Giải pháp quy hoạch và xây dựng hệ thống thoát nước đô thị bền vững

MỤC LỤC
Trang
MỤC LỤC......................................................................................................................... 1
MỞ ĐẦU........................................................................................................................... 3
CHƯƠNG I....................................................................................................................... 4
HIỆN TRẠNG HỆ THỐNG THOÁT NƯỚC ĐÔ THỊ TẠI SÓC TRĂNG................4
I.1. Hiện trạng thoát nước..................................................................................................4
Theo kịch bản nước biển dâng 75cm tại tỉnh Sóc Trăng thì đến năm 2100 các đô thị
thuộc các huyện Ngã Năm, Thạnh Trị, Mỹ Tú sẽ ngập. Do đó sẽ ảnh hưởng lớn đến
tính toán thiết kế hệ thống công trình thoát nước cho các đô thị này. Mặt khác, khi
nước biển dâng lên sẽ làm đổi địa hình tự nhiên trong lưu vực thoát nước, các cao
trình, thông số thiết kế hiện tại không phù hợp. Dẫn đến đầu tư xây dựng hệ thống
thoát nước sẽ tốn kém hơn, xây dựng khó khăn, tiến độ chậm hơn,................................4
I.2. Hiện trạng ngập úng đô thị: Số tuyến đường ngập úng..............................................4
CHƯƠNG II.....................................................................................................................6
GIẢI PHÁP QUY HOẠCH VÀ XÂY DỰNG HỆ THỐNG THOÁT NƯỚC ĐÔ THỊ
BỀN VỮNG......................................................................................................................6
II.1. VẤN ĐỀ CẦN QUAN TÂM TRONG QUY HOẠCH HỆ THỐNG THOÁT
NƯỚC................................................................................................................................6
II.2. XÂY DỰNG VÀ QUY HOẠCH HỆ THỐNG THOÁT NƯỚC ĐÔ THỊ BỀN
VỮNG CHO TỈNH SÓC TRĂNG....................................................................................6
II.2.2.1. Đầu tư xây dựng các công trình thoát nước........................................................7
Hình: Mô hình thoát nước tại các khu đô thị ở Sóc Trăng...............................................8
II.2.2.2. Ứng dụng hệ thống tiêu thoát nước bền vững trong việc quy hoạch phát triển
các đô thị trên địa bàn tỉnh Sóc Trăng...............................................................................8
Hình: Nhân rộng mô hình cây xanh, thảm cỏ trên vỉa hè.................................................9
Hình: Mương phủ thực vật................................................................................................9
Hình: Dãi phân cách tại các đường giao thông.................................................................9
Hình: Hệ thống kênh dẫn nước vừa sử dụng để thoát nước vừa phục vụ tưới tiêu........10


Giải pháp quy hoạch và xây dựng hệ thống thoát nước đô thị bền vững

MỞ ĐẦU
Thoát nước và xử lý nước thải, vệ sinh môi trường là những nội dung quan trọng
trong quy hoạch, xây dựng và quản lý đô thị. Tại các khu vực đang đối mặt với tình trạng
hạ tầng thấp kém, môi trường bị ô nhiễm, bệnh tật lây lan, úng ngập hay lụt lội, người ta
lại càng thấy tầm quan trọng của lĩnh vực này.
Đối với các khu đô thị, điểm dân cư mới, chất lượng hệ thống hạ tầng kỹ thuật,
trong đó có thoát nước mưa, nước thải, góp phần quyết định tính hấp dẫn đối với khách
hàng, cũng như sự phát triển bền vững của khu đô thị đó về lâu dài.
Biến đối khí hậu cũng đang ngày càng trở thành những thách thức rất lớn đối với
công tác quy hoạch đô thị và xây dựng các hệ thống hạ tầng kỹ thuật, nhất là ở các đô thị
ven biển. Theo nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới năm 2008, đến năm 2050, mực nước
biển ở Sóc Trăng sẽ dâng cao thêm 70 cm. Biến đổi khí hậu còn dẫn đến những hệ quả
như lượng mưa tăng, chế độ thủy văn đô thị trái với quy luật... ảnh hưởng lớn đến việc
thu gom và tiêu thoát nước thải, nước bề mặt. Chính vì thế cần thực hiện các “Giải pháp
quy hoạch và xây dựng hệ thống thoát nước đô thị” bền vững.

TRUNG TÂM KỸ THUẬT MÔI TRƯỜNG (CEE)

3


Giải pháp quy hoạch và xây dựng hệ thống thoát nước đô thị bền vững

CHƯƠNG I
HIỆN TRẠNG HỆ THỐNG THOÁT NƯỚC ĐÔ THỊ
TẠI SÓC TRĂNG
I.1. Hiện trạng thoát nước

xuyên do một số không có cống thoát nước, một số bị xuống cấp, đường kính cống nhỏ
không đáp ứng thoát nước. Hiện nay Dự án thoát nước đang tiến hành thi công cải tạo hệ
thống cống thoát nước ở lưu vực này.
- Lưu vực 3: Phan Chu Trinh, Xô Viết Nghệ Tĩnh: Hiện trạng hệ thống cống thoát
nước cũ, xuống cấp, đường kính cống nhỏ nên thoát nước không kịp làm xảy ra tình trạng
ngập úng. Hiện nay dự án thoát nước đang tiến hành thi công cải tạo hệ thống cống thoát
nước ở lưu vực này.
TRUNG TÂM KỸ THUẬT MÔI TRƯỜNG (CEE)

4


Giải pháp quy hoạch và xây dựng hệ thống thoát nước đô thị bền vững

- Lưu vực 4: Góc đường Trương Công Định, Nguyễn Trung Trực: thường bị ngập
úng do cống có đường kính nhỏ, thoát nước không kịp và chưa được đấu nối liên thông
với đoạn hạ lưu đổ ra kênh Cô Bắc Đông (theo tuyến Xô Viết Nghệ Tĩnh gần đài Viba).
- Lưu vực 5: tuyến đường Sơn Đê - Lê Lợi - Ngô Gia Tự: Hiện trạng cống thoát
nước có đường kính nhỏ, thoát nước không kịp. Hiện nay dự án thoát nước đang tiến
hành thi công cải tạo hệ thống cống thoát nước ở lưu vực này.
- Tuyến đường Phú Lợi: từ Quốc lộ 1A - Trần Hưng Đạo: hiện trạng rãnh thoát
nước hiện hữu có đường kính nhỏ, độ dốc thoát nước và hướng thoát nước không phù
hợp, tình trạng ngập úng thường xuyên. Hiện UBND thành phố đang yêu cầu lập dự án
để cải tạo lại hệ thống thoát nước.

TRUNG TÂM KỸ THUẬT MÔI TRƯỜNG (CEE)

5



Trong nhiều năm lại đây, trước tình hình đô thị phát triển, đất ít người nhiều, chúng cứ bị
lấp dần, mất dần. Nếu không bị lấp hết thì cũng bị thu hẹp lại dòng chảy; thay thế vào
đấy là các ngôi nhà cao tầng, thấp tầng mọc lên..., vì thế chức năng thoát nước đã bị hạn
chế.
II.2. XÂY DỰNG VÀ QUY HOẠCH HỆ THỐNG THOÁT NƯỚC ĐÔ THỊ
BỀN VỮNG CHO TỈNH SÓC TRĂNG
II.2.1. Định nghĩa hệ thống thoát nước đô thị bền vững
Hệ thống tiêu thoát nước (mưa) đô thị bền vững – SUDS: Từ những năm 70
của thế kỷ trước, trên thế giới, trong lĩnh vực quản lý môi trường đô thị đã hình thành và
ngày một hoàn thiện khái niệm về “Hệ thống tiêu thoát nước đô thị bền vững –
Sustainable Urban Drainage System (SUDS)”. Hệ thống SUDS vận dụng triệt để các
nguyên lý và chức năng của hệ sinh thái tự nhiên nhằm xây dựng hệ thống thoát nước với
một nguyên lý hoàn toàn khác với các nguyên lý thoát nước mưa truyền thống lâu nay.
TRUNG TÂM KỸ THUẬT MÔI TRƯỜNG (CEE)

6


Giải pháp quy hoạch và xây dựng hệ thống thoát nước đô thị bền vững

Đó là thay vì đẩy/thoát thật nhanh nước mưa ra khỏi đô thị bằng các hệ thống kênh thẳng,
sâu hoặc hệ thống cống ngầm thì SUDS làm chậm lại các quá trình nêu trên và đưa nước
mưa phục vụ cộng đồng với những giải pháp kỹ thuật mà trong đó sử dụng triệt để các
khả năng lưu giữ và làm sạch của hệ sinh thái tự nhiên vào việc cải thiện chất lượng
nước, bổ cập nguồn nước ngầm cộng với việc làm hài hoà cảnh quan thiên nhiên bảo vệ
các nhóm loài sinh vật qua việc giữ gìn và tạo nơi cư trú cho chúng; trong đó, xử lý ô
nhiễm do nguồn thải phân tán và chống ngập là những vấn đề chủ yếu và cấp bách.
II.2.2. Các giải pháp quy hoạch thoát nước đô thị bền vững
Sóc Trăng gồm nhiều vùng địa hình khác nhau. Để có một hệ thống thoát nước
bền vững cần căn cứ trên địa hình của từng vùng để đưa ra phương hướng xây dựng hệ

vét thường xuyên tránh tắc cống gây ngập lụt.
- Khi thiết kế hệ thống cần nghiên cứu đến yếu tố mực nước biển dâng có thể gây
ngập hệ thống thoát nước trong đô thị.
TRUNG TÂM KỸ THUẬT MÔI TRƯỜNG (CEE)

7


Giải pháp quy hoạch và xây dựng hệ thống thoát nước đô thị bền vững

- Lợi dụng địa hình đặt cống theo chiều nước tự chảy từ phía đất cao đến phía đất
thấp của lưu vực thoát nước, bảo đảm lượng nước thải lớn nhất tự chảy theo cống, tránh
đào đắp nhiều.
- Các tuyến giao thông chính trong khu vực sử dụng cống tròn bê tông cốt thép, bố
trí dọc vỉa hè đường giao thông công cộng. Tại điểm giao nhau và điểm đổi hướng dòng
chảy bố trí các hố ga; để thu nước mặt, bố trí các rãnh thu vào hệ thống thoát nước
chung.
Các công trình thoát nước cấp 4: Bao gồm hệ thống mương, cống nhánh trong các
ô phố với các loại mương nắp đan B400 - 1.000, cống hộp có kích thước đến 1.200 mm
và cống tròn bê tông cốt thép có kích thước Φ500-1.200.

Hình: Mô hình thoát nước tại các khu đô thị ở Sóc Trăng
II.2.2.2. Ứng dụng hệ thống tiêu thoát nước bền vững trong
việc quy hoạch phát triển các đô thị trên địa bàn tỉnh Sóc
Trăng
Nguyên tắc: Thay vì xây dựng các hệ thống thoát nước sâu, thẳng, hoặc bằng các
hệ thống cống ngầm nhằm thoát nhanh nước mưa, thì SUDS lại tìm cách trì hoãn việc
thoát nước mưa và để chúng kịp thực hiện chức năng là tài nguyên quý giá của mình,
bằng việc xây dựng kiến trúc đô thị trên cơ sở kết hợp các nguyên tắc sinh thái với những
nguyên lý và giải pháp kỹ thuật thoát nước vốn có, nhằm giảm tải cho hệ thống thoát

Xây dựng hồ, kênh trữ nước ngọt để sử dụng trong mùa khô tại huyện Mỹ Xuyên,
Long Phú, Trần Đề, Vĩnh Châu.,

TRUNG TÂM KỸ THUẬT MÔI TRƯỜNG (CEE)

9


Giải pháp quy hoạch và xây dựng hệ thống thoát nước đô thị bền vững

Hình: Hệ thống kênh dẫn nước vừa sử dụng để thoát nước vừa phục vụ tưới tiêu
Xây dựng hệ thống kênh vành đai để hạ mực nước trong kênh nội thị khi mưa. Lắp
đặt các trạm bơm cho các khu đô thị vùng trũng như Mỹ Tú, Ngã Năm, Thạnh Trị. Quy
hoạch bố trí các lưu vực thoát nước hợp lý cho thành phố Sóc Trăng, trong đó nghiên cứu
xem xét bố trí các hồ điều tiết.

Hình: Hồ điều tiết
Đối với việc quy hoạch phát triển các khu đô thị, dân cư mới, quy hoạch hợp lý
diện tích đất tại các lưu vực sông, kênh rạch trong tỉnh, phải tạo khoảng diện tích ao hồ,
nơi lưu trữ các nguồn nước mưa chảy tràn trước khi đổ vào nguồn tiếp nhận là sông rạch
và đảm bảo mảng xanh hợp lý.

TRUNG TÂM KỸ THUẬT MÔI TRƯỜNG (CEE)

10


Giải pháp quy hoạch và xây dựng hệ thống thoát nước đô thị bền vững

SUDS

trục. Những chiếc ô này sẽ hứng nước mưa rồi chảy vào ống dẫn bằng nhựa vinyl.

Hình: Thu nước từ mái hiên tại các nhà cao tầng

TRUNG TÂM KỸ THUẬT MÔI TRƯỜNG (CEE)

12


Giải pháp quy hoạch và xây dựng hệ thống thoát nước đô thị bền vững

Hình: Thu nước mưa từ bức tường của các tòa nhà cao tầng
B. Thu nước mưa tại khu công cộng
Một tháp cột mốc có hình dáng tương tự như một cánh tay và lòng bàn tay hướng lên
phía bầu trời và đặt giữa công viên, thể hiện nước mưa là “món quà của thượng đế”.
Cũng như vậy, nước mưa được thu hồi từ phần có hình bàn tay của tháp và chảy vào bể
chứa đặt bên trong tháp. Một phần nước mưa được dùng cho nhà vệ sinh công cộng đặt ở
phía dưới tháp. Phần còn lại chảy xuôi xuống theo đường ống xoắn và là nguồn phát
điện. Hình dưới là ứng dụng thu hứng nước mưa cho khu vực công cộng.(Công viên
nước mưa)

Hình: Công viên nước mưa
TRUNG TÂM KỸ THUẬT MÔI TRƯỜNG (CEE)

13


Giải pháp quy hoạch và xây dựng hệ thống thoát nước đô thị bền vững

Thu nước mưa từ những bức tường và cửa kính của tòa nhà: Lượng nước mưa thu

búa, cửa hàng lên tới con số vạn cái. Thậm chí, có một đoạn đường tàu điện nổi cũng
chạy qua khu vực này. Cứ tưởng như vậy là việc đã rồi, không thể đảo ngược, dẫu trời
mưa nước mưa không có lối thoát. Nhưng, một quyết định táo bạo đã được đưa ra: Phải
đào lại con kênh đã bị lấp, phải khơi thông, trả lại dòng chảy như đã vốn có. Phải biến
con kênh này trở thành một dòng suối mát trong lành, hai bên bờ có rừng cây, bãi cỏ, bờ
kênh, ghế đá, có đường dọc, cầu ngang... đáp ứng cho cả triệu người nghỉ ngơi thư giãn.
Phải di dân, tái định cư cho 22 vạn người, phải di dời 6 vạn cơ sở sản xuất dịch vụ , phải
dịch chuyển đường tàu điện. Chưa kể đến vốn xây dựng, chỉ cần việc di dời giải phóng
mặt bằng đã tốn kém biết chừng nào. Được biết, Thị trưởng Xơ-un đã phải có trên 3000
cuộc gặp dân, đối mặt với hàng chục cuộc biểu tình lớn phản đối của cư dân ở đó... Phải
nói, đó là một cái giá rất đắt trả cho tầm nhìn thiển cận trước đó. Với quyết tâm cùng và
món tiền khổng lồ đã chi ra, xơ-un đã được đền bù xứng đáng: Ngày khánh thành, dòng
nước trong mát từ sông Hàn chảy vào thông suốt 50 cây số dọc kênh Chân Kây, hàng
chục vạn người, kể cả Thị trưởng, Tổng thống đều xắn quần lội bộ tung tăng đùa giỡn
trên dòng nước mát. Xơ-un đã có một công viên dài 50 cây số, lá phổi của Thủ đô Hàn
Quốc và không còn phải lo lắng mỗi khi có mưa lớn.
II.3.2. Xử lý nước thải phân tán với bãi lọc trồng cây
(Constructed Wetland) – Thái Lan
Trên hòn đảo du lịch Phi Phi (Thái Lan), nơi từng bị ảnh hưởng nặng nề của thảm
họa sóng thần năm 2005, người ta vừa xây dựng một hệ thống XLNT phân tán đẹp và
hiệu quả cho các khách sạn, nhà hàng, công suất 400 m 3/ngày, bao gồm các bể tự hoại và
chuỗi các bãi lọc ngầm trồng cây dòng chảy thẳng đứng và dòng chảy nằm ngang, kết
hợp với bãi lọc trồng cây ngập nước và hồ sinh học, bố trí ngay trong khuôn viên khu
nghỉ dưỡng. Nước thải sau xử lý được tái sử dụng cho tưới vườn.

TRUNG TÂM KỸ THUẬT MÔI TRƯỜNG (CEE)

15



2. Bích Thủy. Eco-Park, đô thị của tương lai. Tạp chí Xây dựng, số tháng 9-2009.
3. Nguyễn Văn Cầm. Đề xuất phương án, sơ đồ tổ chức thoát nước cho các đô thị.
Trung tâm KTMT ĐT&KCN (CEETIA), Trường Đại học Xây dựng - Trung tâm Kỹ
thuật Nước và Phát triển (WEDC), Đại học tổng hợp Loughborough, Anh quốc.
20/3/2003.
4. Nguyễn Việt Anh. Thoát nước đô thị bền vững và khả năng áp dụng tại Việt
Nam. Trung tâm KTMT ĐT&KCN (CEETIA), Trường Đại học Xây dựng - Trung tâm
Kỹ thuật Nước và Phát triển (WEDC), Đại học tổng hợp Loughborough, Anh quốc.
20/3/2003.
5. Nguyễn Văn Chánh, Nguyễn Hoàng Duy, Hoàng Phạm Nam Huân. Nghiên cứu
tính thấm nước của bê tông rỗng. Khoa Kỹ Thuật Xây dựng, Trường Đại Học Bách Khoa
Tp. Hồ Chí Minh
6. PGS.TS. Đoàn Cảnh. Ứng dụng kỹ thuật sinh thái xây dựng hệ thống tiêu thoát
nước đô thị bền vững. Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam

TRUNG TÂM KỸ THUẬT MÔI TRƯỜNG (CEE)

17