Trờng thpt y jut BàI SON: phản ứng hạt nhân
Ngời soạn: Phạm Bá Bộ Ban nâng cao Vật lí 12
I. Mục tiêu.
1. Kiến thức:
- Nêu đợc định nghĩa phản ứng hạt nhân và sơ đồ phản ứng.
- Nêu đợc các định luật bảo toàn trong phản ứng hạt nhân.
- Nêu đợc các đặc điểm của phản ứng hạt nhân tỏa năng lợng và thu năng lợng và viết đợc
biểu thức tính năng lợng phản ứng.
- Nêu khái niệm về phản ứng nhiệt hạch và phân hạch.
2. Kỹ năng.
- Vận dụng đợc các định luật bảo toàn vào hiện tợng phóng xạ và các phản ứng hạt nhân để
viết đợc phơng trình.
- Biết cách xác định hạt nhân trong các phản ứng hạt nhân.
- Xác định đợc năng lợng trong phản ứng hạt nhân và dạng của năng lợng ấy.
3. Thái độ: Nghiêm túc, thận trọng trong nghiên cứu; Giáo dục kĩ thuật tổng hợp, lòng say mê, yêu
thích môn học; Trách nhiệm bảo vệ môi trờng.
II. Chuẩn bị cho bài giảng.
1. Giáo viên:
- Xem SGK môn Hóa học 10 để tham khảo kiến thức liên hệ môn.
- Nghiên cứu tái liệu vật lý đại cơng về phản ứng hạt nhân.
- Bảng hệ thống tuần hoàn, phiếu học tập theo nội dung bài học.
- Su tầm tranh ảnh, t liệu về phản ứng hạt nhân và các tác động môi trờng của nó.
2. Học sinh:
- Ôn lại: Cấu tạo nguyên tử, hiện tợng phóng xạ, phản ứng hạt nhân, năng lợng liên
kết và công thức Anhxtanh giữa năng lợng với khối lợng.
III. Tiến trình dạy học
1. Kiến thức:
- Các qui tắc dịch chuyển trong sự phóng xạ
- Năng lợng trong phản ứng hạt nhân.
2. Sơ đồ lô gíc xây dựng kiến thức.
sơ đồ logic xây dựng đơn vị kiến thức:

lượng của
M > M
0
Phản ứng không tự xảy ra cần
phải cung cấp năng lượng:
W = (M
0
- M)C
2
+ E
d
Năng lượng đó có dạng động
năng của hạt A bằn phá B
M < M
0
Phản ứng hạt nhân tỏa ra
năng lượng gọi là năng
lượng hạt nhân
M > M
0
Cần cung cấp cho các hạt tham gia
phản ứng một năng lượng dạng
động năng ban đầu của các hạt
Sử dụng năng lượng hạt nhân:
SX điện năng
Năng lượng nhiệt,
- Tàu phá băng
GDMT: Năng lượng hạt nhân và bảo vệ môi trường
IV. T liÖu phôc vô GDMT
( T liªu nµy cã thÓ sö dông khi d¹y c¸c néi dung: HiÖn tîng phãng x¹, ®ång vÞ phãng x¹ vµ

Tia alpha: gm cỏc ht alpha cú in tớch gp ụi in tớch proton, tc ca tia l khong
20.000 km/s.
Tia beta: gm cỏc electron t do, tng t tia õm cc nhng c phúng ra vi vn tc ln hn
nhiu, khong 100.000 km/s.
Tia gamma: l dũng cỏc ht photon, khụng mang in tớch, cú bn cht gn ging ỏnh sỏng nhng
bc súng nh hn, chuyn ng vi tc ỏnh sỏng.
Dũng cỏc neutron khụng cú in tớch.
Dũng cỏc ht neutrino khụng cú in tớch, chuyn ng vi tc gn bng tc ỏnh sỏng (phỏt ra
cựng vi cỏc ht beta trong phõn ró beta).
Ngoi s phõn ró t nhiờn ca cỏc cht phúng x, tia phúng x cng cũn c quan sỏt t cỏc ngun
khỏc nh cỏc lũ phn ng ht nhõn, mỏy gia tc hay va chm ca cỏc tia v tr trong khớ quyn Trỏi
t. Cỏc lũ phn ng ht nhõn cú th to ra dũng ht neutron mnh. Cỏc mỏy gia tc cú th sinh ra
dũng cỏc ht t hp cú khi lng cao hn. Cũn tia v tr cú th sn sinh muon v meson. Thut
ng tia phúng x cng cú th m rng, bao gm cỏc dũng ht chuyn ng nhanh phỏt ra t cỏc
ngun ny.
Tng tỏc vi vt cht
Cỏc ht alpha cú th d dng chn li bi mt t giy. Tia beta cn ming kim loi chn. Trong
khi ú, dũng tia gamma cú kh nng xuyờn qua vt cht cao; cn mt khi vt cht cú mt dy
c chn li.
Cỏc ht neutrino hu nh khụng tng tỏc vi vt cht v cú th xuyờn qua tt c v i ra ngoi v
tr.
nguy cơ từ những ngôi nhà kín
Theo Báo Giáo dục & thời đại
Số 113, ngày 20 / 09/2003
* Vì sao nhà kín nguy hiểm ?
Trong lợng chất phóng xạ mà con ngời nhận vào cơ thể thì 65% là phóng xạ tự nhiên, trong đó
khí rađôn chiếm tới 47%. Mặt khác, khi phân rã, rađôn phóng ra một lợng phóng xạ dới dạng các
hạt alpha mà nếu cùng hít một lợng nh nhau thì các hạt alpha sẽ gây tổn thơng về mặt sinh học gấp
20 lần các hạt khác (nh hạt bêta, tia gama, tia X). Và nh thế, nếu nồng độ khí rađôn trong không
khí càng cao và thời gian chúng ta hít thở bầu không khí chứa rađôn càng dài thì nguy cơ bị ung th

nồng độ rađôn khoảng 20Bq/m
3
trong 1 năm, nguy cơ bị chết vì ung th phổi chỉ khoảng
4/1.000.000. Theo một cuộc điều tra do Ban an toàn bức xạ và hạt nhân - Bộ Khoa học & Công
nghệ và Trung tâm kỹ thuật An toàn bức xạ và Môi trờng - Viện khoa học kỹ thuật hạt nhân tiến
hành với 300 nhà dân ở HN năm 1995, nồng độ khí rađôn trong nhà trung bình khoảng 27 Bq/m
3
,
chỉ có 1- 2 nhà có nồng độ rađôn cao hơn mức bình thờng : khoảng 130-140 Bq/m
3
do những ngôi
nhà làm bằng gạch xỉ than. Một điều tra khác do Cục Địa chất tiến hành cho thấy một số nơi ở nớc
ta có nồng độ rađôn cao bất thờng nh ở thị trấn Triệu Phong - Đông Hà - Quảng Trị có nồng độ
rađôn 171-249 Bq/m
3
do trong vật liệu xây dựng có chứa phóng xạ cao ; nồng độ rađôn ở công ty
khai thác khoáng sản Thừa Thiên Huế là 137-145 Bq/m
3
do ở đây dùng đất thải của xởng tuyển
sa khoáng để đắp nền, một số nhà dân, quán nớc khu vực bãi tắm Hội An có nồng độ rađôn khoảng
155 Bq/m
3
do nền nhà dùng cát chứa sa khoáng có nhiều phóng xạ
Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Hào Quang - Trung tâm kỹ thuật An toàn bức xạ và Môi trờng -
Viện Khoa học kỹ thuật hạt nhân, nồng độ rađôn trong nhà ở các thành phố lớn hơn trong những