ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

PHẠM THỊ THANH HƢỜNG

ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ CHUYỂN MỤC ĐÍCH
SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN
THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN, TỈNH THÁI NGUYÊN
GIAI ĐOẠN 2013 - 2015

LU N V N THẠC S QUẢN L ĐẤT ĐAI

THÁI NGUYÊN - 2016


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

PHẠM THỊ THANH HƢỜNG

ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ CHUYỂN MỤC ĐÍCH
SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN
THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN, TỈNH THÁI NGUYÊN
GIAI ĐOẠN 2013 - 2015
Ngành Quả
ất
Mã số : 60 85 01 03

i

LU N V N THẠC S QUẢN L ĐẤT ĐAI

tình trong quá trình học tập cũng như trong thời gian làm luận văn tốt nghiệp.
Tôi xin chân thành cảm ơn phòng Tài nguyên và Môi trường, phòng
nông nghiệp, phòng Thống kê, trung tâm phát triển quỹ đất thành phố Thái
Nguyên đã giúp đỡ tôi trong thời gian nghiên cứu, thực hiện luận văn.
Đặc biệt là:
GS.TS. Thầy Đặng Văn Minh đã tận tình hướng dẫn và chỉ bảo tôi
trong suốt thời gian học tập và quá trình thực tập hoàn thành luận văn tốt
nghiệp ngành Quản lý đất đai.
Chú Nguyễn Văn Tuệ - Trưởng phòng TN&MT thành phố Thái Nguyên;
Các cô, chú, anh, chị, em đồng nghiệp phòng Tài nguyên và Môi
trường thành phố Thái Nguyên là những người đã tạo điều kiện và giúp đỡ tôi
trong thời gian hoàn thành luận văn tốt nghiệp;
Các bạn trong lớp, trong trường và các anh chị khóa trước đã có nhiều
động viên, cố vấn tôi trong việc học tập tại trường;
Tôi xin chân thành cảm ơn tới những người thân trong gia đình và bạn bè đã
khích lệ, tạo điều kiện tốt nhất cho tôi trong quá trình thực hiện luận văn tốt nghiệp;
Do thời gian thực tập có hạn, kiến thức và kinh nghiệm bản thân còn hạn
chế nên luận văn không tránh những thiếu sót. Vì vậy, kính mong sự chỉ bảo, góp
ý của quý thầy, quý cô và của bạn đọc để luận văn được hoàn chỉnh hơn.
Một lần nữa tôi xin trân trọng cảm ơn!
Ngày tháng năm 2016
Tác giả uậ vă

Phạm Thị Th

h Hƣờ g


iii


iv

1.1.4.6. Các hình thức chuyển mục đích sử dụng đất ..................................... 11
1.2. Cơ sở pháp lý về chuyển mục đích sử dụng đất ...................................... 12
1.3. Tình hình chuyển mục đích đất nông nghiệp của một số nước trên thế
giới và ở tại Việt Nam ..................................................................................... 14
1.3.1. Tình hình chuyển mục đích đất nông nghiệp của một số nước trên thế giới ... 14
1.3.1.1. Trung Quốc ........................................................................................ 14
1.3.1.2. Nhật Bản............................................................................................. 14
1.3.1.3. Đài Loan ............................................................................................. 15
1.3.2. Tình hình chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệp ở Việt Nam hiện nay .. 16
Chƣơ g 2: ĐỐI TƢỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP
NGHIÊN CỨU ............................................................................................... 24
2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ............................................................ 24
2.1.1. Đối tượng nghiên cứu............................................................................ 24
2.1.2. Phạm vi nghiên cứu ............................................................................... 24
2.1.2.1. Phạm vi về nội dung nghiên cứu ........................................................ 24
2.1.2.2. Phạm vi không gian nghiên cứu ......................................................... 24
2.1.2.3. Phạm vi về thời gian nghiên cứu........................................................ 24
2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu............................................................ 24
2.2.1. Thời gian nghiên cứu ............................................................................ 24
2.2.2. Địa điểm nghiên cứu ............................................................................. 25
2.3. Nội dung nghiên cứu ................................................................................ 25
2.4. Phương pháp nghiên cứu .......................................................................... 26
Chƣơ g 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LU N ........................ 30
3.1. Đánh giá tình hình cơ bản của thành phố Thái Nguyên liên quan tới công
tác quản lý đất đai............................................................................................ 30
3.1.1. Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội trên địa bàn thành phố
Thái Nguyên .................................................................................................... 30
3.1.1.1. Điều kiện tự nhiên .............................................................................. 30

3.3.1.2. Đánh giá kết quả thực hiện công tác chuyển mục đích từ đất nông nghiệp
sang đất phi nông nghiệp trên địa bàn thành phố Thái Nguyên năm 2014 .......... 58
3.3.1.3. Đánh giá kết quả thực hiện công tác chuyển mục đích từ đất nông nghiệp
sang đất phi nông nghiệp trên địa bàn thành phố Thái Nguyên năm 2015 ........ 60


vi

3.3.2. Đánh giá việc thực hiện chuyển mục đích từ đất nông nghiệp sang mục
đích sử dụng đất phi nông nghiệp có thực hiện theo đúng tiến độ và quy định
pháp luật giai đoạn 2013 - 2015 ...................................................................... 62
3.4. Đánh giá ảnh hưởng của việc chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệp
sang đất phi nông nghiệp đến bản thân người dân bị mất đất nông nghiệp do
chuyển mục đích sử dụng. ............................................................................... 64
3.4.1. Đánh giá ảnh hưởng của việc chuyển mục đích sử dụng đất nông
nghiệp sang đất phi nông nghiệp đối với kinh tế - xã hội của bản thân người
dân bị mất đất nông nghiệp ............................................................................. 64
3.4.1.1. Tình hình chuyển đổi nghề nghiệp của các hộ ................................... 64
3.4.1.2. Tình hình thu nhập của các hộ ........................................................... 66
3.4.2. Đánh giá ảnh hưởng của việc chuyển mục đích sử dụng đất nông
nghiệp sang đất phi nông nghiệp đối với môi trường sống của bản thân người
dân bị mất đất nông nghiệp ............................................................................. 67
3.5. Thuận lợi, khó khăn của việc chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệp
sang đất phi nông nghiệp. Đề xuất một số giải pháp cho chuyển đổi cơ cấu sử
dụng đất nhằm quản lý đất bền vững, hiệu quả .............................................. 69
3.5.1. Thuận lợi, khó khăn của việc chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệp
sang đất phi nông nghiệp................................................................................. 69
3.5.2. Đề xuất một số giải pháp cho chuyển mục đích cơ cấu sử dụng đất
nhằm quản lý đất bền vững, hiệu quả ............................................................. 70
KẾT LU N VÀ KIẾN NGHỊ ...................................................................... 72


: Nghị định

TT

: Thông tư

QLNN

: Quản lý Nhà nước

SDĐ

: Sử dụng đất

BĐS

: Bất động sản

CNH - HĐH

: Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa

TP

: Thành phố

CN - TTCN

: Công nghiệp - Tiểu thủ công nghiệp

Nguyên năm 2015 ............................................................................ 34
Bảng 3.2: Kết quả thực hiện các chỉ tiêu nông nghiệp trên địa bàn thành phố
Thái Nguyên năm 2015 ................................................................... 35
Bảng 3.3: Hiện trạng sử dụng đất năm 2015 thành phố Thái Nguyên ........... 40
Bảng 3.4: Biến động diện tích các loại đất trên địa bàn thành phố Thái
Nguyên giai đoạn 2013 - 2015 ........................................................ 43
Bảng 3.5: Diện tích đất nông nghiệp chuyển sang mục đích sử dụng đất phi
nông nghiệp trên địa bàn thành phố Thái Nguyên năm 2013 ......... 44
Bảng 3.6: Diện tích đất nông nghiệp chuyển mục đích sử dụng sang đất phi
nông nghiệp theo đơn vị hành chính trên địa bàn thành phố Thái
Nguyên năm 2013 ............................................................................ 46
Bảng 3.7: Diện tích đất nông nghiệp chuyển mục đích sử dụng sang đất phi
nông nghiệp trên địa bàn thành phố Thái Nguyên năm 2014 ......... 47
Bảng 3.8: Diện tích đất nông nghiệp chuyển mục đích sử dụng sang đất phi
nông nghiệp theo đơn vị hành chính trên địa bàn thành phố Thái
Nguyên năm 2014 ............................................................................ 49
Bảng 3.9: Diện tích đất nông nghiệp chuyển mục đích sử dụng sang đất phi
nông nghiệp trên địa bàn thành phố Thái Nguyên năm 2015 ......... 50
Bảng 3.10: Diện tích đất nông nghiệp chuyển mục đích sử dụng sang đất phi
nông nghiệp theo đơn vị hành chính trên địa bàn thành phố Thái
Nguyên năm 2015 ............................................................................ 52
Bảng 3.11: So Sánh diện tích đất nông nghiệp chuyển mục đích sử dụng sang
đất phi nông nghiệp theo đơn vị hành chính trên địa bàn thành phố
Thái Nguyên giai đoạn 2013 - 2015 ................................................ 53


ix

Bảng 3.12: Tình hình chuyển mục đích sử dụng từ đất nông nghiệp sang đất
phi nông nghiệp của các hộ gia đình, cá nhân trên địa bàn thành phố



1

MỞ ĐẦU
1. Tí h cấp thiết củ

ề tài

Đất đai là sản phẩm tự nhiên ban tặng cho con người, là tài nguyên
quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là nguồn nội lực, nguồn
vốn to lớn của đất nước, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường
sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các cơ sở kinh tế, văn hóa,
xã hội, an ninh và quốc phòng. Đất đai có ý nghĩa chính trị, kinh tế, xã hội sâu
sắc trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc.
Ngày nay với sự phát triển công nghiệp hóa, hiện đại hóa đã làm cho
quá trình đô thị hóa cũng phát triển vượt bậc. Cùng với sự phát triển kinh tế
xã hội trong điều kiện mở mang đô thị, sự phát triển các khu công nghiệp, các
khu chế suất, nhà máy sản xuất… đất sản xuất nông nghiệp ở nước ta ngày
càng giảm. Do vậy cần phải quy hoạch và bố trí sử dụng đất hợp lý trên cơ sở
tiết kiệm, hiệu quả, bền vững.
Kinh tế càng phát triển, quá trình công nghiệp hóa nông thôn được đẩy
mạnh góp phần làm cho đời sống nhân dân được cải thiện, dân số ngày một
gia tăng. Dưới áp lực dân số gia tăng, sự phát triển kinh tế, nhu cầu ngày càng
tăng của con người. Từ đó, xuất hiện nhu cầu chuyển đổi mục đích sử dụng
đất theo xu thế từ đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp.
Tỉnh Thái Nguyên là trung tâm chính trị, kinh tế của khu vực Việt Bắc nói
riêng, của vùng trung du miền núi Đông Bắc nói chung, là cửa ngõ giao lưu kinh
tế xã hội giữa vùng trung du miền núi với vùng đồng bằng Bắc Bộ. Với những
điều kiện thuận lợi trên xu hướng triển vọng của Tỉnh là xây dựng Thái Nguyên

2.2. Mục tiêu cụ thể
- Đánh giá thực trạng việc chuyển mục đích sử dụng từ đất nông
nghiệp trên địa bàn thành phố Thái Nguyên giai đoạn 2013 - 2015.
- Đánh giá kết quả sử dụng diện tích đất nông nghiệp sau khi chuyển
mục đích sang đất phi nông nghiệp có được thực hiện đúng theo đúng tiến độ,
quy định của pháp luật.


3

- Đánh giá ảnh hưởng của việc chuyển mục đích sử dụng đất nông
nghiệp sang đất phi nông nghiệp tới đời sống kinh tế - xã hội, môi trường của
người dân bị thu hồi đất.
- Đánh giá được thuận lợi và khó khăn của việc chuyển mục đích sử
dụng đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp. Đề xuất các giải pháp quản lý
sử dụng đất nông nghiệp, phi nông nghiệp theo hướng bền vững đáp ứng mục
tiêu chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
3.

ghĩ

3.1. Ý nghĩa trong nghiên cứu khoa học
- Qua quá trình tìm hiểu, nghiên cứu em đã có những nhận định riêng
và đánh giá về công tác chuyển mục đích quyền sử dụng đất trong giai đoạn
hiện nay.
- Đồng thời nắm vững những quy định của Luật Đất đai năm 2003,
Luật đất đai 2013 và những văn bản dưới luật về đất đai của trung ương và ở
địa phương trong công tác chuyển mục đích quyền sử dụng đất.
3.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
- Đưa ra các kiến nghị và đề xuất với các cấp có thẩm quyền đưa ra

cây giống, con giống và đất trồng hoa, cây cảnh.
* Đất phi ô g ghiệp
Theo Điều 10, Luật Đất đai 2013 [13], căn cứ vào mục đích sử dụng,
nhóm đất phi nông nghiệp bao gồm các loại đất sau đây:
a) Đất ở gồm đất ở tại nông thôn, đất ở tại đô thị;
b) Đất xây dựng trụ sở cơ quan;


5

c) Đất sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh;
d) Đất xây dựng công trình sự nghiệp gồm đất xây dựng trụ sở của tổ
chức sự nghiệp; đất xây dựng cơ sở văn hóa, xã hội, y tế, giáo dục và đào tạo, thể
dục thể thao, khoa học và công nghệ, ngoại giao và công trình sự nghiệp khác;
đ) Đất sản xuất, kinh doanh phi nông nghiệp gồm đất khu công nghiệp,
cụm công nghiệp, khu chế xuất; đất thương mại, dịch vụ; đất cơ sở sản xuất
phi nông nghiệp; đất sử dụng cho hoạt động khoáng sản; đất sản xuất vật liệu
xây dựng, làm đồ gốm;
e) Đất sử dụng vào mục đích công cộng gồm đất giao thông (gồm cảng
hàng không, sân bay, cảng đường thủy nội địa, cảng hàng hải, hệ thống đường
sắt, hệ thống đường bộ và công trình giao thông khác); thủy lợi; đất có di tích
lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh; đất sinh hoạt cộng đồng, khu vui chơi,
giải trí công cộng; đất công trình năng lượng; đất công trình bưu chính, viễn
thông; đất chợ; đất bãi thải, xử lý chất thải và đất công trình công cộng khác;
g) Đất cơ sở tôn giáo, tín ngưỡng;
h) Đất làm nghĩa trang, nghĩa địa, nhà tang lễ, nhà hỏa táng;
i) Đất sông, ngòi, kênh, rạch, suối và mặt nước chuyên dùng;
k) Đất phi nông nghiệp khác gồm đất làm nhà nghỉ, lán, trại cho người
lao động trong cơ sở sản xuất; đất xây dựng kho và nhà để chứa nông sản,
thuốc bảo vệ thực vật, phân bón, máy móc, công cụ phục vụ cho sản xuất

thị, khu công nghiệp,... Lịch sử đã chứng minh sản xuất nông nghiệp phải
được tiến hành trên đất tốt mới có hiệu quả. Tuy nhiên, để hình thành đất với
độ phì nhiêu cần thiết cho canh tác nông nghiệp phải trải qua hàng nghìn năm,
thậm chí hàng vạn năm. Vì vậy, mỗi khi sử dụng đất đang sản xuất nông
nghiệp cho các mục đích khác cần cân nhắc kỹ để không rơi vào tình trạng
chạy theo lợi ích trước mắt [2].
1.1.3. Tính tất yếu phải chuyển mục đích sử dụng từ đất nông nghiệp sang đất
phi nông nghiệp
Ngày nay, khoa học công nghệ phát triển nhanh như vũ bão. Công
nghiệp hóa - hiện đại hóa là con đường giúp các nước chậm phát triển rút


7

ngắn thời gian so với các nước phát triển, là nhân tố thay đổi căn bản phương
thức sản xuất, chuyển nền kinh tế từ sản xuất nông nghiệp sang phương thức
sản xuất mới.
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa phản ánh cơ cấu nền kinh tế, thúc đẩy
quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động từ nông nghiệp sang công nghiệp và
dịch vụ, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa. Công nghiệp hóa diễn ra đồng
thời với phát triển các vùng kinh tế trọng điểm, khu công nghiệp… Chuyển
đổi đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp làm thay đổi cơ cấu sử dụng
đất theo hướng thu hẹp dần diện tích đất nông nghiệp, mở rộng diện tích đất
phi nông nghiệp nhằm đáp ứng yêu cầu CNH, HĐH sử dụng đất phù hợp
điều kiện kinh tế, xã hội của vùng, địa phương góp phần phát triển mạnh nền
kinh tế, xã hội.
CNH, HĐH ở nước ta là quá trình cơ cấu lại nền kinh tế theo hướng
phát triển mạnh công nghiệp và dịch vụ. Để làm được công việc này, tất yếu
phải phân bổ lại các nguồn lực phát triển kinh tế. Như một quy luật tất yếu,
CNH, HĐH kéo theo quá trình chuyển đổi đất nông nghiệp sang đất phi nông

đối khá, giúp họ cải thiện điều kiện và nâng cao đời sống vật chất cũng như
tinh thần của bản thân và gia đình. Thực tế cho thấy các khu công nghiệp, nhà
máy sản xuất đi vào hoạt động thu hút một lượng lớn lao động vào làm việc
trong các xưởng sản xuất. Trước đây lao động trong nông nghiệp chiếm đến
70% - 80% tổng số lao động cả nước, lượng đất nông nghiệp có hạn, cảnh đất
chật người đông, thu nhập cả năm trông chờ vào 2 vụ lúa và phụ thuộc nhiều
vào thời tiết nên cuộc sống bấp bênh. Khi vào làm trong các nhà máy, xí
nghiệp thu nhập sẽ ổn định hơn. Họ sẽ được đào tạo trình độ cũng như tay
nghề, tiếp xúc với những phương thức sản xuất mới tiến tiến, mô hình chung
làm tăng trình độ dân trí cho người dân địa phương [15].
1.1.4. Chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệp
1.1.4.1. Khái niệm
Chuyển mục đích sử dụng đất là sự thay đổi về mục đích sử dụng của
đất. Chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp là phạm trù hẹp hơn, tuy


9

cũng chỉ sự thay đổi về mục đích sử dụng của đất, nhưng đó là mục đích của
đất nông nghiệp sang loại đất khác.
Chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp còn được hiểu theo góc
độ về mặt pháp lý, về kinh tế tổ chức… Về mặt pháp lý, chuyển đổi mục đích
sử dụng đất nông nghiệp là thay đổi mục đích sử dụng đất theo quy hoạch sử
dụng đất, được duyệt bằng quyết định hành chính. Về mặt kinh tế, đất được
sử dụng vào tất cả các hoạt động kinh tế và đời sống kinh tế xã hội [18].
1.1.4.2. Sự cần thiết phải chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệp
+ Yêu cầu phát triển của các ngành kinh tế, trong đó có cả ngành nông
nghiệp (giao thông, thủy lợi); các nhu cầu phát triển đô thị và văn hóa xã hội.
+ Do sự phát triển của ngành nông nghiệp đã cho phép đất nông nghiệp
sang các hoạt động phi nông nghiệp.

cơ sở để giải quyết mọi mối quan hệ đất đai và người sử dụng yên tâm thực
hiện các quyền của mình trên diện tích đất đó.
Nhà nước thu hồi đất nhằm thực hiện quyền định đoạt của Nhà nước đối
với đất đai để thực hiện quyền quyết định duy nhất của Nhà nước đối với đất
đai và đơn giản hóa các thủ tục hành chính trong quản lý đất đai [10].
1.1.4.4. Vai trò của chuyển mục đích sử dụng đất
Chuyển đổi mục đích sử dụng đất đóng vai trò trung tâm để phát triển
kinh tế, chính trị, thương mại, văn hóa của xã hội.
Chuyển đổi mục đích sử dụng đất có vai trò đặc biệt quan trọng trong
việc thúc đẩy nền kinh tế phát triển, tạo điều kiện thúc đẩy công nghiệp hóa
nhanh chóng [10].
1.1.4.5. Các đối tượng nhà nước cho phép chuyển mục đích sử dụng đất
Các đối tượng nhà nước cho phép chuyển mục đích sử dụng đất:
- Tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp
- Tổ chức kinh tế, tổ chức kinh tế - xã hội
- Tổ chức sự nghiệp công
- Hộ gia đình, cá nhân trong nước


11

Các đối tượng trên khi được giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử
dụng đất có đầy đủ các điều kiện về hồ sơ theo quy định thể hiện nhu cầu xin
giao đất, xin thuê đất, xin chuyển mục đích sử dụng đất của họ; phù hợp với
quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đai đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt sẽ
được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền giao đất, cho thuê đất hay chuyển mục
đích sử dụng đất [10].
1.1.4.6. Các hình thức chuyển mục đích sử dụng đất
Tại Điều 57, Luật Đất đai năm 2013 [13], đã chia việc chuyển mục đích
sử dụng làm 2 trường hợp sau:

quan Nhà nước có thẩm quyền, nhưng phải đăng ký với văn phòng của tổ
chức có thẩm quyền đăng ký quyền sử dụng đất (Văn phòng đăng ký đất đai)
hoặc Uỷ ban nhân dân cấp xã nơi có đất.
Quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất phụ thuộc vào mục đích sử dụng
nên sau khi chuyển mục đích sử dụng đất thì quyền và nghĩa vụ của người sử
dụng đất có thể bị thay đổi. Nguyên tắc chung là quyền và nghĩa vụ của người
sử dụng đất, chế độ sử dụng đất được áp dụng theo loại đất sau khi chuyển
mục đích sử dụng.
1.2. Cơ sở pháp

về chuyể mục ích sử dụ g ất

* Một số văn bản quy phạm pháp luật của Trung ương
- Luật Đất đai năm 2013;
- Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy
định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đất đai;
- Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy

định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;
- Nghị định số 45/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy

định về thu tiền sử dụng đất;
- Nghị định số 42/2012/NĐ-CP ngày 11/5/2012 của Chính phủ quy
định về quản lý và sử dụng đất trồng lúa;


13

- Thông tư số 37/2014/TT-BTNMT ngày 30/6/2014 của Bộ tài nguyên
và môi trường quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà