ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
--------------------

LÊ THỊ KIM LAN

PHÂN CÔNG LAO ĐỘNG THEO GIỚI TRONG CỘNG
ĐỒNG
DÂN TỘC BRU - VÂN KIỀU
(Nghiên cứu trường hợp ở hai xã Hướng Hiệp và Tà Long,
huyện Đakrông, tỉnh Quảng Trị)

LUẬN ÁN TIẾN SĨ XÃ HỘI HỌC

HÀ NỘI, 2006


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
--------------------

LÊ THỊ KIM LAN

PHÂN CÔNG LAO ĐỘNG THEO GIỚI TRONG
CỘNG ĐỒNG
DÂN TỘC BRU - VÂN KIỀU
(Nghiên cứu trường hợp ở hai xã Hướng Hiệp và Tà Long,
huyện Đakrông, tỉnh Quảng Trị)

Chuyên ngành: Xã hội học
Mã số: 62-31-30-01

Tôi xin gửi lời cám ơn đến các thầy cô giáo hướng dẫn các chuyên đề tiến sỹ như:
phó giáo sư, tiến sỹ Vũ Hào Quang, tiến sỹ Nguyễn Quý Thanh. Cám ơn các thầy cô giáo
của bộ môn Giới, Gia đình và Dân số; các cán bộ, giáo viên trong Khoa Xã hội học,
trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội... Sự giúp đỡ của các thầy, các cô
đã góp phần to lớn cho thành công của bản thân tôi.
Cuối cùng, tôi xin gửi lời cám ơn chân thành đến các tổ chức Đảng, chính quyền
và đoàn thể huyện Đakrông và xã Hướng Hiệp, Tà Long vì sự giúp đỡ nhiệt tình trong
quá trình chúng tôi tiến hành nghiên cứu thực địa tại địa phương. Tôi xin gửi lời cảm ơn
đến các bạn đồng nghiệp ở trường Đại học Khoa học Huế và những người thân yêu nhất
đã luôn luôn có mặt để giúp đỡ và khuyến khích bản thân tôi hoàn thành tốt luận án tiến
sĩ của mình.
Hà nội, ngày 16 tháng 4 năm 2006
Tác giả


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN

- GCNQSDĐ:

Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

- LHPN:

Liên hiệp phụ nữ

- PCLĐ :

Phân công lao động

- PCLĐTG:


0

Danh mục các bảng trong luận án

0

Danh mục các biểu đồ, bản đồ trong luận án

0

PHẦN MỞ ĐẦU

1

1. TÍNH CẤP THIẾT VÀ LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

1

2. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

4

2.1. Các công trình nghiên cứu ngoài nước

4

2.2. Các công trình nghiên cứu trong nước

6


10

6. PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

10

6.1. Phương pháp luận

10

6.2. Phương pháp nghiên cứu

11

6.2.1. Cỏc phương phỏp nghiờn cứu định tớnh

11

6.2.2. Phương pháp nghiên cứu định lượng

12

6.2.3. Phương pháp phõn tớch tài liệu

13


6.2. 4. Phng phỏp quan st



1.1.3. Khỏi nim vai trũ gii

17

1.1.4. Khỏi nim cng ng

17

1. 2. MT S Lí THUYT V PHN CễNG LAO NG THEO GII

1.2.1. Quan im ca xó hi hc lao ng v phõn cụng lao ng v phõn cụng

18
18

lao ng theo gii
1.2.2. Hc thuyt Marx v phõn cụng lao ng theo gii

20

1.2.3. Lý thuyt cu trỳc - chc nng

27

1.2. 4. Lý thuyt n quyn v phõn cụng lao ng theo gii

35

1.3 QUAN IM CA NG CNG SN VIT NAM V CH TCH H CH

56


2.2.1.2. Phân công lao động theo giới trong lâm nghiệp

71

2. 2.1.3. Khả năng đóng góp thu nhập của phụ nữ và nam giới Bru-Vân Kiều

84

2. 2. 2. Phân công lao động theo giới trong tái sản xuất

88

2.2.3. Phân công lao động theo giới trong công việc cộng đồng

104

CHƯƠNG 3: TÁC ĐỘNG CỦA MỘT SỐ YẾU TỐ KINH TẾ, VĂN HOÁ
ĐẾN PHÂN CÔNG LAO ĐỘNG THEO GIỚI VÀ ĐỊA VỊ XÃ HỘI CỦA
PHỤ NỮ VÀ NAM GIỚI BRU-VÂN KIỀU

116

3.1. TÁC ĐỘNG CỦA MỘT SỐ YẾU TỐ KINH TẾ VÀ VĂN HOÁ ĐẾN
PHÂN CÔNG LAO ĐỘNG THEO GIỚI
116

3.1.1. Tác động của một số yếu tố kinh tế và văn hoá đến phân công lao động


2. Một số khuyến nghị

171

CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 174
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

175

PHỤ LỤC

186


DANH MỤC BẢNG TRONG LUẬN ÁN

TT

Bảng

Nội dung

Trang

1

2.1

Phân công lao động giữa nam và nữ trong trồng lúa rẫy.


2.5

Ảnh hưởng của tuổi tác đến PCLĐTG trong khai thác rừng.

78

6

2.6

Phân công lao động giữa phụ nữ và nam giới trong trồng rừng.

79

7

2.7

Mức độ đảm nhận chính của nam và nữ trong tái sản xuất.

89

8

2.8

Ảnh hưởng của tuổi tác đến PCLĐTG trong tái sản xuất.

100

155

Cơ hội tiếp cận và kiểm soát các lợi ích của phụ nữ và
nam giới.

156
160

13

3.3

Quyền quyết định của phụ nữ và nam giới Bru-Vân Kiều.

14

3.4

Ảnh hưởng của tuổi tác đến quyền quyết định của phụ nữ
và nam giới.

162

15

PL.8

Phân công lao động trong trồng lúa nước.

200


2

2.2

Phân công lao động giữa phụ nữ và nam giới trong
trồng rau và hoa màu.

62

3

2.3

Phân công công việc giữa nam và nữ trong khai
thác rừng.

73

4

2.4

5

2.5

6

2.6

Vi Văn An (2004), "Vai trò phụ nữ Thái trong việc bảo tồn và duy trì giá trị văn
hóa tộc người", Tạp chí Khoa học về phụ nữ (4), tr. 21 - 49.

3.

Ngô Thị Ngọc Anh (1997), "Gia đình phụ nữ nghèo: phân công lao động và mối
quan hệ giữa các thành viên", Tạp chí Khoa học về phụ nữ (4), tr. 34 - 38.

4.

Vũ Tuấn Anh (1995), "Phê bình nữ quyền", Tạp chí Khoa học về phụ nữ (1), tr. 10
- 11.

5.

Trần Thị Vân Anh, Lê Ngọc Hùng (1996), Phụ nữ, giới và phát triển, NxB Phụ nữ,
Hà Nội.

6.

Simone De Beauvoir (2002), Giới tính thứ hai, Tài liệu dịch dùng cho khóa đào tạo
về lý thuyết xã hội học hiện đại tại thành phố Hồ Chí Minh.

7.

Mai Huy Bích (1999), Mấy nhận xét về tiếp thu và vận dụng lý thuyết giới trong
nghiên cứu khoa học", Tạp chí Khoa học về phụ nữ (2), tr. 13 - 16.

8.



Đỗ Thị Bình (2001), "Mấy vấn đề về vai trò giới trong gia đình nông thôn hiện
nay", Tạp chí Khoa học về phụ nữ (3), tr. 20 – 25.

15.

Đỗ Thị Bình, Hoàng Thị Sen (2005), "Vấn đề quản lý và sử dụng đất của phụ nữ
dân tộc Cơ Tu", Tạp chí Khoa học về phụ nữ (4), tr. 28 - 35.

16.

Thanh Bình (1990), "Sự phát triển kinh tế hộ gia đình và đời sống người lao động
nữ ở nông thôn hiện nay", Tạp chí Khoa học về phụ nữ (1), tr.12 - 15.

17.

Lê Thanh Bình - Tóm tắt, lược thuật theo Jacques J. Zéphir (2004), "Thuyết nữ quyền
mới của Simone De Beauvoir", Tạp chí Khoa học về phụ nữ (6), tr. 60 - 62.

18.

Bộ kế hoạch và đầu tư và Ngân hàng thế giới (2001), Tài liệu tập huấn phát triển
cộng đồng - Kỹ năng phát triển cộng đồng, Hà Nội.

19.

Chương trình phát triển nông thôn Quảng Trị (2001), Văn kiện khung của Chương
trình, Hà Nội.

20.

Dự án quản lý tài nguyên vùng gò đồi dựa vào cộng đồng (1996), "Vai trò giới
trong cộng đồng người Vân Kiều", Báo cáo tổng kết dự án, Trường Đại học Nông
Lâm Huế, Thừa Thiên Huế.

27.

Đảng Cộng sản Việt Nam (1992), Nghị quyết Hội nghị Ban chấp hành Trung ương
lần 3, khoá VII, Hà Nội.


28.

Đảng Cộng sản Việt Nam (1998), Văn kiện Đảng toàn tập, tập 2, NxB Chính trị
Quốc gia, Hà Nội.

29.

Đảng Cộng sản Việt Nam (2000), Văn kiện Đảng toàn tập, tập 8, NxB Chính trị
Quốc gia, Hà Nội.

30.

G. Endruweit - G. Trommsdorff (2002), Từ điển Xã hội học, NxB Thế giới, Hà
Nội.

31.

Giáo trình Kinh tế chính trị Mác - Lê Nin (2002), NxB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.

32.


Nguyễn Kim Hà (1999), "Về sự phân công lao động nam - nữ như một công cụ
phân tích giới", Tạp chí Khoa học về phụ nữ (2), tr. 23 - 26.

39.

Nguyễn Thị Hạnh - chủ biên (2004), Mẫu hệ, phụ nữ ÊĐê và kinh tế hộ gia đình,
NxB Nông nghiệp, Hà Nội.

40.

Đặng Thị Hoa (2001), "Vị thế của người phụ nữ H'mông trong gia đình và xã hội",
Tạp chí Khoa học về phụ nữ (1), tr. 33 - 41.

41.

Cecil Hood (2000), Các vấn đề giới trong lĩnh vực quản lý đất đai, Dự án của công
ty Lincoln International.


42.

Nguyễn Xuân Hồng (2002), Kinh nghiệm quản lý hệ sinh thái nhân văn trong vùng
người Tà Ôi, Cơ Tu, Bru - Vân Kiều ở Thừa Thiên - Huế, NxB Văn hóa dân tộc,
Hà Nội.

43.

Nguyễn Xuân Hồng (1998), Hôn nhân, gia đình, ma chay của người Tà Ôi, Cơ Tu,
Bru - Vân Kiều ở Quảng Trị - Thừa Thiên - Huế, Sở văn hoá thông tin Quảng Trị.


Nguyễn Linh Khiếu (2002), "Khía cạnh quan hệ giới của gia đình nông thôn miền
núi", Trung tâm nghiên cứu khoa học về gia đình và phụ nữ (1), tr. 25 - 31.

51.

Nguyễn Linh Khiếu (2003), Nghiên cứu phụ nữ giới và gia đình, NxB Khoa học xã
hội, Hà Nội.

52.

Linh Nguyễn Linh Khiếu (2001), Gia đình và phụ nữ trong biến đổi văn hoá- xã
hội nông thôn, NxB Khoa học Xã hội, Hà Nội.

53.

Đinh Trung Kiên (1992), "Vai trò và địa vị của phụ nữ Ấn Độ: lịch sử và hiện tại",
Tạp chí Khoa học về phụ nữ (3), tr. 7 - 8.

54.

Lê Tiêu La, Nguyễn Đình Tấn (2005), Phân công và hợp tác lao động theo giới
trong phát triển hộ gia đình và cộng đồng ngư dân ven biển Việt Nam hiện nay Thực trạng và xu hướng biến đổi, NxB Lao động, Hà Nội.

55.

Lê Thị Kim Lan (2006), "Một số khía cạnh giới của cộng đồng dân tộc Cơ Tu ở xã
Thượng Lộ, huyện Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên - Huế", Kỷ yếu Hội thảo khoa học
cán bộ nữ, trường Đại học Khoa học Huế.


Á, NxB Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh.

62.

Vũ Đình Lợi (1995), "Thực trạng đội ngũ cán bộ nữ dân tộc thiểu số trong công tác
quản lý", Tạp chí Khoa học về phụ nữ (2), tr. 25 - 27.

63.

Vũ Đình Lợi (2000), "Quan hệ mẹ chồng - nàng dâu của người Bru - Vân Kiều",
Tạp chí Khoa học về phụ nữ (1), tr. 43 - 44.

64.

Vũ Mạnh Lợi (1990), "Khác biệt nam nữ trong gia đình nông thôn đồng bằng Bắc
bộ", Tạp chí Xã hội học (3), tr. 34 - 42.

65.

Vũ Mạnh Lợi (2000), "Một số quan điểm lý thuyết về giới trong nghiên cứu gia
đình", Tạp chí Xã hội học (4), tr. 12 - 17.

66.

Trịnh Duy Luân (2004), Xã hội học đô thị, NxB Khoa học Xã hội, Hà Nội.

67.

Luật lao động của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2005), NxB Chính
trị quốc gia, Hà Nội.


75.

Nguyễn Văn Mạnh, Nguyễn Xuân Hồng, Nguyễn Văn Thông (2001), Luật tục
người Cơ Tu, Tà Ôi, Vân Kiều ở Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, NxB Thuận Hoá,
Huế.

76.

Tippa Wan Manond (1996),"Tác động và ảnh hưởng của sự thay đổi công nghệ đối
với phụ nữ nông thôn Thái Lan". Hương Giang dịch và giới thiệu, Tạp chí Khoa
học về phụ nữ (1), tr. 12 - 13.

77.

Hồ Chí Minh (1995), Toàn tập, tập 2, NxB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.

78.

Hồ Chí Minh (2004), Toàn tập, tập 1, NxB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.

79.

Hồ Chí Minh (2004), Toàn tập, tập 2, NxB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.

80.

Hồ Chí Minh (2004), Toàn tập, tập 3, NxB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.

81.


88.

Lê Thị Chiêu Nghi (2001), Giới và dự án phát triển, NxB thành phố Hồ Chí Minh.
Thành phố Hồ Chí Minh.

89.

Hữu Nghị (1992), "Những thay đổi về địa vị của phụ nữ Trung Quốc", Tạp chí
Khoa học về phụ nữ (2), tr. 34.


90.

Phan Ngọc (1994), Văn hóa Việt Nam và cách tiếp cận mới, NxB Văn hoá - thông
tin, Hà Nội.

91.

Nguyễn Hữu Nhân, Hà Thị Phương Tiến (2004), "Tập quán chăm sóc sức khỏe sinh
sản của người Dao ở Yên Bái", Tạp chí Khoa học về phụ nữ (4), tr. 42 – 49.

92.

Vũ Dương Ninh (2004), Lịch sử văn minh thế giới, NxB Giáo dục, Hà Nội.

93.

Lê Thị Mộng Phượng, Đặng Ngọc Quang (2003), "Sự khác biệt nam nữ trong gia
đình và trong cộng đồng dân tộc Châu Mạ tỉnh Lâm Đồng", Tạp chí Khoa học về


124.

Trung tâm nghiên cứu phụ nữ và gia đình (1995), Gia đình và địa vị người phụ nữ
trong xã hội: Cách nhìn từ Việt Nam và Hoa Kỳ, NxB Khoa học Xã hội, Hà Nội.

125.

Trung tâm thông tin phát triển Việt Nam (2004), Nghèo - Báo cáo phát triển Việt
Nam. Hội nghị tư vấn các nhà tài trợ Việt Nam, Hà Nội.

126.

Trung tâm nghiên cứu khoa học về phụ nữ, Viện khoa học xã hội Việt Nam, Bảo
tàng Phụ nữ, Hội LHPN Việt Nam (1990), Bác Hồ và sự nghiệp giải phóng phụ
nữ, NxB Phụ nữ, Hà Nội.

127.

Đào Thế Tuấn (1992), "Phụ nữ trong kinh tế hộ nông dân", Tạp chí Khoa học về
Phụ nữ (2), tr. 1 - 3.

128.

Từ điển tiếng Việt (1977), NxB Đà Nẳng.

129.

Uỷ ban nhân dân xã Hướng Hiệp (2005), Báo cáo tình hình sử dụng đất đai xã
Hướng Hiệp, Đakrông, Quảng Trị.

Uỷ ban quốc gia vì sự tiến bộ của phụ nữ (2001), Kế hoạch hành động quốc gia vì
sự tiến bộ của phụ nữ Việt Nam, giai đoạn 2001- 2005, Tài liệu tuyên truyền của
Hội LHPN Việt Nam.

136.

Lê Ngọc Văn (1997), "Phân công lao động theo giới trong gia đình nông dân",
Tạp chí Khoa học về phụ nữ (3), tr. 19 - 26.

137.

Lê Ngọc Văn (1999), "Phân công lao động theo giới trong gia đình ngư dân đánh
bắt hải sản", Tạp chí Khoa học về phụ nữ (1), tr. 7 - 22.

138.

Lê Ngọc Văn (1999), "Thay đổi phân công lao động theo giới - Một số vấn đề đặt
ra", Tạp chí Khoa học về phụ nữ ((2), tr. 17 - 22.

139.

Lê Ngọc Văn (2005), "Vấn đề giới trong các nghiên cứu về gia đình", Tạp chí
Khoa học về phụ nữ (5), tr. 12 - 21.

140.

Warren Kidd, Mark Kirby, John Barter, Tanya Hope, Alison Kirton, Nick Madry,
Paul Manning, Karen Triggs và Francine Koubel (2005), Những bài giảng về Xã
hội học, NxB Thống kê, Hà Nội.



Bailey, G., and Gayle, N. (1993), Sociology, An introduction From the Classics to
Comtemporaty Feminist, Oxford University Press, Canada.

147.

Benshop, Y., Halsema, L., Schreurs, P. (2001), The Division of Labour and
Inequalities Between the Sexes: An Ideological Dilemma, Blackwell Publishers,
USA.

148.

Birkeland J (1995), Disengenderig Ecofeminist, Trumpeter Press.

149.

Boserup, E. (1989), Women's role in economic development, Earthscan
Publications LTD, LONDON.

150.

Brym, R.J. (2004) Society - Sociology for the 12st century, Thomson Nelson Press.

151.

Kendall, D., Murray, J.L., and Linden, R. (2000), Sociology in our time, Thomson
Learrning Press, Canada

152.



Mascia, F.E., and Black, L.N.J. (2000), Gender and Anthropology, Weveland
Press, Prospect Heighets, Illinois.


159.

Moser, C.O.N. (1993), Gender planning and development - Theory, practice and
training, London and New York.

160. Scott, J.W. (1988), Gender and Political history, Columbia University
New York.

Press,