Hon thin phỏp lut v bo him tin gi ca
Vit Nam trong giai on hin nay
Bựi Hu Ton
Khoa Lut
Lun vn ThS ngnh: Lut Kinh t; Mó s: 60 38 50
Ngi hng dn: TS. Trn Th Hũa Bỡnh
Nm bo v: 2008
Abstract: Phõn tớch nhng vn lý lun v tin gi v bo him tin gi, ch rừ mc
ớch, vai trũ ca bo him tin gi i vi nn kinh t, phõn tớch cỏc quy nh ca phỏp
lut Vit Nam v bo him tin gi nh: ch th trong quan h bo him tin gi v cỏc
quy nh phỏp lut liờn quan n tin gi : loi tin, hn mc, phớ bo him v chi tr bo
him, a ra mt s ỏnh giỏ v thc trng v 10 kin ngh nhm hon thin phỏp lut
tin gi trong giai on hin nay
Keywords: Bo him tin gi; Lut kinh t; Phỏp lut Vit Nam

Content
Lời nói đầu
1. Tính cấp thiết của đề tài
Cùng với sự phát triển của nền kinh tế đất n-ớc, hoạt động của hệ thống ngân hàng Việt
Nam đã đạt đ-ợc những kết qủa đáng khích lệ. Qua đó, hệ thống ngân hàng phần nào đã khẳng
định đ-ợc vị trí của mình với vai trò cung cấp vốn cho nền kinh tế. Trong quá trình phát triển đó,
các sản phẩm- dịch vụ mà ngân hàng mang lại cho nền kinh tế ngày càng đa dạng và phong phú
hơn. Tuy nhiên, hoạt động đ-ợc xem là cơ bản và quan trọng nhất của các ngân hàng là huy động
vốn từ công chúng bằng cách nhận tiền gửi d-ới những hình thức nhất định và sử dụng khoản tiền
đó để cấp vốn cho các chủ thể khác đang có nhu cầu sử dụng trong nền kinh tế. Nh- vậy, có thể
nói một cách khái quát rằng, hoạt động cơ bản của các ngân hàng là đi vay để cho vay- đây là căn
nguyên chính dẫn đến nguy cơ rủi ro luôn tiềm ẩn đối với hoạt động ngân hàng. Mặt khác, đặc
tr-ng lớn nhất của hoạt động ngân hàng so với các loại hình doanh nghiệp khác là tính hệ thống
rất cao. Do vậy, khi xảy ra rủi ro, đổ vỡ của một ngân hàng rất có thể sẽ dẫn đến đổ vỡ của cả
một hệ thống, thậm chí còn có thể gây hoảng loạn cho cả một nền kinh tế. Để đối phó với vấn đề
này, Việt Nam cũng giống nh- các quốc gia khác đã áp dụng nhiều biện pháp thông qua việc ban

Nh- vậy, có thể nhận thấy, các quy định của pháp luật về bảo hiểm tiền gửi Việt Nam là
lĩnh vực pháp luật mới và khá quan trọng trong hệ thống các quy định của pháp điều chỉnh các
quan hệ phát sinh trong lĩnh vực tài chính- ngân hàng. Mặc dù là lĩnh vực pháp luật mới đ-ợc
hình thành tại Việt Nam nh-ng pháp luật về bảo hiểm tiền gửi đã dần đ-ợc hoàn thiện và phần
nào đáp ứng đ-ợc yêu cầu của thực tiễn nền kinh tế.


Tuy nhiên, tất cả các văn bản pháp luật của Việt Nam hiện hành mới chỉ tồn tại ở dạng văn
bản d-ới luật, tính pháp điển ch-a cao, ch-a tạo ra hành lang pháp lý ổn định, ch-a đồng bộ và
phù hợp với các văn bản pháp luật khác có liên quan và có nhiều quy định đã bộc lộ sự không phù
hợp so với đòi hỏi của thực tiễn. Mặt khác, hoạt động bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam đã có đ-ợc
sự phát triển nhất định trong giai đoạn thử nghiệm kể từ năm 1999 đến nay và đặc biệt hơn, trong
giai đoạn hiện nay, khi chúng ta ngày càng hội nhập kinh tế quốc tế một cách sâu, rộng thì nhu
cầu hoàn thiện hệ thống pháp luật nói chung và pháp luật về bảo hiểm tiền gửi nói riêng càng trở
nên cần thiết. Điều đó có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn. Do vậy, chúng tôi mạnh dạn lựa chọn
đề tài Hoàn thiện pháp luật về bảo hiểm tiền gửi của Việt Nam trong giai đoạn hiện nay làm
đề tài cho luận văn tốt nghiệp cao học.
2. Tình hình nghiên cứu
Liên quan đến bảo hiểm tiền gửi và pháp luật về bảo hiểm tiền gửi đã có một vài đề tài
nghiên cứu. Ví dụ như: Các giải pháp phát triển hoạt động bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam- TS.
Nguyễn Thị Kim Oanh; Pháp luật về bảo hiểm tiền gửi của Việt Nam- Th.S. Nguyễn Vân Hoài;
TS. Lê Thị Thu Thuỷ- Xây dựng pháp luật về bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền- Tạp chí
nghiên cứu lập pháp- Số 6 năm 2007; TS. Lê Thị Thu Thuỷ- Mô hình bảo hiểm tiền gửi trong
thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế- Tạp chí Luật học- Số 12 năm 2007... Tuy nhiên, tất cả những
đề tài nghiên cứu đó hoặc là đi nghiên cứu sâu về hoạt động bảo hiểm tiền gửi, chính sách bảo
hiểm tiền gửi d-ới giác độ kinh tế hoặc là có nghiên cứu về pháp luật bảo hiểm tiền gửi nh-ng ở
giai đoạn tr-ớc đó mà hiện nay các quy định của pháp luật về bảo hiểm tiền gửi đã có nhiều sự
thay đổi hoặc là chỉ đề cập đến một khía cạnh của pháp luật về bảo hiểm tiền gửi. Do vậy, chúng
tôi nhận thức rằng cần thiết phải nghiên cứu một cách toàn diện các quy định của pháp luật về
bảo hiểm tiền gửi của Việt Nam hiện hành, đánh giá thực trạng các quy định và phân tích những

ch-ơng đ-ợc bố cục nh- sau:
Ch-ơng 1: Tổng quan về bảo hiểm tiền gửi
Ch-ơng 2: Pháp luật Việt Nam về bảo hiểm tiền gửi
Ch-ơng 3: Một số kiến nghị góp phần hoàn thiện pháp luật về bảo hiểm tiền gửi của Việt
Nam trong giai đoạn hiện nay.
Ch-ơng 1
Tổng quan về bảo hiểm tiền gửi
Ch-ơng này gồm 3 phần, trình bầy các vấn đề sau:
1.1 Khái niệm, mục đích, vai trò của bảo hiểm tiền gửi
ở phần này, Luận văn phân tích những vấn đề lý luận về tiền gửi và sự cần thiết phải bảo
hiểm tiền gửi để từ đó đ-a ra khái niệm bảo hiểm tiền gửi. Theo đó, Bảo hiểm tiền gửi là thoả
thuận giữa tổ chức bảo hiểm tiền gửi với tổ chức nhận tiền gửi, theo đó tổ chức bảo hiểm tiền
gửi sẽ thực hiện thanh toán thay tổ chức nhận tiền gửi khi tổ chức nhận tiền gửi đó chấm dứt
hoạt động và mất khả năng thanh toán tiền gửi cho ng-ời gửi tiền.


Sau khi đ-a ra định nghĩa về bảo hiểm tiền gửi, chỉ ra sự khác biệt cơ bản của bảo hiểm tiền
gửi so với các loại bảo hiểm khác thông qua việc phân tích những đặc điểm của bảo hiểm tiền
gửi, Luận văn tiếp tục phân tích mục đích và vai trò của bảo hiểm tiền gửi đối với nề kinh tế.
Về mục đích của bảo hiểm tiền gửi: Luận văn chỉ ra và phân tích 4 mục đích của bảo
hiểm tiền gửi.
Thứ nhất: Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của ng-ời gửi tiền
Thứ hai: Bảo vệ các trung gian thanh toán
Thứ ba: Tạo điều kiện tồn tại và phát triển đối với các tổ chức tín dụng có quy mô nhỏ và
mới thành lập
Thứ t-: Khắc phục hậu quả khi xảy ra sự cố trong hoạt động của các tổ chức tham gia bảo
hiểm
Về vai trò của bảo hiểm tiền gửi: Luận văn chỉ ra và phân tích 3 vai trò của bảo hiểm tiền
gửi.
Một là: Bảo hiểm tiền gửi góp phần mang lại niềm tin của công chúng đối với hệ thống

xuất phát từ mong muốn củng cố niềm tin từ công chúng đối với hoạt động ngân hàng, bảo vệ
quyền và lợi ích hợp pháp của ng-ời gửi tiền sau sự tan vỡ của một loạt hợp tác xã tín dụng nông
thôn và quỹ tín dụng. Trên cơ sở đó thiết lập sự an toàn trong quá trình hoạt động của hệ thống
ngân hàng.
Luận văn chỉ ra rằng, văn bản đầu tiên điều chỉnh việc bảo hiểm khoản tiền gửi của ng-ời
gửi tiền là quyết định số 101/1994/TCQĐ- BH ngày 01 tháng 02 năm 1994 của Bộ tr-ởng Bộ tài
chính về việc ban hành quy tắc bảo hiểm trách nhiệm của quỹ tín dụng nhân dân đối với các
khoản tiền gửi có kỳ hạn. Sau đó, Nhà n-ớc tiếp tục ban hành một số văn bản pháp luật điều
chỉnh hoạt động bảo hiểm tiền gửi nh- sau:
- Nghị định số 89/1999/NĐ- CP ngày 01 tháng 09 năm 1999 của Chính phủ về bảo hiểm
tiền gửi;
- Quyết định số 218/1999/QĐ-TTg ngày 09 tháng 11 năm 1999 của Thủ t-ớng Chính phủ
về việc thành lập tổ chức bảo hiểm tiền gửi Việt Nam;
- Quyết định số 75/2000/QĐ- TTg ngày 28 tháng 06 năm 2000 của Thủ t-ớng Chính phủ
về việc ban hành điều lệ tổ chức và hoạt động của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam;
- Thông t- số 03/2000/TT- NHNN ngày 16 tháng 03 năm 2000 của Ngân hàng Nhà n-ớc
Việt Nam h-ớng dẫn thi hành Nghị định số 89/1999/NĐ- CP;
- Thông t- số 12/TT- NHNN ngày 23 tháng 12 năm 2003 về việc sửa đổi, bổ sung một số
nội dung trong Thông t- số 03/2000/TT- NHNN;
- Nghị định số 109/2005/NĐ- CP ngày 24 tháng 08 năm 2005 của Chính phủ về việc sửa
đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 89/1999/NĐ- CP;


- Thông t- số 03/2006/TT- NHNN ngày 25 tháng 04 năm 2006 của Ngân hàng Nhà n-ớc
Việt Nam thay thế cho Thông t- số 03/2000/TT- NHNN.
2.2 Các quy định hiện hành của pháp luật Việt Nam về bảo hiểm tiền gửi
2.2.1 Các quy định về chủ thể trong quan hệ bảo hiểm tiền gửi
2.2.1.1 Tổ chức bảo hiểm
Trong nội dung 2.2.1.1 này, Luận văn phân tích các quy định của pháp luật hiện hành về tổ
chức bảo hiểm tiền gửi Việt Nam nh-:

2.2.2.1 Loại tiền đ-ợc bảo hiểm
Trong nội dung này, Luận văn phân tích các quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về
việc xác định loại tiền gửi nào sẽ đ-ợc bảo hiểm. Theo đó, tiền gửi đ-ợc bảo hiểm là tiền gửi
bằng đồng Việt Nam của ng-ời gửi tiền là cá nhân, hộ gia đình, tổ hợp tác, doanh nghiệp t- nhân
và công ty hợp danh gửi tại các tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi, ngoại trừ những tr-ờng hợp
sau:
- Tiền gửi của ng-ời gửi tiền là cổ đông sở hữu trên 10% vốn điều lệ hoặc nắm giữ trên
10% vốn cổ phần có quyền bỏ phiếu của tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi đó;
- Tiền gửi của ng-ời gửi tiền là thành viên Hội đồng quản trị, Ban kiểm soát, Tổng giám
đốc (Phó tổng giám đốc) của tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi đó;
- Tiền gửi dùng để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ của ng-ời gửi tiền;
- Tiền mua giấy tờ có giá vô danh do tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi phát hành.
2.2.2.2 Hạn mức chi trả bảo hiểm
Trong nội dung này, Luận văn phân tích các hình thức chi trả bảo hiểm đang đ-ợc các n-ớc
trên thế giới áp dụng đó là: chi trả toàn bộ số tiền gửi cùng với lãi hoặc chi trả bảo hiểm theo hạn
mức nhất định.
Về vấn đề này, ở Việt Nam pháp luật về bảo hiểm tiền gửi quy định hạn múc chi trả bảo
hiểm tiền gửi là 50 triệu đồng (bao gồm cả gốc và lãi) đối với một chủ thể tại một tổ chức nhận
tiền gửi có tham gia bảo hiểm.
2.2.2.3 Phí bảo hiểm
Trong nội dung 2.2.2.3 này, Luận văn phân tích vấn đề phí bảo hiểm tiền gửi theo quy định
của pháp luật Việt Nam trên cơ sở đối chiếu với với mức phí bảo hiểm tiền gửi của một số n-ớc
trên thế giới.
Theo đó, pháp luật hiện hành của Việt Nam quy định mức phí bảo hiểm tiền gửi mà các tổ
chức tham gia bảo hiểm tiền gửi phải nộp là 0,15% một năm trên tổng số tiền gửi và mức phí này


đ-ợc áp dụng chung cho tất cả các tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi. Đồng thời, pháp luật về
bảo hiểm tiền gửi Việt Nam hiện hành cũng quy định rõ thời hạn nộp phí bảo hiểm, trách nhiệm
của tổ chức tham gia bảo hiểm khi không thực hiện đúng về số l-ợng phí và thời hạn nộp phí.

Thứ sáu: Về hạn mức chi trả bảo hiểm
Thứ bảy: Về loại tiền đ-ợc bảo hiểm
Thứ tám: Về phí bảo hiểm tiền gửi
Thứ chín: Về vấn đề kiểm tra, giám sát của tổ chức bảo hiểm tiền gửi đối với tổ chức tham
gia bảo hiểm tiền gửi
Thứ m-ời: Về việc ngăn ngừa và khắc phục khủng hoảng
Thứ m-ời một: Vấn đề xác định thẩm quyền xử lý các vi phạm của tổ chức tham gia bảo
hiểm tiền gửi
Thứ m-ời hai: Vấn đề xử lý vi phạm và giải quyết tranh chấp phát sinh trong quan hệ bảo
hiểm tiền gửi
3.1.2 Sự cần thiết phải hoàn thiện pháp luật về bảo hiểm tiền gửi của Việt Nam trong giai
đoạn hiện nay
Trong nội dung này, Luận văn khẳng định rằng việc hoàn thiện pháp luật về bảo hiểm tiền
gửi trong giai đoạn hiện nay là hết sức cần thiết. Điều đó đ-ợc thể hiện thông qua một số cơ sở
nh- sau:
Một là: Định h-ớng phát triển kinh tế- xã hội nói chung và định h-ớng phát triển ngành tài
chính- ngân hàng nói riêng trong giai đoạn hiện nay
Hai là: Trong điều kiện hiện nay, khi chúng ta đang hội nhập kinh tế quốc tế một cách sâu,
rộng thì đòi hỏi phải có sự đổi mới, cải tổ một cách mạnh mẽ về hệ thống pháp luật nói chung và
pháp luật về tài chính- ngân hàng nói riêng
Ba là: Pháp luật về bảo hiểm tiền gửi Việt Nam là lĩnh vực pháp luật mới đ-ợc hình thành ở
Việt Nam kể từ năm 1999 và tất cả các văn bản pháp luật về lĩnh vực này đều đ-ợc tồn tại d-ới
dạng văn bản d-ới luật
Bốn là: Qua phân tích nội dung các quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về bảo
hiểm tiền gửi và qua đánh giá thực trạng các quy định đó, chúng ta nhận thấy rằng có rất nhiều
quy định trong các văn bản đó đã bộc lộ sự không phù hợp với đòi hỏi của thực tiễn trong giai
đoạn hiện nay


3.2 Một số kiến nghị góp phần hoàn thiện pháp luật về bảo hiểm tiền gửi của Việt Nam


Kết luận
Đánh giá thực trạng các quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về bảo hiểm tiền gửi
để từ đó chỉ ra những -u điểm, những hạn chế và dự liệu những ph-ơng h-ớng khắc phục là vấn
đề hết sức cần thiết. Phân tích trên cho thấy các quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về
bảo hiểm tiền gửi đã phát huy đ-ợc tác dụng của mình trong việc điều chỉnh các quan hệ xã hội
phát sinh trong lĩnh vực bảo hiểm tiền gửi, phần nào đã tạo đ-ợc niềm tin của công chúng và là
chỗ dựa cho sự phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện
hoạt động bảo hiểm tiền gửi đã gặp không ít khó khăn xuất phát từ sự bất cập của hệ thống các
quy phạm pháp luật. Việc chỉ ra những bất cập, những vấn đề ch-a phù hợp là căn cứ khoa học
quan trọng trong việc hoàn thiện pháp luật về bảo hiểm tiền gửi trong t-ơng lai. Cùng với việc chỉ
ra những bất cập, nội dung của ch-ơng này đã phân tích những cơ sở mang tính lý luận để từ đó
đ-a ra những kiến nghị góp phần hoàn thiện pháp luật về bảo hiểm tiền gửi trong giai đoạn ngày
nay sao cho phù hợp với điều kiện hoàn cảnh cụ thể của thực tiễn nền kinh tế, đồng thời phù hợp
với xu thế vận động và phát triển chung của các n-ớc trên thế giới.
Tất cả những vấn đề trên cũng chính là mục đích cuối cùng của toàn bộ quá trình nghiên
cứu đề tài. Quá trình nghiên cứu bắt nguồn từ những vấn đề lý luận về tiền gửi, về bảo hiểm tiền
gửi, sự cần thiết phải có sự điều chỉnh của pháp luật đối với hoạt động bảo hiểm tiền gửi đến việc
phân tích các quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về bảo hiểm tiền gửi. Trên cơ sở đó,
đối chiếu với thông lệ quốc tế, đánh giá thực trạng các quy định của pháp luật Việt Nam về lĩnh
vực này và xuất phát từ đòi hỏi của quá trình thực hiện hoạt động chúng tôi đã mạnh dạn đ-a ra
một số kiến nghị góp phần hoàn thiện pháp luật về bảo hiểm tiền gửi trong giai đoạn hiện nay.
Với sự eo hẹp về thời gian và hạn chế về trình độ nên sự khiếm khuyết là khó tránh khỏi- tôi rất
mong nhận đ-ợc sự chia sẻ, góp ý của quý thầy cô và các bạn. Tất cả những ý kiến chia sẻ quý
báu đó sẽ là bài học tốt cho tôi trong công tác và trong những công trình nghiên cứu tiếp theo.
Xin trân trọng cảm ơn!

References
I Các văn kiện và văn bản pháp luật
1. Bộ luật Dân sự của n-ớc cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2005;

14. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX và lần thứ X của Đảng cộng sản Việt
Nam;
II Giáo trình, Tạp chí và các tài liệu tham khảo khác.
15. Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam- Chiến l-ợc phát triển giai đoạn 2007- 2010 và định h-ớng đến
năm 2020;
16. Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam- Báo cáo tổng kết sau 5 năm thành lập và hoạt động;
17. Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam- Báo cáo tổng kết hoạt động th-ờng niên năm 2005 và 2006;


18. Carl Johan Lindgren và Gilian Garcia- Quỹ tiền tệ quốc tế về bảo hiểm tiền gửi và quản lý
khủng hoảng;
19. Choi J.B- Cơ cấu của những hệ thống bảo hiểm tiền gửi ở Châu á;
20. Carisano- Deposit insurance: Theory, policy and evidence (1992);
21. TS. Đinh Sỹ Dũng- Khái niệm tiền gửi cá nhân đ-ợc bảo hiểm nhìn d-ới ph-ơng diện pháp
lý- Tham luận tại hội thảo khoa học về chủ đề Đối t-ợng tiền gửi đ-ợc bảo hiểm- Tháng 10
năm 2004;
22. TS. Đinh Sỹ Dũng- Bảo hiểm tiền gửi và vấn đề an toàn tín dụng- Tạp chí Luật học 2003;
23. Federal Deposit Insurance Coporation (1998), A Brief History of Deposit Insurance in the
United States;
24. Garci G.G.H- Để có một hệ thống bảo hiểm tiền gửi Ngân hàng hoạt động có hiệu quả
(2001);
25- Học viện tài chính- Giáo trình bảo hiểm- Nhà xuất bản tài chính;
26. TS. Nguyễn Nh- Minh- Vai trò của bảo hiểm tiền gửi Việt Nam đối với nền kinh tế- Tạp
chí Ngân hàng- Số 1+2 năm 2006;
27. Ngân hàng Nhà n-ớc Việt Nam- Đề án thành lập công ty bảo hiểm tiền gửi Việt Nam- 1999;
28. ThS. Lê Việt Nga- Về xây dựng chính sách tăng c-ờng hiệu quả hoạt động của hệ thống
bảo hiểm tiền gửi- Tạp chí Ngân hàng- Số 3 năm 2005;
29. Laven L. Cơ chế vận hành của bảo hiểm tiền gửi, WB (2002);
30. Luật bảo hiểm tiền gửi của Mỹ;
31. Luật bảo vệ ng-ời gửi tiền Hàn Quốc;

48. Viện nghiên cứu khoa học Ngân hàng- Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động bảo hiểm tiền
gửi Việt Nam- Đề tài nghiên cứu khoa học cấp ngành năm 2003;