ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
--------------------

TRÌNH THỊ QUỲNH

`

SỬ DỤNG THÔNG TIN ĐỒ HỌA
TRÊN BÁO IN VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Báo chí học

HÀ NỘI, 2016


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
--------------------

TRÌNH THỊ QUỲNH

`

SỬ DỤNG THÔNG TIN ĐỒ HỌA
TRÊN BÁO IN VIỆT NAM

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Báo chí học
Mã sô: 60 32 01 01




MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN
LỜI CẢM ƠN
MỤC LỤC ........................................................................................................ 1
DANH MỤC HÌNH ẢNH ............................................................................... 5
DANH MỤC BẢNG ........................................................................................ 7
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 8
1. Lý do chọn đề tài ..................................................................................... 8
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề ....................................................................... 11
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu ........................................................... 14
3.1. Mục đích ............................................................................................ 14
3.2. Nhiệm vụ ............................................................................................ 14
4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu ............................................................... 15
4.1. Đối tượng nghiên cứu ........................................................................ 15
4.2. Phạm vi nghiên cứu ........................................................................... 15
5. Phương pháp nghiên cứu ......................................................................... 15
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài..................................................... 16
6.1. Ý nghĩa lý luận ................................................................................... 16
6.2. Ý nghĩa thực tiễn ................................................................................ 16
7. Kết cấu khóa luận ..................................................................................... 16
CHƢƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THÔNG TIN ĐỒ HỌA
TRONG TÁC PHẨM BÁO CHÍ TRÊN BÁO IN ...................................... 17
1.1. Một số khái niệm................................................................................... 17
1.1.1. Khái niệm thông tin......................................................................... 17
1.1.2. Khái niệm tin ................................................................................... 19
1.1.3. Khái niệm thông tin đồ họa ............................................................ 20
1.2. Lịch sử hình thành và phát triển thông tin đồ họa ................................ 24



2


2.2.3. Kích cỡ thông tin đồ hoạ nhỏ.......................................................... 74
2.2.4. Nội dung đóng khung trong một vài thể loại .................................. 75
2.2.5. Chất lượng in ấn chưa tốt ............................................................... 76
2.3. Xu hướng sử dụng thông tin đồ họa trên báo in Việt Nam .................. 76
2.3.1. Sử dụng kết hợp đa dạng loại hình ................................................. 76
2.3.2. Giảm bớt chữ viết............................................................................ 79
2.3.3. Chiếm diện tích lớn trên mặt báo ................................................... 82
2.4. Nhận xét về thông tin đồ họa trên báo in Việt Nam ............................. 84
2.4.1. Về định lượng .................................................................................. 84
2.4.2. Về kích thước .................................................................................. 85
2.4.3. Tính đa dạng của thông tin đồ họa ................................................. 85
2.5. Tiếp nhận của công chúng đối với thông tin đồ họa trên báo in .......... 86
2.5.1. Tiếp nhận về mặt hình thức............................................................. 86
2.5.2. Tiếp nhận về mặt nội dung.............................................................. 87
2.5.3. Khó khăn - thuận lợi đối với công chúng khi tiếp nhận thông tin
đồ họa........................................................................................................ 88
Tiểu kết chƣơng 2 .......................................................................................... 90
CHƢƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG THÔNG
TIN ĐỒ HỌA TRÊN BÁO IN VIỆT NAM ................................................ 91
3.1. Xu hướng sử dụng thông tin đồ họa ở một vài tờ báo quốc tế điển hình . 91
3.1.1. Kết hợp đa dạng loại hình .............................................................. 91
3.1.2. Chiếm diện tích lớn trên mặt báo ................................................... 92
3.1.3. Thay thế cho chữ viết ...................................................................... 94
3.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc sử dụng thông tin đồ họa trên báo in ở
Việt Nam ...................................................................................................... 94
3.2.1. Yếu tố chủ quan............................................................................... 94

Hình 1.10. Biểu đồ hình cột ............................................................................ 40
Hình 1.11. Đồ thị đường và điểm.................................................................... 41
Hình 1.12. Bảng số liệu ................................................................................... 42
Hình 1.13. Hình vẽ/minh họa (Pictograph) ..................................................... 43
Hình 1.14. Bản đồ định vị ............................................................................... 44
Hình 1.15. Tranh Ký họa................................................................................. 46
Hình 1.16. Thông tin đồ họa trên tờ Thế giới Tiếp thị.................................... 50
Hình 1.17. Hình ảnh thông tin đồ họa về bệnh sởi trong năm 2014 ............... 54
Hình 2.1. Sơ đồ thông xe hai nhánh C2 và B1, nút giao vành đai 2 đường cao
tốc TP.HCM – Long Thành – Đầu Giầy ......................................................... 69
Hình 2.2. Biểu đồ thăm dò ý kiến bạn đọc trên TTO...................................... 70
Hình 2.3.Hình ảnh biểu diễn lại bàn thua của tuyển Việt Nam ...................... 71
Hình 2.4. Biểu đồ lãi suất cho vay tiêu dùng từ năm 2005 - 2014 ................. 71
Hình 2.5. Sơ đồ 4 cây cầu mang tên Thủ Thiêm bắc qua sông Sài Gòn ........ 72
Hình 2.6. Thông tin đồ họa trong bài “Nợ công tăng nhanh, nợ xấu chậm xử
lý”, số 285 – tháng 10/2014 trên báo Tuổi Trẻ ............................................... 74

5


Hình 2.7. Thông tin đồ họa trong bài “Tình trạng ảm đạm thị trường dầu còn
kéo dài”, số 26 + 27, tháng 1/2015 trên Thời báo Kinh Tế Việt Nam............ 75
Hình 2.8. Thông tin đồ họa “TPP và ngành nông nghiệp" ............................. 78
Hình 2.9. Thông tin đồ họa “Sự chuyển dịch của giới nhà giàu” (trích nguồn:
Tiếp Thị Thế giới) ........................................................................................... 80
Hình 3.1. Thông tin đồ hoạ trên tờ báo quốc tế (trích nguồn: tờ corriere
dellasera) ......................................................................................................... 91
Hình 3.2. Thông tin đồ hoạc trên tờ báo quốc tế (trích nguồn: tờ corriere della
sera) ................................................................................................................. 92
Hình 3.3. Thông tin đồ hoạc trên tờ báo quốc tế (trích nguồn: tờ corriere della

tin đồ họa cũng là một trong những “công cụ” đó.
Trong một bài phỏng vấn, ông Eric Scherer - Giám đốc chiến lược kế
hoạch và hợp tác tại Agence France Presse (Pháp) đã khẳng định: "Báo chí trực
quan đang là một trong những xu hướng không chỉ của phương tiện truyền
thông truyền thống mà còn của các phương tiện truyền thông mới. Một bức ảnh
hoặc đồ họa tốt có thể đáng giá hơn 1.000 - 2.000, thậm chí 3.000 từ".
Thông tin đồ họa (tên tiếng Anh được gọi là Infographics hay
Information graphics) là hình thức đồ họa trực quan sử dụng hình ảnh để trình
bày thông tin, dữ liệu hoặc kiến thức tạo thành những thống kê chính xác và
rõ ràng giúp cho người đọc dễ hiểu. Thông tin đồ họa thường được bố trí khoa
học, đẹp mắt giúp người đọc dễ hiểu, thay vì bạn phải đọc và xem qua hàng
ngàn trang web, hay thiết kế, các thống kê phức tạp… thì chỉ cần xem một
thông tin đồ họa là có thể nắm đủ thông tin của chủ đề mà mình muốn xem.
Với những thế mạnh của thông tin đồ họa mà báo chí đã ứng dụng loại hình
này trong việc truyền tải thông tin trên các loại hình báo chí, đặc biệt phải kể

8


đến việc ứng dụng hình thức thông tin mới này trên báo in.
Báo in là một loại hình báo chí ra đời sớm nhất so với báo phát thanh,
báo truyền hình và báo mạng điện tử. Với lịch sử phát triển lâu đời, cùng hạn
chế chỉ thể hiện qua ngôn ngữ phi văn tự, chữ viết, hình ảnh buộc báo in phải
thay đổi về hình thức trình bày thông tin để hấp dẫn độc giả hơn.
Qua việc theo dõi các tờ báo in trong nước và một số tờ báo in ngoài
nước tôi thấy như sau:
Hiện nay, nhiều tờ báo in nổi tiếng thế giới có sử dụng rất nhiều thông
tin đồ họa. Tuy nhiên, đối với báo in trong nước, cụ thể là Lao động, Tuổi Trẻ
và Thời báo Kinh tế Việt Nam việc sử dụng thông tin đồ họa còn khá hạn chế,
ít ỏi về số lượng đồng thời chất lượng của thông tin đồ họa cũng chưa được

dễ nhớ hơn. Đối với các thông tin có liên quan đến số liệu, so sánh, các chỉ số
hay nghiên cứu khoa học… thì thông tin đồ họa càng thể hiện rõ tính năng
của mình.
Chính vì thế, nên chăng, các tờ báo in nên bổ sung và khai thác triệt để
hình thức thông tin này. Tuy nhiên, hiện nay thông tin đồ họa trên báo in chưa
thực sự thỏa mãn được nhu cầu tiếp nhận thông tin ngày càng cao của công
chúng, cũng như chưa khai thác hết được những thế mạnh vốn có của loại
hình ưu việt này. Bởi vậy chúng tôi nhận thấy tầm quan trọng của việc nâng
cao hiệu quả sử dụng thông tin đồ họa trên báo nên, nên lựa chọn và thực hiện
đề tài: “Sử dụng thông tin đồ họa trên báo in Việt Nam”, (kháo sát trên 3 tờ
Lao Động, Tuổi Trẻ và Thời báo Kinh tế Việt Nam từ 01/10/2014 đến
30/3/2014)” làm luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Báo chí học khóa K17, khoa
Báo chí và Truyền thông, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học
Quốc gia Hà Nội.

10


2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Nghiên cứu về báo chí, về báo in đã có rất nhiều đề tài, sách đề cập tới
nhiều. Nhưng với vấn đề nghiên cứu về thông tin đồ họa trên báo chí, đặc biệt
là trên báo in còn ít công trình nghiên cứu, chưa có tài liệu nào nghiên cứu
tổng thể hay khu biệt về hình thức thông tin này trên báo in. Trong quá trình
nghiên cứu, người viết đã tiếp cận được một số tác phẩm như sau:
Năm 1996, Nhà xuất bản Giáo dục cho mở đầu việc cung cấp kiến thức
về thiết kế, trình bày báo qua việc phát hành cuốn “Kỹ thuật chữ” của linh
mục Nguyễn Ngọc Sơn. Quyển sách này cung cấp nhiều kiến thức về chữ
viết, về đơn vị đo độ lớn của chữ viết và các khái niệm trình bày dàn trang.
Năm 2003, nhà xuất bản (NXB) Trẻ mua bản quyền và dịch hai cuốn sách về
Design & Layout của tác giả Roger C.Parker’s: Thiết kế, tạo mẫu và dàn trang

TS.Trần Bá Dung đã giải thích khái niệm về chương trình truyền hình, thông
tin đồ họa và những thuật ngữ liên quan đến thiết kế. Luận văn cung cấp lịch
sử hình thành và phát triển của thông tin đồ họa nói chung và thông tin đồ họa
trong lĩnh vực truyền hình nói riêng trên thế giới cũng như ở Việt Nam. Luận
văn chủ yếu tìm hiểu thực trạng sử dụng thông tin đồ họa của các chương
trình truyền hình trong và nhóm chương trình ngoài nước thông qua khảo sát
bản tin. Luận văn đưa ra một số ý kiến góp phần tăng thêm hiệu quả của việc
sử dụng thông tin đồ họa trong các chương trình truyền hình, tập trung vào
phương thức lựa chọn nội dung để trình bày đồ họa và cách lựa chọn các loại
hình đồ họa phù hợp cho từng thông tin, vấn đề đào tạo nhân lực trong đội
ngũ thiết kế báo chí nói chung và thông tin đồ họa nói riêng.
Hay đề tài luận văn “Đồ họa trong tác phẩm báo chí trên báo mạng
điện tử Việt Nam” (năm 2013) của tác giả Đào Thu Trang dưới sự hướng dẫn
của PGS.TS. Nguyễn Thị Trường Giang đã nêu ra một vài khái niệm liên
quan đến đồ họa, những ưu điểm và hạn chế của việc sử dụng đồ họa trên báo
mạng điện tử Việt Nam và từ đó đưa ra một vài gợi ý nhằm định hướng, đưa

12


giải pháp nâng cao chất lượng đồ họa trong tác phẩm báo chí. Các khóa
luận/luận văn này đã đề cập đến thông tin dưới dạng phi văn tự, trong đó có
thông tin đồ họa trên báo chí.
Ở Học viện Báo chí và Tuyên truyền Hà Nội, trong cuốn sách “Sự độc
đáo của thông tin đồ họa trong Báo chí - Những điểm nhìn từ thực tiễn”, NXB
Văn hóa - Thông tin (2000) của PGS.TS Hà Huy Phượng dường như là bước
khởi đầu của việc nghiên cứu về lý luận thiết kế và trình bày báo của cơ quan
này. Năm 2006, PGS.TS. Hà Huy Phượng cho ra đời quyển sách “Tổ chức nội
dung và thiết kế, trình bày báo in”. Quyển sách hướng dẫn rất tỉ mỉ về cách
trình bày báo như một nghề đặc biệt, trong đó hướng dẫn việc trình bày thiết kế

nói chung và báo in nói riêng, đánh giá thực trạng sử dụng thông tin đồ họa
trong các tác phẩm báo chí trên báo in Lao động, Tuổi trẻ và Thời báo Kinh tế
Việt Nam.
Bên cạnh đó chỉ ra được những ưu, nhược điểm và đóng góp giải pháp
giúp nâng cao hiệu quả việc khai thác, sử dụng thông tin đồ họa trên báo in và
vai trò của thông tin đồ họa đối với báo chí trong tương lai (đánh giá xu
hướng).
3.2. Nhiệm vụ
Để đạt được mục đích trên, Luận văn thực hiện những nhiệm vụ cụ thể sau:
- Nghiên cứu các tài liệu, sách tham khảo, các bài báo trên các tờ báo
in, các tài liệu trên internet… để hệ thống hóa các vấn đề lý luận về thông tin
đồ họa trên báo in ở Việt Nam hiện nay.
- Sưu tầm, thống kê, định lượng, định tính các yếu tố liên quan đến các
tác phẩm báo chí trên báo in có sử dụng thông tin đồ họa.
- Khảo sát thực trạng ứng dụng hình thức thông tin đồ họa này vào các tác
phẩm báo chí trên các tờ báo in trên thế giới và trong nước như Lao động, Tuổi
Trẻ và Thời báo Kinh tế Việt Nam. Bao gồm: Quá trính thực hiện, cách thức thể
hiện và hiệu quả của những sản phẩm báo chí ứng dụng thông tin đồ họa đó.

14


- Từ hiện trạng việc sử dụng thông tin đồ họa trên báo in nói chung, các
tờ báo lựa chọn khảo sát nói riêng, để đưa ra đánh giá về vai trò, hiệu quả sử
dụng và xu hướng thay đổi của thông tin đồ họa trên trang báo in Việt Nam.
Nội dung khảo sát cụ thể làm các nhiệm vụ sau đây: Tổng hợp, phân
tích các loại hình thông tin đồ họa theo tiêu chí; vị trí, đặc điểm và vai trò
thông tin đồ họa trên báo in, một số đề xuất giải pháp nhằm nâng cao chất
lượng của việc sử dụng thông tin đồ họa trên báo in của Việt Nam.
4. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu

6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài
6.1. Ý nghĩa lý luận
Đây có thể coi là một nguồn tài liệu tham khảo dành cho những thế hệ
sinh viên, học viên của các ngành khoa học xã hội nhân văn nói chung và
ngành báo chí truyền thông nói riêng, cũng như những ai có quan tâm đến
thông tin đồ họa.
6.2. Ý nghĩa thực tiễn
Hy vọng với những vấn đề được đúc rút ra từ luận văn, nó sẽ trở thành
nguồn tài liệu tham khảo có hệ thống cho các tòa soạn báo, đặc biệt với những
người thực hiện thông tin đồ họa trên báo in, tài liệu tham khảo cho sinh viên
được đào tạo về thiết kế và trình bày báo in…
7. Kết cấu khóa luận
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, hình minh
họa… luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Những vấn đề lý luận về thông tin đồ họa trong tác phẩm báo chí
trên báo in
Chương 2: Khảo sát các tác phẩm báo chí có sử dụng thông tin đồ họa trên
báo in Việt Nam
Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng thông tin đồ họa trên báo in
Việt Nam

16


CHƢƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THÔNG TIN ĐỒ HỌA
TRONG TÁC PHẨM BÁO CHÍ TRÊN BÁO IN
1.1. Một số khái niệm
1.1.1. Khái niệm thông tin
Trong quá trình phát triển của lịch sử lý luận, cho đến nay đã có rất
nhiều khái niệm về thông tin. Tuy nhiên trong khuôn khổ luận văn này, chúng

biển Đông...
Từ điển Bách Khoa (NXB Từ điển Bách Khoa Hà Nội, 2005), thông tin
được định nghĩa là một khái niệm khái quát về các điều hiểu biết, tri thức thu
được qua nghiên cứu, khảo sát hoặc trao đổi giữa các đối tượng với nhau.
"Thông tin là một loại hình hoạt động để chuyển đi các nội dung thông
báo. Hoạt động thông tin không chỉ có trong xã hội loài người. Ngay trong
thiên nhiên cũng có những hoạt động thông tin phức tạp, đa dạng của các
loài động vật khác nhau" – [21, tr22]
Như vậy, có thể hiểu và phân tích thông tin có nghĩa là truyền đi tin tức
có thông điệp ở trong đó. Thông tin có thể hiểu theo phân tích nghĩa của từ
Thông - nghĩa là có thông điệp, thông báo; còn Tin - nghĩa là tin tức. Khi cả 2
từ "thông" ghép với từ "tin" thành thông tin ở đây được hiểu theo hai nghĩa:
Thứ nhất, đó chính là nội dung thông tin; Thứ hai, đó là phương tiện thông
báo, báo tin. Trong lĩnh vực báo chí truyền thông thì nghĩa thứ hai phù hợp
hơn và mục đích sử dụng nhiều hơn cả.
Từ những quan niệm khác nhau trong nhiều cuốn sách, chúng ta đi đến
cách hiểu chung nhất như sau: Thông tin là tất cả những kiến thức, tri thức,
hiểu biết hay những tín hiệu, dấu hiệu mang ý nghĩa và giá trị nhất định đối
với đời sống xã hội, được truyền bá, loan báo hoặc trao đổi giữa con người
hay các tổ chức xã hội với nhau.

18


Thông tin còn là bản thân truyền tải những kiến thức, tri thức, hiểu biết
hay những tín hiệu, dấu hiệu đó trong phạm vi xã hội, cộng đồng, tổ chức hay
giữa các cá nhân với nhau. Đó là một quá trình diễn ra theo trình tự thời gian
với sự tham gia của bốn yếu tố cơ bản: (1) nguồn phát, (2) thông điệp (nội
dung thông tin), (3) kênh, tuyến (phương thức, hình thức truyền tải) và (4) đối
tượng tiếp nhận thông tin.

nhất định.”
Mặc dù có nhiều ý kiến, định nghĩa khác nhau về tin, nhưng đều toát
lên một số yếu tố tương đối thống nhất là: Tin là một thể loại thông dụng nhất
trong báo chí. Nó phản ánh nhanh những sự kiện thời sự có ý nghĩa trong đời
sống xã hội với ngôn ngữ cô đọng, ngắn gọn, trực tiếp và dễ hiểu.
- Ba đặc điểm của tin tức:
+Nhanh chóng, kịp thời
+ Ngắn gọn, cô đọng
+ Phản ánh cái mới
Ví dụ: Trước sự kiện ô nhiễm biển ở Hà Tĩnh, người đọc báo cần
những thông tin như: Cái gì? (biển ô nhiễm), Ở đâu? (bắt nguồn từ khu công
nghiệp Vũng Áng - Fomosa Hà Tĩnh), khi nào? (tháng 4/2016), ai? (ai gây ra
ô nhiễm, ô nhiễm ảnh hưởng trực tiếp đến những ai), tại sao? (do chất thải từ
nhà máy Fomosa), như thế nào? (nguồn ô nhiễm lan đến đâu? Mức độ ô
nhiễm như thế nào, chất gây ô nhiễm là gì?....)
Tin có ý nghĩa chính trị xã hội nhất định. Các quan niệm về tin cũng
như các thể loại báo chí khác chắc chắn sẽ còn tiếp tục bổ sung, đổi mới và
hoàn chỉnh thêm để phù hợp với sự phát triển nhanh chóng, sôi động của báo
chí hiện nay.
1.1.3. Khái niệm thông tin đồ họa
Theo từ điển Oxfort Advanced learner's xuất bản năm 1995 thì đồ họa

20


(Graphics) là tranh ảnh, hình vẽ được dùng chủ yếu với mục đích thương mại.
Cũng theo từ điển này, đồ họa nhằm cung cấp một hình ảnh rõ ràng, sống
động, đầy đủ các chi tiết và dễ tưởng tượng. Thuật ngữ Graphics có gốc là từ
Graph có nghĩa là thứ được viết hay được vẽ ra theo một cách nào đó. Từ này
có nghĩa là đồ thị, biểu đồ [47, tr.518]