Header Page 1 of 166.
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP. HCM

LÊ MINH TƯ

ỨNG DỤNG THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ
CỦA CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM
THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
Mã số ngành: 60340102

Footer Page 1 of 166.


Header Page 2 of 166.

iv

TP. HỒ CHÍ MINH, tháng 08 năm 2013

Footer Page 2 of 166.


Header Page 3 of 166.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI CÔNG NGHỆ TP. HCM


5. TS. NGUYỄN ĐÌNH LUẬN
Xác nhận của Chủ tịch Hội đồng đánh giá Luận văn sau khi Luận văn đã được chỉnh sửa.

Chủ tịch Hội đồng đánh giá LV

PGS. TS. Nguyễn Phú Tụ

Footer Page 4 of 166.


Header Page 5 of 166.
TRƯỜNG ĐH CÔNG NGHỆ TP. HCM
PHÒNG QLKH - ĐTSĐH

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

TP. HCM, ngày 30 tháng 6 năm 2013

NHIỆM VỤ LUẬN VĂN THẠC SĨ
Họ tên học viên :

Lê Minh Tư

Ngày, tháng, năm sinh:

05/05/1982

Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh



Tôi tên: Lê Minh Tư là học viên cao học lớp Quản trị Kinh doanh tại trường
Đại học Công nghệ thành phố Hồ Chí Minh.
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết
quả nêu trong Luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ
công trình nào khác.
Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện Luận văn này đã
được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong Luận văn đã được chỉ rõ nguồn gốc.

Học viên thực hiện

Lê Minh Tư

Footer Page 6 of 166.


Header Page 7 of 166.

ii

LỜI CẢM ƠN
Tôi xin tỏ lòng biết ơn đến Ban Giám hiệu, quý Thầy, Cô trường Đại học Công
nghệ TP. Hồ Chí Minh đã hết lòng truyền đạt những kiến thức quý báu trong suốt
thời gian học tập tại trường. Đặc biệt xin trân trọng cảm ơn Tiến Sĩ Lại Tiến Dĩnh
đã hướng dẫn tận tình trong suốt thời gian thực hiện đề tài nghiên cứu này.
Tôi xin chân thành cám ơn gia đình, bạn bè và các bạn học viên tại lớp cao học
Quản trị Kinh doanh 11SQT11 và 11SQT12 Trường Đại học Công nghệ TP. Hồ
Chí Minh đã đã hợp tác trong việc khảo sát ý kiến cho phần thu thập dữ liệu sơ cấp
phục vụ cho nghiên cứu và luôn động viên, chia sẻ và hỗ trợ tôi trong suốt quá trình
học tập cũng như thời gian thực hiện đề tài nghiên cứu của mình.

đề tài tập trung nghiên cứu những vấn đề chính như sau:
Thứ nhất, đề tài nghiên cứu tổng quan về tình hình thương mại điện tử bao
gồm các thuật ngữ, định nghĩa, lịch sử ra đời, các phương thức hoạt động lẫn
tình hình ứng dụng thương mại điện tử trên thế giới.
Thứ hai, thông qua phân tích các dữ liệu thứ cấp, các dữ liệu điều tra từ
khách hàng, doanh nghiệp từ đó đánh giá thực trạng ứng dụng thương mại điện
tử của các doanh nghiệp Việt Nam. Đồng thời cũng phân tích nhận định các yếu
tố tác động tích cực lẫn tiêu cực đến quyết định tham gia thương mại điện tử của
khách hàng và doanh nghiệp Việt Nam.
Thứ ba, từ thực trạng và kết quả phân tích, tác giả đề xuất các nhóm giải
pháp để phát triển để phát triển ứng dụng thương mại điện tử của các doanh
nghiệp Việt Nam trong đó bao gồm:
Về phía chính phủ: cần hỗ trợ về cơ sở hạ tầng, tối đa hoá và phổ biến các
lợi ích kinh tế - xã hội của thương mại điện tử. Tạo môi trường tin cậy và an toàn
cho các giao dịch. Phát triển hơn nữa cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin và viễn

Footer Page 8 of 166.


Header Page 9 of 166.

iv

thông, đầu tư nghiên cứu ứng dụng thương mại điện tử, tạo ra một môi trường vĩ
mô thuận lợi cho phát triển thương mại điện tử.
Về phía doanh nghiệp: cần nâng cao nhận thức và chủ động tham gia vào
thương mại điện tử. Chuẩn bị nguồn nhân lực, xem xét lại quy trình kinh doanh
cho phù hợp với phương thức hoạt động của thương mại điện tử. Xây dựng
website của doanh nghiệp và tiến tới tham gia sàn giao dịch thương mại điện tử.


Second of all, through analyzing secondary data, information investigated from

the clients, enterprises therefrom assess the situation in applying e-commerce of the
Vietnamese enterprises. Contemporary also analyze and identify factors that impact
positively plus negatively to the decision of joining e-commerce of the costumers and
the Vietnamese businesses.
•

Third of all, from the situation and analyzed results, the author proposes groups

of solutions to improve the e-commerce’s application of the Vietnamese enterprises
including:
a.

Toward Government: Need support in infrastructure, exploit and diffuse socio-

economic benefits of e-commerce. Create a trustful environment and secure for the
transactions. Further develop the infrastructure, information technology and
telecommunications, invest researching e-commerce, create a macro environment,
improvable in developing e-commerce.

Footer Page 10 of 166.


Header Page 11 of 166.
b.

vi

Toward enterprise: Prepare human resources, review business progress

3. Mục tiêu của đề tài ............................................................................................. 5
4. Phạm vi nghiên cứu ............................................................................................ 5
5. Nội dung nghiên cứu........................................................................................... 5
6. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu ................................................ 6

Footer Page 12 of 166.


Header Page 13 of 166.

viii

6.1 Phương pháp luận ........................................................................................... 6
6.2 Phương pháp nghiên cứu ................................................................................. 6
7. Bố cục của luận văn............................................................................................ 7
CHƯƠNG 1 ........................................................................................................... 8
TỔNG QUAN VỀ THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ....................................................... 8
1.1 Khái niệm thương mại điện tử ...................................................................... 8
1.2 Sự ra đời của thương mại điện tử ............................................................... 10
1.3 Các phương thức hoạt động của thương mại điện tử ................................. 11
1.3.1 Các phương tiện kỹ thuật sử dụng trong thương mại điện tử ..................... 11
1.3.1.1 Điện thoại ........................................................................................ 11
1.3.1.2 Máy Fax .......................................................................................... 11
1.3.1.3 Truyền hình ..................................................................................... 12
1.3.1.4 Thiết bị kỹ thuật thanh toán điện tử ................................................... 12
1.3.1.5 Intranet và Extranet .......................................................................... 12
1.3.1.6 Internet và Web ................................................................................ 13
1.3.2 Các hình thức hoạt động chủ yếu của thương mại điện tử ......................... 14
1.3.2.1 Thư điện tử (e-mail) ......................................................................... 14
1.3.2.2 Thanh toán điện tử (electronic payment) ........................................... 14

2.2.3 Kết quả ứng dụng thương mại điện tử ở các doanh nghiệp ....................... 39
2.2.4 Một số hạn chế trong việc ứng dụng thương mại điện tử ở các doanh nghiệp
....................................................................................................................... 39
2.3 Kết quả nghiên cứu khảo sát thực trạng ứng dụng thương mại điện tử của
các doanh nghiệp .............................................................................................. 42
2.3.1 Khái quát chung về tình hình nghiên cứu ........................................... 42
2.3.2 Mức độ sẵn sàng ứng dụng thương mại điện tử trong doanh nghiệp 44
2.3.2.1 Mức độ sử dụng máy tính có kết nối mạng trong doanh nghiệp 44
2.3.2.2 Bảo đảm an toàn thông tin ............................................................ 45
2.3.2.3 Bố trí và đào tạo nhân lực cho TMĐT ......................................... 46
2.3.3 Mức độ đáp ứng cho giao dịch thương mại điện tử ........................... 47
2.3.3.1 Xây dựng và vận hành website TMĐT ........................................ 47
2.3.3.2.Tham gia sàn giao dịch TMĐT .................................................... 49
2.3.3.3 Nhận đơn đặt hàng và đặt hàng qua phương tiện điện tử ............ 50

Footer Page 14 of 166.


Header Page 15 of 166.

x

2.4 Kết quả nghiên cứu thực trạng ứng dụng thương mại điện tử của người
tiêu dùng ........................................................................................................... 50
2.4.1 Thực trạng chung.................................................................................... 50
2.4.2 Thực trạng ứng dụng thương mại điện tử của người tiêu dùng thông qua số
liệu khảo sát .................................................................................................... 52
2.4.2.1 Tình hình truy cập và sử dụng Internet .............................................. 52
2.4.2.2 Tình hình tham gia thương mại điện tử của người tiêu dùng............... 54
2.5 Đúc kết những thuận lợi và khó khăn đối với doanh nghiệp Việt Nam trong

3.2.2 Về phía các doanh nghiệp ....................................................................... 73
3.2.2.1 Nâng cao nhận thức và chủ động tham gia vào thương mại điện tử .... 73
3.2.2.2 Chuẩn bị nguồn nhân lực .................................................................. 74
3.2.2.3 Xem xét lại quy trình kinh doanh cho phù hợp với phương thức hoạt
động của thương mại điện tử ........................................................................ 74
3.2.2.4 Xây dựng website của doanh nghiệp ................................................. 74
3.2.2.5 Tham gia sàn giao dịch thương mại điện tử ....................................... 76
3.2.2.6 Các doanh nghiệp cần có chiến lược xây dựng và phát triển thương hiệu
................................................................................................................... 76
3.3 Kiến nghị ..................................................................................................... 77
3.3.1 Doanh nghiệp ......................................................................................... 77
3.3.2 Cấp quản lý chính phủ ............................................................................ 77
3.3.3 Người tiêu dùng ..................................................................................... 77
3.3.4 Đề xuất hướng nghiên cứu ..................................................................... 77
KẾT LUẬN .......................................................................................................... 79
TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................... 81
PHỤ LỤC

Footer Page 16 of 166.


Header Page 17 of 166.

xii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
POS

: Điểm giao dịch bán hàng


: Trao đổi dữ liệu điện tử

B2B

: Giao dịch giữa các doanh nghiệp

B2C

: Giao dịch giữa doanh nghiệp và người tiêu dùng

B2G

: Giao dịch giữa doanh nghiệp và chính phủ

C2G

: Giao dịch giữa người dùng và chính phủ

G2G

: Giao dịch giữa chính phủ với chính phủ

ADSL

: Đường truyền số hóa không đồng bộ

ASEAN

: Hiệp hội các nước Đông Nam Á



DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1: Đánh giá hiệu quả sử dụng TMĐT của người dùng

51

Bảng 2.2: Đánh giá hiệu quả mua sắm trực tuyến

52

Bảng 2.3: Tỷ lệ người dùng Internet tham gia mua sắm theo các nguồn khác nhau52
Bảng 2.4: Mục đích truy cập Internet của người dùng

53

Bảng 2.5: Lý do mua sắm trực tuyến

54

Footer Page 18 of 166.


Header Page 19 of 166.

xiv

DANH MỤC HÌNH ẢNH, BIỂU ĐỒ

Hình 1.1: Tỷ lệ người sử dụng Internet các vùng trên thế giới


Biểu đồ 2.3: Lĩnh vực hoạt động của các doanh nghiệp khảo sát

44

Biểu đồ 2.4: Hình thức kết nối Internet của các doanh nghiệp khảo sát

45

Biểu đồ 2.5: Tình hình sử dụng e-mail cho kinh doanh của doanh nghiệp qua các
năm

45

Biểu đồ 2.6: Các biện pháp bảo đảm thông tin của doanh nghiệp

46

Biểu đồ 2.7: Hình thức đào tạo nhân lực cho TMĐT

46

Biểu đồ 2.8: Tỷ lệ các cấp độ trang web của doanh nghiệp

48

Biểu đồ 2.9: Mức độ tham gia sàn giao dịch TMĐT

49

Biểu đồ 2.10: Tỷ lệ các sàn giao dịch TMĐT được biết đến nhiều nhất

của cuộc sống từ kinh tế, chính trị đến thể thao, văn hóa, xã hội của thế giới nói
chung và Việt Nam nói riêng. Chính điều này đã tạo bước ngoặt to lớn cho sự phát
triển kinh tế toàn cầu và thương mại điện tử ra đời như là một điều tất yếu. Thương
mại điện tử chính là một công cụ hiện đại sử dụng mạng Internet giúp cho các
doanh nghiệp có thể thâm nhập vào thị trường thế giới, thu thập thông tin nhanh
hơn, nhiều hơn và chính xác hơn. Với thương mại điện tử, các doanh nghiệp cũng
có thể đưa các thông tin về sản phẩm của mình đến các đối tượng khách hàng tiềm
năng khác nhau ở mọi nơi trên thế giới với chi phí thấp hơn nhiều so với các
phương pháp truyền thống. Trong xu thế phát triển mạnh mẽ của thương mại điện
tử trên thế giới, các doanh nghiệp Việt Nam đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và
nhỏ, bộ phận chiếm tỷ lệ lớn trong tổng số các doanh nghiệp Việt Nam, cũng đã
bước đầu nhận thức được ích lợi to lớ và tầm quan trọng của việc ứng dụng thương
mại điện tử. Tuy nhiên, do còn nhiều hạn chế trong nhận thức của bản thân các
doanh nghiệp cũng như các điều kiện cơ sở hạ tầng, việc ứng dụng thương mại điện
tử trong các doanh nghiệp ở Việt Nam có thể nói mới ở mức độ tiền thương mại
điện tử. Vì thế, các doanh nghiệp cần xây dựng cho mình một chiến lược kinh
doanh phù hợp với điều kiện thực tế hiện nay nhằm tiếp cận nhiều hơn nữa với
thương mại điện tử để có thể khai thác tối đa lợi ích mà phương thức kinh doanh
này đem lại. Đây cũng là lý do để tác giả lựa chọn đề tài: “Ứng dụng thương mại
điện tử của các doanh nghiệp Việt Nam – thực trạng và giải pháp” làm đề tài
nghiên cứu của mình.

Footer Page 21 of 166.


Header Page 22 of 166.
2
2. Tính cấp thiết của đề tài
a. Giúp doanh nghiệp nắm được thông tin phong phú
Nhờ các phương tiện điện tử sử dụng trong thương mại điện tử, điển hình là truy

3
bớt bởi việc tài liệu được lưu trữ và chuyển giao trên máy tính cho phép tiết kiệm rất
nhiều thời gian và công sức. Cũng vì thế mà số nhân viên văn phòng được giảm thiểu
giúp doanh nghiệp tiết kiệm được chi phí tiền lương mà lẽ ra phải trả cho số lượng
nhân viên lớn hơn nhiều. Ngoài ra, các văn phòng không giấy tờ (paperless office)
cũng chiếm diện tích nhỏ hơn rất nhiều so với các văn phòng truyền thống. Quan trọng
hơn, các nhân viên có năng lực được giải phóng khỏi nhiều công đoạn sự vụ nên có thể
tập trung thời gian và năng lực vào nghiên cứu phát triển và do đó đem lại nhiều lợi ích
hơn cho doanh nghiệp xét về mặt lâu dài, chiến lược.
d. Giảm chi phí bán hàng và tiếp thị
Thương mại điện tử cũng giúp giảm bớt chi phí bán hàng và chi phí tiếp thị.
Nhờ có Internet, một nhân viên bán hàng có thể giao dịch được với rất nhiều khách
hàng - những người thăm quan và đặt hàng trên trang web của doanh nghiệp, chưa kể
việc nhận các đơn đặt hàng có thể được máy tính tự động xử lý và vì thế chi phí nhân
viên bán hàng được giảm đi đáng kể . Với số lượng người truy cập Internet ngày một
nhiều như hiện nay, việc quảng cáo trên Internet là vô cùng hiệu quả bởi doanh nghiệp
có thể mở rộng phạm vi quảng cáo mà không tốn thêm quá nhiều chi phí. Hơn thế nữa,
các catalogue điện tử mà doanh nghiệp sử dụng để quảng cáo có nội dung phong phú,
sinh động, hấp dẫn hơn nhiều và dễ dàng cập nhật thường xuyên so với các catalogue
in ấn vốn có nhiều hạn chế về in ấn, phát hành.
e. Giảm chi phí giao dịch
Thương mại điện tử thực hiện qua Internet giúp người tiêu dùng và các doanh
nghiệp giảm đáng kể thời gian và chi phí giao dịch. Một giao dịch trong thương mại
điện tử được tính bao gồm các công đoạn từ quảng cáo, tiếp xúc ban đầu cho đến giao
dịch đặt hàng, giao hàng và thanh toán.
Thời gian tiết kiệm được do giảm bớt thời gian giao dịch có ý nghĩa rất quan
trọng với doanh nghiệp vì việc nhanh chóng đưa thông tin sản phẩm đến với người tiêu
dùng cũng như việc sớm nắm bắt được nhu cầu thị trường từ thông tin phản hồi của

Footer Page 23 of 166.



Header Page 25 of 166.
5
3. Mục tiêu của đề tài
Đánh giá toàn diện thực trạng ứng dụng thương mại điện tử của các doanh
nghiệp tại Việt Nam. Tìm ra những hạn chế, yếu kém cũng như những lợi thế, từ đó đề
xuất các giải pháp nhẳm tối ưu hóa những lợi ích mà thương mại điện tử mang lại
cũng như khắc phục một số hạn chế mà thương mại điện tử Việt Nam đang gặp phải.
4. Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi nghiên cứu của đề tài là xây dựng cơ sở lý luận về thương mại điện tử
Việt Nam từ những năm trước đây cho đến những tháng cuối năm 2012. Trên cơ sở
thu thập các số liệu thứ cấp, phỏng vấn 100 người tiêu dùng và 100 doanh nghiệp.
5. Nội dung nghiên cứu
Để đạt được các mục tiêu trên cần giải quyết các vấn đề sau:
Thứ nhất, bước đầu tìm hiểu một số khái niệm về thương mại điện tử để tiến
tới một nhận thức toàn diện hơn về thương mại điện tử, điều mà các doanh
nghiệp nên biết khi quan tâm đến việc ứng dụng thương mại điện tử.
Thứ hai, nhấn mạnh xu thế tất yếu phải tham gia vào thương mại điện tử qua
vài nét phác hoạ về tình hình phát triển thương mại điện tử trên thế giới, một số
khu vực kinh tế và một số nước điển hình.
Thứ ba, phân tích tình tình phát triển thương mại điện tử ở Việt Nam, qua đó
đưa ra một vài đánh giá sơ bộ về thực trạng áp dụng thương mại điện tử trong
các doanh nghiệp ở Việt Nam.
Thứ tư, khảo sát thăm dò ý kiến của doanh nghiệp cũng như người tiêu dùng
trong việc áp dụng thương mại điện tử trong giao dịch mua bán hàng hóa
Thứ năm, trên cơ sở phân tích, đánh giá và khảo sát đưa ra một số phương

Footer Page 25 of 166.