đề, HN, 1998, t3, tr. 88-113.
2
Sách đã dẫn, Robertson I: Tôn giáo ở Hoa Kỳ, TTKHXH-chuyên đề, t3, HN, 1998, tr. 231-254.

6


- Trong các nớc này, tôn giáo quan hệ hữu cơ với chính trị, các quyết định
chính trị đều có sự tham gia của tổ chức tôn giáo; lãnh tụ và các chức sắc tôn giáo
có vai trò, vị trí quan trọng trong đời sống chính trị, thậm chí ở vị trí nguyên thủ
quốc gia. Còn luật lệ của tôn giáo đợc các Nhà nớc áp dụng tối đa, thậm chí thay
cho cả luật pháp nhà nớc.

Sinhgapore, Thông tin KHXH-chuyên đề, t3, HN, 1998, tr.186-204.

7


+ Nhận hối lộ, buôn bán, tàng trữ ma tuý, mại dâm, lạm dụng chức
quyền, sao nhãng bổn phận chăm sóc ngời họ hàng đã già cả.
+ Hành vi phạm tội chính trị: Tổ chức các hoạt động mê tín dị đoan;
tham gia vào các tổ chức phi pháp hay tham gia các cuộc bãi công, biểu tình; giải
quyết không hiệu quả các vấn đề có liên quan tới tôn giáo và dân tộc; làm mất
danh dự của quốc gia.
- Các hành vi lơ đễnh, sơ suất dẫn tới các sự cố, bệnh dịch, tình trạng ô
nhiễm hoặc các vụ lôn xộn lẽ ra có thể tránh khỏi (quở trách tới sa thải).
- Không quản lý chặt chẽ dẫn đến thất thoát công quỹ dành cho cứu trợ,
xoá đói giảm nghèo, tái định c, an ninh xã hội và ccs khoản đền bù đất đai. Cố ý
ém nhẹm chỉ trích của nhân viên hay trả thù ngời có đơn tố giác (cách chức, hoặc
rất nặng).
- Cấm ra nớc ngoài trái phép, quá thời hạn.
[Bộ luật mang tính hệ thống đầu tiên về những hình thức
kỷ luật hành chính dành cho công chức]
Năm, quan hệ giữa tôn giáo với chính trị còn đợc cả loài ngời quan tâm, đó
là với các tổ chức tôn giáo- chính trị của thế giới đạo Hồi.
- Các tổ chức này tiến hành hoạt động tôn giáo trên nhiều lĩnh vực, tích cực
tham gia vào chính trị thế giới và khu vực, nhằm đấu tranh để các dân tộc không
có nhà nớc riêng tiến tới có nhà nớc (ngời Cuốc, ngời Palextin); để đảm bảo sự ổn
định khu vực và điều chỉnh quan hệ các nớc (Liên minh các quốc gia Arập, Tổ
chức các hội nghị Hồi giáo). Các tổ chức Hồi giáo này tham gia vào chính trị nhng vẫn tuân thủ pháp luật.
- Nhng bên cạnh đó, có các tổ chức tôn giáo- chính trị phi chính phủ cực
đoan, thờng đặt ra nhiệm vụ lật đổ chính quyền ở nớc mình, hoặc tuyên bố t tởng
tự quyết của ngời Hồi giáo và thờng sử dụng bạo lực.

- Tranh đấu để phục hồi kỷ nguyên vàng son
- Cho phép sử dụng bạo lực (cả lý luận và thực tiễn)
Một phong trào chính trị gồm 4 tổ chức: Thể thao; Liên đoàn văn hoá-giáo
dục và 1 công ty kinh tế
- Biểu tợng: quyển kinh Koran trên 2 thanh kiếm bắt chéo. Họ quan niệm:
Thế giới Hồi giáo suy thoái là do Phơng Tây.
Có 4 mức độ hội tịch:
-

Hội tịch chung,
Hội tịch anh em
Hội tịch tích cực
Chiến sỹ tích cực: có nhóm chiến đấu.

Có mạng lới cơ sở ở các địa phơng, chi nhánh ở nớc ngoài.
Thế hệ thứ hai: Jihad
Xuất hiện 1974, tại trờng đại học tổng hợp A xi út, Ai Cập
- Palextin và Libang thành lập Nhà nớc riêng, chống lại sự chiếm đóng.
- Đáng kể là Jihad Palextin: cự đoan, bí mật, tiêu diệt Ixraen bằng thánh
chiến, kể cả Mỹ, vì Mỹ ủng hộ Ixraen.
- Có 4 phe nhóm, trong đó có 1 là khủng bố: Thanh niên cuồng tín.
9


- Jihad luôn có bất đồng với những ngời anh em Hồi giáo, Hamad ở: lập
một Nhà nớc Palextin + vai trò Hồi giáo Iran + chống Do thái. những ngời anh
em Hồi giáo: có thể giải quyết vấn đề Palextin, lập một Nhà nớc Hồi giáo ngoài
Palextin. Jihad: không thể.
- Jihad yếu đi trong hợp tác với ngời theo chủ nghĩa DT từ năm 1988-1990,
khi Araphat thừa nhận NQ.242, 338 của HĐBA mà Jihad cho là thừa nhận Ixraen



thái giáo và những tên lính Thập tự chinh, thờng đợc biết là: Mặt trận Jihad thế
giới, khủng bố quốc tế
- Kêu gọi một cuộc Thánh chiến chống Mỹ và Ixraen (tuyên bố 1: 2/1998; 2:
5/1998)
- Chống lại chính sách đầu hàng của Araphat.
- Giữa những năm 90 hớng vào Nam Nga, Tresnia, muốn lập nớc Hồi giáo ở
Bắc Cáp ca dơ
* Đặc điểm Mặt trận Jihad thế giới= khủng bố quốc tế:
+ Hành động dới khẩu hiệu tôn giáo
+ Kết quả khủng bố: nhiều tổn thất.
+ Đợc huấn luyện tốt về chuyên môn và quân sự.
+ Đang hớng đến sử dụng vũ khí huỷ diệt hàng loạt.
[Khái quát: Viện n/c chiến lợc quốc tế: Simon và Daniel Benzamin. TTCđề: Một số vấn đề về tôn
giáo, số 1/2003. Tl p/vụ LĐ-Ql, tr. 52-58, H/viện]

Sáu, một hiện tợng đáng quan tâm khác, đó là, tôn giáo đợc xem là công cụ
của các thế lực chính trị dùng để tấn công, lật đổ nền chính trị của các phe phái
chính trị đối lập, hơn nữa, của các nớc mà họ không thiện cảm.
- Sử dụng tôn giáo nh là công cụ chính trị, ngày nay việc đó diễn ra khác trớc: vừa tinh vi, vừa thô bạo và áp đặt của chủ thể lợi dụng tôn giáo.
- Hành động đó, xét từ phơng diện thủ đoạn chính trị là có thể, nhng xét về
phơng diện văn hoá chính trị, thờng bị đánh giá là thấp, bởi trớc hết đã làm tổn thơng đến uy tín của chủ thể chính trị, sau nữa, còn làm phơng hại đến chính các
hoạt động tôn giáo, vốn có những giá trị văn hoá và là nhu cầu tinh thần của đông
đảo mọi ngời. Khi thăm dò về niềm tin tôn giáo trong 10 nớc phát triển nhất vừa
qua, thì ngời Mê hi cô, Italia đều có thái độ không ủng hộ việc tôn giáo dính líu
đến chính trị, không muốn hàng giáo sỹ tham gia vào đời sống chính trị 5.
* Từ một số biểu hiện của mối quan hệ giữa tôn giáo với chính trị hiện nay
cho thấy: ngày nay thần quyền tôn giáo không còn là nhân tố chi phối, bao trùm
lên chính trị, ngợc lại, nó bị cuốn vào chính trị với cả những hành vi vừa tự giác và

Theo Ban Tôn giáo Chính phủ năm 2005
TG
Tín đồ
Chức sắc, nhà
Cơ sở thờ tự
tu hành

1

Phật giáo

9.489.433

37.775 :
-Bắc Tông:
26.046
+NTông
(KM+Kinh):
9.370
+ Khất sỹ:
2.359

2

Công giáo

5.667.428 :
DTTS:
320.246



3

Tin lành

421.248:
HTTL miền
Bắc: 6.333
HTTL miền
Nam: 414.915

469:
Mục s: 133
MSNC:145
Tđạo:191

4

Cao đài

2.269.006

11.506,
Cv: 20.191

5

Phật giáo
Hoà hảo
Hồi giáo

Một là: Trong sinh hoạt tôn giáo, tính cá nhân của ngời tín đồ thể hiện
ngày một đậm nét.
- Trong xã hội hiện đại, cái cá nhân đợc khẳng định và đợc tôn trọng hơn
so với trớc đây. Việt Nam là một quốc gia phơng Đông, tính cộng đồng luôn đợc
xem là một truyền thống u trội, nhng ngày nay, trớc sự phát triển của thời đại thì
tự do cá nhân đợc đề cao, phát triển trong mọi hoạt động xã hội chung. Cũng nh
vậy, ngời tín đồ tôn giáo ở nớc ta cũng khẳng định cái tôi của mình trong sinh
hoạt tôn giáo với mức độ ngày một đậm nét hơn và đấy là tất yếu.
- Ngày nay, ngời tín đồ tôn giáo khi thực hành nghi lễ, ở tại gia đình hay nơi
thờ tự công cộng, họ đòi hỏi các bậc thánh thần đáp ứng nhiều hơn cho lợi ích
riêng, thậm chí không cần dấu diếm. Ngời ta cũng không ngại ngùng bình phẩm,
khen chê một cách công khai, theo quan điểm riêng, về những thiết chế, vai trò
của tôn giáo ở cả những nội dung vốn đợc xem là thiêng liêng.
- Tính cá nhân còn thể hiện ở sự khác biệt của mỗi ngời, mỗi cộng đồng theo
tôn giáo khi thực hành các nghi lễ. Cha bao giờ tình trạng lễ to, lễ nhỏ, tiền ít, tiền
nhiều đợc phô bày, ganh đua nh hiện nay và một số ngời lại xem là chuyện bình
thờng.
- Tính cá nhân trong sinh hoạt tôn giáo còn đợc thể hiện ở tình trạng chia
tách tôn giáo, giáo phái, mà tôn giáo học gọi là hiện tợng cá thể hoá tôn giáo.
Nh một số thánh thất đạo Cao Đài tách ra, độc lập với hệ phái gốc; hoặc một số hệ
13


phái của đạo Tin lành, có thể tách, nhân ra thành một giáo phái mới vào bất cứ lúc
nào; ở một số tôn giáo khác cũng có dấu hiệu nh vậy.
- Hiện nay có hiện tợng, một bộ phận ngời có tín ngỡng, tôn giáo truyền
thống, nhng dễ dàng bỏ đạo để theo tôn giáo khác. Đối với tín đồ tôn giáo, đây là
việc hệ trọng, không bình thờng, nhng nếu lý giải từ góc độ tính cá nhân thì vấn đề
lại trở nên dễ hiểu.
* Không thể hạn chế sự mở rộng của tính cá nhân trong sinh hoạt tôn giáo.

14


hiện đại, đã dùng cả lý thuyết của vật lý, sinh học và phép biện chứng duy vật để
luận giải vấn đề.
- Hiện nay, các tổ chức tôn giáo ở nớc ta đã sử dụng tối đa các phơng tiện
khoa học công nghệ mới. Trong nhiều cơ sở thờ tự, trụ sở giáo hội tôn giáo, đã có
trang Web của mình. Vào các cơ sở thờ tự, hay gặp chức sắc các tôn giáo, ngời ta
thấy máy điện thoại bàn, di động, hệ thống máy tính có nối Internet, có trang Web
xe ô tô đắt tiền, vật liệu xây dựng cao cấp, nhập ngoại đã đợc sử dụng khá phổ
biến. Chính tình hình này đã làm bộ mặt tôn giáo Việt nam, từ phơng diện văn
minh vật chất, đã khang trang hơn nhiều so với tất cả các thời kỳ trớc đây.
- Song đây cũng là một thách đố lớn nhất. Nó có thể làm cho tôn giáo lấy lại
đợc ảnh hởng của mình trong thế giới đơng đại, nhng cũng có thể làm cho tôn giáo
ngày càng bị thu hẹp, nhạt nhoà, không phải ở hiện tợng mà là bản chất, không
phải ở số lợng mà là chất lợng.
Ba là: Các tôn giáo, nhất là tôn giáo ngoại sinh, đã tích hợp, thẩm thấu
ngày càng nhiều các giá trị VH dân tộc và tín ngỡng, tôn giáo truyền thống.
- Hiện tợng này đã có từ lâu, nhng một vài năm nay có sự gia tăng rõ rệt.
Phật giáo, hơn hẳn các tôn giáo ngoại sinh khác, có một quá trình hoà nhập, tiếp
biến với văn hoá dân tộc Việt Nam. Với phơng châm Đạo pháp - Dân tộc - Chủ
nghĩa xã hội, Phật giáo trở thành không thể thiếu trong đời sống của ngời Việt, là
Phật giáo Việt Nam.
Đối với đạo Công giáo, sự biến đổi theo dấu hiệu này bắt đầu từ khi có chủ
trơng đổi mới, canh tân của Công đồng Vatican II, đã trả các Giáo hội địa phơng
về với những ngời mẹ là quê hơng trần thế của các Giáo hội đó 7. Bản sắc văn hoá
dân tộc thẩm thấu trong Công giáo không chỉ ở các lĩnh vực văn học, hội hoạ, kiến
trúc, âm nhạc, sân khấu, biểu diễn mà còn cả trong nghi lễ, phụng tự... 8. Đạo
Công giáo đang thực sự sống phúc âm giữa lòng dân tộc.
Đạo Tin lành vốn đợc xem là một tôn giáo có nhiều điểm u trội, thì u trội lớn

- Thái độ đối với tôn giáo hiện nay có sự khác nhau đáng kể giữa các giai
cấp, giai tầng, cộng đồng xã hội nớc ta. Cũng đi theo tôn giáo, song từ nhận thức
đến thực hành, giữa những ngời nông dân, công nhân, trí thức ...có sự khác nhau
không ít. Hành vi sinh hoạt tôn giáo của những ngời có trình độ học vấn, các thế
hệ khác nhau cũng không giống nhau. Cùng là tín đồ một tôn giáo, song trong
sinh hoạt đạo giữa ngời ở thành phố với ngời dân tộc thiểu số có sự khác nhau rất
nhiều .
- Nhìn vào hiện tợng tôn giáo mới ở nớc ta hiện nay, từ góc độ phân hoá xã
hội sẽ cho thấy bản chất của vấn đề một cách toàn diện hơn, từ thực trạng, nguyên
nhân cho đến ảnh hởng của nó. ở hiện tợng tôn giáo mới, một số ngời có thái
độ lảng tránh, hoặc phản kháng lại xã hội và muốn tìm kiếm một phơng thức giải
thoát khác thờng. Theo điều tra, ở nớc ta, tín đồ của các hiện tợng tôn giáo
mới đa phần là phụ nữ và đã lớn tuổi, họ nghèo, đến rất nghèo về kinh tế, có vấn
đề về tinh thần, sức khoẻ, gia đình và cả xã hội nữa. Họ sáng lập, đi theo các giáo
phái lạ, qua đó có cảm giác tìm đợc vị trí và giá trị của bản thân, lại đợc an ủi ...
cho dù giáo phái đó thuộc loại phản văn hoá, phi nhân tính mà xã hội không chấp
nhận.

16


* Nh vậy, khi mô tả tình hình tín ngỡng, tôn giáo ở nớc ta, không nên dừng
lại ở những giá trị chung (phổ biến), giống nhau, mà nên thấy cả những giá trị đặc
thù và đơn nhất của mỗi nhóm, mỗi cá thể và đấy mới là cái tạo nên sự phong phú
đến phức tạp của đời sống tôn giáo hiện nay. Từ đó, cần có thái độ tôn trọng, song
cũng cần khắc phục thái độ tuyệt đối hoá cái riêng tới mức vi phạm các lợi ích
chung ở những cấp độ khác nhau.
Năm là: Sự thế tục hoá tôn giáo diễn ra khá mạnh mẽ và sâu sắc ở mọi
lĩnh vực của xã hội, nhng đáng kể hơn là ở lĩnh vực kinh tế và chính trị.
- Tôn giáo ở nớc ta biến đổi theo hớng thế tục hoá gia tăng mạnh trên cả hai


17


hay không ý thức, Giáo hội vẫn làm chính trị, do đó nếu ý thức đợc nh vậy mà vẫn
khẳng định rằng mình không làm chính trị, thì đó là đạo đức giả! 11.
* Vấn đề đặt ra là, phải thống nhất các tiêu chí đánh giá về mối quan hệ giữa
tôn giáo và chính trị. Trong đó, nếu sự tham gia của chính trị vào tôn giáo và ngợc
lại, làm cho chính trị, xã hội nớc nhà thêm vững chắc, tôn giáo ổn định, đoàn kết,
lành mạnh hơn, thì nên khuyến khích, còn ngợc lại thì phải hạn chế.
* Thế tục hoá tôn giáo, một mặt, có ý nghĩa là sự bổ sung nguồn động lực
phát triển xã hội, từ đó vai trò, uy tín của tôn giáo đợc nâng lên, nhng mặt khác,
tạo nên những phức tạp thờng xuyên cho xã hội và cho tôn giáo. Có những thách
thức đối với tôn giáo, nh đã biến một số giá trị thiêng liêng của nó thành phàm
tục; một bộ phận chức sắc tôn giáo không có nghị lực để vợt qua sự cám dỗ đời thờng Vì thế, trong một mức độ nào đó, tôn giáo tự nó không giữ đợc là nó.
Sáu, ở nớc ta, mối quan hệ giữa tôn giáo với chính trị hiện nay có những
đặc thù. Trong đó, các thế lực chính trị phản động lợi dụng tôn giáo tiếp tục
chống phá cách mạng nớc ta với những thủ đoạn phức tạp hơn trớc.
- Cuối năm 1998, chính quyền Mỹ đã cho ra đạo luật HR 2431" Luật tự do
tôn giáo quốc tế". Luật có 3 phần, 7 chơng, mục đích giới thiệu chính sách ngoại
giao của Mỹ nhằm ủng hộ những ngời, những tập thể "bị đàn áp về tôn giáo ". Nó
cho phép Tổng thống Mỹ áp dụng 8 biện pháp ngoại giao, 7 biện pháp kinh tế để
trừng phạt một nớc, khi nớc đó bị xác định là "vi phạm tự do tôn giáo ".
- Các thủ đoạn chỉ đạo, tác động của các thế lực thù địch từ bên ngoài vào
tôn giáo ở Việt Nam thờng là:
Về t tởng:
+ Tuyệt đối hoá sự khác biệt giữa tôn giáo và chủ nghĩa xã hội, đẩy tới mức
trở thành mâu thuẫn đối kháng.
+ Vu khống, nói xấu Việt Nam cấm đoán, vi phạm quyền tự do tín ngỡng,
tôn giáo .

- Dân tộc Khơme: Liên đoàn Khơme CPCKrôm; Hội ngời Khơme;
Quốc hội Khơme Krôm hải ngoại; Hội ái hữu; Hội bảo vệ nhân quyền;
Hội Phật học
- Dân tộc Tây bắc: Hội ngời HMông thế giới; Hội văn hoá cổ truyền
ngời HMông; Liên hiệp những ngời Dao; Trung tâm nghiên cứu Thái học
Việt Nam đã tuyên bố: Việc Hoa kỳ cho mình có quyền phán xét về tình
hình tôn giáo của các nớc khác là trái với nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế.
Việt Nam là một nớc có nhiều tôn giáo và tín ngỡng khác nhau, tín đồ các tôn giáo
ở Việt Nam đều bình đẳng và tự do hành đạo, Nhà nớc Việt Nam luôn tôn trọng tự
do tín ngỡng và tự do không tín ngỡng, không và cha bao giờ cản trở hoạt động
tôn giáo. Đơng nhiên, bất cứ tôn giáo nào cũng đều nằm trong cộng đồng dân tộc
và trong một quốc gia nhất định, do đó, những ngời hoạt động tôn giáo, bên cạnh
việc hành đạo phải tôn trọng pháp luật Nhà nớc Việt Nam 12.
III. Từ tình hình biến đổi của tôn giáo ở nớc ta, đặt ra một số
yêu cầu đối với công tác tôn giáo.
12

Học viện CTQG HCM Thông tin t liệu chuyên đề; TG trong những thập niên đầu thế kỷ XXI, số 4/2005.

19


Về nhận thức: Tôn giáo Việt Nam không tách rời tình hình tôn giáo thế
giới; nhng ở Việt Nam, tồn tại xã hội có khác, nên tôn giáo cũng có xn đặc thù.
Một, để công tác tôn giáo luôn chủ động, cần chú trọng đến công tác dự báo
tình hình tôn giáo ở nớc ta những năm tiếp theo, trên cơ sở tính quy định của tồn
tại xã hội. Chú ý những dấu hiệu gì là tích cực và tiêu cực, để phát huy hoặc khắc
phục; nhng không đợc lãng quên cái bản chất, quy luật của tôn giáo, vốn là cái ổn
định tơng đối và là logic xuyên suốt của mọi biến đổi tôn giáo.
Hai, những ngời làm công tác tôn giáo cần đợc bồi dỡng, đào tạo để không

trờng hợp điều ớc quốc tế mà Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt nam ký kết hoặc gia
nhập có quy định khác với quy định của pháp lệnh này thì thực hiện theo quy định
của điều ớc quốc tế 13, đấy là một bớc tiến trong hoạt động nhận thức, cũng nh
thực tiễn của Đảng, Nhà nớc ta trên vấn đề mối quan hệ giữa tôn giáo với chính trị
đơng đại.
Nh vậy, trớc sự biến đổi trong đời sống tôn giáo ở nớc ta hiện nay, đòi hỏi hệ
thống chính trị và toàn xã hội phải có cách nhìn đổi mới và toàn diện hơn về tình
hình tôn giáo. Phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị chức năng làm công
tác tôn giáo. Từ đó, bằng các giải pháp tạo ra mối quan hệ đồng thuận của tôn giáo
với mọi lĩnh vực của đời sống xã hội.

13

Ban tôn giáo Chính phủ (2004), Tài liệu phổ biến Pháp lệnh tín ngỡng, tôn giáo, NXB Tôn giáo, Hà nội, tr.30

21