MỤC LỤC
PHẦN I:

MỞ ĐẦU....................................................................... 3

I- LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI................................................................ 3
II- MỤC ĐÍCH THÍ NGHIỆM......................................................... 4
III- ĐỐI TƯỢNG, THỜI GIAN NGHIÊN CỨU.............................. 4
PHẦN II: NỘI DUNG...................................................................... 5
I- CƠ SỞ LÍ LUẬN ......................................................................... 5
II- SƠ ĐỒ CẤU TRÚC VÀ MỤC TIÊU CHƯƠNG V.................... 6
III- GIÁO ÁN TIẾT 52: BÀI TẬP................................................... 7
IV- HIỆU QUẢ SKKN ................................................................ 15

V- KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ................................................... 20
TÀI LIỆU THAM KHẢO.............................................................. 24


BẢNG QUY ƯỚC CHỮ VIẾT TẮT

Khí lí tưởng

KLT

Giáo viên

GV

Học sinh

HS

bài tập theo các mức độ: Nhận biết, thông hiểu, vận dụng. Và quan trọng
hơn nữa là phải hướng dẫn được học sinh tìm mối liên quan của các kiến


thức, biết mối liên hệ kiến thức các môn học đặc biệt là kiến thức về Toán
học đối với Vật lí, từ đó HS có thể tạo ra các bài tập, đồng thời giải quyết
tốt các bài tập tổng hợp, phức tạp.
Việc nghiên cứu sử dụng Sơ đồ tư duy và “Tổ chức trò chơi” trong
dạy học cũng đã được quan tâm và thực hiện chỉ rõ học sinh sẽ cảm thấy
thích thú học tập hơn, tích cực, tự lực tìm tòi kiến thức trong quá trình học
tập.
Mặt khác: Học sinh lớp 10 là lớp đầu cấp THPT - cấp đòi hỏi tính tích
cực và tự lực trong học tập cao hơn so với cấp THCS do yêu cầu về tính chất
và nội dung phức tạp của kiến thức.
Bên cạnh đó, khi giảng dạy chương V: CHẤT KHÍ, theo phân phối
chương trình thì chỉ có một tiết bài tập, việc lựa chọn đề tài: Sử dụng:Sơ đồ
tư duy và “Tổ chức trò chơi”trong giảng dạy các tiết dạy cho học sinh là
hết sức cần thiết.
II- MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
- Sơ đồ tư duy và “Tổ chức trò chơi”trong dạy học tiết 52: BÀI TẬPchương: CHẤT KHÍ -VẬT LÍ 10 - CƠ BẢN nhằm phát huy tính tích cực, tự lực của học sinh trong quá trình
dạy học.

- Chỉ rõ cho học sinh cách tạo ra các kiểu bài tập, các dạng câu hỏi, bài
tập tự luận, cách làm nhanh các bài tập TNKQ, và những sai lầm hay mắc
phải khi trả lời các câu hỏi và làm bài tập về chất khí.
III- ĐỐI TƯƠNG, THỜI GIAN NGHIÊN CỨU
- Học sinh lớp 10 BAN CƠ BẢN Trường THPT NAM KHOÁI CHÂU

- Trong suốt quá trình giảng dạy năm học 2014-2015 và 2015-2016




1. Sơ đồ cấu
trúc:

2. Mục tiêu cơ bản
- Hiểu được sơ bộ cấu trúc phân tử của chất khí và của vật chất.
- Nắm được các định luật về chất khí: Bôi lơ - Ma ri ốt, Sác lơ và
phương trình trạng thái của khí lí tưởng.
- Biết vận dụng biểu thức của các định luật, phương trình trạng thái khí
lí tưởng vào giải các bài tập.
3. Liên hệ với kiến thức khi học trung cấp, cao đẳng, đại học
- Nắm được: Một lượng khí nhất định có thể biến đổi trạng thái qua các
đẳng quá trình: Quá trình làm nóng, làm lạnh đẳng tích; Quá trình làm nóng
làm lạnh đẳng áp; Quá trình nén, giãn nở đẳng nhiệt; quá trình nén, giãn nở
đoạn ; Quá trình nén, giãn nở đa biến.
- Trong: Chu trình động cơ đốt trong, chu trình tubin khí, chu trình
động cơ phản lực, Chu trình rankine (chu trình nhà máy điện tuabin hơi) Chu
trình máy lạnh, bơm nhiệt.
III- TIẾN HÀNH : GIÁO ÁN:
TIẾT 52: BÀI TẬP
1. Mục tiêu


Kiến thức:
- Nhắc lại kiến thức về câu tạo chất và thuyết động học phân tử chất
khí.
- Phương trình trạng thái của khí lí tưởng và các đẳng quá trình.
Kỹ năng:
- Trả lời được các câu hỏi trắc nghiệm có liên quan đến câu tạo chất, đén phương trình trạng thái của khí lí

NỘI DUNG

THANG ĐIỂM

NHÓM 1

NHÓM 2

NHÓM 3


NỘI DUNG 1.

VẼ ĐÚNG:80Đ

TRÌNH BÀY
SĐTD CHƯƠNG
V: CHẤT KHÍ

ĐẸP: 10Đ
TRÌNH BÀY
TỐT10Đ

NỘI DUNG 2.
GIẢI BÀI TẬP

CHÍNH XÁC: 80Đ
NHANH: 10Đ
NX TỐT:10Đ


đường thẳng,kéo dài qua gốc tọa độ? Cơ sở toán học của các đồ thị trên?
Trả lời: Cơ sở toán: x=a, y=ax, y=a/x với x,y,a >0
Câu 2: Về mặt toán học có thể coi biểu thức của các định luật về chất
khí là trường hợp riêng của phương trình trạng thái của khí lí tưởng không? Vì
sao?
Trả lời: Có thể. Vì: các định luật ứng với các quá trình: đẳng nhiệt,
đẳng tích, đẳng áp.
Câu 3:Từ sơ đồ tư duy trên ta thấy ở chương chất khí có những dạng
bài tập cơ bản nào?
Trả lời
- Dùng thuyết động học phân tử giải thích các định luật về chất khí.
- Xác định các thông số trạng thái thông qua các đẳng quá trình hoặc phương trình trạng thái KLT.
- Xác định các thông số trạng thái thông qua đồ thị biểu diễn các đẳng quá trình
- Từ các thông số trạng thái, đi vẽ đồ thị diễn tả sự biến đổi trạng thái.


Câu 4: Phương pháp giải chung các bài tập tự luận của chương chất
khí?
Khi giải bài tập cần chú ý điều gì?
Trả lời:
- Bước 1: Nêu rõ các thông số trạng thái của khí.
- Bước 2: Áp dụng phương trình trạng thái của KLT( hoặc các định luật
về chất khí)
- Bước 3: Giải và biện luận.
- Chú ý: + m= hằng số ;T= toC+273(0K)
+ Khi thay số cần có sự đồng nhất đơn vị (Nhớ cách đổi đơn vị các đại
lượng ).
+ Nhớ các công thức tính thể tích các hình đặc biệt (hình trụ, hình cầu)
Hoạt động 2(20’): PHẦN THI: GIẢI BÀI TẬP
Yêu cầu học sinh nêu phương pháp chung để giải các bài tập:


;Trạng thái 2:

Áp dụng định luật Gay luy xắc: V 2 =7,5 l

CÁC CÂU HỎI CÓ THỂ VẤN ĐÁP HỌC SINH:
Câu 1: Các điều cần lưu ý khi giải các bài tập trên và các kiểu câu hỏi
mà đề bài có thể ra?
Trả lời: Gạch chân những từ khóa quan trọng. Có thể đề bài không hỏi
tường minh mà có thể hỏi dạng khác. (GV lấy một số ví dụ về các kiểu bài)


Câu 2: Ba bài tập trên có điều gì đặc biệt?
Trả lời:
- Kết quả của bài 1 là dữ kiện của bài 2.
- Ba bài tập đó thuộc 1 bài tập tổng hợp.
Câu 3: Có thể chia các dạng bài tập cơ bản chương này theo các đẳng
quá trình như thế nào?
Trả lời: Dạng 1: Bài tập về quá trình đẳng nhiệt.
Dạng 2: Bài tập về quá trình đẳng tích
Dạng 3: Bài tập về quá trình đẳng áp.
Dạng 4: Bài tập về phương trình trạng thái khí lí tưởng.
Câu 4: Về nhà tự tạo cho mình những bài tập.
Về nhà xem lại kiến thức toán về: DÃY TỶ SỐ BẰNG
NHAU (LỚP7), kết hợp với các dạng bài tập phần này để giải quyết bài tập
một cách nhanh nhất.
Hoạt động 3 (5’): PHẦN THI: AI NHANH HƠN
GV sử dụng máy chiếu, HS bốc thăm gói câu hỏi.
Mỗi tổ cử ra 3 bạn làm 3 phát ngôn viên trả lời trong vòng 1 phút.
GÓI CÂU HỎI 1:

5. So sánh p1và p2…(p2>p1)
6. 27oC=……..K (300)
7. Vật chất được chia ở những thể nào? (RẮN, LỎNG, KHÍ,plasma)
8. Coi các phân tử khí là những chất điểm chúng chỉ tương tác với nhau khi va chạm. Chất khí như vậy gọi
là….. (KHÍ LÝ TƯỞNG)
9. ác thông số trạng thái của một mol khí ở điều kiện tiêu chuẩn:…. (0oC, 1atm, 22,4 lít)
GÓI CÂU HỎI 3
1. So sánh mật độ phân tử của chất rắn, chất lỏng, chất khí: (mật độ pt chất rắn > chất lỏng > chất khí )
2. Điền số thích hợp: 2 atm =……105Pa

(2,026)

3. Giải thích định luật Bôi lơ -Ma ri ốt bằng thuyết động học phân tử ?(THỂ

TÍCH TĂNG, MẬT
ĐỘ KHÍ GIẢM, LỰC TƯƠNG TÁC GIẢM, ÁP SUẤT GIẢM)
4. Trong hệ tọa độ p0T đường đẳng tích có dạng là….(ĐƯỜNG THẲNG MÀ KHI KÉO DÀI ĐI QUA GỐC
TỌA ĐỘ)
5. So sánh T1và T2 (T1> T2)
6. Tuân theo gần đúng các định luật về chất khí là ……
Tuân theo các định luật về chất khí là ……. (KHÍ THỰC, KHÍ LÍ TƯỞNG)
7. Phương trình cla pê ron - men đê ép: (pV=nRT)
8. 310oK=…….oC

(37)

9. Một lượng khí xác định có thể tích 0,5 lít, áp suất 10 5Pa. biến đổi đẳng nhiệt sang trạng thái 2 có thể tích 2
lít. Hỏi áp suất? (4.105Pa)
4. 4. Củng cố1(1’): TỔNG KẾT CUỘC THI



IV. HIỆU QUẢ CỦA SKKN

1. Để thấy rõ hiệu quả của SKKN tôi giảng dạy lớp 10 A5 theo
“phương pháp mới”(đã trình bày ở trên) và lớp 10A7 theo giáo án
truyền thống (Mọi GV hay sử dụng ) như sau:
Hoạt động 1 (12 phút): Tổ chức, kiểm tra bài cũ và hệ thống hoá lại những kiến thức đã học.
+ Cấu tạo chất và thuyết động học phân tử khí.

+ Phương trình trạng thái:
+ Các đẳng quá trình:

Đẳng nhiệt: T1 = T2 → p1V1 = p2V2

Đẳng tích: V1 = V2 →

Đẳng áp: p1 = p2 →
+ Trình bày các dạng đồ thị (đường đẳng nhiệt trong hệ pOV, đẳng tích trong hệ pOT, đẳng áp trong hệ VOT).
Hoạt động 2 (20 phút): Giải các bài tập.

Hoạt động của GV

Hoạt động của HS

Nội dung cơ bản


Bài 8 trang 159
Yêu cầu học sinh viết Viết phương trình đẳng Vì nhiệt độ của khối khí không
phương trình đẳng nhiệt từ nhiệt từ đó suy ra và tính áp đổi nên ta có:

Tính áp suất khí trên đỉnh
Áp suất không khí trên đỉnh
Yêu cầu học sinh viết núi.
phương
trình
trạng Viết phương trình trạngnúi là: p1 = po - 314 = 760 - 314
thái.Hướng dẫn để học thái.Viết viểu thức tính thể
= 446 (mmHg)
sinh tìm biểu thức tính thể tích theo khối lượng và khối
tích theo khối lượng và lượng riêng. Thay vào Theo phương trình trạng thái:
khối lượng riêng. Yêu cầu phương trình trạng thái, suy
học sinh thay vào, suy ra ra và tính khối lượng riêng
và tính khối lượng riêng của không khí trên đỉnh núi.
của không khí trên đỉnh
núi.
Thay Vo =

Ta có:

;V=


=> ρ1 =
=

=0,7(kg/m3)

Hoạt động 3: Củng cố (12’):
Bài 1: Nén 10 lít khí ở nhiệt độ 270C để cho thể tích của nó chỉ là 4 lít, vì nén nhanh khí bị nóng lên đến 60 0C. Hỏi áp
suất của khí tăng lên bao nhiêu lần?

áp suất p1 của khí là bao nhiêu? Vẽ trên cùng đồ thị điểm B biểu diễn trạng thái
này. Sau đó, khí biến đổi đẳng tích tới áp suất 3 atm. Vẽ trên cùng đồ thị điểm
C biểu diễn trạng thái trên.


c. Vẽ đường biểu diễn sự biến đổi trạng thái trên. Đường biểu diễn có dạng
gì?
ĐÁP ÁN
Đáp án

Thang điểm

a.
3đ
4đ

Điểm A có
b. Theo định luật Bôi-lơ-Ma-riốt:

3đ

Điểm B có:

; Điểm C có:

c. Theo định luật Bôi-lơ-Ma-ri-ốt:
pV=hằng số=

Theo định luật Sác lơ: V2=V1=1,12l
Đường biểu diễn AB là một cung hyperbol, đường biểu diễn

trình trạng thái, vẽ đồ thị biểu diễn sự biến đổi
trạng thái của lượng khí.

+ Thái độ: Ngoan, chú ý nghe
giảng, tích cực làm bài tập.
+ Số điểm: < 5đ: 5%
5đ-6đ: 30%;7đ-8đ: 60%
9đ-10đ:5%

+ Thái độ: Sôi nổi, nhiệt tình, tích cực làm bài
tập, trong lớp học có một không khí cạnh tranh
lành mạnh.
.+Số điểm: < 5đ: 0%

5đ-6đ: 10%; 7đ-8đ:70%
9đ-10đ:20%

V. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
1. Kết luận:
Việc đổi mới phương pháp giảng dạy kết hợp với việc sử dụng sơ đồ tư
duy, các phương tiện dạy học hiện đại sẽ đem lại hướng thú, phát huy tính
tích cực và tự lực của học sinh. Rèn cho học sinh khả năng đọc SGK
Học sinh thảo luận để trao đổi quan điểm của các em với nhau rồi trình bày trước lớp, làm cho việc học của các
em thấy thoải mái và kiến thức thu được sẽ nhớ rất lâu. Học sinh cảm thấy thích thú khi tự mình có thể thiết kế bài tập,
CHTNKQ từ đó sẽ giúp các em thấy tự tin hơn khi làm bài kiểm tra có bài tập tự luận và trắc nghiệm.


2. Kiến nghị: Qua quá trình nghiên cứu đề tài, tôi có đề xuất:
+ Sử dụng SĐTD và: “tổ chức trò chơi” trên có thể sử dụng ở tất cả các tiết bài tập trong chương trình Vật lí
phổ thông.


24

Bài toán về chuyển động ném ngang.

25+26

Thực hành: đo hệ số ma sát

SƠ ĐỒ TƯ DUY TÓM TẮT KIẾN THỨC Ở TIẾT 23: BÀI TẬP



PHÂN PHỐI CHƯƠNG TRÌNH VẬT LÍ 10-CƠ BẢN
CHƯƠNG IV: CÁC ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN
37+38

Động lượng. Định luật bảo toàn động lượng.

39+40

Công và công suất.

41

Bài tập

42

Động năng

3)
4)
5)

Sách giáo khoa Vật lí 10 - Cơ bản.
Sách giáo khoa Vật lí 10 - Nâng cao.
Sách giáo viên - Vật lí 10.
Chuẩn kiến thức kĩ năng - Vật lí 10.
Dạy và học tích cực - một số phương pháp và kĩ thuật dạy học-dự

án
Việt-Bỉ
6) Wedside:
Bài giảng.edu.vn
Thư viện vật lý. com


XÁC NHẬN CỦA HỘI ĐỒNG KHOA HỌC
TRƯỜNG THPT NAM KHOÁI CHÂU

Tổng điểm:.................................... Xếp loại:....................................

TM/ HỘI ĐỒNG KHOA HỌC

THỦ TRƯỞNG - HIỆU TRƯỞNG