SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI:
"PHÁT HUY TÍNH SÁNG TẠO CỦA HỌC SINH THCS
THÔNG QUA TIẾT ÂM NHẠC"
I – LỜI MỞ ĐẦU
Âm nhạc là một loại hình nghệ thuật nhằm phản ánh hiện thực khách quan bằng
những hình tượng có sức biểu cảm của âm thanh. Ở nhà trường THCS mục tiêu của
môn học âm nhạc là thông qua việc giảng dạy một số vấn đề sơ giản về nghệ thuật
âm nhạc, nhằm phát triển năng lực cảm thụ âm nhạc của HS, tạo nên một trình độ
văn hoá âm nhạc nhất định góp phần đào tạo có chất lượng những người lao động
phát triển toàn diện.
Với học sinh THCS môn âm nhạc là một trong những phương tiện hiệu quả nhất để
thực hiện nhiệm vụ giáo dục đạo đức, thẩm mĩ cho HS nhằm góp phần giáo dục
toàn diện cho HS theo mục tiêu đào tạo, tạo cơ sở hình thành nhân cách con người
mới Việt Nam. Tuy nhiên âm nhạc trong nhà trường THCS với tư cách là một môn
học có mức độ nhất định về mục đích và nội dung, song mục đích của việc dạy và
học môn âm nhạc trong nhà trường phổ thông là giáo dục văn hoá âm nhạc cho HS
nhằm trang bị cho các em những kiến thức cơ bản các kỹ năng nhằm tạo điều kiện
cho khả năng cảm thụ, hiểu và thể hiện nghệ thuật âm nhạc, khơi dậy ở các em
những khả năng sáng tạo trong hoạt động âm nhạc, củng cố thêm về tình cảm đạo
đức, về niềm tin thị hiếu nghệ thuật và nhu cầu âm nhạc.
Thông qua những phương tiện của nghệ thuật âm nhạc để bồi dưỡng khả năng nhận
thức, phát triển tư duy, óc sáng tạo góp phần cùng các môn học khác phát triển năng
lực trí tuệ cho HS, bồi dưỡng những năng khiếu nghệ thuật, đẩy mạnh phong trào
văn nghệ quần chúng làm cho không khí của nhà trường thêm vui tươi lành mạnh.
Từ mục tiêu giáo dục và những lí do chung của môn học âm nhạc nói trên, bản thân
tôi nhận thấy đó là một hướng đi và là một phương pháp giáo dục đúng đắn mang
tính đặc thù của việc giáo dục cái hay cái đẹp, giáo dục tình cảm, thẩm mĩ âm nhạc
góp phần quan trọng vào việc hình thành nhân cách toàn diện của con người mới:
Đức- Trí- Thể - Mĩ. Trong nghệ thuật, nhất là âm nhạc, sự sáng tạo của mỗi cá nhân
đóng vai trò cực kì quan trọng. Sáng tạo có nhiều mức độ, có thể phát triển từ

1. Thực trạng.
a. Về phía nhà trường.
Âm nhạc là một môn học độc lập trong chương trình THCS. Dạy và học nghiêm
túc, có kiểm tra, thi đánh giá cuối năm và kết quả là một trong những tiêu chuẩn để
xét lên lớp hay tốt nghiệp bậc học. Song thực tế hiện nay cho thấy rằng bộ môn này
chưa được quan tâm đầy đủ và nghiêm túc của các cấp các ngành.
Cơ sở vật chất cho việc dạy và học âm nhạc ở THCS thiếu thốn và nghèo nàn, nhà
trường chưa có phòng dạy âm nhạc riêng. Nhạc cụ, băng, đĩa nhạc kém chất lượng,
tranh ảnh để phục vụ cho việc dạy học bộ môn âm nhạc còn thiếu nhiều… tuy đã
được nghiên cứu và sản xuất nhưng chưa đủ đáp ứng cho dạy – học âm nhạc, sách
đọc thêm và các tài liệu tham khảo khác rất hiếm. Giáo viên phải tự tìm tài liệu, sưu
tầm ĐDDH. trong khi đó yêu cầu của bộ môn lại cần phải có những trang thiết bị
hiện đại (video, đài đĩa, máy chiếu hắt…) để phục vụ cho việc dạy và học.
b. Về phía học sinh.
Đối với HS trường THCS Cao Bá Quát mặc dù nằm trên địa bàn thị xã nhưng đa
phần các em là con em nông thôn và lao động tự do nên các em ít được quan tâm
đến việc học tập. Vì vậy với môn học âm nhạc cũng không ngoại lệ, HS ít được
quan tâm, vì thế hiểu biết về âm nhạc đang còn hạn chế, chưa sâu rộng, không kích
thích các em học tập. Đa phần HS bị chi phối, ảnh hưởng về các môn chính, môn
phụ của xã hội nhà trường. Các em phải tập trung cho các môn chính, lo cho thi, lo
đánh giá, phần nào sao nhãng việc học môn âm nhạc.
2. Kết quả của thực trạng trên.
Từ thực trạng trên để việc học âm nhạc, đặc biệt là để phát huy tính sáng
tạo của HS đạt hiệu quả tốt hơn, tôi đã đưa những phương pháp cơ bản về cách dạy
và học âm nhạc đặc biệt là phương pháp dạy thực hành áp dụng cho HS từ lớp 6
đến lớp 9 và đa phần các em rất thích hoạt động sáng tạo. Các em hứng thú học âm
nhạc hơn, thực hành tự tin hơn và có tiến bộ rõ rệt.
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.
CÁC GIẢI PHÁP CẢI TIẾN.
Cũng như các môn học khác, môn học âm nhạc nhằm trang bị cho lớp trẻ một trình

chính nội dung và hình thức của tác phẩm đó. Để thấy được cái hay cái đẹp đó các
em phải có những kĩ năng và tri thức cần thiết khi nghe, cảm thụ, đánh giá hoặc tái
tạo (nếu tham gia trình diễn).
Học xong bài hát, HS cần thể hiện sự sáng tạo trong việc trình bày và biểu diễn bài
hát. Với bài hát cụ thể GV thường hướng dẫn HS trình bày bài hát theo gợi ý của
mình, như hát mấy lần, cách kết thúc ra sao. Tuy nhiên, GV có thể đề nghị HS tìm
những cách trình bày khác, sau đó nên khuyến khích, đánh giá kết quả việc làm của
các em.
*Ví dụ: Khi học bài Mái trường mến yêu GV đưa ra yêu cầu: Tự chọn nhóm 4-5
HS và biểu diễn bài hát có động tác phụ hoạ. HS sẽ có những cơ hội sau đây để phát
huy sự sáng tạo:
- HS tự chọn nhóm có giọng hát thích hợp về âm vực để trình bày bài hát: GV
không nên áp đặt các em vào từng nhóm, để các em tự chọn sẽ làm HS phấn khởi,
vui thích khi được làm việc trong nhóm phù hợp về sở thích, về âm vực, chất
giọng…
- HS tự chọn cách trình bày bài: các em có thể trình bày bài Mái trường mến
yêu một hoặc hai lần, mỗi câu hát sẽ do em nào đảm nhiệm hay cả nhóm cùng hát.
Bài hát gồm hai đoạn, GV cũng có thể gợi ý, các em hát đoạn 2 trước, đoạn một sau
cũng được. Ngoài ra, HS có thể chọn để sử dụng các cách hát như lĩnh xướng, hoà
giọng, đối đáp… Như vậy hình thức trình bày bài hát của mỗi nhóm sẽ rất đa dạng,
phong phú, giàu tính sáng tạo.
- HS tự chọn động tác phụ hoạ cho bài hát: HS có thể nghĩ ra động tác phù hợp
với nội dung bài hát và tập trình bày cho đều, đẹp (hát kết hợp vận động hoặc múa,
hát kết hợp một vài động tác diễn xuất).
- Tuy nhiên để sự sáng tạo đạt hiệu quả cao, GV cần tạo điều kiện về thời gian
cho HS chuẩn bị. Thông thường GV thông báo trước một tuần để HS chọn nhóm và
tập cách trình bày, biểu diễn bài hát.
Với những bài hát khác, GV vẫn có thể vận dụng các kĩ năng dạy học trên.
Đương nhiên, HS càng quen cách làm, khả năng kết hợp theo nhóm và tư duy sáng
tạo của các em càng phát triển.

4
2
│♪♪│♪♪│♪♪♪♪││
4
2
♪♪♪♪││♪♪♪♪│││
4
2
││♪♪♪♪│♪♪♪♪││
* Sáng tạo các đoạn nhạc:
+ Bài tập 2: Hãy dùng một nốt trắng, 4 nốt đen, 8 nốt móc đơn để viết 5 ô nhịp 2/4,
cao độ đều viết ở nốt Mi.
Bài tập này, HS phải kẻ khuông nhạc, có thể các em phát triển từ bài tập một và cao
độ đều viết bằng nốt Mi.
+ Bài tập 3: Hãy dùng một nốt trắng, 4 nốt đen, 8 nốt móc đơn để viết 5 ô nhịp 2/4,
với cao độ các nốt tự chọn.
So với bài tập 2, bài tập này HS có thể viết cao độ với các nốt bất kì và như
vậy, sự khác biệt trong từng bài tập của HS sẽ mở rộng hơn.
Từ 3 bài tập trên, GV có thể ra bài tập sau:

+ Bài tập 4: Viết 5 ô nhịp 2/4 với các nốt nhạc tự chọn về cao độ và trường độ.
So với bài tập số 3, khi thực hiện bài này, sự sáng tạo của HS được phát huy cao
hơn, không còn ràng buộc bởi trường độ như các bài trước, các em sẽ có rất nhiều
phương án làm bài của mình.

+ Bài tập 5: Viết 8 ô nhịp 2/4 trong đó sử dụng các kí hiệu:
Dấu lặng đen, lặng đơn, dấu nối, dấu luyến, dấu chấm dôi.




được giai điệu hay hơn.
4.Dạy Âm nhạc thường thức phát huy tính sáng tạo của HS.
Khi dạy âm nhạc thường thức, GV có thể khuyến khích sự sáng tạo của HS thông
qua các bài tập sau:
* Sáng tạo khi làm tài liệu học tập:
Bài tập này thể hiện sự sáng tạo và lòng say mê học tập của HS, có thể yêu cầu:
- HS tự làmg nhạc cụ gõ đơn giản, ví dụ: Thanh phách, hay những nhạc cụ tạo
ra âm thanh (chai nhựa đựng viên bi, hòn sỏi, hạt đậu…)
- Làm album âm nhạc theo nhóm 4-5 HS: HS tìm hiểu và giới thiệu về sự ngiệp
và cuộc đời của nhạc sĩ Việt Nam hoặc nhạc sĩ nổi tiếng thế giới thông qua bài viết,
tranh ảnh, bản nhạc và những câu chuyện về họ. Để album âm nhạc có nhiều dữ
liệu, GV nên cho HS chuẩn bị trong thời gian tương đối dài (khoảng 2-3 tuần).
Những album âm nhạc có giá trị, GV nên chọn để trưng bày trong phòng học
âm nhạc khai thác sử dụng trên lớp. HS thấy việc mình làm có ích, điều đó sẽ
khuyến khích tinh thần tìm hiểu và ý thức học tập của các em.
C. PHẦN KẾT LUẬN
1. Kết quả nghiên cứu
Môn học âm nhạc ở trường THCS mỗi tuần chỉ có một tiết, nhưng các em được làm
quen với: Học hát, TĐN, nhạc lí, âm nhạc thường thức là một tác động lớn vào thế
giới tinh thần của các em. Với những phương pháp dạy trên, trong những năm qua
đối với việc học âm nhạc ở trường THCS Cao Bá Quát, tôi thấy kết quả chất lượng
được nâng lên rõ rệt, các em đã biết trình bày hoàn chỉnh một bài hát (hát kết hợp
vận động nhẹ, biểu diễn) biết cảm nhận về nội dung bài hát. Biết đọc một bài TĐN
có kết hợp gõ phách, gõ nhịp và sáng tác lời ca, sáng tạo tiết tấu…Bởi được hướng
dẫn tận tình gợi mở và gần gũi luyện tập của GV, kết hợp giữa nhạc cụ, bảng phụ,
đài, băng nhạc và làm mẫu chính xác của GV đã động viên cổ vũ các em kịp thời
bằng những con điểm tốt. Nhắc nhở các em sau khi học bài mới thì các em phải có
sự ôn luyện ở nhà để ghi nhớ và khắc sâu kiến thức, do đó trong giờ học rất sôi nổi
và thoải mái, các em thi đua nhau trả lời câu hỏi của GV đưa ra, tự giác xung phong
lên trình bày bài trước lớp. Do đó chất lượng học tập của các em hàng năm được