Một số biện pháp phát huy tính tích cực của trẻ 5 - 6 tuổi trong hoạt động khám phá khoa học.

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Tên đề tài: “Một số biện pháp phát huy tính tích cực của trẻ 5 – 6
tuổi trong hoạt động khám phá khoa học”
I. Lý do CHỌN ĐỀ TÀI
1. Cơ sở lí luận
Trong công cuộc xây dựng và đổi mới đất nước, với sự phát triển tiên tiến vượt
bậc về các mặt của xã hội như: nền văn minh, khoa học kỹ thuật thì giáo dục được coi
là quốc sách hàng đầu trong chiến lược phát triển con người Việt Nam, đất nước Việt
Nam hiện đại. Bác Hồ kính yêu đã dạy:
“Vì lợi ích mười năm trồng cây,
Vì lợi ích trăm năm trồng người”.
Theo đó, việc quan trọng trong chiến lược đó là chăm sóc giáo dục các cháu ngay
từ nhỏ để hình thành và phát triển một cách toàn diện. Giáo dục mầm non là cấp học
đầu tiên, quan trọng đặt nền móng ban đầu cho sự hình thành và phát triển nhân cách
của trẻ là thế hệ tương lai đất nước là lớp người năng động, có trí tuệ, tự chủ và sáng
tạo. Bởi vậy, nhiệm vụ của giáo dục là phải quan tâm trang bị cho trẻ những tri thức
khoa học và nhân cách toàn diện để theo kịp thời đại. Cho nên giáo dục mầm non đã
có sự đổi mới về nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức với phương châm: “lấy
trẻ làm trung tâm” tạo điều kiện để trẻ phát huy cao nhất tính tích cực, chủ động, sáng
tạo.
Trong công tác chăm sóc giáo dục trẻ mầm non, đặc biệt là trẻ 5 – 6 tuổi nhận
thức, tư duy, ngôn ngữ và tình cảm xã hội gần như hoàn thiện thì việc cho trẻ khám
phá khoa học là không thể thiếu, có tác dụng giáo dục về mọi mặt cho trẻ như: Giáo
dục ngôn ngữ, trí tuệ, thẩm mĩ, thể lực… Khám phá khoa học là phương tiện để giao
tiếp và làm quen với môi trường xung quanh, môi trường xã hội để giao lưu và bày tỏ
nguyện vọng của mình đồng thời là công cụ của tư duy và chuẩn bị tâm thế tốt nhất
cho trẻ vào lớp 1. Trẻ ở lứa tuổi này rất thích tìm hiểu, khám phá môi trường xung
quanh bởi thế giới xung quanh thật bao la rộng lớn. Ở đó có biết bao điều mới lạ hấp
dẫn, trẻ tò mò muốn biết, muốn được khám phá. Khám phá khoa học mang lại nguồn

chưa tạo sự gắn kết, linh hoạt trong tiết dạy, chưa chú trọng cho trẻ được tự tìm tòi
khám phá trải nghiệm nên trẻ dễ chán, mệt mỏi trong giờ học.
Về đồ dùng đồ chơi: Còn thiếu hoặc có nhưng chưa đẹp còn đơn điệu, ngại tổ
chức cho trẻ hoạt động khám phá trải nghiệm bằng vật thật, việc sử dụng công nghệ
thông tin vào hoạt động còn hạn chế, chưa khoa học.
Về trẻ: Trẻ ít được trải nghiệm, khám phá, trẻ nhút nhát không chủ động khi
tham gia hoạt động, thiếu tự tin, vốn từ còn nghèo nàn, khả năng nhận thức về thế giới
xung quanh còn hạn chế. Vì vậy chất lượng hoạt động khám phá khoa học còn thấp.
Nhận thức được tầm quan trọng của việc cho trẻ khám phá khoa học và làm sao
để những hoạt động đó trở nên thú vị, không khô khan và lôi cuốn trẻ tích cực tham
gia vào hoạt động tôi đã tìm tòi những phương pháp, biện pháp hữu hiệu cho từng nội
Trường mầm non Nam Trung

2

Vũ Thị Thu


Một số biện pháp phát huy tính tích cực của trẻ 5 - 6 tuổi trong hoạt động khám phá khoa học.

dung, từng chủ đề để đáp ứng với yêu cầu đổi mới hiện nay nhằm phát triển nhận thức
cho trẻ về thế giới xung quanh một cách tốt nhất.
Vì vậy tôi đã chọn đề tài: “Một số biện pháp phát huy tính tích cực của trẻ 5 –
6 tuổi trong hoạt động khám phá khoa học”. Tôi xin đưa ra một số biện pháp sau:
II. NHỮNG BIỆN PHÁP THỰC HIỆN
1. Biện pháp 1: Chuẩn bị đồ dùng, dụng cụ cho hoạt động khám phá khoa học.
Muốn một hoạt động khám phá khoa học được thành công trước hết là việc
chuẩn bị đồ dùng, dụng cụ: Đồ dùng, dụng cụ dạy và học phong phú đa dạng, an toàn
tạo cơ hội cho trẻ tự do lựa chọn, thử nghiệm, khám phá một cách độc lập sáng tạo.
Các đồ dùng đồ chơi hấp dẫn khơi dậy sự tò mò khám phá và trải nghiệm giúp trẻ


nhận xét về quá trình phát triển của cây. Hay với hoạt động cho trẻ khám phá về một
số loại quả tôi lựa chọn quả thật, tươi ngon để trẻ phân biệt về đặc điểm mùi vị màu
sắc…Hay ở chủ đề: “Quê hương đất nước” với hoạt động tìm hiểu về một số danh
lam thắng cảnh tôi lựa chọn sưu tầm phóng sự hoặc quay cảnh thật về các danh lam
thắng cảnh đó cho trẻ cùng xem, khám phá tìm hiểu…
Như vậy, việc chuẩn bị đồ dùng chu đáo, phong phú, hấp dẫn sẽ tạo điều kiện
cho trẻ tìm hiểu khám phá tốt hơn, cá nhân trẻ được trải nghiệm trao đổi, nhận xét kĩ
hơn về các sự vật hiện tượng xung quanh, trẻ tích cực tham gia vào các hoạt động hơn
và tiết học sẽ thành công hơn.
2. Biện pháp 2: Phát huy tính tích cực, sáng tạo của trẻ thông qua hoạt động
khám phá khoa học.
a .Tạo hứng thú cho trẻ:
Như chúng ta đã biết, trẻ mầm non rất dễ hứng thú với những điều mới lạ. Vì
vậy, đòi hỏi người giáo viên dù ở hoạt động nào cũng phải có khả năng sáng tạo, linh
hoạt mềm dẻo để có nghệ thuật gợi mở cảm xúc cho trẻ sao cho mới lạ, hấp dẫn thu
hút sự chú ý của trẻ khi tham gia hoạt động.
Ví dụ: Cho trẻ khám phá quá trình phát triển của cây đậu tương, tôi kể cho trẻ
nghe câu chuyện: “Hạt đậu nhỏ” hay cùng trẻ chơi trò chơi: “Tập tầm vông” hoặc cô
cùng trẻ pha và uống một ly sữa đậu lành. Và như vậy tôi bất ngờ trò chuyện dẫn dắt
trẻ đến với đối tượng cần khám phá một cách nhẹ nhàng thoải mái.
Hoặc cho trẻ khám phá về các loại phương tiện giao thông đường bộ tôi lại cho
trẻ xem một đoạn phim về quang cảnh trên đường phố, khi trẻ xem xong trẻ nhớ lại và
kể về những phương tiện giao thông mà trẻ vừa quan sát được. Hay cho trẻ chơi trò
chơi: “Nghe âm thanh đoán tên phương tiện”, “Đố vui”…
Đồng thời tôi luôn sáng tạo gây hứng thú cho trẻ có sự chờ đợi mong muốn được
khám phá.
Ví dụ: Trong hoạt động khám phá “Cây cần gì để sống và lớn lên”. Tôi hỏi trẻ:
- Các con có biết vì sao cây sống được? Vì sao cây xanh tốt?
- Hôm trước cô con mình đã làm thí nghiệm về cây bị bịt kín và cho vào trong

biết phán đoán và tìm ra câu trả lời, trí tưởng tượng của trẻ về thế giới xung quanh
cũng được phát triển phong phú và mạnh mẽ hơn.
Ví dụ: Cho trẻ làm một số thí nghiệm và rút ra kết luận về: “Cây cần gì để sống
và phát triển”; “Vật chìm – vật nổi” hay “Sự kì diệu của nước”…
Việc chuẩn bị hệ thống câu hỏi cũng hết sức cần thiết để khi đàm thoại nhiều trẻ
được trả lời. Do đó, trên mỗi hoạt động tôi đã sử dụng những câu hỏi mở phát triển tư
duy cho trẻ, hệ thống câu hỏi ngắn gọn lôgic phù hợp nội dung bài dạy, không sử
dụng câu hỏi mớm lời hay trẻ chỉ trả lời: “Có ạ!” hoặc “Không ạ!”, chú ý hỏi cá nhân
tránh trẻ trả lời đồng thanh cả lớp. Đặc biệt, việc rèn cho trẻ sử dụng ngôn ngữ diễn
đạt mạch lạc cũng được tôi hết sức chú ý.
Ví dụ: Khi cho trẻ trò chuyện về: “Ngày Tết quê em”, tôi đã xây dựng hệ thống
câu hỏi để cùng trò chuyện với trẻ. Cô hỏi: Mùa xuân có ngày gì vui nhất? Ai biết gì
về ngày Tết hãy kể cho cô và các bạn cùng nghe? Nhà con chuẩn bị đón Tết như thế

Trường mầm non Nam Trung

5

Vũ Thị Thu


Một số biện pháp phát huy tính tích cực của trẻ 5 - 6 tuổi trong hoạt động khám phá khoa học.

nào? Mẹ mua sắm, trang trí những gì? Mọi người thường làm gì trong ngày Tết? Các
con đã làm gì để giúp bố mẹ chuẩn bị cho ngày Tết?...
Một yếu tố quan trọng không thể thiếu để thúc đẩy trẻ hoạt động tích cực, sáng
tạo đó là hình thức thi đua. Vì vậy tôi luôn chú trọng thay đổi các hình thức như tổ
chức hội thi, câu lạc bộ, tổ chức các trò chơi để trẻ hoạt động say mê, tích cực hơn.
Trẻ mầm non “chơi mà học, học mà chơi”.
Sau thời gian trò chuyện, đàm thoại với cô trẻ được hoạt động, được tham gia



Một số biện pháp phát huy tính tích cực của trẻ 5 - 6 tuổi trong hoạt động khám phá khoa học.

nhiều vào việc chuẩn bị và sử dụng đồ dùng trực quan. Theo tôi, mỗi loại đồ dùng đồ
chơi cô chuẩn bị trong hoạt động phải đảm bảo yêu cầu và khai thác triệt để đồ dùng
được chuẩn bị để trẻ có thể hiểu sâu hơn bản chất của các sự vật hiện tượng xung
quanh mình.
Ví dụ: Hoạt động cho trẻ tìm hiểu về một số loại quả, tôi chuẩn bị những quả
thật, tươi đảm bảo tính khoa học thẩm mĩ và gần gũi cho trẻ được khám phá trực tiếp
trên đối tượng: quan sát, sờ, nếm, ngửi; từ đó trẻ có nhận xét, so sánh chính xác về
đặc điểm, mùi vị của mỗi loại quả. Trẻ cũng có thể chơi các trò chơi: “Ai thông minh
hơn” hay “Đội nào nhanh hơn”…
Theo đó, việc ứng dụng công nghệ thông tin cũng được tôi chú trọng vào các
hoạt động khám phá đặc biệt những hoạt động mà tôi không chuẩn bị được vật thật.
Với tốc độ phát triển nhanh chóng của nền khoa học hiện đại, tôi luôn cập nhật những
thông tin từ internet để có được những hình ảnh, những video ngắn gần gũi nhất, thật
nhất để phục vụ cho tiết dạy của mình. Tôi còn học hỏi thêm để có thể tự mình thiết
kế các bài giảng điện tử về các hoạt động cho trẻ khám phá khoa học giúp tôi chủ
động hơn trong công việc. Tôi nhận thấy trẻ rất thích thú với các hình ảnh, đoạn video
từ đó trẻ tích cực tham gia vào hoạt động hơn.
Đối với một hoạt động khám phá khoa học hay bất kì một hoạt động nào khác
người giáo viên không chỉ chuẩn bị đơn thuần một loại đồ dùng, phương tiện mà cần
phải chuẩn bị và sử dụng phối hợp nhiều loại đồ dùng, phương tiện khác nhau để
tránh gây sự nhàm chán cho trẻ.
Ví dụ: Ở hoạt động tìm hiểu khám phá về: “Cá và môi trường sống”. Tôi chuẩn
bị thiết kế bài giảng điện tử cho trẻ xem trình chiếu trên máy về “Cá sống ở đâu?”,
đồng thời tôi còn chuẩn bị cho trẻ làm thí nghiệm với: Bể thả cá có nước và bể thả cá
không có nước rồi cho trẻ quan sát, nhận xét: Nếu thiếu nước cá sẽ như thế nào?
3. Biện pháp 3: Lựa chọn nội dung tích hợp nhẹ nhàng, phù hợp.

biết được đặc điểm vận động đặc trưng của các loài chim, làm giàu vốn hiểu biết, phát
triển trí tưởng tượng phong phú cho trẻ.
- Tôi sử dụng câu đố để kích thích tư duy, óc phán đoán, làm giàu vốn từ cho trẻ.
Ở mỗi hoạt động tôi đã sưu tầm những câu đố phù hợp đưa vào hoạt động nhẹ nhàng
đan xen giữa các hình thức, thủ thuật để trẻ không bị nhàm chán.
Ví dụ: Cho trẻ tìm hiểu về động vật sống dưới nước tôi sử dụng các câu đố về
“con cua”, “con cá”, “con ốc”, “con tôm” đan xen các thủ thuật trốn cô hoặc sóng
nước làm mờ hình ảnh… hay tìm hiểu về các phương tiện giao thông tôi dùng các câu
đố hay bắt chước tiếng động của các phương tiện cho trẻ phán đoán.
Trong một giờ học tôi còn chú trọng các hoạt động “động - tĩnh” thực hiện đan
xen nhau, giúp trẻ năng động, linh hoạt, giờ học trở lên tự nhiên sôi nổi hơn, trẻ thể
hiện tính hồn nhiên, không nhàm chán, không mệt mỏi.
Ngoài ra tôi luôn coi trọng việc xử lý tình huống, vì trong một giờ học không
phải lúc nào trẻ cũng chú ý, cũng hoạt động tích cực hoặc còn có những cháu quá hiếu
động hay nhút nhát. Vì vậy, tôi phải nắm chắc đặc điểm tâm lý của từng trẻ để xử lý
tình huống có hiệu quả.

Trường mầm non Nam Trung

8

Vũ Thị Thu


Một số biện pháp phát huy tính tích cực của trẻ 5 - 6 tuổi trong hoạt động khám phá khoa học.

Ví dụ: Trong khi đàm thoại tôi đưa ra câu hỏi, có một vài cháu không chú ý,
hoặc cháu nhút nhát không giơ tay phát biểu thì tôi gọi luôn cháu đó, nếu trẻ trả lời tốt
thì tôi động viên cháu, nếu không trả lời được, tôi mời cháu khác giúp bạn. Như vậy
trẻ như được nhắc nhở động viên và trẻ chú ý hơn, tích cực hơn.

9

Vũ Thị Thu


Một số biện pháp phát huy tính tích cực của trẻ 5 - 6 tuổi trong hoạt động khám phá khoa học.

xanh. Đồng thời trẻ có nhận thức sâu sắc hơn về bản chất của các sự vật hiện tượng
được tham gia thử nghiệm.
Tạo điều kiện cho trẻ tiếp xúc nhiều với các sự vật hiện tượng chính là cho trẻ
tiếp xúc, hoạt động với chúng một cách trực tiếp như nhìn, sờ, nắn, nếm, ngửi, nghe
hay chơi với chúng. Trong quá trình đó, trẻ được bộc lộ mình và lĩnh hội được những
kinh nghiệm cho bản thân, mở rộng vốn từ cho trẻ. Vậy nên, trong quá trình giảng dạy
tôi luôn tạo cơ hội để trẻ được tiếp xúc với các sự vật hiện tượng một cách tốt nhất
thông qua các hoạt động hàng ngày ở mọi lúc, mọi nơi.
Ví dụ: Qua giờ đón trả trẻ tôi có thể trò chuyện cùng trẻ về trường lớp, về bản
thân trẻ hay công việc của các cô, của bố mẹ trẻ hoặc những phương tiện mà bố mẹ
đưa trẻ đến trường…; qua dạo chơi, thăm quan vườn rau của trường, bếp ăn, trường
tiểu học…; qua hoạt động ngoài trời...
Mặt khác, tôi luôn tận dụng những điều kiện thiên nhiên sẵn có, hoàn cảnh cụ
thể hay những tình huống xảy ra xung quanh để dạy trẻ.
Ví dụ: Khi cho trẻ quan sát cảnh sân trường, tôi thấy các nụ hoa trên cây đã nở.
Tôi hỏi trẻ:
- Hôm qua cô thấy cây có nụ hoa nhưng hôm nay nụ hoa đâu hết rồi?
- Tại sao lại có những bông hoa này?
- Các con có biết điều gì sẽ xảy ra tiếp theo những bông hoa này không?...
Qua việc xây dựng môi trường và tạo điều kiện cho trẻ tiếp xúc với các sự vật
hiện tượng và môi trường xung quanh tôi thấy, nhận thức của trẻ được mở rộng, khả
năng quan sát, tri giác của trẻ phát triển tốt, đa số trẻ thể hiện được tính tích cực chủ
động khi tham gia hoạt động; giúp trẻ tích lũy được vốn kinh nghiệm cho bản thân về

nhìn thấy, đang làm còn quan trọng hơn là lời giải thích. Cần tận dụng và tạo điều
kiện cho trẻ tự khám phá môi tường xung quanh mọi nơi, mọi lúc thông qua các giác
quan đồng thời dành cho trẻ sự tự do, thời gian để cho trẻ khám phá sự vật, hiện
tượng xung quanh. Các hoạt động này sẽ kích thích tính tích cực, sáng tạo của trẻ,
giúp trẻ phát triển và ngày càng hoàn thiện hơn về kĩ năng nhận thức.
Bên cạnh đó, tôi luôn phối hợp cùng phụ huynh tạo môi tường thuận lợi và đảm
bảo an toàn cho trẻ tìm hiểu và khám phá. Tôi trao đổi với phụ huynh về những trang
thiết bị đồ dùng đồ chơi còn thiếu để phụ huynh cùng tham gia đóng góp thêm cho
lớp như sưu tầm tranh ảnh về các con vật, hoa quả, giao thông, các danh lam thắng
cảnh, các vỏ hộp nhựa cho cô giáo làm các đồ chơi ngộ nghĩnh hay phụ huynh làm
nghề thợ mộc sẽ giúp cô làm một số khối gỗ cho trẻ choi xếp hình… Và đặc biệt tôi
đã xây dựng góc “Bé với thiên nhiên” của lớp với nhiều chậu cây cảnh do phụ huynh
tặng tạo khuân viên lớp đẹp và thân thiện cho trẻ hoạt động.
Như vậy, với biện pháp trên tôi đã giúp phụ huynh nhận thức đúng đắn về tầm
quan trọng của môn học từ đó tôi khuyến khích phụ huynh mua thêm một số tranh
ảnh, sách báo cho trẻ tìm hiểu ở nhà giúp trẻ phát triển một cách toàn diện hơn.
III. KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC
Trong quá trình vận dụng các biện pháp trên vào thực tiễn hoạt động khám phá
khoa học và quan sát, theo dõi trẻ trong lớp học của mình, tôi thấy rằng lĩnh vực phát
triển nhận thức của trẻ được nâng lên một cách rõ rệt cụ thể là:
Trường mầm non Nam Trung

11

Vũ Thị Thu


Một số biện pháp phát huy tính tích cực của trẻ 5 - 6 tuổi trong hoạt động khám phá khoa học.

* Đối với trẻ:

hơn nữa để chăm sóc giáo dục trẻ ngày một toàn diện hơn.
Trường mầm non Nam Trung

12

Vũ Thị Thu


Một số biện pháp phát huy tính tích cực của trẻ 5 - 6 tuổi trong hoạt động khám phá khoa học.

IV. BÀI HỌC KINH NGHIỆM
Qua quá trình nghiên cứu và thực hiện: “Một số biện pháp phát huy tính tích
cực của trẻ 5 – 6 tuổi trong hoạt động khám phá khoa học”, từ những kết quả mà tôi
đã đạt được, tôi nhận thấy rằng: Muốn hoạt động khám phá khoa học của trẻ được
thành công, giáo viên cần phải:
- Trước hết, cô giáo phải là người tận tình hết lòng thương yêu trẻ thơ, luôn có ý
thức phấn đấu để khẳng định vị trí, tầm quan trọng của cấp học mầm non trong xã hội.
- Khả năng sư phạm của giáo viên cần nhạy bén, mềm dẻo, xử lý tình huống phải
khéo léo, cử chỉ điệu bộ, nét mặt gần gũi thân thiện với trẻ. Cô giáo cũng cần có sự
hiểu biết về các lĩnh vực khám phá.
- Cô giáo cần nắm chắc đặc điểm tâm sinh lý cũng như đặc điểm nhận thức của
trẻ để xây dựng giáo án khoa học, phù hợp phát huy tính tích cực, sáng tạo của trẻ.
- Nắm chắc và vận dụng linh hoạt phương pháp đổi mới, lấy trẻ làm trung tâm,
xác định rõ mục tiêu của môn học.
- Gây hứng thú tạo cảm giác tích cực cho trẻ, vào bài hấp dẫn và kết thúc logic.
- Tạo ra tình huống có vấn đề để đưa ra đồ dùng trực quan lôi cuốn trẻ vào hoạt
động tìm tòi khám phá.
- Hệ thống câu hỏi phải phù hợp nhằm phát triển hoạt động trí tuệ một cách tích
cực, bồi dưỡng nâng cao các phẩm chất tư duy cho trẻ, tạo điều kiện cho trẻ hoạt động
tích cực sáng tạo, mở rộng vốn từ và phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ.

Tôi xin chân thành cảm ơn!
Nam Trung, ngày 20 tháng 4 năm 2015
HỘI ĐỒNG THI ĐUA TRƯỜNG MN NAM TRUNG

Người viết sáng kiến

(Xét duyệt – Xếp loại)

................................................................................
................................................................................
................................................................................
................................................................................
................................................................................
................................................................................

Vũ Thị Thu

HỘI ĐỒNG XÉT DUYỆT SKKN PHÒNG GD&ĐT TIỀN HẢI
(Xét duyệt – Xếp loại)

..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................

Trường mầm non Nam Trung

14