GI O Ụ V
TRƢ NG

OT O

I HỌC C NG NGHỆ TP HCM
--------------------------------

NGUYỄN THỊ CẨM TÚ

NGHIÊN CỨU NHỮNG YẾU TỐ ẢNH HƢỞNG
ẾN HÀNH VI THAM NHŨNG KINH TẾ
TRONG CÁC CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ
NƢỚC KHU VỰC MIỀN NAM VIỆT NAM

LUẬN VĂN TH C SĨ
huyên ngành: Kế toán
Mã số ngành: 60340301
TP.HỒ HÍ MINH, Tháng 07 năm 2016


GIÁO Ụ VÀ
TRƢ NG

OT O

I HỌC C NG NGHỆ TP HCM
--------------------------------

NGUYỄN THỊ CẨM TÚ



STT

Họ v t n

Chứ

nh H i ồng
hủ t ch

1
2

Ph n biện 1

3

Ph n biện 2

4

Ủy viên

5

Ủy viên, Thƣ k

Xác nh n của hủ t ch Hội ồng ánh giá Lu n văn sau khi Lu n văn ã ƣợc
sửa chữa (nếu có).
Chủ tị h H i ồng ánh giá Luận văn

I- T n ề t i :
NGHIÊN CỨU NHỮNG YẾU TỐ ẢNH HƢỞNG

ẾN HÀNH VI THAM

NHŨNG KINH TẾ TRONG CÁC CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƢỚC KHU
VỰC MIỀN NAM VIỆT NAM
II- Nhiệm vụ v n i ung:
Thứ nhất, xác

nh các yếu tố nh hƣởng ến hành vi tham nhũng kinh tế trong

các cơ quan hành chính nhà nƣớc khu vực miền Nam Việt Nam.
Thứ hai, xây dựng và kiểm

nh mô hình các yếu tố nh hƣởng ến hành vi tham

nhũng kinh tế trong các cơ quan hành chính nhà nƣớc khu vực miền Nam Việt Nam.
Thứ ba, ề xuất các hàm ý và gi i pháp qu n tr nhằm giúp các nhà lãnh

o có

những chính sách hợp lý nhằm h n chế hành vi tham nhũng kinh tế trong các cơ quan
hành chính nhà nƣớc khu vực miền Nam Việt Nam.
III- Ng

gi o nhiệm vụ: 01/01/2016

IV- Ng


L I CẢM ƠN
Lu n văn ƣợc hoàn thành t i Trƣờng

ại họ Công nghệ TP HCM.

Trong quá trình làm lu n văn t i ã nh n ƣợc rất nhiều sự giúp ỡ ể hoàn tất lu n
văn. Trƣớc tiên t i xin gửi lời c m ơn chân thành th y TS. Ngu ễn Qu ết Thắng ã
t n tình hƣớng dẫn, truyền

t kiến thức, kinh nghiệm cho t i trong suốt quá trình

thực hiện lu n văn tốt nghiệp này.
Xin gửi lời c m ơn

ến qu

TP.HCM, những ngƣời ã truyền

Th y

Trƣờng

ại họ

Công nghệ

t kiến thức qu báu cho t i trong thời gian học

cao học vừa qua.
T i xin c m ơn lãnh

tố nh hƣởng ến hành vi tham nhũng kinh tế trong các cơ quan hành chính nhà
nƣớc khu vực miền Nam Việt Nam, (2)

ƣa ra những kiến ngh , ề xuất h n chế

hành vi tham nhũng kinh tế trong các cơ quan hành chính nhà nƣớc khu vực miền
Nam Việt Nam. Nghiên cứu ƣợc tiến hành qua hai giai o n là nghiên cứu
tính và nghiên cứu
Nghiên cứu

nh

nh lƣợng.
nh tính ƣợc tiến hành bằng cách phỏng vấn trực tiếp 20 áp

viên là những chuyên gia kinh tế ang c ng tác trong các cơ quan hành chính nhà
nƣớc khu vực miền Nam Việt, qua ó xác

nh ƣợc 4 yếu tố nh hƣởng ến hành vi

tham nhũng kinh tế trong các cơ quan hành chính nhà nƣớc khu vực miền Nam Việt
Nam (1)Động cơ tham nhũng, (2)Mức lợi tham nhũng, (3)Cơ hội tham nhũng, (4)
Khả năng hợp lý hóa hành vi tham nhũng.
Nghiên cứu

nh lƣợng ƣợc thực hiện th ng qua b ng câu hỏi kh o sát, sử

dụng phân tích hồi quy a biến th ng qua ph n mềm SPSS 16 với cỡ mẫu là 205
quan sát.
Qua ánh giá ộ tin c y ronbach‟s Alpha và phân tích yếu tố EFA tiến hành

trong các cơ quan hành chính nhà nƣớc khu vực miền Nam Việt Nam, nghiên cứu ã
cung cấp cho các nhà qu n l có một cái nhìn cụ thể hơn về hành vi tham nhũng
kinh tế trong các cơ quan hành chính nhà nƣớc khu vực miền Nam Việt Nam.
Nghiên cứu cũng còn một số h n chế nhƣ kích thƣớc mẫu chƣa thực sự lớn,
tính

i diện chƣa cao nên những ánh giá chủ quan của một nhóm ối tƣợng có thể

làm sai lệch kết qu nghiên cứu. ác h n chế này cũng là tiền ề cho những hƣớng
nghiên cứu tiếp theo.


v

ABSTRACT
The research is focused on two objectives, which are to identify the factors
affecting the economic corruption acts in the state administrative agencies in
Southern Vietnam, and to make recommendations and suggestions to restrict the
economic corruption acts in the state administrative agencies in Southern Vietnam.
The research has the qualitative and quantitative phases.
For qualitative phase, twenty respondents, also the economic experts working
in the state administrative agencies in Southern Vietnam, were directly interviewed
that helped identify four factors affecting the economic corruption acts in the state
administrative agencies in Southern Vietnam. These factors are motivation, benefit,
opportunity, and rationalization
Quantitative research is conducted through a questionnaire survey, using
multivariate regression analysis through SPSS 16 with a sample size of 205
observations.
Through evaluating Cronbach's Alpha reliability and analyzing factor EFA,
the research is conducted correlation analysis, multiple regression model which

L I CAM OAN ....................................................................................................... i
L I CẢM ƠN ............................................................................................................ii
TÓM TẮT .............................................................................................................. iiiii
ABSTRACT ............................................................................................................... v
MỤC LỤC ................................................................................................................vii
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT..................................................................................xii
DANH MỤC HÌNH ............................................................................................... xiii
DANH MỤC BẢNG ............................................................................................... xiv
CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN Ề TÀI NGHIÊN CỨU ........................................... 1
1.1. L do chọn ề tài .............................................................................................. …1
1.2. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu ........................................................................... 2
1.2.1. Mục tiêu nghiên cứu ..................................................................................... 2
1.2.2. âu hỏi nghiên cứu ....................................................................................... 2
1.3. ối tƣợng và ph m vi nghiên cứu ........................................................................ 3
1.3.1. ối tƣợng nghiên cứu ................................................................................... 3
1.3.2. Ph m vi nghiên cứu ...................................................................................... 3
1.4. Phƣơng pháp nghiên cứu ...................................................................................... 3
1.4.1. Nghiên cứu

nh tính .................................................................................... 3

1.4.2. Nghiên cứu

nh lƣợng ................................................................................. 4

1.5. Nội dung nghiên cứu ............................................................................................ 4
CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ M

HÌNH CỦA


2.2.2. ác nghiên cứu nƣớc ngoài ........................................................................ 16
2.3. So sánh sự khác biệt của nghiên cứu và nghiên cứu của các tác gi trƣớc ây . 21
2.4. M hình nghiên cứu và các gi thuyết ............................................................... 22
2.4.1. Yếu tố ộng cơ tham nhũng ........................................................................ 24
2.4.2. Yếu tố mức lợi ........................................................................................... 25
2.4.3. Yếu tố cơ hội ............................................................................................... 26
2.4.4. Yếu tố hợp l hóa hành vi tham nhũng ....................................................... 27
TÓM TẮT HƢƠNG 2 ............................................................................................ 29
CHƢƠNG 3: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU………………………………...30
3.1. Thiết kế nghiên cứu ............................................................................................ 30
3.1.1. Phƣơng pháp nghiên cứu ........................................................................... 30
3.1.1.1. Nghiên cứu

nh tính ........................................................................... 30

3.1.1.2. Nghiên cứu

nh lƣợng ........................................................................ 30

3.1.2. Quy trình nghiên cứu .................................................................................. 32


ix

3.1.3. Phƣơng pháp chọn mẫu nghiên cứu............................................................ 33
3.1.4. Thiết kế b ng câu hỏi .................................................................................. 33
3.2. Xây dựng thang o cho các biến nh hƣởng ến HVTN ................................... 33
3.2.1. Thang o về yếu tố ộng cơ........................................................................ 33
3.2.2. Thang o về mức lợi tham nhũng ............................................................... 34
3.2.3. Thang o về yếu tố cơ hội tham nhũng ...................................................... 36

4.1.2.

ánh giá thực tr ng tham nhũng kinh tế trong các cơ quan hành chính nhà

nƣớc khu vực miền nam Việt Nam qua các năm ...................................................... 52
4.1.2.1. hỉ số
4.2.1.2.

m nh n Tham nhũng của Việt Nam ..................................... 49

hỉ số Hiệu qu qu n tr và hành chính c ng cấp tỉnh ở Việt Nam

(PAPI)........................................................................................................................ 52


x

4.2.1.3. Thực tiễn c ng tác iều tra các vụ án tham nhũng kinh tế khu vực miền
Nam Việt Nam .......................................................................................................... 55
4.2.1.4. Thực tiễn xét xử các tội ph m về tham nhũng kinh tế ........................ 56
4.2. Kết qu nghiên cứu m hình .............................................................................. 58
4.2.1. Kiểm

nh ộ tin c y của thang o ............................................................. 58

4.2.2. Phân tích nhân tố khám phá Exploratory Factor Analysis (EFA) .............. 61
4.2.3. Phân tích hồi quy tuyến tính bội ................................................................. 65
4.2.3.1. Phân tích hệ số tƣơng quan ................................................................. 65
4.2.3.2 Phân tích m hình hồi quy bội.............................................................. 66
4.2.3.3. Kiểm


nh sự khác biệt theo nhóm tuổi .............................................. 78

TÓM TẮT HƢƠNG 4 ............................................................................................ 79
CHƢƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ Ề XUẤT ............................................................. 81
5.1. Kết lu n .............................................................................................................. 81
5.2. Kiến ngh ............................................................................................................ 82
5.3. Một số biện pháp ối phó với tham nhũng ........................................................ 84
5.3.1.Gi m lợi của tham nhũng ............................................................................. 84
5.3.2. Kh năng hợp l hóa hành vi tham nhũng .................................................. 86
5.3.3. Gi m cơ hội tham nhũng ........................................................................... 88
5.3.4. Gi m ộng lực tham nhũng ........................................................................ 90
5.4. H n chế của ề tài nghiên cứu ........................................................................... 92


xi

TÓM TẮT HƢƠNG 5 ............................................................................................ 92
TÀI LIỆU THAM KHẢO ...................................................................................... 93


xii

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
ANOVA

: Analysis of variance (Phân tích phƣơng sai)

CHTN


SPSS

: Statistical Package for the Social Sciences (Ph n mềm SPSS

hỗ trợ xử l và phân tích dữ liệu sơ cấp).
TPTN

: Tội ph m tham nhũng

TPTNKT

: Tội ph m tham nhũng kinh tế

VIF

: Variance inflation factor (Hệ số phóng

i phƣơng sai)


xiii

DANH MỤC HÌNH
Hình 2.1. Mô hình tam giác gian l n (Donald, R. Cressey (1987)) ......................... 18
Hình 2.2. M hình hình vu ng tham nhũng ............................................................. 23
Hình 3.1. Quy trình nghiên cứu các nhân tố nh hƣởng ến hành vi tham nhũng
trong các cơ quan hành chính nhà nuớc khu vực miền nam Việt Nam ................... 32
Hình 4.1. iểu ồ cơ cấu ph m tội tham nhũng kinh tế năm 2015.......................... 52
Hình 4.2. iểu ồ iểm trung bình sáu chỉ số nội dung PAPI qua 2 năm (2014-2015)
.................................................................................................................................. 53

ng 4.5: Kết qu phân tích nhân tố khám phá EFA các biến ộc l p .................... 61
ng 4.6. Kết qu phân tích nhân tố khám phá biến phụ thuộc hành vi tham nhũng
.. ................................................................................................................................ 64
ng 4.7: Ma tr n hệ số tƣơng quan ........................................................................ 65
ng 4.8: ác th ng số thống kê từng biến ộc l p ................................................ 66
ng 4.9:

ng tổng hợp kết qu kiểm

nh gi thuyết H1, H2, H3, H4 .................. 67

ng 4.10: hỉ tiêu ánh giá sự phù hợp của m hình ............................................ 68
ng 4.11: Kiểm

nh ộ phù hợp của m hình nghiên cứu ................................... 69


xv

ng 4.12: Kết qu phân tích ANOVA sự khác biệt về tr trung bình giữa v trí nhân
viên và v trí qu n l

ối với hành vi tham nhũng ........ .......................................... 74

ng 4.13: Kết qu phân tích ANOVA sự khác biệt về tr trung bình giữa số năm
công tác dƣới 15 năm và số năm c ng tác từ 15 năm trở lên ối với hành vi tham
nhũng ........................................................................................................................ 75
ng 4.14: Kết qu phân tích ANOVA sự khác biệt về tr trung bình giữa tội ph m
tham nhũng nam và tội ph m tham nhũng nữ ối với hành vi tham nhũng ............ 76
ng 4.15: Kết qu kiểm

m nh n Tham nhũng ( PI) 2015, xếp h ng 168 quốc gia và vùng

lãnh thổ dựa trên c m nh n của các doanh nhân và chuyên gia trong nƣớc về tham
nhũng trong khu vực c ng. Theo ó, Việt Nam vẫn giữ nguyên mức 31/100 iểm,
ứng thứ 112/168, tăng 7 b c so với năm 2014 và tăng 4 b c so với năm 2013.
Trƣớc thực tế Việt Nam kh ng có c i thiện về iểm số PI trong ba năm liên tiếp và
tiếp tục nằm trong nhóm các nƣớc mà tham nhũng trong khu vực c ng ƣợc cho là
nghiêm trọng buộc chúng ta ph i suy ngh l i về vấn ề phòng chống, tham nhũng
một cách nghiêm túc và triệt ể (Toward Transparency, 2015). Rõ ràng, ể chống
tham nhũng một cách hiệu qu , chúng ta c n có phƣơng pháp tiếp c n mới, cách
nhìn mới, kh ng những khách quan hơn mà còn ph i toàn diện hơn.
Mặc dù trên thế giới và ở Việt Nam ã có nhiều tác gi nghiên cứu về vấn ề
tham nhũng với những quan iểm, phân tích, ánh giá khác nhau, tuy nhiên h u hết
chỉ t p trung vào những biểu hiện bề ngoài của nó, những kiến ngh hoặc biện pháp
chống tham nhũng vì thế chẳng mấy hiệu qu ngoài việc ít nhiều làm yên lòng dân
chúng. Trên thực tế, việc gi i quyết tệ n n tham nhũng vẫn hoàn toàn bế tắc. Tham
nhũng kh ng hề gi m bớt mà trái l i, dƣờng nhƣ còn tr m trọng hơn, và ngƣời hăng
hái chống tham nhũng nhiều khi còn ph i gánh ch u những h u qu kh n lƣờng. T i
Việt Nam, ặc biệt là khu vực miền Nam tình hình tham nhũng diễn ra hết sức phức
t p trên nhiều l nh vực với nhiều mức ộ, nổi lên trong số ó là vấn ề tham nhũng
kinh tế trong hệ thống hành chính nhà nƣớc. Tham nhũng kinh tế ngày càng tr m
trọng, trở nên phổ biến trong tất c các l nh vực từ c ng an ến h i quan, từ tài
nguyên m i trƣờng ến xây dựng, thuế, ngân hàng, y tế, giáo dục cho ến c thanh
tra, kiểm sát, tòa án… với quy m các vụ án ngày càng lớn, diễn biến phức t p, thủ
o n ngày càng tinh vi. ối tƣợng tham nhũng ph n lớn là những ngƣời có chức vụ,


2

quyền h n trong các cơ quan của

ề xuất các gi i pháp ể h n chế tình tr ng tham nhũng kinh tế trong các cơ

quan hành chính nhà nƣớc khu vực miền Nam Việt Nam, cụ thể:
- Xác

nh các yếu tố nh hƣởng ến hành vi tham nhũng kinh tế trong các cơ

quan hành chính nhà nƣớc khu vực miền Nam Việt Nam.
- Khái quát thực tr ng, xây dựng và kiểm

nh m hình các yếu tố nh hƣởng

ến hành vi tham nhũng kinh tế trong các cơ quan hành chính nhà nƣớc khu vực
miền Nam Việt Nam.
-

ề xuất các hàm

và gi i pháp ể h n chế tình tr ng tham nhũng kinh tế

trong các cơ quan hành chính nhà nƣớc khu vực miền Nam Việt Nam.
1 2 2 Câu hỏi nghi n ứu
- Những yếu tố chủ yếu nào nh hƣởng ến hành vi tham nhũng kinh tế trong
các cơ quan hành chính nhà nƣớc khu vực miền Nam Việt Nam?


3

- Nếu các yếu tố ộng cơ, mức lợi, cơ hội, kh năng hợp l hóa hành vi tham
nhũng có nh hƣởng ến hành vi tham nhũng kinh tế thì mức ộ tác ộng của nó

Phỏng vấn các chuyên gia kinh tế ang c ng tác trong các cơ quan hành chính
nhà nƣớc khu vực miền Nam Việt nhằm xác

nh các yếu tố nh hƣởng ến hành vi

tham nhũng kinh tế trong các cơ quan hành chính nhà nƣớc khu vực miền Nam Việt
Nam. Nghiên cứu sơ bộ ƣợc thực hiện bằng phƣơng pháp
các nhân tố nh hƣởng và ồng thời thẩm

nh tính nhằm khám phá

nh l i các câu hỏi trong b ng câu hỏi


4

phỏng vấn th ng qua quá trình phỏng vấn thử. Mục ích của nghiên cứu này dùng
ể iều chỉnh và bổ sung thang o yếu tố nh hƣởng HVTN.
1.4.2. Nghi n ứu ịnh lƣợng
Nghiên cứu chính thức là nghiên cứu

nh lƣợng với kỹ thu t thu th p dữ liệu

là phỏng vấn qua b ng câu hỏi óng dựa trên quan iểm,

kiến ánh giá của tội

ph m tham nhũng ã từng c ng tác trong các cơ quan hành chính nhà nƣớc khu vực
miền Nam Việt Nam. Toàn bộ dữ liệu hồi áp sẽ ƣợc xử l với sự hỗ trợ của ph n
mềm SPSS 16.0.


nh m hình và o lƣờng các khái niệm nghiên

cứu, phân tích ánh giá các kết qu thu ƣợc
Chƣơng 5: Kết lu n và gi i pháp: Gợi

một số ề xuất ể h n chế hành vi

tham nhũng kinh tế trong các cơ quan hành chính nhà nƣớc khu vực miền Nam Việt


5

Nam. ồng thời nêu lên những h n chế của ề tài và ề xuất hƣớng nghiên cứu tiếp
theo.


6

CHƢƠNG 2:
CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH CỦA Ề TÀI NGHIÊN CỨU
2 1 Cá khái niệm
2 1 1 Th m nhũng v phân loại th m nhũng
2.1.1.1. Tham nhũng
Theo ngh a rộng, tham nhũng ƣợc hiểu là hành vi của bất kỳ ngƣời nào có
chức vụ, quyền h n hoặc ƣợc giao nhiệm vụ, quyền h n và lợi dụng chức vụ, quyền
h n, hoặc nhiệm vụ ƣợc giao ể vụ lợi. Theo Từ iển Tiếng Việt (2004), tham
nhũng là lợi dụng quyền hành ể nhũng nhiễu nhân dân lấy của. Tài liệu hƣớng dẫn
của Liên hợp quốc về cuộc ấu tranh quốc tế chống tham nhũng (1969)


(4). Ngƣời ƣợc giao nhiệm vụ, c ng vụ có quyền h n trong khi thực hiện
nghiệp vụ, c ng vụ ó.
Mặc dù còn nhiều quan niệm khác nhau về tham những nhƣng nhìn chung có
thể hiểu một cách cơ b n về tham nhũng ó là hành vi sử dụng quyền lực của tổ