ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

ĐÀO NGỌC DŨNG

NGHIÊN CỨU VÀ ĐỀ XUẤT MỘT SỐ BIỆN PHÁP GÓP PHẦN
RÈN LUYỆN CÁC YẾU TỐ CỦA TƯ DUY SÁNG TẠO CHO HỌC
SINH KHÁ GIỎI QUA DẠY HỌC BÀI TẬP HÌNH HỌC KHÔNG
GIAN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

THÁI NGUYÊN - 2011

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

http://www.lrc-tnu.edu.vn


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

ĐÀO NGỌC DŨNG

NGHIÊN CỨU VÀ ĐỀ XUẤT MỘT SỐ BIỆN PHÁP GÓP PHẦN
RÈN LUYỆN CÁC YẾU TỐ CỦA TƯ DUY SÁNG TẠO CHO HỌC
SINH KHÁ GIỎI QUA DẠY HỌC BÀI TẬP HÌNH HỌC KHÔNG
GIAN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp giảng dạy Toán
Mã số: 60.14.10


Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

http://www.lrc-tnu.edu.vn


ii
MỞ ĐẦU ............................................................................................................................ i
1. Lý do chọn đề tài ............................................................................................................1
2. Mục đích nghiên cứu ......................................................................................................3
3. Giả thuyết khoa học........................................................................................................3
4. Nhiệm vụ nghiên cứu .....................................................................................................3
5. Phương pháp nghiên cứu ................................................................................................4
6. Cấu trúc của luận văn .....................................................................................................4
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN ......................................................... 5
1.1.Tư duy và tư duy sáng tạo ............................................................................................. 5
1.1.1. Tư duy ...................................................................................................................... 5
1.1.2. Sáng tạo .................................................................................................................. 10
1.1.3. Tư duy sáng tạo ...................................................................................................... 13
1.2. Dạy học giải bài tập ở trường phổ thông ....................................................................20
1.3. Tiềm năng của hình học trong việc bồi dưỡng tư duy sáng tạo cho học sinh...............26
1.4. Một số dạng bài tập hình học không gian góp phần bồi dưỡng một số yếu tố của tư duy
sáng tạo ............................................................................................................................27

1.4.2. Dạng bài tập có nội dung biến đổi ..................................................................................30
1.4.3. Dạng bài tập không tường minh .....................................................................................31
1.4.5. Dạng bài tập có tính đặc thù............................................................................................32
1.4.6. Dạng bài tập “Câm” ........................................................................................................33
1.4.7. Dạng bài tập có nhiều kết quả.........................................................................................34
1.4.8. Dạng bài tập không theo mẫu .........................................................................................35

CHƯƠNG 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM.................................................................. 101
3.1. Mục đích thực nghiệm ............................................................................................. 101
3.2. Nội dung thực nghiệm ............................................................................................. 101
3.3. Tổ chức thực nghiệm ............................................................................................... 101
3.4. Kết luận chung về thực nghiệm................................................................................ 104

3.4.1. Đánh giá định tính .........................................................................................................104
3.4.2. Đánh giá định lượng......................................................................................................104
3.5. Kết luận chương 3 ................................................................................................... 105
KẾT LUẬN................................................................................................................... 106

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

http://www.lrc-tnu.edu.vn


1
M Ở ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Xã hội tri thức và nền kinh tế tri thức đòi hỏi sự thay đổi cách tư duy của con
người. Đó là kiểu tư duy phi tuyến tính, linh hoạt, không câu nệ vào những khuôn
mẫu đã định, biết dung nạp hơn là loại bỏ, biết chấp nhận cái khác mình, cái không
lường trước được, chấp nhận khả năng có thể sai, biết tự điều chỉnh, tự thích nghi và
không ngừng tìm kiếm sáng tạo. Đó là kiểu tư duy đặt trên cơ sở tư duy lại, trên
việc coi trọng cách tiếp cận hơn là nhằm đạt tới một kết quả cụ thể nhất thời.
Nền kinh tế tri thức đòi hỏi không chỉ tăng trưởng của số lượng tri thức, số
lượng người có học mà nó yêu cầu phải có sự thay đổi căn bản cách chiếm lĩnh và
sử dụng tri thức của người được đào tạo. Người có học phải là người có khả năng
học tập suốt đời, không ngừng nâng cao trình độ của mình để cập nhật hóa, để theo
kịp và thích nghi với những biến đổi đầy ngẫu hứng của nền kinh tế thị trường, để

nước tiên tiến trên thế giới”; “Nâng cao chất lượng và quy mô đào tạo học sinh giỏi
Toán ở các cơ sở giáo dục phổ thông, đặc biệt là ở các trường chuyên. Có hình thức
thích hợp đào tạo tiếp học sinh giỏi Toán ở trình độ Đại học, Thạc sĩ và Tiến sĩ ...”.
Điều đó càng khẳng định Đảng và Nhà nước rất quan tâm đến việc phát hiện
và bồi dưỡng năng lực học toán của học sinh, trong đó biểu hiện cơ bản là suy nghĩ
và vận dụng sáng tạo trong khi học toán. Vậy làm thế nào để bồi dưỡng, phát triển
năng lực sáng tạo cho học sinh khá giỏi, đáp ứng được mục tiêu của giáo dục phổ
thông. Câu hỏi đó luôn mang tính cấp thiết và không hề đơn giản. Việc học tập tự
giác tích cực, chủ động và sáng tạo đòi hỏi học sinh phải có ý thức về những mục
tiêu đặt ra và tạo được động lực trong việc thúc đẩy bản thân họ tư duy để đạt được
mục đích đó.
Trong việc rèn luyện tư duy sáng tạo cho học sinh ở trường phổ thông, môn
Toán đóng vai trò rất quan trọng. Bởi vì, Toán học có vai trò to lớn trong sự phát
triển của các ngành khoa học kỹ thuật; Toán học có liên quan chặt chẽ và có có ứng
dụng rộng rãi trong rất nhiều lĩnh vực khác nhau của khoa học, công nghệ, sản xuất
và đời sống xã hội hiện đại; Toán học còn là công cụ để học tập và nghiên cứu các
môn học khác.
Vấn đề bồi dưỡng tư duy sáng tạo cho học sinh được nhiều tác giả trong và
ngoài nước quan tâm nghiên cứu. Với tác phẩm “Sáng tạo toán học” nổi tiếng, nhà
toán học kiêm nhà tâm lý học G.Polya đã nghiên cứu bản chất của quá trình giải
toán. Đồng thời trong tác phẩm: “Tâm lý năng lực học toán của học sinh”,

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

http://www.lrc-tnu.edu.vn


3
V.A.Krutecxiki đã nghiên cứu cấu trúc năng lực toán học của học sinh. Ở nước ta,
các tác giả Hoàng Chúng, Nguyễn Cảnh Toàn, Phạm Văn Hoàn, Nguyễn Bá Kim,

http://www.lrc-tnu.edu.vn


4
- Tiến hành thực nghiệm sư phạm nhằm đánh giá tính khả thi, tính hiện thực,
tính hiệu quả của đề tài
5. Phương pháp nghiên cứu
* Nghiên cứu lý luận
Nghiên cứu các tài liệu về giáo dục học môn Toán, Tâm lý học, Lý luận dạy
học môn Toán, các công trình nghiên cứu có liên quan trực tiếp đến đề tài
* Quan sát, điều tra
Dự giờ, quan sát, điều tra việc dạy học của giáo viên, việc học của học sinh
trong quá trình khai thác bài tập sách giáo khoa hình học không gian lớp 11
* Thực nghiệm sư phạm
Tiến hành thực nghiệm sư phạm đối với lớp học thực nghiệm và lớp học đối
chứng trên cùng một đối tượng
6. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, luận văn gồm 3 chương
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn
Chương 2: Một số biện pháp sư phạm rèn luyện các yếu tố của tư duy sáng
tạo cho học sinh khá giỏi qua dạy học bài tập hình học không gian ở trường trung
học phổ thông
Chương 3: Thực nghiệm sư phạm
KẾT LUẬN
TÀI LIỆU THAM KHẢO

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

http://www.lrc-tnu.edu.vn


1.1.1.2. Các đặc điểm của tư duy

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

http://www.lrc-tnu.edu.vn


data error !!! can't not
read....


data error !!! can't not
read....


data error !!! can't not
read....


data error !!! can't not
read....


data error !!! can't not
read....



data error !!! can't not
read....



data error !!! can't not
read....

data error !!! can't not
read....