Header Page 1 of 123.
B GIO DC V O TO

B VN HểA, TH THAO V DU LCH

VIN VN HểA NGH THUT QUC GIA VIT NAM

o Ngc Anh

BảO TồN Và PHáT HUY DI SảN VĂN HóA NGƯờI HMÔNG
THÔNG QUA DU LịCH CộNG ĐồNG ở BảN SíN CHảI,
HUYệN SA PA, TỉNH LàO CAI
Chuyờn ngnh: Vn hoỏ hc
Mó s: 62 31 06 40

TểM TT LUN N TIN S VN HểA HC

H Ni - 2016

Footer Page 1 of 123.


Header Page 2 of 123.
Công trình đƣợc hoàn thành tại:
VIỆN VĂN HÓA NGHỆ THUẬT QUỐC GIA VIỆT NAM
BỘ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. LƢƠNG HỒNG QUANG

Phản biện 1: GS.TS Lê Hồng Lý, Viện Nghiên cứu Văn hóa


Du lịch cộng đồng phát triển ở thế giới vào những năm 80 của thế
kỷ XX. Việt Nam với nhiều điều kiện thuận lợi về cảnh quan thiên nhiên,
đa dạng văn hóa, cũng đang từng bước được khai thác và phát triển như
bản Lác (Mai Châu); làng Pác Ngòi (Ba Bể)… Nhìn chung, du lịch cộng
đồng ở Việt Nam mới chỉ tập trung chủ yếu vào phát triển kinh tế, xóa
đói, giảm nghèo, bảo vệ môi trường tự nhiên, chưa thật sự quan tâm đến
yếu tố bảo tồn văn hóa truyền thống.
Sín Chải (Sa Pa) địa bàn cư trú chủ yếu của người H’Mông, có nhiều
điều kiện tự nhiên và nhân văn để phát triển du lịch cộng đồng. Tuy nhiên,
tác động từ du lịch tới truyền thống văn hóa của người H’Mông nơi đây
đặt ra yêu cầu cấp thiết phát triển du lịch cộng đồng đặt trong mục tiêu
bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa tộc người.
2. Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài
2.1. Các học giả nước ngoài
Nhà nghiên cứu Jafiri đã tập hợp các nghiên cứu về du lịch có sự
tham gia của cộng đồng và phân thành một số xu hướng phát triển chính
(Tán thành, Cẩn trọng, Thích nghi). Còn Saariemen nhìn du lịch cộng
đồng trên cơ sở phát triển bền vững dưới hai phương diện tiếp cận (bền
vững về môi trường tự nhiên và bền vững trong các hoạt động).
Nicole Hausler và Wolfgang Strasdas chú trọng đến người dân
tham gia vào các hoạt động quản lý du lịch tại địa phương và lợi ích kinh

Footer Page 3 of 123.


Header Page 4 of 123.

2

tế có được từ du lịch, nhấn mạnh du lịch cộng đồng là sự phát triển bền

3.1. Mục đích nghiên cứu

Footer Page 4 of 123.


Header Page 5 of 123.

3

Thông qua trường hợp văn hóa tộc người H’Mông tại bản Sín
Chải, huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai. Từ đó, luận giải mối quan hệ giữa văn
hóa tộc người và phát triển du lịch cộng đồng, công cụ thích hợp bảo tồn,
phát huy gái trị văn hóa tộc người trong đời sống xã hội đương đại.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Hệ thống hóa một cách chọn lọc những khái niệm và vấn đề lý luận
để hình thành cơ sở lý luận về văn hóa tộc người và du lịch cộng đồng, mối
liên hệ giữa văn hóa tộc người với phát triển du lịch cộng đồng.
- Đánh giá cơ sở thực tiễn về phát triển du lịch cộng đồng tại một
số vùng dân tộc ít người ở Việt Nam, thực trạng phát triển du lịch cộng
đồng tại bản Sín Chải gắn với bảo tồn văn hóa người H’Mông.
- Tổng kết kinh nghiệm, những mặt thành công và hạn chế của việc
phát triển du lịch cộng đồng trong việc bảo tồn, phát huy văn hóa tộc
người H’Mông ở Sín Chải (Sa Pa).
- Đưa ra một số khuyến nghị phát triển du lịch cộng đồng nhằm
góp phần bảo tồn và phát huy văn hóa người H’Mông tại bản Sín Chải
nói riêng và văn hóa tộc người nói chung.
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Mối quan hệ giữa du lịch cộng đồng và bảo tồn, phát huy giá trị di
sản văn hóa người H’Mông ở bản Sín Chải, huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai.

văn hóa tộc người tại Việt Nam.
7. Bố cục của Luận án
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Phụ lục và Tài liệu tham khảo, luận
án gồm 3 chương: Chương 1. Bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa tộc người
dựa vào du lịch cộng đồng; Chương 2. Phát triển du lịch cộng đồng dựa
vào tiềm năng văn hóa tộc người; Chương 3. Các luận giải về bảo tồn và
phát huy di sản văn hóa tộc người gắn với phát triển du lịch.
Chƣơng 1
BẢO TỒN, PHÁT HUY GIÁ TRỊ VĂN HÓA TỘC NGƢỜI
DỰA VÀO DU LỊCH CỘNG ĐỒNG
1.1 Khái niệm bảo tồn và phát huy
Công ước về Bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể của UNESCO giải
thích “Bảo vệ” là các biện pháp có mục tiêu đảm bảo khả năng tồn tại của
di sản văn hóa phi vật thể, bao gồm việc nhận diện, tư liệu hoá, nghiên
cứu, bảo tồn, bảo vệ, phát huy, củng cố, chuyển giao, đặc biệt là thông
qua hình thức giáo dục chính thức hoặc phi chính thức cũng như việc
phục hồi các phương diện khác nhau của loại hình di sản này.
Luật Di sản Văn hóa Việt Nam định nghĩa: Bảo quản di tích lịch sử

Footer Page 6 of 123.


Header Page 7 of 123.

5

- văn hóa, danh lam thắng cảnh, di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia là hoạt
động nhằm phòng ngừa và hạn chế những nguy cơ làm hư hỏng mà
không làm thay đổi những yếu tố nguyên gốc vốn có của di tích lịch sử văn hóa, danh lam thắng cảnh, di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia.
Hiện nay có ba quan điểm chính về bảo tồn là bảo tồn nguyên vẹn,

Header Page 8 of 123.

6

Từ cuộc cách mạng tư sản Pháp năm 1789, di sản được hiểu là
“một tài sản chung, tài sản của mọi công dân chứ không phải của riêng ai,
đó là ý niệm đã tạo thành cái ý thức về di sản quốc gia”.
Luật Di sản Văn hóa của Việt Nam xác định di sản là “sản phẩm tinh
thần, vật chất có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, được lưu truyền từ thế hệ
này qua thế hệ khác” . Giờ đây khái niệm di sản không còn ý nghĩa là tài sản
của quá khứ nữa, nó là một khái niệm tiến triển, có sự thay đổi, có sự chọn lọc.
1.4.2. Giá trị di sản văn hóa tộc người
Tại Việt Nam, Nghị quyết số 33 năm 2014 của Ban Chấp hành
Trung ương (khoá XI) đã đề ra nhiệm vụ xử lý hài hòa mối quan hệ giữa
phát triển kinh tế và phát triển văn hóa, có chính sách văn hóa đặc thù
đối với đồng bào dân tộc thiểu số để xây dựng nền văn hoá Việt Nam
tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
Nghị quyết Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương khóa
V3 cũng đã chỉ rõ: Nền văn hoá Việt Nam là nền văn hoá thống nhất mà
đa dạng trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam. Hơn 50 dân tộc sống trên
đất nước ta đều có những giá trị và sắc thái văn hoá riêng. Coi trọng bảo
tồn, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống, phát triển những giá trị
mới về văn hóa, văn học, nghệ thuật các dân tộc.
Quan điểm của Đảng và Nhà nước đối với việc giữ gìn và phát
triển văn hóa đồng bào các dân tộc thiểu số, trong đó có đồng bào
H’Mông là coi trọng và bảo tồn, phát huy những giá trị truyền thống, xây
dựng, phát triển những giá trị mới về văn hoá, văn học, nghệ thuật.
1.5. Bảo tồn, phát huy văn hóa tộc người dựa vào du lịch cộng đồng
1.5.1. Du lịch và du lịch cộng đồng
* Khái niệm du lịch

tiêu, vị trí phát triển du lịch cộng đồng.
1.5.2. Cộng đồng và phát triển cộng đồng
Khái niệm cộng đồng xuất hiện vào những năm 1940 tại các nước
thuộc địa của Anh. Cộng đồng là một trong những khái niệm xã hội học
mang nhiều ý nghĩa khác nhau, được sử dụng một cách rộng rãi. Theo
nghĩa rộng, khái niệm này dùng để chỉ cộng đồng các quốc gia theo lãnh
thổ như cộng đồng châu Âu, châu Á... Theo nghĩa hẹp, khái niệm này
được dùng để chỉ một dạng xã hội và nhỏ hơn nữa nó được dùng để chỉ
những đơn vị xã hội cơ bản như làng, xã, gia đình..
Tác giả Tô Duy Hợp và Lương Hồng Quang trong Phát triển cộng
đồng lý thuyết và vận dụng (2000), đã chỉ ra các yếu tố cấu thành nên
cộng đồng bao gồm: - Địa vực: - Yếu tố kinh tế: - Yếu tố văn hóa:
1.5.3. Mục tiêu phát triển du lịch cộng đồng
Để phát triển du lịch cộng đồng, các nhà quản lý cần quan tâm đến
một số mục tiêu căn bản sau: Du lịch cộng đồng là công cụ cho hoạt động
bảo tồn; Du lịch cộng đồng là công cụ phát triển chất lượng cuộc sống

Footer Page 9 of 123.


Header Page 10 of 123.

8

cho cộng đồng. Du lịch cộng đồng là công cụ để nâng cao nhận thức, kiến
thức cho cộng đồng, là công cụ cho cộng đồng cùng tham gia, thảo luận
các vấn đề, cùng làm việc và giải quyết các vấn đề mang tính cộng đồng.
Như vậy, đây là những mục tiêu phù hợp nhất để chúng ta tham
khảo khi nghiên cứu về phát triển cộng đồng người H’Mông ở Sín Chải.
1.5.4. Tiêu chí và điều kiện phát triển du lịch cộng đồng


9

nghề thủ công truyền thống; âm nhạc, nghệ thuật truyền thống; tôn giáo,
tín ngưỡng; lễ hội; ngôn ngữ; hệ giá trị - chuẩn mực:
1.5.6. Du lịch cộng đồng tác động thế nào với văn hóa tộc người?
Du lịch cộng đồng như một mô hình, phương pháp tiếp cận hữu
hiệu. tạo ra những tác động tích cực đối với văn hóa tộc người nhằm tôn
vinh, phát huy hơn nữa những giá trị văn hóa tộc người,
Tuy nhiên, du lịch cộng đồng cũng có thể gây ra những hệ quả dẫn
tới sự biến đổi văn hóa truyền thống cũng như cấu trúc xã hội tộc người.
Nhằm khai thác những giá trị văn hóa tộc người, du lịch cộng đồng cần
thực hiện các nguyên tắc sau: Nguyên tắc công bằng, dân chủ; Phù hợp
với khả năng của cộng đồng; Chia sẻ lợi ích từ du lịch cho cộng đồng;
Xác lập quyền sở hữu và tham gia của cộng đồng đối với tài nguyên thiên
nhiên và văn hóa hướng tới sự phát triển bền vững; Cách tiếp cận bền
vững với tài nguyên nhân văn, tài nguyên thiên nhiên.
Chƣơng 2
PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG DỰA VÀO TIỀM NĂNG
VĂN HÓA TỘC NGƢỜI
2.1. Phát triển du lịch cộng đồng ở Sa Pa
2.1.1. Khái quát chung về Sa Pa
Sa Pa là một huyện của Lào Cai, dưới dãy Hoàng Liên Sơn, diện
tích 683,29km2, dân số 53.549 người, gồm 7 tộc người sinh sống trên 17
xã và một thị trấn; trong đó người H’Mông chiếm 51,65%, là vùng đất
giàu bản sắc văn hóa của người H’Mông, Dao, Tày, Giáy, Xá Phó...
Sa Pa còn là khu dự trữ sinh quyển có sự phong phú và đa dạng về
tài nguyên động, thực vật nhất cả nước và là một trong số những trung
tâm đa dạng của các loài thực vật trong chương trình bảo tồn các loài
thực vật của Hiệp hội bảo vệ thiên nhiên Thế giới (IUCN), được Quỹ môi

hoạt động du lịch cộng đồng nhỏ lẻ, chưa có sự liên kết giữa các hộ dân
với nhau; cơ sở vật chất du lịch thiếu đồng bộ, chưa được đầu tư đúng
mức; chưa phát huy hết giá trị văn hóa của đồng bào các dân tộc để tạo
thành sản phẩm du lịch độc đáo, mới lạ…
2.1.3. Một số điểm du lịch cộng đồng tiêu biểu ở Sa Pa
Từ năm 2008, được sự giúp đỡ của Tổ chức Thiên nhiên thế giới
(IUCN) và tổ chức Phi chính phủ Hà Lan (SNV), hỗ trợ Lào Cai xây
dựng thí điểm Dự án Hỗ trợ phát triển du lịch bền vững tại Sa Pa, từ đó
nhiều điểm du lịch cộng đồng ở Sa Pa đã hình thành và phát triển như xã
Bản Hồ, Tả Van, Lao Chải, Sín Chải, Tả Phìn, Cát Cát...
2.2. Khái quát chung về Sín Chải
2.2.1. Lịch sử, điều kiện tự nhiên, dân số, kinh tế, văn hóa xã hội

Footer Page 12 of 123.


Header Page 13 of 123.

11

Sín Chải là bản của người H’Mông, có 221 hộ dân với 646 nhân
khẩu, 100% là người Hmông đen, sống ở đây được khoảng 6 - 7 đời.
Người H’Mông Sín Chải chủ yếu dựa vào canh tác nông nghiệp,
phổ biến là lúa nương, ngô, cây hoa màu. Canh tác ruộng bậc thang là
một trong những thành quả vô cùng to lớn. Ngoài ra họ trồng phong lan,
thảo dược, thảo quả..., nuôi trâu, bò, ngựa, lợn, gà… Hiện nay người
H’Mông Sín Chải còn lưu giữ và phát triển được một số nghề thủ công
truyền thống như dệt vải thổ cẩm, thêu, chạm khắc bạc, rèn đúc, đan lát.
Năm 2013, nghề chạm khắc bạc của người H’Mông ở đây vinh dự
được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là di sản văn hóa cấp

phía Nam dãy Hoàng Liên Sơn
+ Tài nguyên sinh vật: Hệ tài nguyên sinh vật của Sín Chải nằm
trong vùng lõi của vườn quốc gia Hoàng Liên. Đây là vùng dự trữ sinh
quyển được đánh giá vào dạng đa dạng sinh học nhất Việt Nam. Năm
2014, hệ thống cây Đỗ quyên và cây Vân Sam đã được công nhận là cây
Di sản Quốc gia.
+ Ruộng bậc thang: Nét nổi bật của thôn Sín Chải là hệ thống
ruộng bậc thang bao quanh bản. Năm 2009 Tạp chí du lịch “Travel and
Leisure” (Mỹ) cũng đã bình chọn ruộng bậc thang Sa Pa là 1 trong 7
ruộng bậc thang đẹp nhất, kỳ vĩ nhất châu Á và thế giới. Tháng 10 năm
2013, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã xếp Ruộng bậc thang Sa Pa là
di tích danh thắng cấp Quốc gia. Năm 2014, Mother Nature giới thiệu về
30 điểm đẹp nhất thế giới, trong đó ruộng bậc thang Sa Pa của Việt Nam
đứng ở vị trí thứ 2. Ruộng bậc thang đã thu hút mạnh mẽ du khách khi
đến với Sa Pa nói chung và Sín Chải nói riêng.
- Tiềm năng nhân văn
Các giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của đồng bào H’Mông
được thể hiện ngay ở kiến trúc nhà ở, trong sinh hoạt hằng ngày, trong
lao động sản xuất, trong ăn mặc các bộ trang phục truyền thống... Đến
nay, các loại hình di sản văn hóa tiêu biểu của người H’Mông ở Sín Chải
chưa được đầu tư khai thác một cách hiệu quả so với các thôn bản khác trong
huyện, cụ thể là sản phẩm từ nghề thủ công truyền thống như: rèn đúc, chạm
khắc bạc, trồng lanh dệt vải, nghề đan lát...;
Một số yếu tố như nhà ở truyền thống, ẩm thực, phong tục, tập
quán, lễ hội dân gian… cũng là nét đặc sắc của Sín Chải, cụ thể như nhà
ở truyền thống; nghề trồng lanh, dệt vải; thêu thùa là nét văn hóa đặc
trưng của người H’Mông ở Sa Pa nói chung và Sín Chải nói riêng.
2.3. Sín Chải trong bối cảnh du lịch cộng đồng ở Sa Pa
2.3.1. Ban Quản lý du lịch cộng đồng:
Năm 2013 các hoạt động du lịch cộng đồng bản Sín Chải chính

nhà dân dựa trên kiểu trúc nhà độc đáo của người H’Mông hòa lẫn giữa
không gian hùng vĩ của núi rừng Hoàng Liên.
Sín Chải có lượng khách du lịch đến tham quan thấp nhất, nên tác
động trực tiếp từ hoạt động du lịch chưa nhiều nhưng lại chịu ảnh hưởng
mạnh mẽ các hoạt động du lịch từ Cát Cát, Sa Pa, Tả Van.
Trong phát triển tour tuyến, các sản phẩm du lịch ở Sín Chải vẫn
còn những hạn chế. Nguyên nhân là do Sín Chải chưa có mô hình phát
triển du lịch phù hợp, chưa khuyến kích người dân địa phương tham gia
xây dựng, quản lý hoạt động du lịch ở địa phương, hoạt động manh mún,
thiếu sự liên kết giữa các ngành, người dân địa phương với các công ty lữ
hành, chưa có sự quy hoạch phát triển hợp lý.

Footer Page 15 of 123.


Header Page 16 of 123.

14

2.3.2. Mô hình tổ chức
Tuyến du lịch Cát Cát - Sín Chải được thành lập dưới sự hỗ trợ của
tổ chức SNV nhằm hướng tới sự phát triển du lịch bền vững. Trong đó
nhằm phát huy vai trò, năng lực, sự sáng tạo của người dân tham gia vào
hoạt động du lịch. Bản Sín Chải được dự án lựa chọn để triển khai xây
dựng mô hình phát triển du lịch cộng đồng. Khi dự án bắt đầu, người dân
được tham gia thảo luận, bàn bạc đưa ý kiến đóng góp của mình vào kế
hoạch phát triển du lịch tại địa phương. Vai trò, sự sáng tạo và những ý
kiến của người dân đã được phát huy.
Ban quản lý du lịch cộng đồng của tuyến du lịch Cát Cát - Sín Chải
được thành lập gồm có 13 thành viên, do cộng đồng địa phương bầu ra,

Kinh kinh doanh nên chưa thể hiện rõ sự xung đột này. Xung đột lợi ích
trở nên khá phổ biến trong các điểm du lịch cộng đồng, ảnh hưởng đến
phát triển bền vững, nên cần giải quyết các xung đột đó.
2.3.4. Hoạt động xúc tiến quảng bá
Hoạt động xúc tiến quảng bá các sản phẩm du lịch của Sín Chải
vẫn chỉ nằm trong chương trình xúc tiến quảng bá chung của du lịch Lào
Cai nói chung và Sa Pa nói riêng.
2.3.5. Văn hóa tộc người với phát triển du lịch cộng đồng: thực
tiễn Sín Chải
Trên thực tế, Sín Chải đã từng bước đầu khai thác những giá trị văn
hóa tộc người vào hoạt động du lịch cộng đồng. Xét trên khía cạnh số
lượng, Sín Chải chưa bằng được với các điểm du lịch khác. Tuy nhiên, đó
là những kết quả bước đầu cần được ghi nhận.
Du lịch cộng đồng đã có những tác tích cực, nâng cao nhận thức
bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa tộc người của người dân địa phương,
người dân đã kịp thời giữ gìn, bảo lưu lại ngôi nhà truyền thống của
người H’Mông Sín Chải; đã quay lại với các nghề thủ công truyền thống;
những đồ dùng, dụng cụ sinh hoạt cũng được các gia đình giữ lại và trở
thành những sản phẩm du lịch hấp dẫn khách du lịch
Du lịch cộng đồng là giải pháp cơ bản của bảo tồn văn hóa vì nó
còn tạo ra môi trường để các giá trị văn hóa truyền thống của người
H’Mông phát huy và nâng cao giá trị của họ. Từ đó, nhiều giá trị văn hóa
truyền thống của người H’Mông được khai thác và phát triển.
Hiện nay, hoạt động du lịch đang diễn ra tại Sín Chải mang tính
manh mún, tự phát, thiếu tính định hướng, tổ chức.
Thực tiễn Sín Chải cho thấy, để xây dựng thành công mô hình du
lịch cộng đồng cần một định hướng đúng đắn và xây dựng một chương
trình hoạt động cụ thể của các bên tham gia. Cần lựa chọn các thành tố
văn hóa tộc người phù hợp gắn với hoạt động du lịch cộng đồng, hài hòa
trong việc phân chia lợi ích các bên, nhìn nhận đúng vai trò của cộng

khơi dậy tiềm năng phát triển du lịch.
Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2020 và tầm nhìn
đến năm 2030, nhấn mạnh, phát triển du lịch gắn với bảo tồn và phát huy
văn hóa truyền thống các dân tộc, tôn trọng văn hóa trong mối quan hệ với
cộng đồng địa phương; phát triển du lịch gắn với xóa đói, giảm nghèo.
Phát triển du lịch cộng đồng là một cách tiếp cận mới, theo cách từ
dưới lên thay cho cách làm từ trên xuống truyền thống. Nó đảm bảo cho
sự phát triển bền vững của một lĩnh vực hay tổng thể phát triển của một

Footer Page 18 of 123.


Header Page 19 of 123.

17

quốc gia, một cộng đồng, khác với cách tiếp cận từ trên xuống mang nặng
tính quan liêu, không đáp ứng được thực tế nhu cầu.
Với Sín Chải, đẩy mạnh sự tham gia của cộng đồng trong các hoạt
động du lịch, gắn du lịch cộng đồng với bảo tồn, phát huy giá trị di sản
văn hóa người H’Mông là một biện pháp hữu hiệu cần được phát huy.
3.1.2. Phát triển du lịch gắn liền với mục tiêu bảo tồn và phát
huy giá trị văn hóa dân tộc
Đối với cộng đồng người H’Mông ở Sín Chải, từ thực tiễn hoạt
động đã đúc rút ra một vấn đề then chốt là phát triển du lịch phải gắn với
mục tiêu bảo tồn và phát huy văn hóa tộc người nhằm mục tiêu phát triển
một cách bền vững. Một số định hướng phát triển du lịch cộng đồng gắn
với bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa tộc người:
- Khai thác có hiệu quả các giá trị di sản văn hóa tạo thành các sản
phẩm du lịch có tính cạnh tranh cao, thu hút khách du lịch

góp phần bảo tồn, du lịch cộng đồng còn góp phần khôi phục và phát
triển các giá trị văn hóa truyền thống của người dân thành các sản phẩm
du lịch độc đáo.
Du lịch cộng đồng là giải pháp cơ bản của bảo tồn văn hóa vì nó
còn tạo ra môi trường để các giá trị văn hóa truyền thống của người
H’Mông phát huy và nâng cao giá trị của họ. Thông qua hoạt động du
lịch, đặc biệt là tạo ra nhiều sản phẩm du lịch độc đáo, các giá trị văn hóa
truyền thống được đầu tư, khai thác trở thành các sản phẩm phục vụ
khách du lịch. Từ đó, nhiều giá trị văn hóa truyền thống của người
H’Mông được khai thác và phát triển.
Bên cạnh đó, một số giá trị văn hóa phi vật thể như các bài hát dân
ca, phong tục tập quán truyền thống, lễ hội cũng được người dân gìn giữ
và phát triển thành các sản phẩm du lịch.
Du lịch cộng đồng phát triển mang lại nguồn thu nhập cho chính
quyền và người dân địa phương, tạo nguồn lực đầu tư trở lại cho công tác
bảo tồn, gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa của địa phương. Ngoài ra,
du lịch còn có khả năng thu hút chương trình, dự án nghiên cứu nhằm
nhận được hỗ trợ của các tổ chức, nhà đầu tư.
Cho đến nay, du lịch cộng đồng ở Sín Chải chưa thực sự phát triển
mạnh, , về cơ bản những giá trị văn hóa truyền thống người H’Mông tại
Sín Chải vẫn được cộng đồng người dân bảo lưu khá tốt. Đây là nguồn tài
nguyên quan trọng, là lợi thế nhằm đẩy mạnh hơn nữa hoạt động du lịch
gắn với sự tham gia của cộng đồng, trên cơ sở bảo tồn, phát huy những
giá trị văn hóa truyền thống của cộng đồng địa phương.
3.1.4. Du lịch cộng đồng và một số mặt hạn chế đối với đời sống
người dân Sín Chải

Footer Page 20 of 123.



Tuy nhiên, kết quả chưa như mong muốn. Bởi vậy, tùy thuộc vào
đặc điểm kinh tế, văn hóa - xã hội và tiềm năng du lịch của địa phương
đó mà ta xây dựng mô hình phát triển du lịch cho phù hợp.
Tránh tuyệt đối việc nhân rộng mô hình bằng cách bê nguyên ở nơi
khác về áp đặt cho nhiều địa phương khác nhau.

Footer Page 21 of 123.


Header Page 22 of 123.

20

Tiềm năng văn hóa tộc người không phải luôn là một giá trị hữu
ích cho mọi trường hợp
Không được dập khuôn du lịch cộng đồng
Trong phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa tộc
người tùy từng trường cụ thể mà ta có thể sử dụng các lý thuyết khác
nhau để luận giải và vận dụng vào các vấn đề nghiên cứu của mình.
3.3. Một số kiến nghị
- Phát triển du lịch cộng đồng cần có sự liên kết giữa các ngành:
Du lịch là một ngành có sự tham gia của nhiều ngành như văn hóa, thể
thao, nông nghiệp, công thương, giao thông vận tải, ngân hàng,…..
Sự thiếu liên kết giữa các ngành trong phát triển du lịch có ảnh
hưởng rất lớn đến phát triển du lịch cộng đồng và bảo tồn các giá trị văn
hóa người dân địa phương.
- Không dập khuôn mô hình: Sín Chải là một minh chứng điển
hình. Mô hình phát triển du lịch cộng đồng của Sín Chải được tổ chức
SNV hỗ trợ dựa trên mô hình phát triển du lịch bền vững. Do chưa đánh
giá hết được về đặc điểm kinh tế, văn hóa, phong tục tập quán, họ đã đưa

vào hoạt động trong các dự án về phát triển du lịch, từ việc xây dựng nội
dung, quản lý đến tổ chức các hoạt động diễn ra.
Những minh chứng trên cho thấy muốn làm tốt công tác bảo tồn và
phát triển du lịch cộng đồng, cần phải trao quyền cho cộng đồng người
dân địa phương, cộng đồng tham gia trực tiếp vào các khâu trong các dự
án phát triển du lịch.
- Tăng cường đầu tư xây dựng sản phẩm và quảng bá xúc tiến: Sản
phẩm du lịch trong mắt của khách du lịch là những kinh nghiệm mà họ
trải qua trong quá trình tham quan, bao gồm ba thành tố chính: tài nguyên
du lịch tại điểm đến; các điều kiện phục vụ tại điểm du lịch; và khả năng
tiếp cận với điểm du lịch. Các mô hình hoạt động du lịch cộng đồng ở Sa
Pa hiện nay chủ yếu dựa trên nguồn tài nguyên du lịch sẵn có, đầu tư xây
dựng các sản phẩm du lịch mới còn rất hạn chế. ở Sín Chải các sản phẩm
du lịch đặc trưng vẫn chỉ là thăm làng bản, tìm hiểu đời sống văn hóa của
người H’Mông.
Đến nay, Sín Chải không bổ sung thêm sản phẩm du lịch mới,
thậm chí các sản phẩm du lịch trước đây còn bị mai một về loại hình.
Hiện nay, tại bản còn một hộ gia đình làm dịch vụ. Đội biểu diễn văn
nghệ của thôn giải thể do không tạo được nguồn thu nhập cho các thành
viên tham gia. Nhiều sản phẩm du lịch ở Sa Pa, Sín Chải hiện nay đã đến
giai đoạn bão hòa, không thực sự còn hấp dẫn đối với du khách.
- Hỗ trợ giải quyết xung đột lợi ích của các bên: Xung đột về lợi
ích là vấn đề nổi bật, gây tác động tiêu cực rất lớn đến sự phát triển bền
vững của du lịch Sa Pa. Du lịch cộng đồng là hình thức du lịch dựa trên

Footer Page 23 of 123.


Header Page 24 of 123.


đồng, mở ra các cơ hội trao đổi kiến thức giữa cộng đồng và du khách;
khích lệ họ tham gia tích cực vào hoạt động du lịch;
Du lịch cộng đồng là công cụ để cộng đồng tham gia, thảo luận,
cùng làm việc và giải quyết các vấn đề mang tính cộng đồng.

Footer Page 24 of 123.


Header Page 25 of 123.

23

Du lịch cộng đồng khuyến khích sự tham gia và chia sẻ trách
nhiệm của cộng đồng, tăng tính tổ chức, huy động nguồn lực của chính
cộng đồng nhằm đem lại lợi ích cho cộng đồng. Nguyên tắc của du lịch
cộng đồng là đề cao sự công bằng, dân chủ, phù hợp với khả năng của
cộng đồng, chia sẻ lợi ích từ du lịch, xác lập quyền sở hữu và tham gia
của cộng đồng đối với tài nguyên thiên nhiên, văn hóa và nhân văn hướng
đến tới sự phát triển bền vững.
3. Với tốc độ tăng trưởng, phát triển mạnh mẽ hiện nay của du lịch
Việt Nam và xu thế hội nhập, vấn đề du lịch cộng đồng còn khá mới mẻ.
Thực tiễn cho thấy, chỉ một số mô hình du lịch cộng đồng được xây dựng
cũng như vận hành hiệu quả, như: bản Lác (Mai Châu- Hòa Bình của
người Thái); Suối Voi, xã Lộc Tiên (Phú Lộc - Thừa Thiên Huế); làng Pác
Ngòi (người Tày) và Làng Bò Lũ (người Dao) ở vườn quốc gia Ba Bể.
Nhìn chung, các mô hình phát triển du lịch cộng đồng của Việt
Nam còn mang nặng tính kinh tế; chưa chú ý đúng mức việc bảo vệ tài
nguyên thiên nhiên, môi trường; chưa chú trọng mục tiêu bảo tồn và phát
huy giá trị văn hóa truyền thống phục vụ phát triển bền vững.
4. Căn cứ tình hình thực tế của Sín Chải, đối chiếu với các điều