B GIO DC V O TO
TRNG I HC S PHM H NI

NGUYN TH THU HNG

NGHIÊN CứU ĐáNH GIá TíNH Dễ TổN THƯƠNG
DO BIếN ĐổI KHí HậU CủA Hệ SINH THáI RừNG NGậP MặN
TạI ĐồNG RUI, TIÊN YÊN, QUảNG NINH
Chuyờn ngnh: Sinh thỏi hc

Mó s: 60 42 01 20

LUN VN THC S KHOA HC SINH HC

Ngi hng dn khoa hc: PGS.TS Mai S Tun

H NI 2015
MC LC
H NI 2015...............................................................................................1


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT...............................................................4
1. Lý do chọn đề tài...............................................................................................................1
2. Tổng quan các vấn đề nghiên cứu......................................................................................3
2.1.1. Khái niệm tính dễ bị tổn thương......................................................................................................3
2.1.2. Nguyên nhân gây tổn thương RNM.................................................................................................7
2.1.3. Phương pháp đánh giá tính dễ bị tổn thương do biến đổi khí hậu đối với RNM...........................11
2.2. Đặc điểm khu vực nghiên cứu..........................................................................................................19
2.2.1. Điều kiện tự nhiên.........................................................................................................................19
2.2.1.2. Khí hậu........................................................................................................................................19
2.2.1.3. Địa hình.......................................................................................................................................20

MẶN...............................................................................................................49
3.1. Đánh giá thuận lợi và khó khăn trong việc quản lý, bảo vệ , phát triển RNM..................49
3.1.1. Thuận lợi........................................................................................................................................49
3.1.2. Khó khăn........................................................................................................................................49

3.2. Sự tham gia của cộng đồng..........................................................................................50


3.2.1 Nhận thức của cộng đồng vai trò của RNM....................................................................................50
3.2.2. Khả năng quản lý của cộng đồng...................................................................................................52
3.2.2.1. Công tác khôi phục diện tích rừng đã mất..................................................................................52
3.2.2.2. Công tác bảo vệ diện tích rừng đang có.....................................................................................53
3.2.2.3. Công tác tuyên truyền, nâng cao ý thức người dân địa phương................................................54
3.3. Sự tham gia của các bên liên quan...................................................................................................55
3.3.1. Các chính sách về bảo vệ RNM ở Đồng Rui...................................................................................55
3.3.2. Các tổ chức cộng đồng có trách nhiệm liên quan tới RNM...........................................................56

CHƯƠNG 4...................................................................................................56
ĐÁNH GIÁ TỔNG HỢP TÍNH DỄ BỊ TỔN THƯƠNG DO...................56
BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐỐI VỚI RỪNG NGẬP MẶN..............................56
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ......................................................................58
1. Kết luận.......................................................................................................................... 58
2. Kiến nghị........................................................................................................................ 59

DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ...................................................59
TÀI LIỆU THAM KHẢO...........................................................................71
- Nội dung 4: Chuyển quy chế hoạt động của BQL rừng cộng đồng của bốn thôn gồm 8 điều mục 3.3.1.
Các chính sách về bảo vệ RNM ở Đồng Rui (trang 55) xuống phụ lục 4...................................................77



NTTS

Nuôi trồng thủy sản

UBND

Ủy ban nhân dân


DANH MỤC BẢNG
HÀ NỘI – 2015...............................................................................................1
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT...............................................................4
1. Lý do chọn đề tài...............................................................................................................1
2. Tổng quan các vấn đề nghiên cứu......................................................................................3
2.1.1. Khái niệm tính dễ bị tổn thương......................................................................................................3
2.1.2. Nguyên nhân gây tổn thương RNM.................................................................................................7
2.1.3. Phương pháp đánh giá tính dễ bị tổn thương do biến đổi khí hậu đối với RNM...........................11
2.2. Đặc điểm khu vực nghiên cứu..........................................................................................................19
2.2.1. Điều kiện tự nhiên.........................................................................................................................19
2.2.1.2. Khí hậu........................................................................................................................................19
2.2.1.3. Địa hình.......................................................................................................................................20
2.2.1.4. Thủy văn......................................................................................................................................20
2.2.1.5. Hải văn........................................................................................................................................21
2.2.2. Đặc điểm dân cư xã hội..................................................................................................................23

3. Mục đích nghiên cứu của luận văn, đối tượng, phạm vi nghiên cứu.................................23
3.1. Mục đích...........................................................................................................................................23
3.2. Đối tượng..........................................................................................................................................23
3.3. Phạm vi..............................................................................................................................................23
3.4. Nội dung............................................................................................................................................23

3.2.2. Khả năng quản lý của cộng đồng...................................................................................................52
3.2.2.1. Công tác khôi phục diện tích rừng đã mất..................................................................................52
3.2.2.2. Công tác bảo vệ diện tích rừng đang có.....................................................................................53
3.2.2.3. Công tác tuyên truyền, nâng cao ý thức người dân địa phương................................................54
3.3. Sự tham gia của các bên liên quan...................................................................................................55
3.3.1. Các chính sách về bảo vệ RNM ở Đồng Rui...................................................................................55
3.3.2. Các tổ chức cộng đồng có trách nhiệm liên quan tới RNM...........................................................56

CHƯƠNG 4...................................................................................................56
ĐÁNH GIÁ TỔNG HỢP TÍNH DỄ BỊ TỔN THƯƠNG DO...................56
BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐỐI VỚI RỪNG NGẬP MẶN..............................56
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ......................................................................58
1. Kết luận.......................................................................................................................... 58
2. Kiến nghị........................................................................................................................ 59

DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ...................................................59
TÀI LIỆU THAM KHẢO...........................................................................71
- Nội dung 4: Chuyển quy chế hoạt động của BQL rừng cộng đồng của bốn thôn gồm 8 điều mục 3.3.1.
Các chính sách về bảo vệ RNM ở Đồng Rui (trang 55) xuống phụ lục 4...................................................77


DANH MỤC HÌNH
HÀ NỘI – 2015...............................................................................................1
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT...............................................................4
1. Lý do chọn đề tài...............................................................................................................1
2. Tổng quan các vấn đề nghiên cứu......................................................................................3
2.1.1. Khái niệm tính dễ bị tổn thương......................................................................................................3
2.1.2. Nguyên nhân gây tổn thương RNM.................................................................................................7
2.1.3. Phương pháp đánh giá tính dễ bị tổn thương do biến đổi khí hậu đối với RNM...........................11
2.2. Đặc điểm khu vực nghiên cứu..........................................................................................................19


CHƯƠNG 3...................................................................................................49
TÌNH HÌNH QUẢN LÝ, BẢO VỆ VÀ PHÁT TRIỂN RỪNG NGẬP
MẶN...............................................................................................................49
3.1. Đánh giá thuận lợi và khó khăn trong việc quản lý, bảo vệ , phát triển RNM..................49


3.1.1. Thuận lợi........................................................................................................................................49
3.1.2. Khó khăn........................................................................................................................................49

3.2. Sự tham gia của cộng đồng..........................................................................................50
3.2.1 Nhận thức của cộng đồng vai trò của RNM....................................................................................50
3.2.2. Khả năng quản lý của cộng đồng...................................................................................................52
3.2.2.1. Công tác khôi phục diện tích rừng đã mất..................................................................................52
3.2.2.2. Công tác bảo vệ diện tích rừng đang có.....................................................................................53
3.2.2.3. Công tác tuyên truyền, nâng cao ý thức người dân địa phương................................................54
3.3. Sự tham gia của các bên liên quan...................................................................................................55
3.3.1. Các chính sách về bảo vệ RNM ở Đồng Rui...................................................................................55
3.3.2. Các tổ chức cộng đồng có trách nhiệm liên quan tới RNM...........................................................56

CHƯƠNG 4...................................................................................................56
ĐÁNH GIÁ TỔNG HỢP TÍNH DỄ BỊ TỔN THƯƠNG DO...................56
BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐỐI VỚI RỪNG NGẬP MẶN..............................56
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ......................................................................58
1. Kết luận.......................................................................................................................... 58
2. Kiến nghị........................................................................................................................ 59

DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ...................................................59
TÀI LIỆU THAM KHẢO...........................................................................71
- Nội dung 4: Chuyển quy chế hoạt động của BQL rừng cộng đồng của bốn thôn gồm 8 điều mục 3.3.1.

1


ngăn chặn có hiệu quả hoạt động công phá bờ biển của sóng, đồng thời là vật
cản làm cho trầm tích lắng đọng. Ví dụ như, hàng năm vùng cửa sông Hồng
tại Ba Lạt tiến ra biển 60÷70m, một số xã ở tỉnh Tiền Giang, Bến Tre đất bồi
ra biển 25÷30m, Trà Vinh, Sóc Trăng 15÷30m, Bạc Liêu, Cà Mau 30÷40m
(Phân viện Điều tra Quy hoạch rừng Nam Bộ, 2006).
Theo Blasco (1975)[18] các quần xã rừng ngập mặn là một tác nhân
làm cho khí hậu dịu mát hơn, giảm nhiệt độ tối đa và giảm biên độ nhiệt. Hệ
sinh thái rừng giúp cân bằng O2 và CO2 trong khí quyển, điều hòa khí hậu địa
phương (nhiệt độ, lượng mưa) và giảm thiểu khí nhà kính, tham gia tích cực
vào quá trình bảo vệ tầng ozon. Nhờ các tán lá hút CO 2 mạnh nên hàm lượng
khí CO2 nơi có rừng giảm mạnh.
Tuy nhiên trong những năm gần đây khí hậu đã và đang bị biến đổi
theo chiều hướng tiêu cực tác động rất lớn tới sinh vật cũng như hệ sinh thái
trên trái đất. Biến đổi khí hậu và hệ quả lớn nhất của nó là nóng lên toàn cầu
đã làm tổn hại lên tất cả các thành phần của môi trường sống như nước biển
dâng cao, gia tăng hạn hán, ngập lụt, thay đổi các kiểu khí hậu, gia tăng bệnh
tật, thiếu hụt nguồn nước ngọt, suy giảm đa dạng sinh học và gia tăng các
hiện tượng khí hậu cực đoan.
Từ năm 1870 - 2004, mực nước biển đã tăng 19,5cm; với tốc độ tăng
đặc biệt nhanh trong vòng 50 năm gần đây. Ủy ban liên Chính phủ về Biến
đổi Khí hậu (The Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC)) của
Liên Hợp Quốc đã cảnh báo mực nước biển trên toàn cầu đang tăng nhanh và
có thể tăng thêm 34 cm trong thế kỉ này. Theo báo cáo của Bộ Tài nguyên Môi trường ngày 20-8-2009, 50 năm qua, nhiệt độ trung bình ở Việt Nam đã
tăng khoảng 0,5 - 0,70C, mực nước biển đã dâng khoảng 20cm. Điều đó cũng
cảnh báo là các vùng đất thấp ven biển trên thế giới trong đó có Việt Nam có
thể sẽ phải chịu những ảnh hưởng nặng nề.


Blaikie et al 1994, Watts and Bohle 1993)[20].
3


+ (3) Kết hợp cả hai phương pháp và xác định tính dễ bị tổn thương
như là hiểm họa nơi mà chứa đựng những rủi ro sinh lý cũng như những tác
động thích ứng của xã hội [25].
Quan điểm thứ (1): "Tổn thương" có nguồn gốc từ chữ Latin có nghĩa
là sự tổn hại. Ở một mức độ rất cơ bản, dễ bị tổn thương có thể được định
nghĩa là "khả năng bị thương" hoặc "thiệt hại tiềm năng. Tuy nhiên, định
nghĩa chung dễ bị tổn thương không chỉ định loại của sự thiệt hại hoặc các
cá nhân, nhóm, hoặc tổn thất xã hội [24].
Quan điểm thứ (2) Blaikie (1994)[20] cho rằng: Dễ bị tổn thương có
nghĩa là các đặc tính của một người hoặc một nhóm về năng lực của họ có thể
dự đoán, đối phó, chống lại, và phục hồi từ tác động của thiên tai. Nó là sự kết
hợp của các yếu tố xác định mức độ mà cuộc sống và sinh kế của người khác
được đặt tại rủi ro bằng một sự kiện rời rạc và nhận dạng trong tự nhiên hoặc
trong xã hội. Theo Christian Kuhlicke quan niệm tính dễ bị tổn thương xuất
phát từ một khái niệm về sự không hiểu biết có nghĩa là con người đối phó
như thế nào với kiến thức hạn chế của mình (Christian Kuhlicke, 2010)[22].
Khái niệm dễ bị tổn thương áp dụng cho một hệ thống xã hội do đó có
thể được hiểu là "một tập hợp các điều kiện và quy trình kết quả từ vật lý, các
yếu tố xã hội, kinh tế và môi trường, làm tăng tính nhạy cảm của một cộng
đồng có các mối nguy hiểm tác động " (ISDR, 2002)[34].
Quan điểm thứ (3) Joanne Linnerooth-Bayer định nghĩa “Tổn thương là
một thuật ngữ phân tích, tính dễ bị tổn thương là khái niệm được hiểu trong một
phạm vi rộng và có quy tắc, bao gồm cả địa lý, rủi ro, hiểm họa, kỹ thuật, nhân
chủng học và sinh thái”[39]. Trong điều kiện tiếp xúc với một số căng thẳng
hoặc khủng hoảng, tính dễ bị tổn thương không chỉ bởi tiếp xúc với sự nguy
hiểm mà còn phụ thuộc vào khả năng đối phó của những người bị ảnh hưởng.

lượng Australia, 2011, tính dễ bị tổn thương trước biến đổi khí hậu được phân
thành 3 yếu tố là sinh thái học, kinh tế và xã hội.

5


Hội đồng quốc tế về biến đổi khí hậu (IPCC) đã phát triển các định
nghĩa về tính dễ bị tổn thương qua nhiều năm. Năm 1992, họ xác định tính dễ
bị tổn thương như mức độ không có khả năng đối phó với những hậu quả của
biến đổi khí hậu và nước biển dâng.
Năm 1996, báo cáo lần thứ 2 SAR[35] của IPCC đã định nghĩa tính dễ
bị tổn thương là mức độ mà BĐKH có thể gây tổn hại hay bất lợi cho hệ
thống; không chỉ phụ thuộc vào độ nhạy cảm của hệ thống mà còn phụ thuộc
vào năng lực thích ứng của cộng đồng với điều kiện khí hậu mới. Định nghĩa
này bao gồm sự phơi lộ, mức độ nhạy cảm, khả năng phục hồi của hệ thống
để chống lại các mối nguy hiểm do ảnh hưởng của BĐKH. Nó được xem như
những tác động còn lại của BĐKH sau khi các biện pháp thích ứng được thực
hiện Downing, 2005)[24]. Năm 2001, báo cáo lần thứ 3(TAR) của IPCC đã
định nghĩa tính dễ bị tổn thương là mức độ một hệ thống tự nhiên hoặc xã hội
bị nhạy cảm với các thiệt hại do BĐKH gây ra. Tính dễ bị tổn thương là một
hàm của mức độ nhạy cảm của một hệ thống đối với những thay đổi của khí
hậu (mức độ mà một hệ thống sẽ ứng phó với một sự thay đổi của khí hậu,
bao gồm những tác động có lợi và có hại), năng lực thích ứng (mức độ mà sự
điều chỉnh trong thực tiễn, quá trình thực hiện, hoặc cơ cấu có thể giảm nhẹ
hoặc bù lại được những thiệt hại tiềm ẩn hoặc tận dụng được những cơ hội tạo
ra từ sự thay đổi khí hậu đó), và mức độ phơi lộ của hệ thống với các nguy cơ
khí hậu. Năm 2007, báo cáo lần thứ 4 (AR4) của IPCC[36] đã định nghĩa tính
dễ bị tổn thương do tác động của BĐKH là mức độ một hệ thống bị nhạy cảm
hoặc không thể chống chịu trước các tác động có hại của BĐKH, bao gồm
dao động khí hậu và các hiện tượng khí hậu cực đoan. Tính dễ bị tổn thương

% trong năm năm trước năm 2005 (FAO, 2007;. Spalding et al, 2010 )[30]. Điều
đó đồng nghĩa trong những năm 1980 khoảng 187 000 ha rừng bị phá huỷ hàng
năm, đến trong giai đoạn 2000 - 2005 còn 102 000 ha một năm.

7


Sự mất RNM ở các quốc gia khu vực là không giống nhau. Ở châu Phi,
Bắc và Trung Mỹ là khu vực bị suy giảm đáng kể diện tích rừng ngập mặn,
với con số mất mát tương ứng là 690,000ha và 510,000 ha rừng trong vòng 25
năm qua.
Châu Á gánh chịu sự mất rừng ngập mặn lớn nhất từ năm 1980, với hơn
1,9 triệu ha bị tàn phá, chủ yếu do những thay đổi trong việc sử dụng đất đai.
Ở cấp quốc gia, Madagascar, Indonesia, Mexico, Pakistan, Papua New
Guinea và Panama là những nước có diện tích rừng bị mất lớn nhất trong
những năm 1980.
Tại Việt Nam, theo kết quả kiểm kê rừng toàn quốc, diện tích RNM
nước ta tính đến ngày 21/12/1999 là 156608 ha. Số liệu thống kê của Viện
Điều tra Quy hoạch Rừng, 2001 diện tích RNM tự nhiên là 59732 ha chiếm
38,1% và diện tích RNM trồng là 96.876 ha chiếm 61,95%. Còn theo Bộ
Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn (2008), hiện nay cả nước chỉ có khoảng
trên 209 741 ha tập trung chủ yếu ở vùng ven biển Nam Bộ (128537ha)[47].
RNM đang chịu những tác động to lớn của quá trình BĐKH (Nicholls
et al., 2007)[40]. Theo Nguyễn Đức Ngữ (2008)[10], các biểu hiện của biến
đổi khí hậu là :
- Nhiệt độ trung bình năm tăng; sự biến đổi và độ khác thường của thời
tiết và khí hậu tăng.
- Nước biển dâng do băng tan từ các cực Trái đất và các đỉnh núi cao;
- Các hiện tượng cực đoan của thời tiết và thiên tai (nóng, rét hại,
bão, lũ lụt, hạn hán, v.v…) xảy ra với tần suất cao hơn, cường độ và độ

trên thế giới[27] nhưng sự phân bố lượng mưa sẽ không đều. Lượng mưa tăng
hoặc giảm đều ảnh hưởng khác nhau đến RNM. Lượng mưa tăng có thể khiến
RNM sinh trưởng nhanh, mở rộng, và tăng mức độ đa dạng và ngược lại.
Lượng mưa giảm kéo theo độ ẩm giảm, do CNM phát triển mạnh ở những
vùng có lượng mưa lớn (1800-2500mm) nên sự giảm lượng mưa làm cho

9


CNM kém phát triển, giảm năng suất và sự đa dạng sinh học (Rogers et al,
2005, Whelan et al, 2005, Smith & Duke, 1987)[44].
Bên cạnh đó theo một số nghiên cứu gần đây, biến đổi khí hậu có khả
năng làm tăng cường độ và tần suất xuất hiện các cơn bão. Các cơn bão mạnh
sẽ gây tác hại nghiêm trọng cho RNM, chúng có thể khiến RNM bị hư hỏng
cấu trúc thậm chí phá hủy (Jaffar, 1993; Dahdouh-Guebas et al, 2005; Alongi,
2008; Yanagisawa et al., 2009)[38] tương tự như trường hợp các cơn bão
mạnh đã khiến 10 khu RNM ở vùng Ca-ri-bê chết hàng loạt trong 50 năm qua
(Jimenez và cộng sự, 1985; Armentano và cộng sự, 1995)[48]. Các cơn bão
cũng làm thay đổi thành phần loài của RNM vì khả năng tái sinh của từng loài
trong RNM là rất khác nhau. Các trận lụt làm giảm khả năng tiếp cận với ô-xy
của rễ cây RNM, thay đổi độ mặn và thành phần trầm tích, làm giảm quang
hợp và nếu kéo dài thì sẽ phá hủy hệ sinh thái RNM.
Đặc biệt theo dự đoán, trong Thế kỷ 21, mực nước biển sẽ tăng trung
bình từ 0,09-0,88m. Trong khoảng 1980-1999 đến cuối thế kỷ 21 (2090-2099)
dự báo mực nước biển tăng là 0,18-0,59 m (IPCC, 2007)[36,41]. Đây sẽ là tác
động lớn nhất của biến đổi khí hậu gây ra cho RNM. Các dữ liệu địa chất cho
thấy những lần tăng mực nước biển trước đây có tác động cả xấu lẫn tốt đối
với RNM. Mực nước biển tăng nhanh sẽ làm chết các cây tái sinh khu vực
mép biển, đồng thời khiến RNM di chuyển vào phía đất liền, tuy nhiên điều
này phụ thuộc vào trầm tích, địa hình và sự tác động của con người (Ellison,

pháp khác nhau để đánh giá tính dễ bị tổn thương bởi biến đổi khí hậu.
Vào cuối thế kỷ XX, có một số mô hình về tổn thương và phương pháp
đánh giá tính dễ bị tổn thương tập trung vào nghiên cứu xây dựng các bản đồ
về phân vùng mức độ nguy hiểm do tai biến và mật độ phân bố các đối tượng
dễ bị tổn thương, từ đó thành lập bản đồ đánh giá tính dễ bị tổn thương theo
phương pháp của NOAA, phương pháp của Cutter dựa trên các thông số được
lượng hóa có hệ thống.

11


Alex de Sherbinin và cộng sự (2010)[17] sử dụng phương pháp tiếp cận
dựa vào các kịch bản kết hợp với những phương pháp tiếp cận mới đánh giá
tính dễ bị tổn thương từ dưới lên để nghiên cứu đánh giá tính dễ bị tổn thương
tại 3 thành phố là Mumbai, Rio de Janeiro và Thượng Hải. Hannah Reid và
cộng sự (2009)[32] cũng sử dụng phương pháp tiếp cận dựa vào cộng đồng để
nghiên cứu tính dễ bị tổn thương và năng lực thích ứng với BĐKH.
Tại Việt Nam khái niệm và những nghiên cứu về tính dễ bị tổn thương
mới được thực hiện trong thời gian gần đây, bắt đầu từ những năm cuối của thế
kỷ XX.
Năm 1999, Adger và cộng sự đã nghiên cứu tính dễ bị tổn thương ở
khía cạnh xã hội và khả năng phục hồi ở Việt Nam khi môi trường thay đổi ở
huyện Giao Thuỷ, tỉnh Nam Định[15].
Năm 2012, Nguyễn Thị Kim Cúc và Trần Văn Đạt nghiên cứu mô hình
mô phỏng diễn thế rừng ngập mặn ven biển Thái Bình dưới biến động của các
yếu tố môi trường và nước biển dâng [4].
Phan Văn Tân và Ngô Đức Thành (2013)[14] đưa ra hướng tiếp cận là
đánh giá tác động của BĐKH, tính dễ bị tổn thương do BĐKH và giải pháp
thích ứng.
Một số nghiên cứu khác như nghiên cứu về tính dễ bị tổn thương do lũ

trong và gần với các khu vực nghiên cứu; và đặt mối quan hệ này trong kế
hoạch hành động thích ứng.
- Khu vực nghiên cứu nên là một khu vực cụ thể chứ không phải là
toàn bộ đất nước.
- Các quá trình dẫn đến sự thay đổi toàn cầu bao gồm hoạt động phát
triển kinh tế và sử dụng đất thay đổi, các quá trình này tương tác với nhau và
nằm trong môi trường sống của con người.
- Việc đánh giá này là cần cho các khả năng thích ứng khác nhau. Lựa
chọn các biện pháp thích ứng có thể bị hạn chế do không đủ nguồn lực, hay
những rào cản về chính trị và thể chế.
13


- Việc đánh giá cần phải bao gồm trong quá khứ và tương lai. Đánh giá
qua các quá trình sinh lý và xã hội trong một thời gian ở một khu vực cụ thể
cho thấy khả năng phục hồi hay không phục hồi biến đổi, điều đó sẽ giúp
nhận thức được khu vực đó có dễ bị tổn thương hay không (Schroter et al,
2005)[45].
Ellison đã đề xuất và công bố thông qua Quỹ quốc tế bảo vệ thiên nhiên
(WWF) phương pháp đánh giá dựa trên sự đánh giá tổng hợp các nhân tố môi
trường tác động tới rừng ngập mặn và các đặc điểm sinh học của chính rừng
ngập mặn đó. Phương pháp đánh giá tính dễ tổn thương do biến đổi khí hậu
với RNM này có tám thành phần:
- Đánh giá rừng ngập mặn: là đánh giá ban đầu về trạng thái, cấu trúc
của quần xã RNM. Xác định được vùng, loài và sự phân bố của chúng trong
RNM. Đánh giá sơ bộ về điều kiện môi trường. Đánh giá này giúp cung cấp
cơ sở để nghiên cứu sự thay đổi RNM dưới áp lực tụ nhiên và con người
trong tương lai.
- Những thay đổi không gian gần đây của RNM: cho biết về biến
động diện tích và khu phân bố của RNM, RNM có thể tiến về đất liền hoặc

quả cao hơn.
Phương pháp này của Ellison đồng thời hướng dẫn cách thu thập số liệu
cho từng thành phần trên nói trên, tại sao phải làm điều đó, làm thế nào để
phân tích kết quả, làm thế nào để giải thích và dễ bị tổn thương mạnh và hạn
chế của nó là gì. Phương pháp cũng chỉ ra việc đánh giá mỗi thành phần dựa
trên chuyên môn, thời gian cần thiết, chi phí tương đối của nó và tính hữu
dụng tương đối của nó cho các giai đoạn tiếp theo của việc tổng hợp đánh giá
một tổn thương và hướng dẫn lập kế hoạch thích ứng. Qua đó hình thành
phương pháp luận cho việc đánh giá tính dễ bị tổn thương và là cơ sở để đưa
ra các biện pháp thích ứng phù hợp.
Hiện nay bộ chỉ số để đánh giá tính tổn thương do biến đổi khí hậu đối với
hệ sinh thái rừng ngập mặn ở Việt Nam chưa được xây dựng cụ thể. Trên cơ sở
phân tích những điều kiện và khả năng áp dụng, phương pháp đánh giá tính dễ bị
tổn thương của Ellison được đề nghị sử dụng để đánh giá tính dễ bị tổn thương

15


của các hệ sinh thái rừng ngập mặn Việt Nam đối với biến đổi khí hậu.
Việc đánh giá tính dễ bị tổn thương do biến đổi khí hậu của hệ sinh thái
rừng ngập mặn theo phương pháp của Ellison (2012)[27] thông qua việc cho
điểm các dữ liệu được thu thập về đặc điểm tự nhiên và xã hội của hệ sinh
thái rừng ngập mặn.
Dữ liệu được thu thập bao gồm các nhân tố sau :
+ Nhân tố tác động đến hệ sinh thái: Sự tác động của tự nhiên/con
người, độ lớn thủy triều, sự tăng mực nước biển, tỷ lệ trầm tích được cung
cấp, sự thay đổi lượng mưa.
+ Nhân tố dễ bị tác động của hệ sinh thái: Diện tích ngang thân, sự thay
đổi diện tích ngang thân, sự tái sinh, tỷ lệ chết, năng suất lượng rơi, sự suy
giảm diện tích phân bố, tốc độ bồi tụ/xói lở trầm tích, cơ chế bảo vệ rừng

Không có
của tự nhiên/
Vừa phải đối
Mạnh Rất mạnh
dấu hiệu
con người
mạnh
Tất cả
Hầu hết
Một số Vài
Không loài
Sự tái sinh các
các
loài
loài
nào
loài
loài
Diện tích
ngang thân >25
15-25
15-10
10-5
gỗ)
Sự thu hẹp
giới hạn
Trung
Đáng
Không Ít
Rất đáng kể
phân bố
bình
kể
(phía biển)
Sự suy giảm
Không
diện tích
Trung
Đáng
hoặc rất Ít
Rất đáng kể
rừng ngập
bình
kể
ít
mặn
Độ lớn thủy
triều
>3 m
2-3 m
1,5-2,0 m 1-1,5 m
cm

Bình

Ít

Một số
17

Không có