HIỂU ĐỊNH HƯỚNG ĐỂ THỰC HIỆN TỐT ĐỊNH
HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA TRONG THỜI KỲ QUÁ
ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI
Định hướng xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ quá độ lên chủ
nghĩa xã hội là một khái niệm được sử dụng nhiều trong lĩnh
vực chính trị - xã hội. Định hướng là cái đích chúng ta hướng
tới, là mục tiêu phấn đấu của chúng ta và là ngọn cờ chiến đấu
vì thắng lợi của sự nghiệp xây dựng đất nước Việt Nam từng
bước quá độ lên chủ nghĩa xã hội, định hướng cho mọi hoạt
động của Đảng, Nhà nước, của cả hệ thống chính trị và nhân
dân ta trong những thập kỷ tới. Hiểu định hướng để giữ vững
định hướng xã hội chủ nghĩa có ý nghĩa đặc biệt quan trọng
trong nghiên cứu khoa học chính trị, truyền bá chủ nghĩa Mác –
Lênin, góp phần thực hiện thắng lợi Cương lĩnh xây dựng đất
nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.
1. Khái niệm định hướng xã hội chủ nghĩa.
Định hướng là một khái niệm chỉ mục tiêu, phương hướng,
con đường, biện pháp thực hiện mà chúng ta hướng tới. Bản
thân khái niệm định hướng bao gồm cả những đề phòng bất
trắc, van an toàn cho quá trình đi đến đích, tiến lên của chủ thể.
Nguồn gốc của thuật ngữ định hướng xã hội chủ nghĩa xuất
hiện vào những năm 60-70 của thế kỷ XX, trên các sách báo

1


của các nước theo chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông
âu, nhưng chưa được sử dụng đầy đủ như bây giờ, nó được
nhắc đến và chỉ ra với tính cách là sự đối lập với chủ nghĩa tư
bản, chỉ ra con đường “không tư bản”.
Xét về nghĩa, thì định hướng xã hội chủ nghĩa là mục tiêu,

điều khiển của chủ thể sao cho xã hội đạt được những giá trị đã
định.
Định hướng xã hội chủ nghĩa được khái niệm: là việc chủ
thể xã hội xác định mục tiêu, phương hướng, các giải pháp cơ
bản để phát triển các giá trị, các nhân tố xã hội chủ nghĩa
trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội phù hợp với xu thế
khách quan của lịch sử đất nước và thời đại, đấu tranh ngăn
chặn, loại trừ những biểu hiện chệch hướng xã hội chủ nghĩa,
nhằm xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội.
Chủ thể xã hội định hướng xã hội chủ nghĩa là hệ thống
chính trị và toàn dân, trong đó vai trò lãnh đạo của Đảng, hiệu
lực quản lý của nhà nước xã hội chủ nghĩa và tính tích cực,
sáng tạo của nhân dân có ý nghĩa quyết định. Trên cơ sở nắm
vững các nguyên lý chủ nghĩa Mác- Lênin. đứng vững trên lập
trường cách mạng của giai cấp công nhân, lợi ích của nhân dân

3


lao động, đồng thời xuất phát từ điều kiện hoàn cảnh cụ thể của
đất nước, Đảng cộng sản cùng với toàn bộ hệ thống chính trị và
nhân dân kiên định mục tiêu xã hội chủ nghĩa, tìm tòi các
phương thức, các điều kiện xây dựng chủ nghĩa xã hội, đưa các
giá trị, các nhân tố xã hội chủ nghĩa trở thành hiện thực sinh
động trong các lĩnh vực cơ bản của đời sống xã hội. Định
hướng xã hội chủ nghĩa là nhận thức và hoạt động của chủ thể
phù hợp với xu thế khách quan của sự phát triển xã hội. Đây là
quá trình kết hợp giữa xây và chống, vừa xác lập, hiện thực hoá
các giá trị của chủ nghĩa xã hội, vừa đấu tranh với những
khuynh hướng phủ nhận, chống lại hoặc đi ngược con đường

sống xã hội trong những điều kiện, nội dung và hình thức mới.
Thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội còn tồn tại cơ cấu xã hội giai cấp đa dạng và phức tạp, với các giai cấp và tầng lớp xã hội
khác nhau, những giai cấp, những bộ phận mà lợi ích có điểm
tương đồng, đồng thời cũng có sự khác biệt. Cùng với quá trình
cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới, các giai cấp và tầng lớp
xã hội trong thời kỳ quá độ cũng có sự vận động, biến đổi theo
hướng xích lại gần nhau, hình thành cơ cấu xã hội - giai cấp xã
hội chủ nghĩa. Đời sống văn hoá, tư tưởng của xã hội trong thời

5


kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội cũng có những đặc điểm khá
phức tạp, đó là sự cùng tồn tại, tác động và thâm nhập lẫn nhau
của hệ tư tưởng vô sản, tàn dư tư tưởng phong kiến, ảnh hưởng
tư tưởng tư sản và tâm lý, tập quán của người sản xuất nhỏ... Xã
hội còn tình trạng khác biệt khá rõ giữa thành thị và nông thôn,
giữa đồng bằng và miền núi, giữa lao động trí óc và lao động
chân tay... đặc biệt là tính chất gay go quyết liệt của cuộc đấu
tranh giai cấp, đấu tranh dân tộc, đấu tranh giữa con đường tiến
lên chủ nghĩa xã hội và con đường tư bản chủ nghĩa. Các thế
lực đế quốc phản động bên ngoài luôn tìm cách móc nối với các
thế lực phản cách mạng bên trong chống phá công cuộc cải tạo
và xây dựng chủ nghĩa xã hội. Những đa dạng, phức tạp đó thì
đòi hỏi phải có định hướng xã hội chủ nghĩa là hết sức cần
thiết, là tất yếu khách quan, không thể thiếu.
Định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta xuất phát từ những
tác động tiêu cực do sự thoái trào của chủ nghĩa xã hội hiện
thực, sự suy giảm niềm tin về chủ nghĩa xã hội của một bộ phận
nhân dân. Trước sự sụp đổ của mô hình hiện thực là chủ nghĩa

điểm, đường lối và vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt

7


Nam đối với xã hội; là việc xây dựng, hoàn thiện và nâng cao
chất lượng, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị xã hội
chủ nghĩa; ở việc đấu tranh ngăn chặn, loại trừ những ảnh
hưởng của tư tưởng tư sản, các quan điểm cơ hội, xét lại, tàn dư
tư tưởng phong kiến; ở việc tạo ra một phong trào chính trị sâu
rộng của toàn dân hướng tới xây dựng chế độ xã hội chủ nghĩa:
dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh.
Trên lĩnh vực kinh tế là xây dựng nền kinh tế xã hội chủ nghĩa
phát triển toàn diện dựa trên nền tảng công nghiệp hóa, hiện đại
hóa; phát triển khoa học công nghệ hiện đại, xây dựng cơ cấu
kinh tế cân đối, hợp lý, phát triển nguồn nhân lực chất lượng
cao; xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng
xã hội chủ nghĩa, từng bước xây dựng và hoàn thiện quan hệ
sản xuất dựa trên chế độ công hữu về tư liệu sản xuất chủ yếu,
trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo; phát huy vai trò
quản lý sản xuất, kinh doanh của người lao động, thực hiện
phân phối theo lao động là chủ yếu; mở rộng quan hệ quốc tế,
giữ vững tính độc lập, tự chủ của nền kinh tế trong xu thế toàn
cầu hoá và hội nhập quốc tế. Trên lĩnh vực xã hội bao gồm: xây
dựng một cơ cấu xã hội phù hợp với cơ cấu kinh tế, cơ cấu
thành phần kinh tế, trong đó cơ cấu xã hội - giai cấp giữ vị trí
trung tâm mà nòng cốt là liên minh giai cấp giữa giai cấp công
nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức; giải quyết hài

8

cộng đồng Việt Nam bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng và giúp
nhau cùng phát triển; Có Nhà nước pháp quyền xã hội chủ
nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân do Đảng Cộng
sản lãnh đạo; Có quan hệ hữu nghị và hợp tác với các nước trên
thế giới. Và 8 phương hướng Một là, đẩy mạnh công nghiệp
hoá, hiện đại hoá đất nước gắn với phát triển kinh tế tri thức,
bảo vệ tài nguyên, môi trường. Hai là, phát triển nền kinh tế thị
trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Ba là, xây dựng nền văn
hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; xây dựng con người,
nâng cao đời sống nhân dân, thực hiện tiến bộ và công bằng xã
hội. Bốn là, bảo đảm vững chắc quốc phòng và an ninh quốc
gia, trật tự, an toàn xã hội. Năm là, thực hiện đường lối đối
ngoại độc lập, tự chủ, hoà bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển;
chủ động và tích cực hội nhập quốc tế. Sáu là, xây dựng nền
dân chủ xã hội chủ nghĩa, thực hiện đại đoàn kết toàn dân tộc,
tăng cường và mở rộng mặt trận dân tộc thống nhất. Bảy là, xây
dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do
nhân dân, vì nhân dân. Tám là, xây dựng Đảng trong sạch,
vững mạnh. Đồng thời giải quyết tốt các mối quan hệ lớn: quan
hệ giữa đổi mới, ổn định và phát triển; giữa đổi mới kinh tế và
đổi mới chính trị; giữa kinh tế thị trường và định hướng xã hội
chủ nghĩa; giữa phát triển lực lượng sản xuất và xây dựng, hoàn

10


thiện từng bước quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa; giữa tăng
trưởng kinh tế và phát triển văn hoá, thực hiện tiến bộ và công
bằng xã hội; giữa xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc
xã hội chủ nghĩa; giữa độc lập, tự chủ và hội nhập quốc tế; giữa

phục vụ cho sự nghiệp xây dựng xã hội chủ nghĩa. Đường lối
của chúng ta chỉ có thể đúng khi chúng ta xuất phát từ mảnh đất
hiện thực, từ thực tiễn của đất nước.
Phải từng bước làm cho các giá trị của chủ nghĩa xã hội có
được trên thực tế. Định hướng của chúng ta là nhằm làm cho
các giá trị đã xác định có được trên thực tế, những giá trị có
được sẽ làm tăng niềm tin vào định hướng, lý tưởng, con đường
chúng ta đã chọn. Nếu xây dựng chủ nghĩa xã hội rồi mà dân
vẫn đói, vẫn khổ thì lý tưởng mà chúng ta định hướng không có
giá trị. Tuy nhiên, để đạt được các giá trị của chủ nghĩa xã hội
không thể thực hiện một sớm, một chiều mà có ngay được mà
đòi hỏi sự phát huy nỗ lực, phấn đấu không ngừng của nhân tố
chủ quan từng bước đạt được các mục tiêu đã xác định.
Phải thận trọng trong mọi chủ trương, đường lối, cảnh giác
với các thế lực thù địch, đề phòng bất trắc có thể xảy ra. Sự
nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội không dễ dàng, mọi sai lầm

12


về chủ trương, đường lối, sai lầm do mắc mưu kẻ thù đều dẫn
tới những hậu quả khó lường. Do vậy, chúng ta phải hết sức
thận trọng, thận trọng trong mọi vấn đề sinh tồn của chủ nghĩa
xã hội. Trong giai đoạn hiện nay, phải xây dựng công cụ bạo
lực vũ trang của Đảng, bảo đảm cho Quân Đội và Công an đủ
sức hoàn thành mọi nhiêm vụ, không để bị động, bất ngờ.
KẾT LUẬN
Định hướng xã hội chủ nghĩa là điều kiện cần và đủ
trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, bản thân nó bao
hàm cả những mục tiêu, phương hướng, con đường, biện