HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

NGUYỄN TÙNG LÂM

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
VỀ GIẢI QUYẾT MỐI QUAN HỆ GIỮA
VẤN ĐỀ DÂN TỘC VÀ VẤN ĐỀ GIAI CẤP VỚI
SỰ NGHIỆP ĐỔI MỚI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN ÁN TIẾN SĨ
CHUYÊN NGÀNH: HỒ CHÍ MINH HỌC

HÀ NỘI - 2017


HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

NGUYỄN TÙNG LÂM

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
VỀ GIẢI QUYẾT MỐI QUAN HỆ GIỮA
VẤN ĐỀ DÂN TỘC VÀ VẤN ĐỀ GIAI CẤP VỚI
SỰ NGHIỆP ĐỔI MỚI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN ÁN TIẾN SĨ
CHUYÊN NGÀNH: HỒ CHÍ MINH HỌC
Mã số: 62 31 02 04

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
1. GS. TS. MẠCH QUANG THẮNG
2. TS. LÝ VIỆT QUANG


2.1. Thực chất tư tưởng Hồ Chí Minh về giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề
dân tộc và vấn đề giai cấp
2.2. Tính tất yếu và nguyên tắc giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và
vấn đề giai cấp trong cách mạng Việt Nam
2.3. Những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam xuất phát từ việc giải quyết
mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp
Chương 3: GIẢI QUYẾT MỐI QUAN HỆ GIỮA VẤN ĐỀ DÂN TỘC VÀ VẤN
ĐỀ GIAI CẤP TRONG QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI Ở VIỆT NAM (1986 - 2016)

3.1. Bối cảnh mới tác động đến việc giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc
và vấn đề giai cấp ở nước ta trong quá trình đổi mới
3.2. Một số kết quả đạt được trong quá trình giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề
dân tộc và vấn đề giai cấp ở nước ta giai đoạn 1986 - 2016
3.3. Những vấn đề đặt ra đối với việc giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc
và vấn đề giai cấp trong quá trình đổi mới ở nước ta
Chương 4: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP CƠ BẢN GIẢI QUYẾT MỐI QUAN HỆ
GIỮA VẤN ĐỀ DÂN TỘC VÀ VẤN ĐỀ GIAI CẤP TRONG SỰ NGHIỆP
ĐỔI MỚI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

4.1. Những quan điểm cơ bản
4.2. Một số giải pháp giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai
cấp trong sự nghiệp đổi mới ở nước ta hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh
KẾT LUẬN
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN
ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1
7

thuyết cách mạng của Mác - Lênin làm cơ sở thế giới quan và phương pháp luận, xây
dựng được một hệ thống quan điểm toàn diện và sáng tạo về lý luận giải phóng và phát
triển làm kim chỉ nam cho cuộc đấu tranh vì độc lập, tự do của nhân dân Việt Nam,
đáp ứng nhu cầu phát triển của đất nước theo xu thế tiến bộ của thời đại mới.
Sau khi lựa chọn con đường cứu nước, giải phóng dân tộc theo con đường cách
mạng vô sản, Hồ Chí Minh đã nhận thức và giải quyết một cách đúng đắn, sáng tạo
mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp. Trên cơ sở đó, Người đã từng
bước giải quyết thành công những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, như: Xác
định mục tiêu, con đường, lực lượng cách mạng; những vấn đề về đoàn kết dân tộc và
quốc tế; những vấn đề lý luận về Đảng, Nhà nước, Mặt trận,... Nội dung cốt lõi trong
đường lối cách mạng của Hồ Chí Minh chính là độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa
xã hội; giải phóng dân tộc không tách rời với giải phóng giai cấp và giải phóng con
người. Con đường giải phóng dân tộc đó phù hợp với xu thế phát triển của thời đại thời đại đấu tranh cho sự thắng lợi của hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã
hội - một đường lối thấm đượm tính dân tộc và nhân văn, đáp ứng được yêu cầu và
khát vọng của toàn thể dân tộc Việt Nam. Thực tiễn lịch sử đã chứng minh quan điểm
của Hồ Chí Minh là hoàn toàn đúng đắn, sáng tạo, đó là thắng lợi vĩ đại của cuộc cách
mạng tháng Tám năm 1945 và hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc
Mỹ xâm lược. Trong suốt quá trình cách mạng Việt Nam, dưới sự lãnh đạo của Đảng
và Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhờ phát huy cao độ chủ nghĩa yêu nước “truyền thống quý
báu” của dân tộc, biến thành chủ nghĩa anh hùng cách mạng - sức mạnh vô địch đưa
cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác.
Thành tựu của 30 năm đổi mới ở nước ta cho thấy, Đảng Cộng sản Việt Nam
với nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam hành động là chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng


2
Hồ Chí Minh đã luôn chú trọng nhận diện và xử lý vấn đề đặt ra từ mối quan hệ giữa
vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp ở Việt Nam. Mặt thành công cần phải khẳng định.
Tuy nhiên, do tác động của nhiều nhân tố bên trong và bên ngoài, chủ quan và khách
quan, nên vấn đề dân tộc, vấn đề giai cấp và mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn

3
giai cấp công nhân, tách rời độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, cổ súy
cho quan điểm muốn nước ta từ bỏ định hướng xã hội chủ nghĩa, từ bỏ mục tiêu xã
hội chủ nghĩa, đi ngược với con đường mà Hồ Chí Minh, Đảng ta và nhân dân ta đã
lựa chọn, và rõ ràng là không phù hợp với thực tiễn của lịch sử cách mạng Việt Nam.
Quan điểm sai trái ấy đã trái ngược hoàn toàn với lợi ích của giai cấp công
nhân, nhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam, phủ nhận tư tưởng Hồ Chí Minh
về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội - tư tưởng chỉ đạo chiến lược lớn
xuyên suốt cả quá trình cách mạng Việt Nam. Chính vì vậy, giải quyết thành công
mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp là cơ sở để cách mạng nước ta đi
đúng con đường đã chọn, với mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; đồng thời
là cơ sở để chúng ta có được đường lối phát triển đúng đắn, từng bước tận dụng
những thuận lợi, thời cơ, vượt qua những khó khăn, thách thức trong quá trình phát
triển. Tình hình thế giới ngày nay có nhiều biến động phức tạp, thế giới đang hình
thành nên những liên minh quốc tế và khu vực; tốc độ toàn cầu hóa diễn ra càng
nhanh thì xung đột dân tộc, sắc tộc lại càng trở nên quyết liệt, khiến cho loài người
phải bỏ ra nhiều công sức, tiền bạc, thậm chí cả máu để giải quyết. Đảng ta khẳng
định: “Cuộc đấu tranh giai cấp và dân tộc vẫn diễn biến phức tạp” [50, tr.184]. Tình
hình trong nước, nhiều vấn đề cũng được đặt ra ảnh hưởng trực tiếp đến vấn đề giải
quyết mối quan hệ dân tộc và giai cấp trong quá trình đổi mới như: Giữa yêu cầu xây
dựng và phát triển nền kinh tế độc lập tự chủ theo định hướng xã hội chủ nghĩa trong
bối cảnh toàn cầu hóa và thực trạng yếu kém của nền kinh tế nước ta; Giữa mở rộng
giao lưu quốc tế với vấn đề giữ vững bản sắc văn hoá dân tộc và định hướng xã hội
chủ nghĩa; Giữa yêu cầu tăng cường củng cố khối đoàn kết dân tộc dưới sự lãnh đạo
của giai cấp công nhân và những yếu tố phân hóa các lực lượng xã hội trong điều
kiện kinh tế thị trường và âm mưu các thế lực thù địch tạo ra; Những vấn đề đặt ra
đối với Đảng cầm quyền... Như vậy, cả thực tiễn thế giới và trong nước, cho thấy vấn
đề dân tộc và giai cấp vẫn đang diễn ra hết sức gay gắt và có xu hướng ngày càng
tăng, đòi hỏi phải giải quyết một cách thấu đáo vấn đề trên mới tạo động lực phát
triển cho quá trình đổi mới ở Việt Nam hiện nay.

- Đề xuất quan điểm và những giải pháp chủ yếu để giải quyết về mối quan hệ
giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp nảy sinh trong sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam
hiện nay dưới ánh sáng tư tưởng Hồ Chí Minh.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Tư tưởng Hồ Chí Minh về giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề
giai cấp; vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề trên
trong sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam hiện nay.


5
3.2. Phạm vi nghiên cứu
- Về nội dung: Tập trung nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về giải quyết mối
quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp và sự vận dụng của Đảng ta trong quá
trình cách mạng Việt Nam, đặc biệt trong thời kỳ đổi mới.
Tuy nhiên, trong luận án tác giả chỉ đề cập đến những khía cạnh sau đây: Thứ
nhất, vấn đề dân tộc mà tác giả nghiên cứu thuộc phạm trù dân tộc - quốc gia, không
thuộc phạm trù dân tộc - tộc người. Thứ hai, vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp trong tư
tưởng Hồ Chí Minh, được đặt trong điều kiện đất nước là thuộc địa của chủ nghĩa thực
dân, phân tích việc giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp chủ
yếu được đề cập dưới góc độ quan hệ lợi ích.
- Về thời gian: Toàn bộ quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh
về giải quyết mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp; quá trình vận dụng
của Đảng ta trong quá trình cách mạng, đặc biệt là thời kỳ đổi mới từ năm 1986 trở đi.
4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
4.1. Cơ sở lý luận
Đề tài được thực hiện dựa trên quan điểm duy vật biện chứng và duy vật lịch sử
của chủ nghĩa Mác - Lênin, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về dân tộc, giai
cấp và mối quan hệ dân tộc và giai cấp.
4.2. Phương pháp nghiên cứu

khoa học chính trị, khoa học xã hội và nhân văn.
7. Kết cấu của luận án
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục các công trình đã công bố của tác giả
liên quan đến đề tài luận án và danh mục tài liệu tham khảo, luận án được kết cấu
thành 4 chương, 11 tiết.


7

Chương 1
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
1.1. CÁC CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ
GIẢI QUYẾT MỐI QUAN HỆ DÂN TỘC VÀ GIAI CẤP

Trong những năm gần đây, có rất nhiều công trình nghiên cứu về Hồ Chí Minh,
đề cập đến nhiều lĩnh vực, một trong những vấn đề mà các tác giả đề cập dù trực tiếp
hoặc gián tiếp đều khẳng định, chính việc nhận thức và giải quyết một cách sáng tạo vấn
đề dân tộc và vấn đề giai cấp, là cơ sở để Hồ Chí Minh xác lập được đường lối đúng
đắn, đưa cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác. Trong số các công
trình có đề cập trực tiếp hoặc gián tiếp đến tư tưởng Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa
về vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp có những công trình sau đây:
- Các sách liên quan đến tư tưởng Hồ Chí Minh về giải quyết mối quan hệ dân
tộc và giai cấp
Cuốn sách Tư tưởng Hồ Chí Minh và con đường cách mạng Việt Nam của Võ
Nguyễn Giáp [65], tác giả đã đề cập một cách khá toàn diện tư tưởng Hồ Chí Minh về
con đường cách mạng Việt Nam, mặc dù không trình bày một cách trực tiếp, nhưng trên
tất cả các lĩnh vực mà cuốn sách đề cập như vấn đề về chiến lược, sách lược, vấn đề xây
dựng Đảng, Mặt trận, Nhà nước, quân sự, văn hoá, đạo đức, nhân văn... đều thấm đượm
tính dân tộc và chủ nghĩa nhân đạo cộng sản, thực chất của vấn đề dân tộc và vấn đề giai
cấp. Đặc biệt, Cuốn sách, các tác giả khẳng định giải quyết đúng đắn mối quan hệ biện

là nhiệm vụ chiến lược quan trọng để đưa nước ta vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội. Để
thực hiện được điều đó cần tiếp tục vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng
Hồ Chí Minh vào thực tiễn nước ta hiện nay, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ
nghĩa xã hội, phát huy sức mạnh đoàn kết toàn dân tộc, tăng cường hợp tác quốc tế. Như
vậy, Cuốn sách này, các tác giả cũng chưa đề cập trực tiếp đến vấn đề dân tộc và vấn đề
giai cấp, mặc dù cuốn sách đã phân tích khá sâu sắc mối quan hệ giữa độc lập dân tộc và
chủ nghĩa xã hội - nội dung cơ bản của vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp trong tư tưởng
Hồ Chí Minh.
Cuốn Góp phần tìm hiểu đặc sắc tư duy triết học Hồ Chí Minh của Hồ Kiếm Việt
[197], tư duy triết học Hồ Chí Minh về vấn đề con người với lịch sử, con người xã hội
gắn với giai cấp, dân tộc và giải phóng dân tộc được tác giả trình bày rõ nét. Trong tác
phẩm này, tác giả thấy được vai trò và sức mạnh của con người, và khẳng định sức
mạnh của con người chủ yếu ở sự cố kết con người trong cộng đồng dân tộc, giai cấp và
sự nghiệp giải phóng con người gắn bó chặt chẽ với sự nghiệp giải phóng dân tộc và giai
cấp. Đồng thời tác giả cũng khẳng định độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội là
tư tưởng cốt lõi trong tư tưởng Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, tác phẩm này cũng chỉ tiếp cận
vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp dưới góc nhìn về con người và giải phóng con người.


9
Cuốn Tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội [100]; và
cuốn Mối quan hệ biện chứng giữa độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội trong tư tưởng
Hồ Chí Minh của Nguyễn Bá Linh [101], tác giả phân tích và khẳng định, lý luận về độc
lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội là sự vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào thực
tiễn cách mạng Việt Nam để giải quyết những mâu thuẫn cơ bản của xã hội ta, giải
quyết mối quan hệ giữa giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp và giải phóng con người.
Để thực hiện và giữ vững mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, tác giả đã phân
tích những quan điểm của Hồ Chí Minh về xây dựng kinh tế, xây dựng hệ thống chính
trị, xây dựng nền văn hóa mới, con người mới, xây dựng và củng cố an ninh, quốc
phòng… Tác giả kết luận, độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội là ngọn cờ bách chiến,

tiêu độc lập, tự do của dân tộc Việt Nam và đóng góp vào kho tàng lý luận của chủ
nghĩa Mác - Lênin trên những vấn đề cốt yếu. Như vậy, Cuốn sách này, tác giả cũng chỉ
đề cập vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp một cách gián tiếp.
Cuốn Hồ Chí Minh học và minh triết Hồ Chí Minh của Bùi Đình Phong [144], tác
giả đã cung cấp, chỉ ra một số nội dung về triết lý phát triển xã hội trong tư tưởng Hồ
Chí Minh. Đặc biệt, tác giả đã phân tích một cách khá sâu sắc vấn đề độc lập dân tộc,
coi độc lập dân tộc là tiền đề cho sự phát triển, tuy nhiên độc lập dân tộc phải tiến lên
mang lại tự do và hạnh phúc cho nhân dân, tức là phải phát triển một cách toàn diện trên
tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội. Từ đó, tác giả đưa ra và phân tích khá sâu sắc
những luận điểm sáng tạo của Hồ Chí Minh về triết lý phát triển xã hội Việt Nam. Như
vậy, Cuốn sách trên ở một khía cạnh nào đó tác giả cũng đã đề cập một cách gián tiếp
đến vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp trong tư tưởng Hồ Chí Minh.
Cuốn Triết lý phát triển Hồ Chí Minh - giá trị lý luận và thực tiễn của Phạm
Ngọc Anh [2] là kết quả của một công trình nghiên cứu chuyên biệt về triết lý phát triển
Hồ Chí Minh và giá trị lý luận, thực tiễn của nó đối với cách mạng Việt Nam. Các tác
giả tập trung nghiên cứu sâu và vạch ra bản chất triết lý phát triển Hồ Chí Minh là triết
lý - hành động. Đồng thời cũng chỉ ra các nội dung cơ bản của triết lý phát triển Hồ Chí
Minh trên các khía cạnh: Mục tiêu, con đường, động lực phát triển... của xã hội Việt
Nam. Một trong những vấn đề cơ bản mà nội dung cuốn sách trình bày là mối quan hệ
giữa dân tộc và giai cấp, dân tộc và quốc tế. Tuy nhiên, cuốn sách này các tác giả cũng
chỉ trình bày mối quan hệ trên như là một nội dung biểu hiện của mô thức và nội dung
phát triển đất nước của triết lý phát triển Hồ Chí Minh.
Cuốn Hồ Chí Minh - nhà cách mạng sáng tạo của Mạch Quang Thắng [178], đã
đi sâu nghiên cứu và làm rõ vai trò của Hồ Chí Minh trong việc truyền bá, tiếp thu, vận
dụng chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của Việt Nam, định hướng tư tưởng lý
luận cho sự lựa chọn con đường phát triển của dân tộc; Nêu bật những cống hiến lý luận
của Hồ Chí Minh vào kho tàng kinh nghiệm của chủ nghĩa Mác - Lênin, làm căn cứ để


11

Cuốn Sự tương đồng và khác biệt về quan điểm cách mạng Việt Nam giữa Hồ Chí
Minh với Quốc tế Cộng sản và Đảng Cộng sản Đông Dương những năm 1930 - 1941
Nguyễn Khánh Bật [15], tác giả đã trình bày những nét tương đồng và khác biệt giữa quan


12
điểm của Hồ Chí Minh với Quốc tế Cộng sản và Đảng ta trong những năm 1930 - 1941,
qua đó thấy được sự sáng tạo của Hồ Chí Minh trong việc vận dụng chủ nghĩa Mác Lênin vào thực tiễn cách mạng Việt Nam, một trong những sáng tạo đó chính là giải quyết
thành công mối quan hệ dân tộc và giai cấp. Chính những sáng tạo mà Người đã giải
quyết thành công các vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam. Thực tiễn cách mạng Việt
Nam đã chứng minh quan điểm đó là hoàn toàn đúng đắn và sáng tạo.
Cuốn Bí quyết thành công Hồ Chí Minh Phùng Hữu Phú [145], là tập hợp các
nghiên cứu của tác giả về tư tưởng Hồ Chí Minh trong rất nhiều vấn đề then chốt: Nhân
dân, khối đại đoàn kết toàn dân, Đảng cầm quyền, giai cấp công nhân, con đường đi lên
chủ nghĩa xã hội... Tác giả đã phân tích những tư tưởng cốt lõi của Hồ Chí Minh về giải
phóng dân tộc, giải phóng con người. Không chỉ có tấm lòng yêu nước, thương dân,
khát khao tìm ra con đường giải phóng dân tộc như các bậc tiền bối đi trước, Hồ Chí
Minh còn có một nhãn quan chính trị sắc bén; một nhận thức đúng đắn về con đường
cách mạng tất yếu của dân tộc, về sứ mệnh và vai trò của giai cấp công nhân và Đảng
Cộng sản Việt Nam, về sức mạnh của khối đại đoàn kết dân tộc và đoàn kết quốc tế,...
Đây cũng chính là những biểu hiện cụ thể của việc vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp.
Quan điểm của Người đã được kiểm nghiệm trong thực tiễn cách mạng vô cùng phong
phú, trở thành sức mạnh của toàn dân tộc kết hợp với sức mạnh thời đại, đưa cách mạng
tới thắng lợi cuối cùng.
Cuốn Hồ Chí Minh - nhà tư tưởng thiên tài của Trần Nhâm [135], là một công
trình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh khá công phu, tác giả đã tập trung phân tích một
cách toàn diện một số vấn đề lý luận cơ bản. Mặc dù không đề cập trực tiếp đến vấn đề
dân tộc và vấn đề giai cấp, nhưng toàn bộ nội dung cuốn sách trình bày thực chất cũng
chính là biểu hiện cụ thể của việc giải quyết vấn đề trên trong tư tưởng Hồ Chí Minh.
Ngoài ra, một số các công trình nghiên cứu sau cũng có một phần nội dung

dân chủ nhân dân đã được căn bản hoàn thành trên một nửa đất nước. Qua đó, chứng
minh được sự chỉ đạo của Hồ Chí Minh trong việc tập trung sức mạnh dân tộc cho
nhiệm vụ giải phóng đất nước, mọi nhiệm vụ khác đều phải phụ thuộc vào đây, là hoàn
toàn đúng đắn và sáng tạo.
Trong bài Chủ tịch Hồ Chí Minh với vấn đề dân tộc và giai cấp trong cách mạng
Việt Nam của Trần Văn Hải [67]. Trên cơ sở cách tiếp cận sử học, tác giả đã phân tích
và khẳng định Chủ tịch Hồ Chí Minh đã giải quyết thành công vấn đề dân tộc và giai
cấp, giải quyết hợp lý mối quan hệ hữu cơ giữa hai yếu tố đó, trong các thời kỳ cách
mạng, kể từ khi có Đảng đến khi Người qua đời (1930 - 1969). Chính những quan điểm
đúng đắn và sáng tạo đó đã được Đảng ta từng bước nhận thức một cách đầy đủ và sáng
tạo trong hoạch định đường lối cách mạng Việt Nam, đưa sự nghiệp cách mạng nước ta
đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác. Trên cơ sở phân tích việc giải quyết vấn đề trên,
tác giả luận án đã rút ra bài học kinh nghiệm lịch sử có ý nghĩa thiết thực trong tình hình
hiện nay.


14
Cuốn Hồ Chí Minh vận dụng phép biện chứng duy vật vào giải quyết quan hệ
dân tộc, giai cấp trong cách mạng Việt Nam của Phạm Thị Phai [139], tác giả đã nghiên
cứu sự vận dụng phép biện chứng duy vật của Hồ Chí Minh vào giải quyết quan hệ dân
tộc, giai cấp trong cách mạng Việt Nam, khẳng định đây là một vấn đề có ý nghĩa rất
quan trọng - thiết thực, vừa cấp bách, vừa lâu dài của toàn Đảng, toàn dân ta. Qua đó, rút
ra những giá trị, ý nghĩa, tìm ra những hướng đi, giải pháp, giải quyết đúng những mâu
thuẫn trong xã hội, để thúc đẩy công cuộc đổi mới cũng như sự nghiệp xây dựng chủ
nghĩa xã hội Việt Nam tiến nhanh, tiến mạnh và đi đúng quỹ đạo, theo con đường xã hội
chủ nghĩa.
Bên cạnh đó, một số luận án, luận văn cũng đã đề cập đến vấn đề trên như: Xây
dựng ý thức và tình cảm dân tộc chân chính cho con người Việt Nam trước những thử
thách hiện nay của Nguyễn Thị Ngân [127]; Tìm hiểu những yếu tố tác động đến sự
phát triển quan hệ dân tộc ở Việt Nam thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội của Trần

vậy, sự nghiệp giải phóng vô sản phải luôn gắn bó công cuộc giải phóng dân tộc và ngay
từ đầu, giai cấp vô sản phải gắn với dân tộc. Cuốn sách là tài liệu tham khảo rất bổ ích
khi nghiên cứu vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp trong tư tưởng Hồ Chí Minh.
Cuốn Quan hệ giai cấp - dân tộc - quốc tế của Trần Hữu Tiến, Nguyễn Ngọc
Long và Nguyễn Xuân Sơn [164], các tác giả đã trình bày một cách khá sâu sắc về quan
hệ giai cấp, dân tộc và quốc tế. Các tác giả trình bày trong điều kiện hiện nay để đưa sự
nghiệp cách mạng vượt qua mọi trở lực, thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân
chủ, công bằng, văn minh, nắm vững ngọn cờ độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội đòi
hỏi phải xử lý đúng đắn các mối quan hệ giữa các nhân tố dân tộc - giai cấp và quốc gia
- quốc tế. Hay có thể nói, kết hợp nhuần nhuyễn giai cấp và dân tộc, dân tộc và quốc tế,
phát huy cao độ nội lực tranh thủ ngoại lực, đó là chìa khóa của cách mạng Việt Nam.
Cuốn Quá trình đổi mới tư duy lý luận của Đảng từ 1986 đến nay của Tô Huy
Rứa và các cộng sự [152], góp phần tổng kết lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và
con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam qua 20 năm thực hiện công cuộc đổi mới
do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo. Thành tựu 20 năm đổi mới là to lớn và có ý nghĩa
lịch sử. Thực tiễn phát triển đất nước và những bài học kinh nghiệm được tổng kết qua
chặng đường đó cho thấy, đường lối đổi mới của Đảng ta, trên nền tảng chủ nghĩa Mác Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, là hoàn toàn đúng đắn và sáng tạo, chứng tỏ con đường
đi lên chủ nghĩa xã hội của cách mạng nước ta là phù hợp với hoàn cảnh thực tế của Việt
Nam. Mặc dù, cuốn sách không đề cập trực tiếp đến vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp,
nhưng đây cũng là tài liệu tham khảo rất bổ ích đối với luận án của tác giả.
Cuốn Quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội ở Việt Nam thời kỳ
đổi mới - Vấn đề và giải pháp của Nguyễn Thị Nga [126], các tác giả đã khẳng định
tăng trưởng kinh tế phải gắn liền với công bằng xã hội trong từng bước đi và trong suốt
quá trình phát triển là quan điểm định hướng cơ bản nhất quán, xuyên suốt trong quá
trình đổi mới đã được Đảng, Nhà nước xác định. Việc kết hợp hai mục tiêu trên trong


16
điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta cũng chính là giải
quyết vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp trong điều kiện mới. Cuốn sách là tài liệu tham

hội nhập quốc tế thời kỳ đổi mới, của Nguyễn Văn Sáu, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội,


17
2013, đã đề cập đến quá trình lãnh đạo của Đảng ta về xây dựng nền kinh tế độc lập tự
chủ trong công cuộc đổi mới là một yêu cầu tất yếu khách quan, nhằm khẳng định thực
lực nền kinh tế, thể hiện vị thế của nền kinh tế Việt Nam trong cộng đồng quốc tế. Mặc
dù không đề cập trực tiếp, Cuốn sách tác giả đã khẳng định để tạo động lực cho xây
dựng một nền kinh tế độc lập tự chủ chúng ta đã huy động mọi nguồn lực, đặc biệt là
nguồn lực nội sinh trong phát triển kinh tế - xã hội. Quá trình đó cũng là quá trình thống
nhất lợi ích dân tộc và lợi ích giai cấp trong quá trình đổi mới ở nước ta.
Cuốn Quá trình đổi mới hệ thống chính trị ở Việt Nam (1986-2011) của Phạm
Ngọc Trâm [186], đã đề cập đến vấn đề đổi mới hệ thống chính trị ở Việt Nam là một
yêu cầu khách quan của sự nghiệp đổi mới. Trong quá trình đổi mới nội dung và phương
thức hoạt động, các tổ chức trong hệ thống chính trị của Việt Nam đã và đang phát triển
theo hướng phát huy dân chủ, quyền làm chủ của nhân dân, tăng cường quyền lực của
các cơ quan dân cử, nâng cao hiệu lực quản lý của các cơ quan nhà nước, củng cố Đảng
gắn với đổi mới nội dung và phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước và xã
hội. Những vấn đề mà cuốn sách trình bày, thực chất cũng là giải quyết vấn đề dân tộc
và vấn đề giai cấp trong lĩnh vực chính trị.
Cuốn Về các mối quan hệ lớn cần được giải quyết tốt trong quá trình đổi mới, đi
lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta của Nguyễn Phú Trọng [188], đề cập nhiều vấn đề phong
phú cả về lý luận và thực tiễn, có giá trị tham khảo quý trong việc làm rõ một số mối
quan hệ cơ bản cần nắm vững và giải quyết tốt trong quá trình đổi mới, đi lên chủ nghĩa
xã hội ở nước ta, đồng thời gợi mở những nội dung cần được tiếp tục đi sâu nghiên cứu,
tổng kết, cụ thể hóa trên lĩnh vực này. Đó là những vấn đề cơ bản, quan trọng đang diễn
ra trên đất nước ta như: Mối quan hệ giữa đổi mới, ổn định và phát triển; Mối quan hệ
giữa đổi mới kinh tế và đổi mới chính trị; Mối quan hệ giữa kinh tế thị trường và định
hướng xã hội chủ nghĩa; Mối quan hệ giữa phát triển lực lượng sản xuất và xây dựng,
hoàn thiện từng bước quan hệ sản xuất phù hợp; Mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế

một số phương hướng cơ bản nhằm giải quyết tốt hơn mối quan hệ nói trên trong quá
trình phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
Cuộc đấu tranh củng cố độc lập dân tộc của các nước đang phát triển trong giai
đoạn hiện nay của Hồ Nguyệt Ánh [5]. Tác giả đã phân tích những nét khái quát về
phong trào giải phóng dân tộc và sự ra đời của các nước đang phát triển; thực trạng của
các nước đang phát triển hiện nay; những vấn đề đặt ra trong việc củng cố độc lập dân
tộc ở các nước đang phát triển; nội dung cơ bản của cuộc đấu tranh củng cố độc lập dân
tộc ở các nước đang phát triển hiện nay được tác giả tập trung phân tích bao gồm: Đấu
tranh để xác định và giữ vững ổn định về chính trị, xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ,
phát triển văn hóa - xã hội, tăng cường đoàn kết quốc tế, đấu tranh để thiết lập trật tự
kinh tế thế giới mới công bằng, bình đẳng.
Bên cạnh đó, còn rất nhiều cuốn sách cũng đã đề cập một cách khá sâu sắc vấn đề
dân tộc và giai cấp như: Cuốn Vấn đề dân tộc, giai cấp và nhân loại của Vũ Hiền, Ngô


19
Mạnh Lân [72]; Mấy vấn đề lý luận và thực tiễn về dân tộc và quan hệ dân tộc ở Việt
Nam của Nguyễn Quốc Phẩm, Trịnh Quốc Tuấn [140]; Chính sách dân tộc của các
chính quyền nhà nước phong kiến Việt Nam (X-XIX) của Phan Hữu Dật, Lâm Bá Nam
[30]; Vấn đề dân tộc và chính sách dân tộc của Đảng Cộng sản Việt Nam của Ban Tư
tưởng văn hoá Trung ương [10].
Ngoài ra còn một số bài viết quan đến việc giải quyết mối quan hệ dân tộc và giai
cấp trong sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam hiện nay như: Sự thống nhất giữa lợi ích giai
cấp và lợi ích dân tộc trong sự nghiệp đổi mới của Trần Hữu Tiến [162]; Quan hệ giai
cấp - dân tộc - nhân loại trong thời đại ngày nay của Phạm Ngọc Quang [148]; Phong
trào công nhân và quan hệ giữa giai cấp công nhân và dân tộc của Nguyễn Văn Khang
[90]; Lý luận mác xít về mối quan hệ giai cấp, dân tộc và thời đại của Trần Phúc Thăng
[174]; Giai cấp công nhân và dân tộc của Trịnh Quốc Tuấn [169]; Tuyên ngôn của
Đảng Cộng sản với vấn đề dân tộc của Lê Hữu Nghĩa [130].
Trong bài Toàn cầu hoá và đấu tranh giai cấp, đấu tranh dân tộc của Trần Hữu

[88]; Marx - nhà tư tưởng của cái có thể của Michel Vadée [193]; Bàn cờ lớn của
Zbigniew Brzezinski [25]; Tương lai của nền dân chủ xã hội của Thomas Meyer và
Nicole Breyer [106].
Những công trình trên đây đã nghiên cứu nhiều vấn đề thể hiện các nội dung
của cuộc đấu tranh cho dân chủ, tiến bộ, xã hội, đồng thời phê phán những quan điểm
của các thế lực thù địch đối với sự tiến bộ của lịch sử loài người. Đặc biệt, trong một
số công trình trên đã nêu khả năng và tương lai phát triển của chủ nghĩa xã hội trong
thời kỳ mới trên cơ sở nền tảng của chủ nghĩa Mác về sự phát triển của lịch sử, tính tất
yếu của lịch sử.
Một số công trình khác đã phân tích vấn đề quan hệ giai cấp, dân tộc, sắc tộc ở
các nước trên thế giới, như tư tưởng bá quyền kiểu mới, về đấu tranh sắc tộc ở Balkans
Âu - Á, từ đó đưa ra những nhận định về trật tự thế giới mới. Điều này có ý nghĩa tham
khảo đối với quá trình đấu tranh để giữ độc lập dân tộc và xây dựng chiến lược phát
triển của mỗi quốc gia trong tương lai. Đây là những vấn đề chính trị thực tiễn quan
trọng, được tác giả nghiên cứu kỹ và phân tích sâu thêm thực chất của vấn đề dân tộc và
vấn đề giai cấp hiện nay.
1.3. NHỮNG KHÍA CẠNH ĐÃ ĐƯỢC ĐỀ CẬP VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ MÀ
LUẬN ÁN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU

* Những thành tựu cơ bản của các công trình được khái quát trên những nội
dung sau:
Các công trình khoa học trên đây dưới các góc độ các chuyên ngành đã phân tích,
đề cập nhiều khía cạnh khác nhau liên quan trực tiếp tới những nội dung mà đề tài mà
tác giả nghiên cứu như:
Thứ nhất, các công trình đã nghiên cứu cơ bản về khái niệm dân tộc, giai cấp;
thực chất của vấn đề dân tộc, vấn đề giai cấp; mối quan hệ biện chứng giữa vấn đề dân
tộc và vấn đề giai cấp trong tư tưởng Hồ Chí Minh.


21

nhất song còn có ý kiến chưa thống nhất, thậm chí trái ngược nhau. Do vậy, vấn đề này
cần được tiếp tục nghiên cứu và làm rõ trong giai đoạn hiện nay.