TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC MẦM NON

TRƢƠNG THỊ THẢO

ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP DẠY TRẺ MẪU GIÁO 5 - 6 TUỔI
ĐỊNH HƢỚNG TRONG KHÔNG GIAN THÔNG QUA
HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC THỂ CHẤT

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
Chuyên ngành: Giáo dục mầm non

HÀ NỘI, 2016


TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC MẦM NON

TRƢƠNG THỊ THẢO

ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP DẠY TRẺ MẪU GIÁO 5 - 6 TUỔI
ĐỊNH HƢỚNG TRONG KHÔNG GIAN THÔNG QUA
HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC THỂ CHẤT

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
Chuyên ngành: Giáo dục mầm non

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học:
Ths. Lê Thu Phƣơng

HÀ NỘI, 2016

1. Lí do chọn đề tài ........................................................................................ 1
2. Mục đích nghiên cứu ................................................................................. 2
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ............................................................. 2
4. Nhiệm vụ nghiên cứu................................................................................. 2
5. Giả thuyết khoa học ................................................................................... 2
6. Phương pháp nghiên cứu ........................................................................... 2
7. Cấu trúc của đề tài ..................................................................................... 3
CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC DẠY TRẺ
5 - 6 TUỔI ĐỊNH HƢỚNG TRONG KHÔNG GIAN THÔNG QUA
HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC THỂ CHẤT
1.1. Cơ sở lí luận ............................................................................................ 4
1.1.1. Một số khái niệm .............................................................................. 4
1.1.2. Đặc điểm nhận thức biểu tượng về không gian và sự định hướng
trong không gian của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ............................................ 5
1.1.3. Quá trình hình thành biểu tượng về định hướng trong không gian
cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ......................................................................... 6
1.1.4. Hoạt động giáo dục thể chất ở trường mầm non với việc dạy trẻ
định hướng trong không gian ................................................................... 10
1.2. Cơ sở thực tiễn ...................................................................................... 13
1.2.1. Thực trạng sử dụng các biện pháp dạy trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi định
hướng trong không gian thông qua hoạt động giáo dục thể chất ............ 13
1.2.2. Nguyên nhân ................................................................................... 14


CHƢƠNG 2. XÂY DỰNG MỘT SỐ BIỆN PHÁP DẠY TRẺ MẪU GIÁO
5 - 6 TUỔI ĐỊNH HƢỚNG TRONG KHÔNG GIAN THÔNG QUA
HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC THỂ CHẤT
2.1. Nguyên tắc đề xuất biện pháp............................................................... 16
2.1.1. Đảm bảo thực hiện mục tiêu giáo dục mầm non, mục đích phát
triển nhận thức và phát triển thể chất cho trẻ .......................................... 16

2.3.2. Điều kiện về trẻ .............................................................................. 37
2.3.3. Điều kiện cơ sở vật chất ................................................................. 38
2.3.4. Gia đình và nhà trường .................................................................. 38
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ...................................................................... 39
TÀI LIỆU THAM KHÁO ............................................................................ 40


MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Phát triển nhận thức cho trẻ mẫu giáo là một trong những nhiệm vụ
chính trong quá trình giáo dục ở trường mầm non. Hình thành biểu tượng toán
học cho trẻ có vai trò quan trọng trong việc cung cấp những kiến thức ban đầu
về toán học. Trong đó, dạy trẻ sự định hướng trong không gian không chỉ là
một trong những nhiệm vụ mà còn là nội dung dạy học quan trọng nhằm phát
triển nhận thức cho trẻ mẫu giáo, có tác dụng hình thành ở trẻ những khả năng
tìm tòi, quan sát,... thúc đẩy sự phát triển tư duy, phát triển ngôn ngữ cho trẻ.
Đối với trẻ 5 - 6 tuổi, dạy trẻ định hướng trong không gian giúp trẻ ý thức được
vị trí của cơ thể mình trong môi trường, ý thức được vị trí của các vật so với nhau
và giúp trẻ có khả năng tự tổ chức, sắp đặt vị trí, phương hướng của bản thân, của
các sự vật trong không gian.
Ngoài dạy trẻ định hướng không gian trong các tiết học toán thì trong
hoạt động giáo dục thể chất cũng là phương tiện quan trọng giúp trẻ có sự
định hướng trong không gian tốt. Trong các hoạt động giáo dục thể chất trẻ
vận dụng những kiến thức và kĩ năng định hướng không gian vào trong quá
trình thực hiện các nhiệm vụ vận động theo yêu cầu của giáo viên về các
hướng không gian khác nhau giúp khả năng định hướng trong không gian của
trẻ phát triển hơn. Tuy nhiên, hiệu quả dạy trẻ định hướng trong không gian
hiện nay vẫn chưa đạt hiệu quả cao. Giáo viên vẫn chưa lồng ghép và thực
hiện có hiệu quả các hoạt động dạy trẻ định hướng trong không gian thông
qua hoạt động giáo dục thể chất.

trẻ định hướng trong không gian sẽ được nâng cao.
6. Phƣơng pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu
- Phương pháp điều tra
- Phương pháp quan sát

2


- Phương pháp thực nghiệm
- Phương pháp đàm thoại.
7. Cấu trúc của đề tài
Ngoài phần mở đầu, kết luận, kiến nghị và tài liệu tham khảo. Phần nội
dung chính của khóa luận gồm hai chương:
Chương 1. Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc dạy trẻ định hướng trong
không gian thông qua hoạt động giáo dục thể chất
Chương 2. Xây dựng một số biện pháp dạy trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi định
hướng trong không gian thông qua hoạt động giáo dục thể chất

3


CHƢƠNG 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC DẠY TRẺ 5 - 6 TUỔI
ĐỊNH HƢỚNG TRONG KHÔNG GIAN THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG
GIÁO DỤC THỂ CHẤT
1.1. Cơ sở lí luận
1.1.1. Một số khái niệm
1.1.1.1. Không gian
Theo từ điển Tiếng Việt, khái niệm không gian có hai nét nghĩa như

Thể chất là cơ thể con người (nói về mặt sức khoẻ) có thể sử dụng vào
thực hiện một việc nào đó trong học tập, lao động, thể dục,... Thể chất của con
người gồm bốn mặt: tầm vóc cơ thể, năng lực cơ thể, năng lực thích ứng và
trạng thái tâm lý.
Giáo dục thể chất gọi tắt là thể dục, được hiểu theo nghĩa rộng của thể
dục là một quá trình giáo dục mà đặc trưng của nó thể hiện ở việc giảng dạy
các động tác nhằm hoàn thiện về mặt hình thể và chức năng sinh học của cơ
thể người. Thông qua đó giúp hình thành, rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo vận động
và phát triển các tố chất thể lực của cơ thể con người. Như vậy, có thể hiểu
giáo dục thể chất cho trẻ mầm non là quá trình tác động nhiều mặt vào cơ thể
trẻ, tổ chức cho trẻ vận động và sinh hoạt hợp lý nhằm làm cho cơ thể trẻ phát
triển đều đặn, sức khoẻ được tăng cường, tạo cơ sở cho sự phát triển toàn
diện.
1.1.2. Đặc điểm nhận thức biểu tượng về không gian và sự định hướng
trong không gian của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ( xem [4] tr 34 - 35)
Trẻ mẫu giáo lớn đã hiểu rõ việc phân nhỏ các phần trong không gian
là sự thống nhất, trẻ cũng cảm nhận được các hướng chính của không gian.
Trẻ hiểu không gian là một thể thống nhất hoàn chỉnh có cả tính liên tục và

5


rời rạc. Trẻ đã biết chia không gian thành từng cặp theo hai hướng đối xứng
nhau (trên - dưới, trước - sau, phải - trái). Và khi đó trẻ chia không gian phản
ánh thành thành hai vùng lớn là vùng phía trước - vùng phía sau và vùng bên
phải - bên trái. Đồng thời, mỗi vùng lại phân thành hai vùng nhỏ hơn.
Quá trình định hướng trong không gian của trẻ ngày càng phát triển
hơn, điều này được thể hiện qua việc đứa trẻ bắt đầu nhận biết được các mối
quan hệ không gian giữa các vật. Khi xác định sự sắp đặt các vật thể trong
không gian trẻ dần dần thấy các sự vật xung quanh nó đều có tọa độ riêng.

- Phát triển cho trẻ kĩ năng định hướng trên mặt phẳng và định hướng
khi di chuyển.
1.1.3.2. Phương pháp dạy trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi định hướng trong không
gian
 Dạy trẻ xác định phía phải - phía trái của người khác (xem [3] tr 196197, xem [4] tr 109)
Việc dạy trẻ xác định phía trái - phía phải của người khác được tiến
hành trên cơ sở dạy trẻ xác định tay phải và tay trái của bạn. Để trẻ xác định
được dễ dàng thì trước hết trẻ cần xác định được tay phải và tay trái của bạn
khi đứng cùng hướng với trẻ, sau đó cho đứng đối diện với trẻ. Khi đứng đối
diện với trẻ, trẻ cần xác định được bên tay phải của mình là tay trái của bạn,
bên tay trái của mình là bên tay phải của bạn. Cuối cùng, là khi các bạn đứng
ở các hướng bất kì.
Dựa trên những kiến thức và kĩ năng mà trẻ có được, giáo viên cho trẻ
tập luyện định hướng trong không gian khi trẻ lấy mình và người khác làm
vật chuẩn. Nhiệm vụ dành cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi cần phức tạp hơn so với
những lứa tuổi mẫu giáo bé và nhỡ như: Mở rộng dần vùng xác định xung
quanh bạn, tăng dần số hướng không gian mà trẻ cần định hướng, số lượng
các dấu hiệu của đối tượng mà trẻ cần xác định là nhiều hơn,...

7


Ví dụ:
+ Cho trẻ xác định phía trái, phía phải của bạn có những đồ vật gì?
+ Cho trẻ xác định xem đối tượng nào đó ở phía nào của bạn?
Ở mọi lúc, mọi nơi giáo viên cần sử dụng các tình huống thích hợp cho
trẻ sử dụng các từ chỉ vị trí không gian. Giáo viên không nên sử dụng các từ
chỉ rõ phương hướng vào quá trình dạy trẻ: Phía trên trần nhà, phía dưới sàn
nhà.
 Dạy trẻ định hướng khi di chuyển (xem [3] tr 197 - 198)

chỉ cho trẻ thấy rõ mối quan hệ không gian giữa các đồ vật, đồ chơi (ở phía
trước, ở phía sau, ở giữa,…) và diễn đạt vị trí chúng một cách chính xác bằng
lời.
+ Bước 2: Giáo viên thay đổi vị trí của các đồ vật, trẻ phải xác định lại và
diễn đạt bằng lời các mối quan hệ không gian giữa các đồ vật đó.
+Bước 3: Trẻ phải tự tạo ra các tình huống tương ứng với những yêu cầu
của cô.
Ví dụ: Cô yêu cầu trẻ phải xếp các đồ vật sao cho bên phải cái mũ là chiếc
lược, phía phải chiếc lược là cái áo, phía trước cái áo là đôi giày.
+ Bước 4: Trẻ phải tìm kiếm những tình huống tương tự trong môi trường
xung quanh.
Các trò chơi học tập như: “Cái gì thay đổi”, “cái gì biến mất”,… rất có tác
dụng trong việc dạy trẻ xác định mối quan hệ không gian giữa các vật. Ngoài ra,
có thể sử dụng tranh, ảnh hay các cảnh sân khấu nhằm luyện tập cho trẻ xác định
vị trí của từng đối tượng và mối quan hệ không gian giữa chúng. Điều đó có tác
dụng làm sáng tỏ ý nghĩa của các mối quan hệ không gian có liên quan tới vật
thể đó. Giáo viên không được sử dụng các vật không có định tính không gian rõ
ràng làm vật chuẩn như: cái xô, cái cây,... vào việc dạy trẻ xác định vị trí của các
vật khác nhau so với chúng.

9


 Dạy trẻ định hướng trên mặt phẳng
Việc dạy trẻ mẫu giáo lớn định hướng trên mặt bảng, tờ giấy,… tức là dạy
trẻ định hướng trong không gian hai chiều là một trong những nhiệm vụ quan
trọng nhằm chuẩn bị cho trẻ vào trường phổ thông.
Để định hướng được trên mặt phẳng, trước hết cô cho trẻ xác định các
hướng chính diện trên mặt phẳng về phía trên - phía dưới; phía phải - phía trái và
ở giữa. Trên cơ sở đó, cô dạy trẻ xác định vị trí không gian của các góc trong

1.1.4. Hoạt động giáo dục thể chất ở trường mầm non

10


Giáo dục thể chất cho trẻ mầm non là một trong những bộ phận của
giáo dục toàn diện cho trẻ. Nó tạo ra những điều kiện thuận lợi trong quá trình
giáo dục trẻ. Hình thức giáo dục thể chất ở trường mầm non là sự tổng hợp
giáo dục về những hoạt động vận động nhiều dạng của trẻ mà cơ bản là tính
tích cực vận động của chúng. Sự tổng hợp đó tạo nên một chế độ vận động
nhất định, cần thiết cho sự phát triển đầy đủ về mặt thể chất và củng cố sức
khỏe cho trẻ.
Ở trường mầm non, người ta sử dụng các hình thức giáo dục thể chất
như: tiết học thể dục và giáo dục thể chất trong đời sống hàng ngày của trẻ,
bao gồm: thể dục sáng, trò chơi vận động, thể dục chống mệt mỏi, dạo chơi
thăm quan, hội thể dục thể thao và tổ chức giáo dục thể chất trong thời gian tự
hoạt động của trẻ. Khi tiến hành giáo dục thể chất cho trẻ, người ta sử dụng
một số hình thức tổ chức để trẻ tập luyện. Đó là các hình thức: Toàn thể - cả
lớp, nhóm, cá nhân.
Khi tham gia vào hoạt động giáo dục thể chất chẳng những cơ thể trẻ
được khỏe mạnh mà còn cung cấp cho trẻ nhiều kiến thức, giúp trẻ ôn luyện,
củng cố các kiến thức đã được học trong các hoạt động giáo dục khác. Đặc
biệt, thông qua hoạt động giáo dục thể chất ở trường mầm non có thể giúp trẻ
củng cố, nâng cao khả năng định hướng trong không gian.
Trong các tiết học thể chất của trẻ gồm ba phần: Khởi động, trọng động và
hồi tĩnh.
Phần khởi động có mục đích ổn định lớp, giúp cơ thể sẵn sàng cho buổi tập
luyện về cả thể chất lẫn tinh thần. Đồng thời, nó có tác dụng làm nóng người, giúp
ngăn ngừa chấn thương. Trong phần này, giáo viên tiến hành cho trẻ khởi động
các khớp: đầu, cổ, tay, chân. Khi khởi động cô cho trẻ rèn luyện các kỹ năng đi,

chơi vận động phải động như trò chơi chạy nhảy “Cáo và Thỏ”, “nhảy lò
cò”... Nếu vận động cơ bản động như “ném kết hợp chạy nhảy” thì trò chơi
vận động phải tĩnh như trò chơi “thổi màu nước”, “tiếng gọi của ai?”. Khi tiến

12


hành, cô giới thiệu tên trò chơi, cô có thể cho trẻ nêu cách chơi, luật chơi đối
với những trò chơi trẻ đã biết. Cô nhắc lại cách chơi, luật chơi, sau đó tổ chức
cho trẻ chơi. Thời gian tiến hành phần trọng động chiếm 2/3 thời gian tiết học.
Phần hồi tĩnh có tác dụng đưa trẻ về trạng thái bình thường sau quá
trình vận động liên tục. Làm cho trẻ có cảm giác thoải mái, phấn khởi sau
giờ học. Trong phần này, cô sử dụng các biện pháp hồi sức như: cho trẻ đi
vòng tròn, vừa đi vừa vươn vai hít thở sâu hoặc cô có thể cho trẻ chơi trò
chơi vận động tĩnh: gieo hạt, bóng bay xa,... thời gian dành cho phần hồi
tĩnh từ 2 - 3 phút.
Kết thúc tiết học, cô tiến hành nhận xét, tuyên dương các bạn tập tốt
và có ý thức tập. Khích lệ, động viên các bạn chưa tập tốt cần chú ý, cố
gắng hơn.
1.2. Cơ sở thực tiễn
1.2.1. Thực trạng của việc dạy trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi định hướng trong
không gian thông qua hoạt động giáo dục thể chất
Việc hình thành sự định hướng trong không gian cho trẻ giữ vai trò đặc
biệt quan trọng ở trường mầm non. Vì thế, việc phát triển khả năng định
hướng trong không gian cho trẻ ngay từ lứa tuổi mầm non là vô cùng cần
thiết. Đặc biệt, đối với trẻ 5 - 6 tuổi khả năng định hướng trong không gian tốt
sẽ giúp trẻ thích nghi cao với việc học tập ở phổ thông. Tuy nhiên, đây lại là
nội dung tương đối trừu tượng đối với trẻ. Chính vì thế, giáo viên cần phải có
những phương pháp, hình thức hướng dẫn luyện tập hợp lý. Qua điều tra,
quan sát ở một số trường mầm non tôi nhận thấy hầu hết giáo viên đều cho

thốn, phần lớn đồ dùng dạy học đều do giáo viên tự làm bằng các vật liệu: vải,
vỏ hộp, giấy xốp,... chưa hấp dẫn thu hút trẻ.

14


Kết luận chƣơng 1
Qua nghiên cứu lí luận và thực tiễn của việc dạy trẻ 5 - 6 tuổi định
hướng trong không gian thông qua hoạt động giáo dục thể chất, chúng tôi rút
ra kết luận sau:
Việc dạy trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi định hướng trong không gian là rất
quan trọng và cần thiết. Nó có ý nghĩa rất to lớn đối với sự phát triển khả
năng nhận thức của trẻ, tạo điều kiện thuận lợi cho trẻ thực hiện thành công
trong học tập và các hoạt động khác trong cuộc sống. Trong trường mầm non,
lồng ghép việc thực hiện dạy trẻ định hướng trong không gian vào hoạt động
giáo dục thể chất mang lại hiệu quả cao, đã được nhiều giáo viên mầm non
quan tâm. Tuy nhiên, do trình độ có hạn nên giáo viên chưa biết vận dụng các
biện pháp dạy trẻ định hướng trong không gian thông qua hoạt động giáo dục
thể chất làm cho kết quả hình thành sự định hướng trong không gian cho trẻ
chưa cao.
Để hiệu quả của việc lồng ghép việc dạy trẻ định hướng trong không
gian thông qua hoạt động giáo dục thể chất đạt kết quả cao thì giáo viên
phải xây dựng các biện pháp cụ thể góp phần nâng cao hiệu quả của quá
trình giáo dục.

15


CHƢƠNG 2
XÂY DỰNG MỘT SỐ BIỆN PHÁP DẠY TRẺ

- Các vận động cơ bản đi, đứng, chạy thuần thục, nhanh nhẹn. Có thể
thực hiện được một số vận động khó với yêu cầu cao hơn như: đi kiễng chân,
đi bằng gót chân, đi thăng bằng trên đường hẹp,…
- Phối hợp tay - mắt chính xác, biết cắt bằng kéo, sử dụng đồ dùng
trong sinh hoạt thành thạo, có kĩ năng thực hiện tốt một số công việc tự phục
vụ.
Như vậy, các biện pháp dạy trẻ định hướng trong không gian thông qua
hoạt động giáo dục thể chất phải đảm bảo thực hiện đúng mục tiêu giáo dục
mầm non, mục tiêu phát triển nhận thức, phát triển vận động cho trẻ.
2.1.2. Phù hợp với đặc điểm sinh lí và nhận thức của lứa tuổi và của từng
cá nhân trẻ
Trẻ mẫu giáo lớn cơ thể đã phát triển tương đối hoàn thiện, trẻ trở nên
cứng cáp hơn. Các vận động của trẻ như vận động đi, chạy, nhảy, bật, ném,
chuyền, bắt, bò, trườn, trèo,... dần trở lên chính xác, nhịp nhàng, nhịp điệu, ổn
định, trẻ biết phối hợp vận động của mình với các bạn. Trẻ lúc này rất hiếu
động, nhu cầu vận động của trẻ là rất lớn. Vì vậy, các biện pháp khi đề ra và
thực hiện đều phải phù hợp với đặc điểm, nhu cầu và khả năng vận động của
trẻ.
Đối với trẻ 5 - 6 tuổi tư duy trực quan hình tượng vẫn phát triển mạnh
và chiếm ưu thế. Vậy nên, các biện pháp dạy trẻ cần hướng tới sự hình thành
các biểu tượng toán học sơ đẳng. Trên cơ sở đó tích cực hoá hoạt động nhận
thức của trẻ.
Tuy nhiên, trong cùng một độ tuổi nhưng mỗi trẻ lại có đặc điểm phát
triển riêng về nhận thức cũng như khả năng vận động. Vì vậy, khi đưa ra các
biện pháp dạy trẻ định hướng trong không gian thông qua hoạt động giáo dục

17


thể chất cũng cần phải lưu ý tới đặc điểm riêng của từng cá nhân để dạy trẻ,