BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ NỘI VỤ

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

LÊ QUANG TIẾN

HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ
CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN
TRONG ĐIỀU KIỆN CẢI CÁCH TƯ PHÁP
TỪ THỰC TIỄN TỈNH ĐẮK LẮK

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HIẾN PHÁP VÀ LUẬT HÀNH CHÍNH

Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính.
Mã số: 60 38 01 02.


ĐẮK LẮK – NĂM 2016



Công trình được hoàn thành tại: HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Nguyễn Quốc Sửu

Phản biện 1:……………………………………………………………….
………………………………………………………………..
Phản biện 2:……………………………………………………………….
………………………………………………………………..

tâm công tác tư pháp trong thời gian tới” và Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày
02/6/2005 của Bộ Chính trị về “Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020”. Hai
Nghị quyết này thể hiện tư tưởng chủ đạo của chiến lược cải cách tư pháp ở nước
ta trong giai đoạn hiện nay; đã xác định, hoạt động thực hành quyền công tố và
kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động tư pháp phải bảo đảm không bỏ
lọt tội phạm và người phạm tội, không làm oan người vô tội; nâng cao chất lượng
công tố của Kiểm sát viên tại phiên toà, bảo đảm tranh tụng dân chủ với Luật sư,
người bào chữa và những người tham gia tố tụng khác. Cụ thể hóa quan điểm lãnh
đạo của Đảng, Quốc hội nước ta đã ban hành Hiến pháp 2013, Luật Tổ chức
VKSND năm 2014 với nhiều quy định mới về VKSND.
Theo Điều 2 Luật Tổ chức VKSND năm 2014, hai chức năng của VKSND
là thực hành quyền công tố và KSHĐTP của nước cộng hòa XHCN Việt Nam, để
thực hiện các nhiệm vụ là: bảo vệ Hiến pháp và pháp luật, bảo vệ quyền con người,
quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước,
quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, góp phần bảo đảm pháp luật được
chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất. Để thực hiện có hiệu quả hai chức năng
có mối quan hệ hữu cơ nói trên, cũng để tránh sự lạm quyền, thiếu trách nhiệm,
vi phạm pháp luật từ phía cơ quan điều tra, bên cạnh quyền giám sát các hoạt động
điều tra, Luật còn trao cho VKSND quyền trực tiếp điều tra vụ án hình sự trong
những điều kiện cụ thể.
Về nguyên tắc, VKSND có vai trò rất lớn – vai trò chỉ đạo điều tra trong
giai đoạn điều tra vụ án hình sự. Tuy nhiên, vì nhiều lý do khác nhau mà trên thực
tế việc thực hiện vai trò này của VKSND thời gian qua còn chưa tương xứng với
kỳ vọng; việc sử dụng quyền trực tiếp điều tra vụ án hình sự là rất ít và chưa hiệu


quả. Viện kiểm sát thường chỉ “gián tiếp điều tra” thông qua việc kiểm sát hoạt
động điều tra của cơ quan cảnh sát điều tra, nên còn bị động trong việc nắm hồ sơ
vụ án, dẫn tới những hạn chế trong truy tố và tranh luận tại phiên tòa của Kiểm
sát viên. Đây cũng là một trong những nguyên nhân sâu xa của tình trạng án oan

cấp bộ, năm 2011; Một số vấn đề về tăng cường trách nhiệm công tố trong hoạt
động điều tra, gắn công tố với hoạt động điều tra theo yêu cầu cải cách tư pháp
của Nguyễn Hải Phong và các tác giả.
+ Bài viết tiêu biểu được đăng tải trên các tạp chí chuyên ngành: Lý Văn
Chính, “Thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra”, Tạp chí Nghiên cứu
lập pháp, số 6/2005; Đỗ Văn Đương, “Cơ quan thực hành quyền công tố trong cải
cách tư pháp ở nước ta hiện nay”, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 7/2006; Lê
Văn Cảm, "Bàn về hệ thống các cơ quan tiến hành tố tụng và thi hành án trong
chiến lược cải cách tư pháp", Tạp chí Kiểm sát số 01/2009; Trần Công Phàn, "Một


số vấn đề về chủ trương tăng cường trách nhiệm công tố trong hoạt động điều tra,
gắn công tố với hoạt động điều tra theo yêu cầu cải cách tư pháp", Tạp chí Kiểm
sát 03/2012; Lê Thị Tuyết Hoa, "Một số nội dung trọng tâm để thực hiện chủ
trương tăng cường trách nhiệm công tố trong hoạt động điều tra theo yêu cầu cải
cách tư pháp", Tạp chí Kiểm sát số 16/2012; Nguyễn Hòa Bình, "Một số định
hướng nghiên cứu sửa đổi, bổ sung BLTTHS đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp",
Tạp chí Kiểm sát 16/2012 và Tạp chí Kiểm sát số 21/2012; Nguyễn Thị Thủy,
"Sửa đổi bổ sung BLTTHS nhằm thực hiện chủ trương của Đảng - Tăng cường
trách nhiệm công tố trong hoạt động điều tra, thực hiện cơ chế gắn công tố với
điều tra”, Tạp chí Kiểm sát số 21/2012; Nguyễn Thái Phúc, "Sửa đổi nguyên tắc
tập trung thống nhất trong ngành Kiểm sát nhân dân", Tạp chí Kiểm sát số
17/2012; Trần Đình Nhã, "Chế định điều tra tội phạm trong BLTTHS", Tạp chí
Kiểm sát số 21/2012; Đỗ Văn Đương, "Phân định rõ thẩm quyển quản lý hành
chính với trách nhiệm, quyền hạn tư pháp và sửa đổi, bổ sung chế định chứng cứ
trong BLTTHS", Tạp chí Kiểm sát số 16/2012; Đào Trí Úc, "Đề xuất đổi mới
Viện kiểm sát ở Việt Nam từ kinh nghiệm một số nước trên thế giới", Tạp chí
Kiểm sát số 12/2013; Lê Đức Xuân, Phạm Lan Phương, "Vai trò cơ quan Công tố
các nước trên thế giới trong việc KSĐT các vụ án hình sự", Tạp chí Kiểm sát số
13/2013; Lê Thị Tuyết Hoa, "Thực trạng và một số kiến nghị nhằm tăng cường

hình sự, tức là từ lúc khởi tố vụ án đến khi truy tố bị can ra trước tòa. Một số hoạt
động điều tra vi phạm pháp luật để phục vụ hoạt động kiểm sát việc khởi tố vụ án,
bị can cũng được xem xét trong cả quá trình tố tụng vụ án hình sự theo nghĩa rộng
của từ “điều tra”.
Về không gian, luận văn nghiên cứu hoạt động của Viện kiểm sát trên địa
bàn tỉnh Đắk Lắk, nhưng có chú trọng ở một số địa bàn trọng điểm, có số lượng
các vụ án hình sự thụ lý hàng năm lớn.
Về thời gian, luận văn khảo sát giai đoạn từ năm 2011 đến hết năm 2015.


5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
5.1. Phương pháp luận nghiên cứu
Phương pháp luận thực hiện đề tài dựa trên nền tảng phương pháp luận của
chủ nghĩa duy vật biện chứng; quan điểm của Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ
Chí Minh; đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước ta về đấu tranh phòng,
chống tội phạm, về vị trí, vai trò của Viện kiểm sát trong bộ máy nhà nước và
trong tố tụng hình sự; và các chủ trương của Đảng và Nhà nước ta về xây dựng
Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam, cải cách tư pháp, bảo đảm quyền con
người, quyền tự do, dân chủ của công dân.
5.2. Phương pháp nghiên cứu
Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu truyền thống trong nghiên
cứu khoa học xã hội là: Phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh, kết
hợp quan sát thực tiễn (qua quá trình công tác) với khát quát hóa.
6. Ý nghĩa của Luận văn
Luận văn góp phần hoàn thiện lý luận về hoạt động điều tra của Viện kiểm
sát trong điều tra vụ án hình sự.
Luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo trong giảng dạy và nghiên cứu
của cán bộ giảng dạy, sinh viên trong các trường đại học luật, các cơ sở đào tạo,
bồi dưỡng các chức danh tư pháp như Học Viện tư pháp, Trường đào tạo, bồi
dưỡng nghiệp vụ kiểm sát hoặc sẽ là tài liệu tham khảo hữu ích cho những người

1.1.1.2. Chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân
a. Chức năng của Viện kiểm sát nhân dân
Điều 107 Hiến pháp năm 2013 quy định về chức năng của VKSND là:
“Viện kiểm sát nhân dân thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp”.
b. Nhiệm vụ của Viện kiểm sát nhân dân
Trong phạm vi chức năng của mình, VKSND có nhiệm vụ: “bảo vệ pháp
luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ
nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá
nhân, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất”.
1.1.2. Hoạt động điều tra vụ án hình sự
1.1.2.1. Quan niệm về hoạt động điều tra vụ án hình sự
Quy định của BLTTHS về thẩm quyền thu thập chứng cứ là thẩm quyền
thực hiện các hoạt động điều tra của CQĐT, Viện kiểm sát và Tòa án. Ba cơ quan
này được tiến hành tất cả các hoạt động điều tra đã đuợc quy định trong BLTTHS.
1.1.2.2. Đặc điểm của hoạt động điều tra vụ án hình sự
- Hoạt động điều tra vụ án hình sự là hoạt động thực hiện công khai theo
trình tự, thủ tục tố tụng hình sự.
- Khi thực hiện hoạt động điều tra vụ án hình sự thường phải áp dụng các
biện pháp cưỡng chế tố tụng hình sự.
- Hoạt động điều tra vụ án hình sự là hoạt động thu thập chứng cứ phục vụ
cho hoạt động buộc tội.
- Hoạt động điều tra vụ án hình sự đòi hỏi phải tuân thủ yêu cầu về pháp
luật, chính trị, nghiệp vụ.
1.1.2.3. Nội dung hoạt động điều tra vụ án hình sự
Điều tra theo nghĩa chung nhất là thu thập thông tin, nhưng trong tố tụng
hình sự, điều tra là các hoạt động thu thập chứng cứ, tài liệu nhằm làm rõ vụ án.


1.2. HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM
SÁT NHÂN DÂN

1.3.1. Tình hình tội phạm trong bối cảnh đổi mới nền kinh tế, xã hội và quan
điểm cải cách tư pháp đối với Viện kiểm sát trong điều tra vụ án hình sự
1.3.1.1. Tình hình tội phạm trong bối cảnh đổi mới nền kinh tế, xã hội
Sự phát triển nhanh chóng, sôi động của kinh tế thị trường đã và đang mang
lại những thay đổi lớn về kinh tế, nâng cao điều kiện sống cho Nhân dân, nhưng
cũng đặt ra nhiều vấn đề nhức nhối làm cho xã hội bức xúc cần được giải quyết.
1.3.1.2. Quan điểm cải cách tư pháp đối với Viện kiểm sát trong điều tra
vụ án hình sự
Về quan điểm cải cách tư pháp của Nhà nước ta được thể hiện qua các Nghị
quyết của Đảng về cải cách tư pháp như Nghị quyết Trung ương 8 khóa VII (tháng
01/1995), Nghị quyết Trung ương 3 khóa VIII (tháng 6-1997), Nghị quyết Trung


ương 7 khóa VIII (tháng 8/1999), Nghị quyết Đại hội IX, Nghị quyết số 08NQ/TW ngày 02/01/2002, Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/5/2002, Nghị quyết
số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005...
1.3.2. Hoạt động của Viện công tố - Viện kiểm sát điều tra vụ án hình sự
ở một số nước trên thế giới và kinh nghiệm đối với Việt Nam
Tùy theo truyền thống pháp luật và đặc điểm của từng quốc gia mà việc tổ
chức và hoạt động THQCT của cơ quan Công tố có những đặc điểm, tính chất
khác nhau.

Chương 2
THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ
CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN Ở TỈNH ĐẮK LẮK
2.1. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ TỈNH ĐẮK LẮK VÀ HỆ THỐNG VIỆN
KIỂM SÁT NHÂN DÂN Ở TỈNH ĐẮK LẮK
2.1.1. Khái quát về tỉnh Đắk Lắk
Đắk Lắk là một tỉnh nằm ở trung tâm Tây Nguyên, phía bắc giáp Gia Lai,
phía nam giáp Lâm Đồng, phía tây nam giáp Đắk Nông, phía đông giáp Phú Yên
và Khánh Hoà, phía tây giáp Vương quốc Campuchia. Đắk Lắk có diện tích tự

2011
2012
2013
2014
2015

92
151
154
152
130

Bị
can
123
90
81
184
155

TP về
tham
nhũng
và chức
vụ
Bị
Vụ
can
10 21
05 07


Vụ

Bị can

Vụ

564
587
555
556
614

939
1.070
997
913
930

767
758
814
769
699

Bị can
1.325
1.580
1.617
1.632

phạm.
2.3.2. Hoạt động điều tra của Viện kiểm sát trong giai đoạn khởi tố vụ án
hình sự, khởi tố bị can, điều tra vụ án
Trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình, Viện kiểm sát hai
cấp đã không phê quyết định khởi tố 07 bị can, huỷ bỏ 19 quyết định không khởi
tố vụ án, 08 quyết định khởi tố vụ án, 21 quyết định khởi tố bị can của CQĐT,
không phê chuẩn lệnh bắt khẩn cấp 04 trường hợp, hủy bỏ quyết định tạm giữ 01
trường hợp, không phê chuẩn quyết định gia hạn tạm giữ 01 trường hợp, không
phê chuẩn lệnh bắt bị can để tạm giam 22 bị can, không phê chuẩn quyết định gia
hạn tạm giam 03 bị can, hủy bỏ quyết định tạm giam 01 bị can, không phê chuẩn
lệnh tạm giam 47 bị can của CQĐT, yêu cầu CQĐT bắt tạm giam 10 bị can; ban
hành 92 kiến nghị yêu cầu CQĐT khắc phục các vi phạm trong hoạt động điều
tra.
2.3.3. Hoạt động điều tra của Viện kiểm sát trong giai đoạn truy tố, xét
xử
Thông qua công tác THQCT và KSXX án hình sự, Viện kiểm sát hai cấp đã
ban hành kháng nghị 291 vụ án; Tòa án đã xét xử 234 vụ, chấp nhận 225 vụ, đạt
96,1%.


2.4. ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH
SỰ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN Ở TỈNH ĐẮK LẮK NHỮNG NĂM
QUA
2.4.1. Những thành tựu và nguyên nhân
Thực hiện chủ trương của Đảng về cải cách tư pháp, thực hiện các quy định
của pháp luật và của Ngành về thực hiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của
VKSND. Trong những năm qua, ngành Kiểm sát nhân dân tỉnh Đắk Lắk đã đạt
được những kết quả nội bất trên tất cả các lĩnh vực công tác, góp phần quan trọng
kiềm chế sự gia tăng tội phạm, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội,
bảo vệ pháp chế XHCN, tạo môi trường ổn định cho sự phát triển kinh tế - xã

ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN
TRONG ĐIỀU KIỆN CẢI CÁCH TƯ PHÁP
3.1. PHƯƠNG HƯỚNG NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG
ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG
ĐIỀU KIỆN CẢI CÁCH TƯ PHÁP
3.1.1. Thống nhất nhận thức trách nhiệm của Viện kiểm sát trong hoạt
động điều tra là quyết định việc buộc tội trên cơ sở kết quả hoạt động điều tra
Trong giai đoạn điều tra, Viện kiểm sát và CQĐT có vị trí, trách nhiệm
khác nhau. CQĐT có trách nhiệm chứng minh sự thật vụ án, thu thập cả chứng
cứ buộc tội và chứng cứ gỡ tội.
3.1.2. Nhận thức và thực hiện đúng đắn các biện pháp công tố trên cơ sở
thực hiện tốt hoạt động kiểm sát điều tra
Mỗi hành vi, quyết định công tố đều phải có cơ sở, có căn cứ vững chắc và
hợp pháp.
3.1.3. Khi thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra, Kiểm sát viên
phải có tinh thần trách nhiệm cao trước Đảng, Nhà nước, xã hội, trước số phận
con người để giải quyết tốt vụ việc
Kiểm sát viên phải trung thành với đường lối, chủ trương của Đảng, bảo vệ
chế độ Nhà nước và định hướng hoạt động công tố vì lợi ích của nhân dân.
3.1.4. Kiểm sát viên phải nắm vững bản chất pháp lý của vụ việc đang
điều tra, về việc buộc tội, nâng cao phẩm chất nghề nghiệp thực hành quyền
công tố trong hoạt động điều tra
Sự nhạy cảm và phẩm chất nghề nghiệp của Kiểm sát viên trước hết thể
hiện qua việc hiểu rõ chức trách, nhiệm vụ của mình khi THQCT, đề xuất các
quyết định tố tụng thuộc thẩm quyền của Viện kiểm sát một cách chính xác, kịp
thời, đúng bản chất sự việc.
3.1.5. Xây dựng các thủ tục tố tụng phù hợp với tổ chức hệ thống cơ quan
xét xử và Viện kiểm sát bốn cấp
Phải xây dựng hệ thống tư pháp trong sạch, vững mạnh, bảo vệ công lý, tôn
trọng và bảo vệ quyền con người…


KẾT LUẬN
Trên cơ sở nghiên cứu về hoạt động điều tra vụ án hình sự của VKSND
qua trường hợp ở tỉnh Đắk Lắk, chúng tôi đưa ra một số kết luận sau:
1. Hoạt động điều tra không phải là chức năng chính của VKSND, nhưng
có tác dụng hỗ trợ, nhằm thực hành có hiệu quả quyền công tố của Viện kiểm
sát.
2. Qua thực tiễn thực hiện quyền điều tra vụ án hình sự của VKSND ở
tỉnh Đắk Lắk thời gian qua cho thấy rằng, việc thực hiện quyền này còn hạn chế,
tuy nhiên, đang vận động theo chiều hướng tích cực. Việc thực hiện quyền này
có hiệu quả hay không, bên cạnh yếu tố quy định pháp luật, yếu tố lãnh đạo, chỉ
đạo, kiểm tra sát sao của lãnh đạo Viện kiểm sát là rất cần thiết.
3. Hiến pháp năm 2013, Luật Tổ chức VKSND năm 2014 có nhiều nội
dung mới nhằm tăng cường chức năng của Viện kiểm sát. Vấn đề đặt ra là cần
hoàn thiện quy định pháp luật tố tụng hình sự cho phù hợp. Bên cạnh đó cũng
cần nâng cao năng lực, trình độ, điều kiện làm việc cho Kiểm sát viên; cần tăng
cường giám sát xã hội đối với các hoạt động tư pháp hình sự.