TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐỒNG NAI
KHOA SP TIỂU HỌC – MẦM NON

NGUYỄN MINH THÚY

HÌNH THÀNH BIỂU TƯỢNG TOÁN
CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 – 6 TUỔI THÔNG QUA
HOẠT ĐỘNG TẠO HÌNH Ở TRƯỜNG MẦM
NON AN BÌNH (TP.BIÊN HÒA)

ĐỀ CƯƠNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
Phương pháp Nghiên cứu Khoa học

BIÊN HÒA, 2016


MỤC LỤC

A.MỞ ĐẦU........................................................................................................1
1.Lí do chọn đề tài:..............................................................................................1
5.Nhiệm vụ nghiên cứu:......................................................................................3
6.Phương pháp nghiên cứu:.................................................................................3
B.NỘI DUNG NGHIÊN CỨU............................................................................4
Chương 1:...........................................................................................................4
CƠ SỞ LÍ LUẬN...............................................................................................4
1.Đặc điểm tâm sinh lí và nhận thức của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi:.........................4
4.Hoạt động tạo hình:..........................................................................................7
4.1. Đặc điểm hoạt động tạo hình của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi:............................8
4.2. Vai trò của hoạt động tạo hình:....................................................................8
Chương 2:...........................................................................................................9
THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.........................................................9

thời giúp trẻ giải quyết mọi vướng mắc trong cuộc sống, trẻ nhận biết vật này dài
hơn vật kia ngắn hơn, vật này to hơn vật kia nhỏ hơn, cao hơn, thấp hơn… Thông
qua việc hình thành các biểu tượng về toán là bồi dưỡng cho trẻ phát triển ngôn
ngữ. Giúp trẻ hình thành tư duy cụ thể chính xác nhằm chuẩn bị cho trẻ hành trang
bước vào trường tiểu học được tốt hơn. Thực tế cho thấy việc giúp trẻ hình thành
biểu tượng toán còn gặp rất nhiểu khó khăn. Vì toán học là một môn học tương đối
khô khan đối với tất cả các bậc học. Đặc biệt là ở bậc học mầm non, việc hình thành
các biểu tượng toán cho trẻ không hề đơn giản.Tuy nhiên, trẻ mẫu giáo không lĩnh
hội các khái niệm khoa học một cách hệ thống mà chỉ lĩnh hội các tri thức đời sống
hoặc các tri thức tiền khoa học. Vì vậy, để hình thành được biểu tượng toán ban đầu
cho trẻ cần thông qua nhiều hoạt động khác nhau nhằm kích thích sự khám phá

1


hứng thú của trẻ, trong đó việc sử dụng hoạt động tạo hình để hình thành biểu tượng
toán cho trẻ giúp trẻ hứng thú và đạt hiệu quả cao.
Hoạt động tạo hình là hoạt động giúp trẻ có thể được tiếp xúc toàn diện với
môi trường bên ngoài. Thông qua sự tiếp xúc đó mà hình thành ở trẻ các kiểu tư duy
sáng tạo, nhất là các mối quan hệ xã hội. Tạo điều kiện, cơ sở ban đầu để trẻ tiếp
cận với các môn học khác một cách tốt hơn. Hoạt động tạo hình có vai trò rất lớn
đối với sự phát triển nhận thức của trẻ. Thông qua hoạt động tạo hình trẻ có cơ hội
tìm hiểu, nghiên cứu các đối tượng, miêu tả để có được hiểu biết, hình dung về đối
tượng đó, từ đó để xây dựng các đối tượng. Hoạt động tạo hình là phương tiện để
trẻ phát triển tư duy, trí nhớ, tưởng tượng… điều đó giúp tăng thêm vốn hiểu biết
của trẻ.
Hoạt động tạo hình bao gồm rất nhiều hoạt động như: Vẽ, xé dán, cắt, nặn,
chắp ghép… Trong quá trình trẻ thực hiện các hành động này cũng là lúc trẻ thực
hiện các yếu tố Toán học qua các hành động bên ngoài: Quan sát, vẽ, so sánh, đối
chiếu… Bên cạnh đó, các hành động tạo hình là các hành động phản ánh sự vật,

của trẻ mầm non.
- Những thuận lợi và khó khăn trong quá trình hình thành biểu tượng toán
cho trẻ mầm non thông qua hoạt động tạo hình.
- Đề xuất một số biện pháp nâng cao hiệu quả của việc hình thành biểu tượng
toán cho trẻ mầm non thông qua hoạt động tạo hình.
6. Phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu
- Phương pháp quan sát
- Phương pháp điều tra
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

3


B. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
Chương 1:
CƠ SỞ LÍ LUẬN
Chương 1 sẽ trình bày cơ sở lí luận của đề tài gồm: Đặc điểm tâm sinh lí và
nhận thức của trẻ mầm non; Các khái niệm cơ bản; Nội dung, vai trò, nhiệm vụ của
việc hình thành biểu tượng toán cho trẻ; Đặc điểm, vai trò của hoạt động tạo hình
đối với trẻ mầm non. Cụ thể như sau:
1. Đặc điểm tâm sinh lí và nhận thức của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi:
So với giai đoạn trước ở giai đoạn này sự nhận thức của trẻ có phần vượt
trội, thể chất, trí tuệ và tính khéo léo của trẻ phát triển hơn. Hệ thống tín hiệu thứ
nhất không còn chiếm ưu thế như các giai đoạn trước thay vào đó là sự phát triển
mạnh mẽ cuả hệ thống tín hiệu thứ hai. Ngôn ngữ của trẻ phát triển khá mạnh trẻ có
khả năng giao tiếp như người lớn. Do vậy việc diễn đạt các thuật ngữ toán học được
chính xác.
Các chức năng chủ yếu của cơ thể trẻ dần hoàn thiện. Hệ thần kinh tương đối
phát triển, chức năng phân tích, tổng hợp của vỏ não đã hoàn thiện, số lượng các


* Dạng tập hợp, số lượng, con số, phép đếm:
- Nhận biết ý nghĩa số lượng của số, nhận biết các số trong phạm vi 10
- Đếm đến 10
- Chia nhóm 6 - 10 đối tượng thành hai phần
- Thêm bớt trong phạm vi 10
* Kích thước:
- Đo độ dài một đối tượng bằng nhiều đơn vị đo. So sánh kết quả và nhận
biết mối liên hệ
- Đo thể tích, dung tích của một đối tượng bằng nhiều đơn vị đo.
* Hình dạng vật thể trong không gian:
- Dạy trẻ nhận biết khối cầu, khối trụ, khối vuông, khối chữ nhật
- Phân biệt các khối
- Dạy trẻ biết sử dụng các hình phẳng và các khối trong hoạt động chắp ghép

5


* Định hướng không gian:
* Định hướng thời gian:
- Ôn lại các biểu tượng về thời gian đã học
- Biểu tượng về ngày trong tuần, mùa trong năm, định hướng được ngày hôm
qua, hôm nay và ngày mai
3.2 . Vai trò, nhiệm vụ của việc hình thành biểu tượng toán:
a. Vai trò:
* Trong cuộc sống hàng ngày
* Trong giáo dục toàn diện:
-

Góp phần phát triển trí tuệ:

học tập, thời gian học, nội dung chương trình và các mối quan hệ (đặc biệt là của
cô với trẻ) khác nhau khá nhiều. Vì vậy việc hình thành các biểu tượng toán cần
giúp trẻ có tâm thế sẵn sàng để vào học lớp 1. Thông qua các trò chơi, các hoạt
động đó đã giúp trẻ rèn luyện thói quen nhanh nhẹn, gọn gàng, ngăn nắp, có ý thức
kỷ luật.
b. Nhiệm vụ:
- Hình thành cho trẻ các biểu tượng toán học ban đầu về tập hợp, số lượng,
số tự nhiên, chữ số; hình dạng, kích thước, định hướng không gian và định hướng
thời gian.
-Hình thành và phát triển khẳ năng quan sát có mục đích, hình thành và phát
triển các thao tác tư duy: phân tích, so sánh, tập hợp…
- Phát triển tính ham hiểu biết, tìm tòi sáng tạo của trẻ, làm phong phú kinh
nghiệm và mở rộng năng lực hoạt động của trẻ.
- Phát triển ngôn ngữ cho trẻ, đặc biệt là giúp trẻ hiểu và sử dụng đúng các
thuật ngữ toán học trong các trường hợp cụ thể, diễn đạt mạch lạc các yếu tố và các
mối tương quan toán học.
4. Hoạt động tạo hình:
Hoạt động tạo hình là hoạt động giúp trẻ có thể được tiếp xúc toàn diện với
môi trường bên ngoài. Thông qua sự tiếp xúc đó mà hình thành ở trẻ các kiểu tư duy
sáng tạo, nhất là các mối quan hệ xã hội. Tạo điều kiện, cơ sở ban đầu để trẻ tiếp
cận với các môn học khác một cách tốt hơn.
Các hoạt động tạo hình cho trẻ mầm non:
- Hoạt động tô màu

7


- Hoạt động vẽ
- Hoạt động nặn
- Hoạt động xé dán


Vai trò của hoạt động tạo hình đối với sự phát triển thể chất của trẻ

-

Vai trò của hoạt động tạo hình đối với việc chuẩn bị cho trẻ bước vào trường
phổ thông
Tóm lại, hoạt động tạo hình có vai trò to lớn đối với sự phát triển toàn diện

nhân cách trẻ. Vì vậy, nhiệm vụ của các nhà giáo dục là phải làm sao để tổ chức

8


hoạt động này một cách hiệu quả, mang lại những giá trị quý báu cho những mầm
non tương lai.
Kết luận: Chương 1 đã trình bày cơ sở lí luận của đề tài gồm: Đặc điểm tâm
sinh lí và nhận thức của trẻ mầm non; Các khái niệm cơ bản; Nội dung, vai trò,
nhiệm vụ của việc hình thành biểu tượng toán cho trẻ; Đặc điểm, vai trò của hoạt
động tạo hình đối với trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi.

Chương 2:
THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
Chương 2 sẽ trình bày các nguyên tắc hình thành biểu tượng toán cho trẻ;
Vai trò của hoạt động tạo hình đối với việc hình thành biểu tượng toán; Một số hoạt
động tạo hình nhằm hình thành biểu tượng toán cho trẻ. Cụ thể như sau:
1. Đặc điểm tình hình của Nhà trường:
- Trường Mầm Non An Bình thành lập năm 2009, thuộc sự quản lí của Phòng
giáo dục và đào tạo Thành phố Biên Hòa. Các lớp học thoáng mát, sạch sẽ, khang
trang.

sánh, đối chiếu, có cơ hội tìm hiểu nghiên cứu đối tượng để có được hiểu biết, hình
dung về đối tượng đó, từ đó để xây dựng các đối tượng. Chứ không phải là học toán
với những kiến thức lí thuyết trừu tượng.
Ngoài ra, trẻ ở cùng một độ tuổi nên mức độ nhận thức tương đối đồng đều,
nhờ đó việc dạy trẻ thông qua các hoạt động cũng gặp nhiều thuận lợi.
b. Khó khăn:
Bên cạnh những thuận lợi trong quá trình hình thành biểu tượng toán cho trẻ
thông qua hoạt động tạo hình vẫn còn gặp những khó khăn.
Để trẻ có thể tiếp thu các biểu tượng toán học một cách dễ dàng và ghi nhớ
được lâu thì giáo viên phải nắm được mục tiêu giáo dục nói chung, mục tiêu dạy
học nói riêng và đặc điểm tâm sinh lý của trẻ để thiết kế các hoạt động, các dạng bài
sao cho phù hợp. Do chương trình được xây dựng theo nguyên tắc đồng tâm, phát
triển, mở rộng, nâng cao dần cho phù hợp với từng độ tuổi và chỉ đưa ra nội dung

10


cơ bản không có hướng dẫn cụ thể cho nên trong quá trình dạy giáo viên phải nhận
ra sự mở rộng cả về kiến thức và kỹ năng cũng như có điều kiện để phát triển khả
năng sáng tạo trong việc thiết kế các bài tập tạo hình. Để làm được điều này yêu cầu
giáo viên phải nắm vững các kiến thức toán cơ bản, hiểu hết nội dung và yêu cầu
đặt ra. Không nên đưa những dạng bài tập quá khó cũng như quá dễ đối với trẻ. Đòi
hỏi giáo viên phải có một trình độ nhất định.
Theo quy định của bộ giáo dục hiện nay tiêu chuẩn mỗi lớp chỉ khoảng 20 35 trẻ, nhưng thực tế hiện nay mỗi lớp học có khoảng 50 - 60 trẻ. Do lượng học sinh
quá đông như vậy nên chất lượng giáo dục cũng không được như mong muốn. Đặc
trưng của môn học toán này là trẻ tiếp thu tri thức thông qua hoạt động trực tiếp với
đồ vật. Song do lớp học quá đông giáo viên không thể bao quát hết được hoạt động
của học sinh. Giáo viên chỉ có thể quan sát được sản phẩm của trẻ chứ hầu như
không quan sát hết được quá trình trẻ thao tác hoạt động.
Quá trình dạy trẻ mầm non làm quen với toán trên thực tế gặp không ít khó

Nguyên nhân thực trạng:

- Những vấn đề nêu trên do tác động của một số nguyên nhân về mặt chủ
quan và khách quan, do giáo viên lên tiết dạy còn ít đồ dùng, đồ dùng sử dụng nhiều
lần, đồ dùng còn đơn giản nên ít gây hứng thú cho trẻ, đôi khi làm cho trẻ nhàm
chán. Mặt khác do giáo viên chưa có sáng tạo, chưa thật sự đầu tư tìm tòi trong việc
lựa chọn các phương pháp dạy mới thu hút, hấp dẫn trẻ.
- Trong quá trình dạy, giáo viên không hướng dẫn rõ ràng, cụ thể cho trẻ mà
thường làm giúp trẻ.
- Giáo viên chưa nắm chắc yêu cầu, nội dung từng loại tiết để mang lại hiệu
quả cao trong giờ học.
2. Các nguyên tắc hình thành biểu tượng toán:
- Nguyên tắc dạy học đảm bảo tính phát triển
- Nguyên tắc học đi đôi với hành, giáo dục gắn liền với thực tiễn
- Nguyên tắc đảm bảo tính trực quan
- Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống và tính trình tự
- Nguyên tắc đảm bảo tính vừa sức
- Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học
- Nguyên tắc phát huy tính tích cực

12


3. Hoạt động tạo hình đối với việc hình thành các biểu tượng toán:
Làm quen với các biểu tượng toán sơ đẳng là một hoạt động giúp trẻ phát
triển nhận thức. Quan điểm tích hợp cho phép tích hợp nội dung giáo dục của các
lĩnh vực trong mọi hoạt động của trẻ. Nội dung chương trình giáo dục đưa ra là nội
dung khung mang tính mở tạo cơ hội cho giáo viên linh hoạt trong việc xác định lựa
chọn cách tổ chức, các hình thức hoạt động phong phú, gần gúi với cuộc sống
thường ngày của trẻ. Chính cách tiếp cận này giúp trẻ hứng thú tìm hiểu, khám phá


Hoạt động vẽ

-

Hoạt động nặn

Như vậy, các biểu tượng toán sẽ được hình thành và củng cố hơn ở trẻ. Khi có
kiến thức về các biểu tượng toán một cách vững chắc thì trẻ có thể tri giác đối tượng một
cách rõ nét hơn về hình dạng, kích thước, số lượng và vị trí trong không gian của vật thể.
Từ đó giúp trẻ mở rộng vốn hiểu biết về thế giới xung quanh và đó là nền tảng cho sự
tiếp thu tri thức khoa học sau này của trẻ.
Kết luận: Chương 2 đã trình bày khái quát về đơn vị nghiên cứu, phản ánh
kết quả phân tích tình hình, thực trạng của vấn đề nghiên cứu và các nguyên tắc
hình thành biểu tượng toán cho trẻ; vai trò của hoạt động tạo hình đối với việc hình
thành biểu tượng toán; một số hoạt động tạo hình nhằm hình thành biểu tượng toán
cho trẻ.

Chương 3:
ĐỀ RA GIẢI PHÁP
Chương 3 sẽ trình bày về một số giải pháp, phương pháp hình thành biểu
tượng toán cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi. Cụ thể như sau:

Nhằm nâng cao hiệu quả và chất lượng dạy học nói chung và việc hình thành
những biểu tượng toán sơ đẳng cho trẻ nói riêng. Sau đây tôi xin đưa ra một số biện
pháp:

14




15


C. KẾT LUẬN
Cho trẻ làm quen với toán có một vị trí đặc biệt quan trọng trong việc giáo
dục trí tuệ cho trẻ mẫu giáo. Nó đặt nền móng cho sự phát triển tư duy, năng lực
nhận thức của trẻ, góp phần vào sự phát triển toàn diện nhân cách và chuẩn bị cho
trẻ đến trường phổ thông. Việc hình thành các biểu tượng toán cho trẻ mẫu giáo là
vô cùng quan trọng và cần thiết. Tiết học “Làm quen với toán” không chỉ giúp hình
thành các biểu tượng toán học sơ đẳng cho trẻ mà cón giúp trẻ mở rộng vốn hiểu
biết về môi trường xung quanh.
Việc hình thành các biểu tượng toán sơ đẳng cho trẻ là một nhiệm vụ quan
trọng trong việc phát triển tư duy toán học sau này của trẻ.
Với những đồ dùng đơn giản như bút màu, giấy, đất nặn…giáo viên đã có
thể dẫn dắt trẻ vào việc học toán một cách đơn giản, mọi lúc, mọi nơi và đạt kết quả
cao.
Như vậy, việc sử dụng tổ chức các hoạt động tạo hình để hình thành các biểu
tượng toán cho trẻ mầm non là rất cần thiết. Hướng dẫn trẻ học toán thông qua hoạt
động tạo hình đã tạo ra sự phong phú về hình thức giảng dạy và học tập làm cho
kiến thức toán học được trẻ tiếp thu một cách dễ dàng hơn, đạt hiệu quả cao.
Chọn nghiên cứu đề tài này tôi muốn tìm hiểu và góp phần nâng cao việc hình
thành biểu tượng toán cho trẻ giúp trẻ hình thành những biểu tượng toán sơ đẳng
nhưng chính xác tạo tiền đề cho việc học toán sau này. Nhưng do thời gian nghiên cứu
đề tài có hạn không tránh khỏi những sai sót rất mong được sự đóng góp ý kiến của các
thầy cô và bạn đọc để đề tài được hoàn thiện hơn.

16