ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM

NGUYỄN VĂN HUẤN

HÌNH TƢỢNG THẦN TRONG THẦN THOẠI
CÁC DÂN TỘC THIỂU SỐ VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC NGỮ VĂN

THÁI NGUYÊN, NĂM 2012
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên




ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM

NGUYỄN VĂN HUẤN

HÌNH TƢỢNG THẦN TRONG THẦN THOẠI
CÁC DÂN TỘC THIỂU SỐ VIỆT NAM

CHUYÊN NGÀNH: VĂN HỌC VIỆT NAM
MÃ SỐ: 60.22.34

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC NGỮ VĂN

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS Trần Đức Ngôn


Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu
trích dẫn đều có nguồn gốc rõ ràng, các kết quả trong luận văn là trưng thực
và chưa từng được ai công bố ở bất kì công trình nào khác.
Tác giả

Nguyễn Văn Huấn

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên




i

MỤC LỤC
Trang
Trang bìa phụ
Lời cảm ơn
Lời cam đoan
Mục lục ................................................................................................................ i
Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt.............................................................. ii
MỞ ĐẦU ........................................................................................................... 1
Chƣơng 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VỀ THẦN THOẠI VÀ
VIỆC PHÂN LOẠI HÌNH TƢỢNGTHẦN TRONG THẦN THOẠI
CÁC DÂN TỘC THIỂU SỐ VIỆT NAM .................................................... 14
1.1 Một số vấn đề lí luận về thần thoại .......................................................... 14
1.1.1 Các quan niệm khác nhau về thần thoại ............................................ 14
1.1.2 Cơ sở hình thành và tồn tại của thần thoại trong cộng đồng các
dân tộc thiểu số Việt Nam........................................................................... 20
1.2. Hình tượng thần và việc phân loại hình tượng thần trong thần thoại

2.5. Hình tượng thần biểu hiện trình độ phát triển xã hội của các dân tộc .... 76
2.5.1 Thế giới thần biểu hiện sự phân chia đẳng cấp.................................. 76
2.5.2 Biểu hiện hình thức hôn nhân ........................................................... 77
2.5.3 Biểu hiện sự lớn mạnh của cộng đồng ............................................... 79
2.5.4. Biểu hiện cách nhìn duy vật về thế giới........................................... 80
Chƣơng 3. NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG HÌNH TƢỢNG THẦN
TRONG THẦN THOẠI CÁC DÂN TỘC THIỂU SỐ VIỆT NAM ......... 83
3.1. Những môtíp cơ bản trong cấu trúc hình tượng thần ............................. 83
3.1.1. Môtip hình dạng khổng lồ................................................................. 83
3.1.2. Các môtíp thể hiện hành động phi thường ........................................ 85
3.2. Các biện pháp nghệ thuật chủ yếu để xây dựng hình tượng thần trong
thần thoại của các dân tộc thiểu số Việt Nam ................................................ 90
3.2.1. Phóng đại .......................................................................................... 90
3.2.2. So sánh .............................................................................................. 94
2.2.3. Ẩn dụ ................................................................................................. 96
3.3. Sắc thái tộc người trong việc xây dựng hình tượng nhân vật ................. 99

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên




iii

3.3.1 Sắc thái tộc người thể hiện qua những yếu tố biểu thị không gian
địa lí vùng miền ........................................................................................ 100
3.3.2 Sắc thái tộc người thể hiện những yếu tố biểu thị giá trị văn hóa
vật chất gắn liền với hình tượng thần ....................................................... 101
3.3.3 Sự phát triển hình tượng thần trong thần thoại các dân tộc ............. 103
KẾT LUẬN ................................................................................................... 107


TS

: Tiến sĩ

KTTTVN

: Kho tàng thần thoại Việt Nam

TTVHĐGCTTSVN: Tổng tập Văn học dân gian các dân tộc thiểu số
Việt Nam

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên




1

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Văn học dân gian là những "viên ngọc quí" (Hồ Chí Minh) của mỗi dân
tộc. Đến với văn học dân gian chính là hành trình trở về cội nguồn dân tộc.
Thực tế trong giai đoạn hiện nay, nhiều giá trị truyền thống đang dần mất đi,
lối sống thực dụng len lỏi vào từng ngõ ngách của xã hội. Hơn nữa, nhiều dân
tộc thiểu số đã không còn giữ được chữ viết do đó việc sưu tầm, định giá các
sáng tác dân gian là vô cùng cần thiết. Ngay từ đại hội Đảng toàn quốc lần thứ
VI (tháng 12 năm 1986), Đảng ta đã quan tâm đến việc xây dựng và phát triển
nền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc. Trong nhiều văn kiện
của mình, Đảng đã chỉ rõ nhiệm vụ xây dựng, giữ gìn văn hóa, văn học của