B GIÁO DO B NÔNG NGHIP VÀ PTNT
VIỆN KHOA HỌC THỦY LỢI VIỆT NAM

HÀ HẢI DƯƠNG
NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ TÍNH DỄ BỊ TỔN THƯƠNG
DO BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐỐI VỚI SẢN XUẤT
NÔNG NGHIỆP. ÁP DỤNG THÍ ĐIỂM CHO MỘT SỐ TỈNH
VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KỸ THUẬT


HÀ NỘI, 2014
i LỜI CAM ĐOAN
Tác 




 

ii

LỜI CẢM ƠN

 hoàn thành bc tiên tác gi xin gi li cn
Ving, o và Hp tác quc t - Vin


MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1
I.  1
II.  3
III.  4
IV.  5
V.  7
CHƯƠNG I TỔNG QUAN PHƯƠNG PHÁP ĐÁNH GIÁ TÌNH TRẠNG DỄ
BỊ TỔN THƯƠNG DO BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU 9
1.1.  9
1.1.1.  9
1.1.2.  11
1.1.3.  12
1.2.  17
1.2.1.  17
1.2.2.  22
1.2.3.  29
1.2.4.  39
1.3.  42
1.3.1.  42
1.3.2.  45
CHƯƠNG II NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG PHƯƠNG PHÁP VÀ QUY TRÌNH
ĐÁNH GIÁ TÌNH TRẠNG DỄ BỊ TỔN THƯƠNG DO BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐỐI
VỚI NHU CẦU NƯỚC PHỤC VỤ TRỒNG TRỌT 48
2.1. 
 48
2.1.1.  48
2.1.2.  48

3.1.  83
3.1.1.  83
3.1.2.  84
3.2. 
 87
3.2.1.  87
3.2.2.  90
3.2.3.  93
3.2.4.  96
3.2.5.  97
3.2.6.  101
3.3. 
 104
3.3.1.  104
3.3.2.  106
3.3.3.  108
3.3.4. 
111
3.4.  114
v

3.4.1.  114
3.4.2.  120
3.4.3.  120
3.4.4.  122
KẾT LUẬN VÀ HƯỚNG PHÁT TRIỂN CÁC NGHIÊN CỨU TIẾP THEO . 123
I.  123
1.1.  123
1.2.  
 124

kch bn trung bình 16
Bng 1.8: D báo suy gim ti-2050 da theo kch
bn trung bình 16
Bng 1.9: Thit hng ci mt s cây trng chính 17
c bit c b tng ca
bii khí hu, ví d  c, và các ngun tài nguyên; 26
ng có th  ng m dn,
c bin và s i v tn su
ca các hing thi tit c 26
c bit; 26
nh tình trng thích ng hin ti vng có th
ca bii khí h 27
nh các chic kh thi nhm thích ng vi bii khí hu ca vùng
m c c thc hin các chic này. 27
Bng 1.10: Các loi tình trng d b ti ch th) 31
Bng 1.11: Bng ma trng d b ti khí hu trong
hin ti 33
Bng 1.12: Ma trng d b ti khí h
lai 34
Bng 1.13: Ma tr  b ti khí hi v
vc thy li 38
Bng 2.1: Sàng lc các yu t ng chính 52
Bng 2.2: Bng sp xp d liu ch s ph theo vùng 60
vii

Bng 2.3: ng ca bii khí hu và các yu t n sn xut
nông nghic 64
Bng 2.4: Bng s liu vào tính toán ch s m tip xúc (E) 67
Bng 2.5: Bng s liu vào tính toán ch s  nhy cm (S) 70
Bng 2.6: Bng s liu vào tính toán ch s kh ng (AC) 74

viii

MỤC LỤC BẢNG PHỤ LỤC

Bng A-1: Kt qu hiu chnh thông s mô hình A-5
Bng A-2: Kt qu kinh thông s mô hình thy lc A-7
Bng A-3: Thng kê din tích nông nghip hin trng và quy hoch ca các tnh
nghiên cu A-10
Bng A-4: Nhu cc ng vi tn sut 85% cho các tnh, Hi Phòng,
Hà Nam và H A-12
Bng A-5: Tc lu mi các tnh theo các kch
b A-13
Bng A-6: Hiu qu vn hành lu mng c A-15
Bng A-7: M xâm nhp m A-16
Bng A-8: Dit trng trt ca các tnh không lc cho trng trt
ng c A-19
Bng A-9: Ma các trm theo các kch bn theo
kch bn B2 A-20
Bng A-10: Tng mu mi và h thi tiêu A-20

Bng B-1: Tng hp s liu vào cp tnh B-1

Bng C-1: Chun hóa các giá tr thm hin ti B-1
Bng C-2: Chun hóa các giá tr  B-2
Bng C-3: Tng hp kt qu tính toán ch s ph hin ti B-2
Bng C-4: Tng hp kt qu tính toán Ch s ph  B-3
Bng C-5: Tng hp kt qu tính toán ch s chính hin t B-3
Bng C-6: Tng hp kt qu tính toán ch s tình trng d b tn ti và
 B-3


Hình 3.4: ng cn kh c ca các công trình so v
n 20/01  28/02 (h x), tính toán theo kch b 91
Hình 3.5: ng cn kh  lc ca các công trình so v
ng), tính toán theo kch bn
 92
x

Hình 3.6: ng cn kh ng nhu cc ca toàn khu vc
so vch b 92
Hình 3.7: ng cn kh c ca các công trình so v
2010 theo kch bi k h x. 92
Hình 3.8: ng cn kh c ca các công trình so v
2010 theo kch bi k ng tháng 3. 93
Hình 3.9: ng cn kh c theo nhu cu ca khu sông
Nhu- Liên Mc theo các kch b 93
Hình 3.10: ng cn kh c theo nhu cu ca khu vc 6
trn Bc Nam Hà theo các kch b 94
Hình 3.11: ng cn kh c ca các tr thng Bc
n h x 20/01 -28/02 theo kch b 95
Hình 3.12: ng cn kh c ca các tr thng Bc
ng 01/03 -31/03 theo kch b 95
Hình 3.13: ng cn kh c theo nhu cu ca khu vc
nh theo các kch b 96
Hình 3.14: ng cn kh c theo nhu cu ca khu vc Nam
nh theo kch b 96
Hình 3.15: ng cn kh c theo nhu cu cu mi
khu vc Thy Nguyên- Hi Phòng theo kch b 97
Hình 3.16: ng cn kh c theo nhu cu cu mi
khu vc An Kim Hi  Hi Phòng theo kch b 98
Hình 3.17: ng cn kh c theo nhu cu cu mi

n th 4 ca IPCC
BĐKH
Bii khí hu
CVASS
Phn mm h tr ng d b t
CVI
Ch s d b t
ĐBSH
ng bng sông Hng
E
M tip xúc
GDP
Tng sn phm na
IPCC
Ban liên chính ph v bii khí hu.
KNK
Khí nhà kính
NBD
c bin dâng
PRA
 tham gia
QHTL
Quy hoch thy li
S
 nhy cm
SRES
Báo cáo v kch bn phát thi
TTDBTT
Tình trng d b t
UNFCCC

12/2008[2] c Chic quc gia v Bii khí h
c Chính ph phê duyt vào tháng 12/2011, Vit Nam công b kch bn
bii khí hu c bin dâng thng nht trong c ch bn bii
khí hc bin dâng cho Vit Nam, 2011. Tuy nhiên các nghiên cu ca
Vit Nam v bii khí hn nay mi tp trung vào vic xây dng các kch bn
có th xc nhng
nguyên nhân dn bii khí hc các nguyên tc, gii pháp
 thích ng và các mi nguy hi có th xy ra theo các kch bn này.
c nhng d c trng thiên tai din ra  Vit Nam, B
Nông nghi    chc hi tho vi ch  ng t  
ng ca ngành nông nghip phát trin nông thôn nhm gim thiu và thích
 vào ngày 11/1/2008, tc là ch sau Dia Liên hip quc mt
2
tháng và vào 9/2008 B ng
thích ng vi bii khí hu ca ngành nông nghin 2008-
2010. Gt vào tháng 3/2011 B nh v vic Ban
hành k hong cn 2011-2015 và tn 2050 [1].
Tuy nhiên hin ti còn có rt ít các nghiên cu chi tit v ng ca bii khí
hng d b tc nông nghip.
Bii khí hu s ng bt ln hu hc trong nn
kinh t, xã hi ca Vit Nam c bit là ngành nông nghip, vì vy, mc
cn phi có nhng nghiên cu riêng c ch ng thích ng vi bii
khí h có chic, k hoch chung ng phó vi bii khí hu, cn xác
nh tình trng d b ti vi tc. n
 tình trng d b tdo bii khí hu
c s da tng cá nhân, t chc chuyên nghiên
cu v bii khí hu c bit là các t chc trên th gii. Có rt nhiu các khung,
 dng cho vitình trng d b tn tng ngành,
tc c th vi các quy mô và c khác nhau t c gia,
 n toàn cu.  Vit Nam các     tình trng d b tn

c thu thp s liu;
- c b ch s tình trng d b ti khí hi
vi sn xut nông nghip ti các tnh nghiên cm;
- Xây dc b b tình trng d b ti khí hi
vi sn xut nông nghip ca các tnh nghiên cm;
- c m ti khí hi vi sn xut nông
nghip ti các tnh nghiên cm.
2.3. Ý nghĩa khoa học của luận án
B sung và hoàn thin v mt hc thut mt ng
d b tc bit tp trung ti cp cng;
Cung cp mt b ch s s dng cho vi    ng d b tn
i khí hi vi sn xut nông nghip;
Cung cp quy trình tính toán các ch s ph và ch s chính ca ch s tình
trng d b t
Cung cp   lý lu  xây dng mt công c h tr   c
khuyn ngh áp dng cho các nghiên c.
2.4. Ý nghĩa thực tiễn của luận án
Nông nghic chng trc tip và mnh m nht ca bin
i khí hu, do vy v  thc ti c t ra là     c
tnh/huyn/xã nào d b tt. Kt qu ca lun án là mt 
vi quy trình thng nh nh c tnh/huyn/xã d b tt do
bii khí hi vi sn xut nông nghip;
Xây dc mt công c h tr cho vinh vùng d b
tt c áp dng vào thc t;
4
m thc t cho 04 tnh, Hi Phòng và
Hnhm nh tnh/thành ph nào có m d b tt.
2.5. Đóng góp mới của luận án
Xây dc mt vi quy trình thng nh 
trng d b ti khí hi vi sn xut nông nghip;

3.2. Phương pháp nghiên cứu
   cu tng quan: Tng quan các nghiên cu v các
ng d b t 
trên th gii nh    m, hn ch và t    c v  cn
nghiên cu;
   tha: K tha, s dng chn lc các nghiên cu v tình
trng d b t n ni dung nghiên cu;
u tra, phng vn: Thc hiu tra, phng vn ti các cp
nhm thu thp, b sung các thông tin, s liu cn thing thi nhm kim chng
các s li
o sát th tham gia: Kho sát thc t
ti các tnh/xã nghiên c tình trng d b t
s tham gia ca cng thông qua các tho luc xây dng;
g pháp lp trình: S dng ngôn ng lp trình C##, kt hp vi
   xây dng phn mm h tr   ng d b t 
(CVASS);
 S dng mô hình thy lc Mike 11 Module HD
 tính toán các ch th cn phi tính toán;
 hóa: c s d s hóa, thit lp mi, h thng
sông phc v cho vic tính toán s d hin th các kt
qu lên b phc v cho ving d b t
ân tích, so sánh: c s dng nhm phân tích các kt qu
tính toán ca nghiên cu. Da trên kt qu t qu c
tính toán t phn mm h tr c hin vic phân tích, so sánh
các kt qu  kim nghin mm;
 n, xin ý kin chuyên gia trong tn
thc hin ni dung nghiên cc bi xut, xây dng các ch
th ca M ti nhy cm (S) và Kh ng (AC).
IV. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu

xem xét là cp tnh/thành ph. Tuy nhiên bên cng là cp chu nh
ng trc tip và các bin pháp u tiên là phi cho bn thân cng
chna, trong hu ht các k hoch, chic nhm ng phó vi
bii khí hu ca cp qup tnh thì vic ng phó vi bii
khí hu da vào cn yu t
kh ng thì cn tp trung và xem xét  cp cng.

7
4.3. Mốc thời điểm đánh giá
Kch bn bii khí hc bin dâng cho Vit Nam cung cp kch
bn theo tng thp k, gm 9 mc thi gian t luận án
chọn 2 mốc thời gian để đánh giá đó là thời điểm hiện tại và vào năm 2030. S
liu ti mc thc thu thp và phân tích t các chic và quy
hong phát trin sn xut nông nghin kinh t xã
hi cc nghiên cu.
V. Cấu trúc của luận án.
Cu trúc ca lun án gm các phn chính vi ni dung c th 
Mở đầu
Phân tích s cn thit cho nghiên cu xây d
trng d b ti khí hn sn xut nông nghip. T 
nh mc tiêu ca lun án, cách tip cng và phm vi ca nghiên
cu.
Chương I: Tổng quan phương pháp đánh giá tình trạng dễ bị tổn
thương do biến đổi khí hậu.
Mc tiêu cm tng quan và h thng hóa các khái nim,
ng d b ti khí hu trên th gii
i Vit Nam, t m và tn ti c

Ni dung ct qu nghiên cc mc
u qu, tính kh thi và kh 
rng kt qu nghiên cu sang vùng khác hoa, kt qu
ca nghiên cu g n mm h
tr ng d b tt lun c p trung
m và tn ti c h tr khi áp dng
vào thc t và t  xut kin ngh ng nghiên ci nhm khc
phc nhng tn t
Tài liệu tham khảo
Cung cp danh sách các tài liu tham khc s dng trong nghiên cu.
Phụ lục
Cung cp các tài liu, các tính toán b tr h tr cho vic nghiên cu, tính
toán.
9
CHƯƠNG I TỔNG QUAN PHƯƠNG PHÁP ĐÁNH GIÁ TÌNH
TRẠNG DỄ BỊ TỔN THƯƠNG DO BIẾN ĐỔI KHÍ
HẬU 1.1. Biến đổi khí hậu và tác động của biến đổi khí hậu tại Việt Nam
1.1.1. Biểu hiện biến đổi khí hậu, nước biển dâng tại Việt Nam
 Vi, nhi ng 0,5
o
C
trên phm vi c ng gim  phía B phía Nam
lãnh th [4].
Mi nhi ci trên toàn Ving trong khong t
-3
o
n 3

Năm
Thời
kỳ XI-
IV
Thời
kỳ V-X
Năm
Tây Bc B
1,4
0,5
0,5
6
-6
-2
c B
1,5
0,3
0,6
0
-9
-7
ng bng Bc B
1,4
0,5
0,6
0
-13
-11
Bc Trung B
1,3

dn v phía Nam lãnh th c ta; s t mng gia
u hiu kt thúc mui gian gNhìn chung,
m ng ca bãng mnh lên.
Hn hán, bao gm hn tháng và hn mùa có xu th i mc
 u gia các vùng và gia các trm trong tng vùng khí hu. Hin
ng nng nóng có du hit  nhiu vùng trong c cc bit là
 Trung B và Nam B.
S liu mc t v tinh t n 2010 cho thy, xu th
c bin trên toàn bia bi
có xu th  tính cho di ven b Vit Nam, khu vc ven
bin Trung Trung B và Tây Nam B 
toàn di ven bin Vi
y, xu th mc bin cho khu vc ven bin t s liu thi
trm quan trc h v tinh là gn bc kim
chng khi so sánh gia s liu thi trm h v tinh. Kt qu so
sánh cho thy có s  ng cao v      ng ca m c
a chúng.

Hình 1.1:

Diễn biến mực nước biển theo số liệu các trạm thực đo
(Ngun: Kch bt Nam  B TN&MT, 2011)

11
1.1.2. Kịch bản biến đổi khí hậu và nước biển dâng cho Việt Nam
1.1.2.1. 
Theo kch bn phát thi thn cui th k 21, nhi 
 n 2,2
o
C trên phn ln din tích phía Bc lãnh th i 1,6

các khu vc khác nhau li có th xut hi ng vp
i k lc hin nay.
Theo kch bn phát thi th k 
hu khp lãnh th c ta vi m bin khong 2-10%, riêng khu vc Tây
Nguyên có mng 1-4%.
1.1.2.3. 
Các kch bn phát thi khí nhà kính c la ch tính toán, xây dng
kch bc bin dâng cho Vit Nam là kch bn phát thi thp (kch bn B1),
kch bn phát thi trung bình ca nhóm các kch bn phát thi trung bình (kch bn
B2) và kch bn phát thi cao nht ca nhóm các kch bn phát thi cao (kch bn
A1FI).
Theo kch bn phát thn cui th k 21, NBD cao nht
 khu vc t n Kiên Giang trong khong t 62-82cm; thp nht  khu
12
vc Móng Cái trong khong t 49-64cm. Trung bình toàn Vit Nam, mc NBD
trong khong t 57-73cm.
Bảng 1.2:

Mực nước biển dâng theo kịch bản phát thải trung bình (cm)
Khu vực
Các mốc thời gian của thế kỷ 21
2020
2030
2040
2050
2060
2070
2080
2090
2100

i Vân-i Lãnh
8-9
12-13
18-19
24-26
31-35
38-44
45-53
53-63
61-74
i Lãnh-
8-9
12-13
17-20
24-27
31-36
38-45
46-55
54-66
62-77
-
8-9
12-14
17-20
23-27
30-35
37-44
44-54
51-64
59-75