CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
“BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 1
TẠO BỐ CỤC HỢP LÝ TRONG VẼ TRANH”

Quảng Bình, tháng 3 năm 2015

1


CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:
“BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 1
TẠO BỐ CỤC HỢP LÝ TRONG VẼ TRANH”

Họ và tên:
Võ Anh Nhật
Chức vụ:
Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Văn Thủy

Quảng Bình, tháng 3 năm 2015
2


I. PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài:

biện pháp giúp học sinh lớp 1 vẽ hình tốt, tạo được bố cục tranh hợp lý, đẹp mắt trong
khi vẽ tranh đề tài. Với mong muốn giúp học sinh phát huy cách vẽ hồn nhiên, ngây thơ
từ mẫu giáo; bộc lộ sự phát triển trí tuệ, cảm quan đối với thế giới xung quanh một cách
tự nhiên, “rất trẻ thơ” qua các bài vẽ tranh đề tài; làm nền tảng cho việc giáo dục thẩm
mĩ cho học sinh khi học ở các lớp trên trong bậc tiểu học. Cụ thể hơn là giúp trẻ lớp 1
điều chỉnh nét vẽ thật tự nhiên, cách sắp xếp hình vẽ (bố cục ) trong khuôn khổ giấy vẽ
cho phù hợp. Giúp các em có sân chơi lí thú, bổ ích, phần nào có cái nhìn tổng thể đối
với sự vật, hình ảnh quen thuộc xung quanh. Đây cũng là một yếu tố giúp trẻ học các
môn khác tốt hơn.
3. Phạm vi đề tài:
- Học sinh khối 1 trường tiểu học tôi đang công tác năm học 2014 -2015

4


II. PHẦN NỘI DUNG
1. THỰC TRẠNG CỦA VIỆC DẠY HỌC VẼ TRANH Ở LỚP 1
1.1 Cấu trúc nội dung, chương trình phân môn vẽ tranh ở lớp 1
Tuần

Tên bài

Vở tập vẽ trang

12

Vẽ tranh (GDĐP): Vẽ thêm màu vào hình có sẵn và
vẽ màu vào tranh phong cảnh biển

15


49

34

Vẽ tự do

51

Tổng số tiết/năm học: 8/35 tiết. Trong đó nội dung vẽ tranh theo tài liệu GD địa
phương là 2 tiết
*Mục tiêu dạy MT lớp 1:
- Cung cấp cho học sinh những kiến thức ban đầu về mĩ thuật và hình thành các kỹ năng
cần thiết để học sinh hoàn thành các bài tập theo chương trình.
- Giáo dục thẩm mĩ cho học sinh, giúp các em cảm nhận và vận dụng những kiến thức
về mĩ thuật vào học tập, sinh hoạt hằng ngày.
*Mục tiêu dạy phân môn vẽ tranh lớp 1:
- Giúp học sinh hiểu được nội dung đề tài
- Vẽ được bức tranh có nội dung gần với đề tài và vẽ màu theo ý thích..
- Sắp xếp hình vẽ cân đối và vẽ màu phù hợp

5


1.2 Thực trạng:
a) Về phía giáo viên:
Trong nhiều điều kiện, xét thấy phân môn Vẽ tranh là một phân môn khó thể hiện.
Một trong những cái khó đó là hướng dẫn cho học sinh lớp 1 tạo bố cục hợp lý, đẹp
mắt. Nhưng không hẳn mọi giáo viên đều ý thức được điều đó, thậm chí còn có một số
giáo viên coi nhẹ bộ môn, không chịu nghiên cứu tìm tòi và áp dụng các biện pháp mới

SL
%
16
32

6

Sắp xếp bố cục rõ
ràng, hợp lý
SL
%
12
24


Sau đây là một số bài vẽ của học sinh lớp 1 đầu năm học:

Vậy để giúp học sinh, nhất là học sinh lớp 1 ngay từ ngày đầu cấp học đã có thiện
cảm với môn Mĩ thuật, luôn muốn được vẽ, được hoạt động phù hợp sinh lí trẻ, tôi
muốn đưa ra giải pháp mà theo tôi là đạt hiệu quả, giúp trẻ vẽ hình tự tin, thoải mái, sắp
xếp hình phù hợp với khuôn khổ giấy vẽ.

7


2. CÁC GIẢI PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 1 TẠO BỐ CỤC HỢP LÍ TRONG
VẼ TRANH
Biện pháp1: Chuẩn bị chu đáo đồ dùng dạy học cần thiết cho mỗi bài giảng.
Vẽ tranh là một phân môn đòi hỏi học sinh được quan sát trực quan rất cao,
không những các em cần được quan sát thực tế (để nhớ lại) mà còn cần được quan sát

mình . Trong mỗi tiết học vẽ , ta tạo ra sự hứng thú cho trẻ đối với những đề tài định
vẽ ; không khí lớp học thoải mái , nhẹ nhàng bằng cách áp dụng một số trò chơi cho
phần khởi động như: Thi ai vẽ nhanh, vẽ đẹp hơn; Thử làm họa sĩ; trả lời câu đố bằng
cách vẽ hình; Nhìn tranh đoán đề tài; Thi kể tên các con vật mà em biết;…
Biện pháp 3: Hướng dẫn học sinh hình thành bố cục thông qua bước quan sát và
nhận xét tranh.
Tuy ở hoạt động này chỉ sử dụng một số câu hỏi mang tính chất so sánh dạng vấn
đáp đơn giản nhưng học sinh đã nhận thức được đề tài và nội dung của đề tài khá đầy
đủ để từ đó lựa chọn hình ảnh và sắp xếp bố cục. Nếu một giáo viên coi nhẹ, xem
thường phần hướng dẫn quan sát này, sẽ dẫn tới học sinh có cái nhìn chưa thật chính
xác về đề tài, chưa nhận thức chính xác bài đẹp và bài chưa đep. Đặc biệt khi học sinh
quan sát còn được xem các bài vẽ đẹp của bạn cùng lứa tuổi, từ đó sẽ kích thích được
tinh thần tự lực rất cao. Có quan sát học sinh sẽ biết so sánh, biết nhận xét, biết được
chuẩn mực của bố cục (sắp xếp), màu sắc…
Đối với bài Vẽ tranh và cụ thể là phần quan sát nhận xét giáo viên cần làm toát
lên bài học thông qua hệ thống câu hỏi và trình tự nhận xét trả lời của học sinh. Giáo
viên trước tiên cần hướng dẫn cho học sinh xem và so sánh tranh, đặt các câu hỏi gợi ý
về định hướng về sắp xếp bố cục như:
- Tranh vẽ đề tài gì?
- Hình ảnh chính, hình ảnh phụ là gì?
- Hình ảnh chính được vẽ như thế nào? Hình ảnh phụ được vẽ như thế nào?
- Màu sắc của hình ảnh chính và hình ảnh phụ ra sao?
Để đảm bảo phần quan sát nhận xét hiệu quả, sinh động và học sinh thực sự hứng
thú, giáo viên cần chú ý tới phương pháp trực quan. Vì dạy học Mỹ thuật là dạy bằng
9


trực quan, kiến thức của Mỹ thuật là đường nét, hình dáng, đậm nhạt, màu sắc và bố
cục, và tất cả đều được hiện diện trên ĐDDH một cách cụ thể và rất rõ ràng. Học sinh
luôn cần được ngắm, được nhìn để được cảm thụ. Đồ dùng dạy học nó có một vai trò rất

như cách sắp xếp bố cục: Học sinh thường không chú ý tới bố cục (cách sắp xếp) cho
nên các em cứ đặt bút là vẽ liền, dẫn đến tình trạng hình vẽ nhỏ quá, lớn quá hoặc lệch
trái, lệch phải làm cho bài vẽ bị lệch lạc, mất cân đối. Vô hình chung, việc đó đã tạo cho
học sinh một thói quen tuỳ tiện khi thể hiện bài vẽ. Nếu thói quen này vẫn được tồn tại
trong học sinh thì sau này (lớp lớn hơn) muốn học sinh bỏ đi thói quen xấu sẽ gặp nhiều
khó khăn. Cho nên mỗi giáo viên cần phải xây dựng cho học sinh ý thức sắp xếp hình
vẽ ngay từ lớp một để học sinh dần có thói quen trình bày mảng hình trước khi vẽ hình
chi tiết. Bên cạnh đó, một mặt học sinh thì rất thích vẽ và muốn được thể hiện bài vẽ
ngay lập tức, một mặt do các em có khái niệm môn Mỹ thuật là chỉ có vẽ chứ không cần
học lý thuyết. Do đó kết quả bài vẽ của học sinh thường mang đậm phong cách “tự do”
thích gì vẽ nấy. Đã có một bộ phận giáo viên chưa ý thức đúng đắn việc định hướng
cách vẽ đầy đủ cho học sinh, nhiều khi chỉ hướng dẫn học sinh các bước vẽ được hình
ảnh các nhân vật mà lại không chú ý tới hướng dẫn cách sắp xếp hình vẽ (bố cục tranh).
Ta phải ý thức được rằng dạy Mỹ thuật là dạy học sinh sáng tạo ra cái đẹp, cái thẩm mỹ.
Mà đã là cái đẹp, cái thẩm mỹ sẽ không hoàn thiện nếu tồn tại trong nó sự mất cân đối,
sự sắp xếp một cách tuỳ tiện.
Tính vừa sức cũng là một yếu tố mà mỗi giáo viên chúng ta cần xác định rõ để
đảm bảo cho kiến thức bài giảng thật đơn giản, dễ hiểu, thật nhẹ nhàng và thoải mái.
Trong thực tế có một khái niệm rất mới lạ đối với học sinh Tiểu học đó là khái niệm
“Bố cục”. Ở độ tuổi mới “cắp sách tới trường” học sinh vẫn còn gặp nhiều sự bỡ ngỡ và
lúng túng trước nhiều kiến thức. Cho nên chúng ta cần hạn chế sử dụng các cụm từ
mang tính chuyên môn cao. Biết rằng học sinh rất cần hiểu các từ và cụm từ như thế
nhưng việc đó để chúng ta sẽ hướng dẫn từ từ.
a) Hướng dẫn cách sắp xếp hình vẽ (bố cục)
Trước khi thể hiện bài vẽ của mình giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh cách
sắp xếp hình (bố cục), tuy đây là một bước nhỏ nhưng lại ảnh hưởng rất sâu sắc tới kết
11


quả bài học của học sinh. Giáo viên cần thực hiện hướng dẫn học sinh một cách có hệ

các nhân vật chính và phụ mà chỉ là cách vẽ phác được các ô mảng dành cho nhóm
chính và nhóm phụ, hay còn gọi là phân mảng chính, mảng phụ.
Giáo viên cần sử dụng trực quan (chuẩn bị) có cách thể hiện nhóm chính, nhóm
phụ thật rõ ràng (việc quan sát các trực quan này thực chất các em đã được quan sát ở
phần trước rồi) nên giáo viên sẽ gợi ý để học sinh nhận ra: Nhóm chính thường ở vị trí
nào trong tranh (ở giữa); nhóm chính thường vẽ hình ảnh lớn hay nhỏ (hình ảnh lớn vừa
phải). Giáo viên hướng dẫn thêm cho học sinh hiểu (sử dụng các câu hỏi vấn đáp) để
phác được các mảng của nhóm chính, nhóm phụ, học sinh cần liên tưởng tới các hình
học như hình tròn, tam giác, chữ nhật. (giáo viên có thể vẽ các hình học bao quanh
nhóm chính, nhóm phụ ngay trên trực quan để các em nhận thấy rõ ràng).
Qua phần quan sát, nhận xét và gợi ý hướng dẫn bằng vấn đáp, giáo viên sẽ cho
học sinh lên bảng để vẽ phác mảng của nhóm chính mà mình định vẽ. Thời điểm này
bắt đầu để học sinh tập thể hiện ngay trên bảng, các em sẽ được vẽ theo ý đồ của mình.
Sau khi một học sinh phác được hình của nhóm chính, giáo viên yêu cầu thêm một em
lên vẽ phác hình của nhóm phụ.
Trong phần hướng dẫn này giáo viên đã tạo được không khí một giờ học nhẹ
nhàng, thoải mái không còn khoảng cách xa giữa thầy và trò, học sinh được tham gia
hoạt động cùng giáo viên sẽ tạo ra tâm lý thoải mái và gần gũi ở học sinh. Điều này đã
khích lệ được ý thức tự chủ cho học sinh, mặt khác còn tạo cho học sinh có thái độ
mạnh dạn, hăng hái học tập.
Một điểm nữa mà giáo viên thấy việc học sinh tham gia minh hoạ sẽ được hiểu
học trò hơn, và nếu giáo viên phát triển bài từ những ý tưởng của học sinh sẽ đem lại
tâm lý vui thích cho học sinh, vì các em sẽ cảm nhận rằng mình đã chọn và có ý đồ tốt
nên sẽ hăng hái làm bài là điều đương nhiên.
Tóm lại ở bước hướng dẫn này giáo viên cần cùng học sinh xây dựng được bố
cục hình mảng, tìm được các mảng chính, mảng phụ hợp lý, từ đó các em sẽ có cơ sở
thể hiện hình vẽ vào các ô mảng đó. Bước này chúng ta có thể ví như nền móng của một

13




*Một số tranh tham khảo:

15


Thường thì giáo viên hướng dẫn cho học sinh vẽ nhóm chính trước, nhóm phụ
sau. Bởi vì khi vẽ nhóm chính xong mới thấy các khoảng trống và vẽ vào đó để thêm
các hính ảnh phụ sao cho phù hợp. Giáo viên hướng dẫn học sinh vẽ phác cần sử dụng
bút chì và phác bằng nét mờ, nét thẳng vì các nét phác này chính là cơ sở để các em thể
hiện chi tiết lại các hình ảnh.

16


Toàn bộ các hướng dẫn trên đây giáo viên cần sử dụng cách dạy, cách chuyển tải
kiến thức thật khoa học, yêu cầu học sinh gợi tả các hình ảnh định vẽ, giáo viên sẽ minh
hoạ dáng, hình của các hình ảnh cho nhóm chính. VD: Học sinh nêu ra một hình ảnh
học sinh đang chạy, thì giáo viên cần minh hoạ đúng động tác đó của bạn học sinh, học
sinh nêu dáng của một con mèo dang rình chuột thì giáo viên cũng cần minh hoạ ngay
lập tức. Hình minh hoạ của giáo viên cần rõ ràng không được chung chung và phải thể
hiện thật nhanh. Qua kinh nghiệm của bản thân tôi nhận thấy giáo viên vẽ minh hoạ một
số hình ảnh theo sự gợi ý của học sinh sẽ làm cho các em có rất thích và rất chăm chú
học tập.
Đối với học sinh phổ thông nói chung, và học sinh Tiểu học nói riêng và đặc biệt
là các em nhỏ lớp 1, hầu hết các em có nhận thức về hình dáng rất sơ đẳng có thể các
em sẽ vẽ chưa đúng với giải phẫu (nếu là hình ảnh của các nhân vật là người và con
vật), và chưa đúng với luật xa gần (nếu là cảnh vật). Nhưng đừng vì lý do này mà giáo
viên cố uốn nắn học sinh thể hiện. Vì chúng ta đã biết rất rõ mục tiêu của giáo dục thẩm

tranh, giáo viên có những gợi mở, định hướng kịp thời giúp các em hoàn thiện bài. Thái
độ và tác phong của giáo viên phải gần gũi, hoà nhã, mềm mỏng và thật nhẹ nhàng để
học sinh cảm thấy giờ học thực sự “vui để học”, “chơi để học”.
Biện pháp 6: Chú trọng đúng mức việc đánh giá nhận xét bài vẽ của học sinh.
Nếu phần hướng dẫn quan sát, nhận xét và hướng dẫn cách vẽ là yếu tố quan
trọng để các em hoàn thành được bài vẽ, thì nhận xét đánh giá chính là nguồn động
viên, khích lệ các em tiếp tục hoàn thành bài và có thái độ yêu mến, thích học bộ môn
Mỹ thuật nói chung và phân môn Vẽ tranh nói riêng. Để học sinh học phân môn Vẽ
tranh tốt, có nhiều sáng tạo mới lạ, cách sắp xếp bố cục hợp lý, đẹp mắt thì giáo viên
không chỉ dạy học sinh những kiến thức sách vở mà còn cần phải “dỗ” phải “nịnh” hay
chính xác hơn là “khích lệ” và “động viên” thì các em mới phát huy hết khả năng khi
tham gia vẽ bài.
Một trong những phương pháp đánh giá tích cực nhất hiện nay của bộ môn Mỹ
thuật mà chúng ta thường áp dụng đó là cách đánh giá thường xuyên tay đôi. Như
chúng ta được biết, hiện nay phương pháp dạy học liên tục đổi mới theo hướng tích cực,
18


hầu hết trọng mọi hoạt động dạy – học đều có hai nhân tố tham gia. Tức là, thầy vận
động thì trò hoạt động để đảm bảo được thông tin hai chiều. Do vậy để hướng dẫn nhận
xét đánh giá bài vẽ của học sinh thì giáo viên cần cho học sinh nói lên tiếng nói của
mình (cảm nhận) sẽ tránh được sự áp đặt vô lý khiến các em không thoải mái và “thui
chột” nhiều ý tưởng sáng tạo nơi học sinh. Khi chọn và treo bài cho học sinh nhận xét,
giáo viên có thể thực hiện hoặc là chọn một số bài điển hình hoàn thành đẹp và chưa
hoàn thành hoặc là treo toàn bộ bài của học sinh lên bảng (có thể áp dụng ở các lớp ít
học sinh). Sau khi hoàn tất công tác treo bài lên bảng giáo viên sẽ bắt đầu gợi ý bằng
những câu hỏi đơn giản để các em suy nghĩ và có những nhận xét thật xác đáng:
- Đặt câu hỏi để các em chọn được bài đẹp nhất mà mình thích nhất.
- Đặt câu hỏi để học sinh giải thích được tại sao lại thích bài đó và tại sao các bài kia lại
không đẹp bằng.

50

Vẽ hình vừa với
phần giấy
SL
%
45
90

Vẽ hình có mảng
chính, mảng phụ
SL
%
49
98

*Kết quả cuối HK1
- Số HS hoàn thành: 48
- Số HS chưa hoàn thành: 2
* Một số bài vẽ của học sinh cuối HKI và đầu HKII

20

Sắp xếp bố cục rõ
ràng, hợp lý
SL
%
41
82



22