A-Đặt Vấn Đề
I – LỜI MỞ ĐẦU

Âm nhạc là một loại hình nghệ thuật nhằm phản ánh hiện thực khách quan
bằng những hình tượng có sức biểu cảm của âm thanh. Ở nhà trường THCS mục
tiêu của môn học âm nhạc là thông qua việc giảng dạy một số vấn đề sơ giản về
nghệ thuật âm nhạc, nhằm phát triển năng lực cảm thụ âm nhạc của HS, tạo nên
một trình độ văn hoá âm nhạc nhất định góp phần đào tạo có chất lượng những
người lao động phát triển toàn diện.
Với học sinh THCS môn âm nhạc là một trong những phương tiện hiệu quả
nhất để thực hiện nhiệm vụ giáo dục đạo đức, thẩm mĩ cho HS nhằm góp phần
giáo dục toàn diện cho HS theo mục tiêu đào tạo, tạo cơ sở hình thành nhân cách
con người mới Việt Nam. Tuy nhiên âm nhạc trong nhà trường THCS với tư cách
là một môn học có mức độ nhất định về mục đích và nội dung, song mục đích của
việc dạy và học môn âm nhạc trong nhà trường phổ thông là giáo dục văn hoá âm
nhạc cho HS nhằm trang bị cho các em những kiến thức cơ bản các kỹ năng nhằm
tạo điều kiện cho khả năng cảm thụ, hiểu và thể hiện nghệ thuật âm nhạc, khơi dậy
ở các em những khả năng sáng tạo trong hoạt động âm nhạc, củng cố thêm về tình
cảm đạo đức, về niềm tin thị hiếu nghệ thuật và nhu cầu âm nhạc.
Thông qua những phương tiện của nghệ thuật âm nhạc để bồi dưỡng khả
năng nhận thức, phát triển tư duy, óc sáng tạo góp phần cùng các môn học khác
phát triển năng lực trí tuệ cho HS, bồi dưỡng những năng khiếu nghệ thuật, đẩy
mạnh phong trào văn nghệ quần chúng làm cho không khí của nhà trường thêm vui
tươi lành mạnh. Từ mục tiêu giáo dục và những lí do chung của môn học âm nhạc
nói trên, bản thân tôi nhận thấy đó là một hướng đi và là một phương pháp giáo
dục đúng đắn mang tính đặc thù của việc giáo dục cái hay cái đẹp, giáo dục tình
cảm, thẩm mĩ âm nhạc góp phần quan trọng vào việc hình thành nhân cách toàn
diện của con người mới: Đức- Trí- Thể - Mĩ. Trong nghệ thuật, nhất là âm nhạc, sự
sáng tạo của mỗi cá nhân đóng vai trò cực kì quan trọng. Sáng tạo có nhiều mức
độ, có thể phát triển từ những ý tưởng đã có, có thể là thay đổi hệ thống nguyên
1

2


- Tài liệu BDTX cho giáo viên THCS chu kỳ III (2004-2007) môn âm nhạc.
II – THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.
1. Thực trạng.
a. Về phía nhà trường.
Âm nhạc là một môn học độc lập trong chương trình THCS. Dạy và học
nghiêm túc, có kiểm tra, thi đánh giá cuối năm và kết quả là một trong những tiêu
chuẩn để xét lên lớp hay tốt nghiệp bậc học. Song thực tế hiện nay cho thấy rằng
bộ môn này chưa được quan tâm đầy đủ và nghiêm túc của các cấp các ngành.
Cơ sở vật chất cho việc dạy và học âm nhạc ở THCS thiếu thốn và nghèo
nàn, nhà trường chưa có phòng dạy âm nhạc riêng. Nhạc cụ, băng, đĩa nhạc kém
chất lượng, tranh ảnh để phục vụ cho việc dạy học bộ môn âm nhạc còn thiếu
nhiều… tuy đã được nghiên cứu và sản xuất nhưng chưa đủ đáp ứng cho dạy – học
âm nhạc, sách đọc thêm và các tài liệu tham khảo khác rất hiếm. Giáo viên phải tự
tìm tài liệu, sưu tầm ĐDDH. trong khi đó yêu cầu của bộ môn lại cần phải có
những trang thiết bị hiện đại (video, đài đĩa, máy chiếu hắt…) để phục vụ cho việc
dạy và học.
b. Về phía học sinh.
Đối với HS trường THCS Cao Bá Quát mặc dù nằm trên địa bàn thị xã
nhưng đa phần các em là con em nông thôn và lao động tự do nên các em ít được
quan tâm đến việc học tập. Vì vậy với môn học âm nhạc cũng không ngoại lệ, HS
ít được quan tâm, vì thế hiểu biết về âm nhạc đang còn hạn chế, chưa sâu rộng,
không kích thích các em học tập. Đa phần HS bị chi phối, ảnh hưởng về các môn
chính, môn phụ của xã hội nhà trường. Các em phải tập trung cho các môn chính,
lo cho thi, lo đánh giá, phần nào sao nhãng việc học môn âm nhạc.
2. Kết quả của thực trạng trên.
3


để có kĩ năng sáng tạo lớn hơn. GV cần tạo điều kiện để HS tự nhận xét, tự đánh
giá, tự cảm nhận để có thể điều chỉnh cách học theo hướng tích cực.
1.Dạy hát phát huy tính sáng tạo của HS.

Học hát thực chất là quá trình bắt chước của HS để hát đúng giai điệu, lời ca
của bài hát. Sự bắt chước này gồm hoạt động nghe giáo viên hát mẫu, hoặc đánh
đàn rồi tái hiện lại. Với sự bắt chước đó thì chưa thể coi là sáng tạo, vậy muốn có
sự sáng tạo GV cần phải làm như thế nào?
Trong quá trình học hát, GV có thể yêu cầu HS hát và tự kiểm tra lẫn nhau,
khuyến khích kỹ năng nghe và đánh giá của từng em. Ngoài ra, GV khơi gợi để HS
nói lên cảm nhận của mình về bài hát, điều này bổ sung và làm giàu khả năng cảm
thụ âm nhạc của các em.
*Ví dụ: GV đặt câu hỏi: Em hãy nêu cảm nhận của mình về bài hát Nổi
trống lên các bạn ơi? HS sẽ trả lời qua phần gợi mở của GV về nội dung bài hát
nói lên điều gì? Giai điệu bài hát như thế nào? Qua bài hát này bản thân em học tập
5


được gì? (Quyền và nghĩa vụ của em ở trong đó) bởi cái hay cái đẹp của bài hát
gắn liền với chính nội dung và hình thức của tác phẩm đó. Để thấy được cái hay
cái đẹp đó các em phải có những kĩ năng và tri thức cần thiết khi nghe, cảm thụ,
đánh giá hoặc tái tạo (nếu tham gia trình diễn).
Học xong bài hát, HS cần thể hiện sự sáng tạo trong việc trình bày và biểu
diễn bài hát. Với bài hát cụ thể GV thường hướng dẫn HS trình bày bài hát theo
gợi ý của mình, như hát mấy lần, cách kết thúc ra sao. Tuy nhiên, GV có thể đề
nghị HS tìm những cách trình bày khác, sau đó nên khuyến khích, đánh giá kết quả
việc làm của các em.
*Ví dụ: Khi học bài Mái trường mến yêu GV đưa ra yêu cầu: Tự chọn
nhóm 4-5 HS và biểu diễn bài hát có động tác phụ hoạ. HS sẽ có những cơ hội sau
đây để phát huy sự sáng tạo:

động phát huy nhiều sự sáng tạo của các em. Trong quá trình ôn tập hoặc củng cố
bài TĐN, GV có thể yêu cầu HS tập viết lời hát mới với chủ đề tự chọn phù hợp
với lứa tuổi HS. Các em sẽ viết những lời hát rất ngộ nghĩnh, đáng yêu. Với nhiều
HS đã quen viết lời hát, GV sẽ ngạc nhiên với khả năng sáng tạo của các em. Với
HS chưa từng tập viết lời hát, GV nên tiến hành hướng dẫn cách làm gồm những
hoạt động sau:
- Hướng dẫn HS đọc thuần thục giai điệu của bản nhạc.
- Gợi ý cách trọn dấu thanh (dấu huyền, sắc, nặng, ngã, hoặc không dấu
thanh) cho từng câu hát, để sau khi viết lời có thể dễ dàng hát lời khớp với giai
điệu.
- Giới thiệu một số lời ca do HS (có thể ở lớp khác) viết để các em tham khảo.
- Theo dõi và góp ý cách viết cho một số em.
- Lựa chọn lời hát hay do HS sáng tác và trình bày trước lớp để khuyến khích
sự sáng tạo của các em.
- Nhận xét, đánh giá, cho điểm.
3. Dạy nhạc lí để phát huy tính sáng tạo.

7


Dạy nhạc lí, GV có thể khuyến khích sự sáng tạo của HS thông qua những bài tập
sau:

* Sáng tạo hình tiết tấu:
Mục tiêu là HS viết được hình tiết tấu dựa vào những nốt nhạc cho trước.
Tương tự như cho những chữ cái để tập ghép vần, đáp án sẽ có rất nhiều dạng khác
nhau.
+ Bài tập 1: Hãy dùng một nốt trắng, 4 nốt đen, 8 nốt móc đơn để viết 5 ô
nhịp 2/4.
Từ những nốt nhạc trên, HS có thể viết rất nhiều loại ô nhịp khác nhau, các em

Từ 3 bài tập trên, GV có thể ra bài tập sau:

8


+ Bài tập 4: Viết 5 ô nhịp 2/4 với các nốt nhạc tự chọn về cao độ và trường độ.

So với bài tập số 3, khi thực hiện bài này, sự sáng tạo của HS được phát huy cao
hơn, không còn ràng buộc bởi trường độ như các bài trước, các em sẽ có rất nhiều
phương án làm bài của mình.

+ Bài tập 5: Viết 8 ô nhịp 2/4 trong đó sử dụng các kí hiệu:

Dấu lặng đen, lặng đơn, dấu nối, dấu luyến, dấu chấm dôi.
Bài này thể hiện sự sáng tạo cao hơn, ngoài việc viết đúng và đủ các nốt như ở các
bài tập trên, HS phải hiểu tác dụng các kí hiệu âm nhạc và viết chúng một cách
hợp lí.
GV nên cho HS thực hiện các bài tập từ dễ đến khó, các em dần hiểu được
cách làm và sẽ có hứng thú khi tự mình thu hái kết quả. Để bài tập tương đối dễ
nghe, GV có thể hướng dẫn: Nên viết các nốt nhạc liền bậc hoặc gần nhau về cao
độ, dùng các quãng thuận. Kết bài nên ở nốt La hoặc Đô.
Nếu GV có khả năng đàn những giai điệu do HS sáng tác, nên chọn một vài
bài đàn cho các em nghe. Sau khi quen thuộc với dạng bài tập này, các em sẽ có
thể viết được giai điệu hay hơn.

4.Dạy Âm nhạc thường thức phát huy tính sáng tạo của HS.

Khi dạy âm nhạc thường thức, GV có thể khuyến khích sự sáng tạo của HS
thông qua các bài tập sau:
9

cổ vũ các em kịp thời bằng những con điểm tốt. Nhắc nhở các em sau khi học bài
mới thì các em phải có sự ôn luyện ở nhà để ghi nhớ và khắc sâu kiến thức, do đó
trong giờ học rất sôi nổi và thoải mái, các em thi đua nhau trả lời câu hỏi của GV
đưa ra, tự giác xung phong lên trình bày bài trước lớp. Do đó chất lượng học tập
của các em hàng năm được nâng lên rõ rệt:
Khối
8

Năm học
2005 – 2006
2006-2007
KHI 2007 2008

Giỏi
68%
72%
79,86%

Khá
25%
24%
20%

TB
7%
4%
0.14%

Yếu
0

học để sẵn như đàn Organ, bảng phụ, đài catsette, đầu video, màn hình và máy
chiếu…) để mà nâng cao chất lượng dạy học tạo điều kiện tối đa cho HS phát triển
tính sáng tạo trong môn học và đạt kết quả cao trong học tập.

Bỉm Sơn ngày 12 tháng 04 năm 2008
NGƯỜI THỰC HIỆN

Phạm Thị Thu Hà

12