SKKN- Đề tài: Sử dụng sơ đồ trong dạy bài ôn tập, tổng kết lịch sử lớp 10,
11
A. ĐẶT VẤN ĐỀ:
I. Lí do chọn đề tài:
Trong lý luận cũng như trong thực tiễn, bộ môn Lịch sử giữ vai trò quan
trọng đối với việc giáo dục thế hệ trẻ. Xixerông đã từng nói"Lịch sử là thầy dạy
của cuộc sống" lịch sử là một quá trình diễn biến liên tục. Học lịch sử không
phải chỉ để biết quá khứ mà còn để hiểu hiện tại, đấu tranh trong hiện tại và tiên
đoán trong tương lai. Vì vậy từ những hiểu biết về lịch sử con người có thể vững
vàng bước vào tương lai.
Đối với thế hệ học sinh từ những hiểu biết về lịch sử Việt Nam, lịch sử
thế giới các em sẽ hiểu và tự hào về truyền thống dân tộc, có thái độ đúng đắn
trong quá trình học tập và rèn luyện những tư duy phẩm chất tốt đẹp. Biết nắm
các sự kiện để phân tích và thấy được mối liên hệ giữa các sự kiện với nhau, rút
ra những bài học quy luật lịch sử.
Hiện nay trong toàn ngành giáo dục đang sôi nổi hưởng ứng phong trào
"Đổi mới phương pháp dạy học lịch sử". Với phương châm "Lấy học sinh làm
trung tâm" , "Học phải đi đôi với hành" . Để làm được điều đó cần thiết phải
nghiên cứu để có một giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy hiện nay.
* Về phía giáo viên:
Trước hết một trong những nguyên tắc thành công trong 1 tiết dạy là
người giáo viên phải chú ý tới công tác soạn giáo án. Bởi vì kiến thức trong mỗi
giờ lên lớp là một khâu mắt xích của hệ thống kiến thức mà học sinh cần nắm
vững trong toàn bộ thời gian ngồi trên ghế nhà trường, nó được bắt rễ ngay
trong những bài học trước và khai hoa kết quả trong những bài học sau. Vì lẽ đó
đối với người giáo viên thì việc soạn giáo án là một công việc mang tính chất
đặc trưng của nghề nghiệp đòi hỏi một sự nghiêm túc cần thiết. Vì thông qua
soạn giáo án sẽ:

www.sangkienkinhnghiem.com


thời gian. Muốn làm được điều đó người giáo viên phải chú trọng tới công việc
soạn giáo án.
Như vậy qua soạn bài ta thấy được mối liên hệ hữu cơ giữa mục đích, nội
dung, điều kiện học tập của mỗi tiết học cụ thể. Xuất phát từ những suy nghĩ
www.sangkienkinhnghiem.com

2

Thực hiện - GV: Trịnh Thị Liên - THPT Đinh Chương Dương - Hậu Lộc


SKKN- Đề tài: Sử dụng sơ đồ trong dạy bài ôn tập, tổng kết lịch sử lớp 10,
11
trên và vận dụng trong quá trình giảng dạy, tôi đã chú ý tới việc xây dựng giáo
án một cách hoàn chỉnh để tạo hứng thú trong một tiết học đặc biệt là trong các
bài ôn tập, sơ kết, tổng kết bằng cách sử dụng sơ đồ tổng hợp kiến thức. Trong
quá trình đó theo đánh giá chủ quan của tôi là đã thu được những kết quả nhất
định, nên mạnh dạn đưa ra trình bày cùng đồng nghiệp đề tài: Sử dụng sơ đồ
trong dạy bài ôn tập, tổng kết lịch sử lớp 10, 11 với mong muốn được sự đóng
góp, xây dựng thêm của những người quan tâm.
II. Phạm vi nghiên cứu:
Đề tài xoay quanh việc nghiên cứu giảng dạy và học tập với “Hệ thống
hóa kiến thức lịch sử bằng sơ đồ”. Đối tượng nghiên cứu mà tôi áp dụng cho đề
tài này là các lớp 10A4, 10A5, 11C3 trường THPT Đinh Chương Dương năm
học 2012 – 2013.
III. Phương pháp nghiên cứu
Thao giảng, dự giờ đồng nghiệp trao đổi rút kinh nghiệm qua từng tiết
dạy.
Nghiên cứu các tài liệu về phương pháp dạy học lịch sử.
Sách giáo khoa, sách bài tập, sách giáo viên lịch sử lớp 10, 11.

II. Thực trạng :
1. Thuận lợi:
Chuyên đề này được thực hiện trong điều kiện Bộ Giáo Dục và Đào tạo
đã và đang triển khai chủ trương đổi mới mạnh mẽ nội dung sử dụng đồ dùng
trực quan trong dạy - học, tạo nên một luồng không khí mới cho mỗi cán bộ
quản lí, giáo viên và cả học sinh.
Nhìn chung đa số các đồng chí giáo viên bộ môn lịch sử đã có nhiều thay
đổi phương pháp giảng dạy của mình theo hướng phát huy tính tích cực của học
sinh thông qua các phương pháp dạy học như: sử dụng dồ dùng trực quan, sử
dụng sơ đồ tư duy, các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực... Giáo viên tích
www.sangkienkinhnghiem.com

4

Thực hiện - GV: Trịnh Thị Liên - THPT Đinh Chương Dương - Hậu Lộc


SKKN- Đề tài: Sử dụng sơ đồ trong dạy bài ôn tập, tổng kết lịch sử lớp 10,
11
cực hướng dẫn học sinh thảo luận nhóm, hỗ trợ kiến thức cho nhau, thông qua
hoạt động này những học sinh yếu kém sẽ được sự hướng dẫn của giáo viên và
các học sinh khá giỏi, học sinh sẽ nắm chắc kiến thức và hiểu sâu hơn về bản
chất của sự kiện, hiện tượng lịch sử. Trong quá trình giảng dạy, giáo viên kết
hợp và khai thác triệt để các đồ dùng và phương tiện dạy học như tranh ảnh, bản
đồ, sơ đồ, mô hình, ứng dụng công nghệ thông tin…
Được sự chỉ đạo của Ban giám hiệu, Tổ chuyên môn đã giúp tôi tự tin
trong việc đẩy mạnh đổi mới phương pháp dạy học nói chung và đổi mới việc sử
dụng đồ dùng trực quan trong dạy học lịch sử.
Khắc phục những khó khăn, phát huy những thuận lợi trên, trong thời gian
vừa qua tôi đã mạnh dạn trong việc khai thác, sử dụng bản đồ, lược đồ trong dạy

chưa được tốt, chưa biết vận dụng và liên hệ kiến thức giữa các bài các chương,
chưa nắm rõ các sự kiện lịch sử qua các giai đoạn hay lẫn lộn giữa sự kiện này
với sự kiện khác. Cụ thể:
Lớp

Sĩ số

10A4 48
10A5 40
11C3 39

Giỏi
SL
0
0
02

%
0
0
5

Khá
SL
03
04
08

Trung bình
%

1. Đối với học sinh:
Học sinh phải đọc trước bài mới trong sách giáo khoa, chuẩn bị tất cả các
câu hỏi trong SGK phần sẽ học.
Trong giờ học phải chú ý nghe giảng bài, tích cực phát biểu ý kiến, xây
dựng bài, không tiếp thu máy móc phải có suy nghĩ.
Biết cách làm việc theo nhóm, hợp tác với bạn để hoàn thành nhiệm vụ
giáo viên giao cho.
2. Đối với giáo viên:
Chuẩn bị tất cả đồ dùng dạy học khi lên lớp: giáo án (hoặc giáo án điện
tử), bản đồ tranh ảnh, sơ đồ….
Hạn chế giảng giải, thuyết trình, hạn chế đưa ra những câu hỏi vụn vặt
nên tập hợp các câu hỏi thành gợi ý, hướng giải quyết vấn đề.
www.sangkienkinhnghiem.com

6

Thực hiện - GV: Trịnh Thị Liên - THPT Đinh Chương Dương - Hậu Lộc


SKKN- Đề tài: Sử dụng sơ đồ trong dạy bài ôn tập, tổng kết lịch sử lớp 10,
11
Khi học sinh làm việc theo nhóm, giáo viên cần theo dõi, giải đáp
ngay các thắc mắc của học sinh.
Câu hỏi phải đi từ dễ đến khó, nếu đặt câu hỏi khó sẽ làm cho học
sinh căng thẳng. Nếu câu hỏi khó giáo viên nên gợi ý cho học sinh trả lời, không
nên cho học sinh suy nghĩ quá lâu làm không khí lớp nặng nề.
Trong lúc học sinh suy nghĩ trả lời, giáo viên không nên hối thúc học
sinh, có thể nêu gợi ý tạo cho học sinh không khí thoải mái.
3. Một số giải pháp thực tế trong việc hệ thống kiến thức lịch sử bằng
sơ đồ trong dạy các bài ôn tập, sơ kết lịch sử lớp 10, 11:

hiểu ở từng giai đoạn tương ứng với trục thời gian.
Cụ thể ở một số bài ôn tập, tổng kết lịch sử 10, 11 tôi đã áp dụng phương
pháp trên:
1. Bài 12: Ôn tập lịch sử thế giới thời nguyên thuỷ, cổ đại và trung đại.
Bài này sách giáo khoa khái quát lại nội dung cơ bản của ba thời đại đầu
tiên của loài người là thời nguyên thuỷ, cổ đại và trung đại. Nội dung của quá
trình lịch sử này học sinh đã học qua các bài học cụ thể, nên với tiết học này,
giáo viên cần biểu diễn trên sơ đồ các thời đạt trên. Trên cơ sở từng thời đại,
giáo viên tổ chức cho học sinh tìm hiểu một số yêu cầu nhằm nhấn mạnh lại
những đặc điểm cơ bản của các thời đại này.
Cấu trúc sơ đồ.
4 vạn năm trước

6000 năm trước

thời Nguyên thuỷ

thời Cổ đại

năm 221 TCN (ở Trung Quốc)
thời Trung đại.

- Chế độ xã hội?
- Trình độ kĩ thuật?
- Đời sống kinh tế?

?

?



Chiếm hữu nô lệ
Phong kiến
Đồ đồng (đồ sắt ở châu Đồ sắt

Săn bắt – hái lượm

Au)
Trồng trọt, chăn nuôi, Nông nghiệp phát

Thị tộc, bộ lạc
Không giai cấp

thủ công nghiệp

triển,

thủ

công

Quốc gia cổ đại

nghiệp
Quốc gia phong

Chủ nô, nô lệ

kiến
Địa chủ, nông dân

SKKN- Đề tài: Sử dụng sơ đồ trong dạy bài ôn tập, tổng kết lịch sử lớp 10,
11
Thời kì dựng
nước đầu tiên

Nội dung chủ yếu?

Gđ đầu của Đại
Việt phong kiến
độc lập

Thống nhất dưới
triều Nguyễn

Đất nước chia
cắt

Nội dung chủ yếu? Nội dung chủ yếu? Nội dung chủ yếu

Giáo viên dẫn dắt học sinh tìm hiểu bài theo sơ đồ với các yêu cầu trên
Sơ đồ chi tiết.
Trên cơ sở cấu trúc sơ đồ, giáo viên đặt ra yêu cầu nhằm tìm hiểu cụ thể những
nội dung chủ yếu của các giai đoạn trên. Dưới đây là nội dung chủ yếu của các
giai đoạn lịch sử mà giáo viên cần khai thác cho học sinh.
T.kỉ VII TCN

đầu t.kỉ X

Thời kì dựng
nước đầu tiên

- Văn Lang – độc lập
Au Lạc

quyền quân chủ

+ Đàng trong chuyên chế của

- Triều đại; Ngô- >< Đàng ngoài

- Lâm ấp – Đinh-Tiền

chính

họ Nguyễn.

Lê- - Kinh tế phục - Chính sách cấm

Champa

Lý-Trần-Hồ-Lê

hồi, xuất hiện đạo, Bế quan toả

- Phù Nam

Sơ.

nhiều

đô


nông dân…

nghệ thuật…
Giáo viên dẫn dắt học sinh tìm hiểu bài theo sơ đồ với các nội dung trên
3. Sơ kết lịch sử Việt Nam (1858 - 1918).
Lịch sử Việt Nam từ năm 1858 đến năm 1918, là thời kì lịch sử gắn liền với
quá trình xâm lược, bình định và khái thác thuộc địa lần thứ nhất của thực dân
Pháp ở Việt Nam. Vì vậy, ta có thể phân thời kì này thành ba giai đoạn nhỏ, qua
đó giáo viên có thể tổ chức học sinh tìm hiểu bài qua từng giai đoạn trên theo
một sơ đồ.
Với thời kì lịch sử này giáo viên có thể biểu diễn sơ đồ sau.
Cấu trúc sơ đồ.
1858
Pháp xâm lược

1884
K/c chống Pháp

Nội dung chủ yếu?

Nội dung chủ yếu?

1897

1918

cuộc khai thác thuộc địa lần I

Nội dung chủ yếu?

- Cuộc kháng chiến - Pháp tiến hành khai thác

- Triều Nguyễn đầu chống Pháp tiếp tục…

thuộc địa.

hàng qua các Hiệp - Tiêu biểu phong trào - Những chuyển biến về
ước

Cần vương, khởi nghĩa kinh tế, xã hội Việt Nam

- Cuộc kháng chiến Yên Thế.

- Phong trào yêu nước và

chống xâm lược diễn - Kết quả, thất bại

cách mạng đầu thế kỉ

ra quyết liệt…

XX…

…

Giáo viên dẫn dắt học sinh tìm hiểu bài theo sơ đồ với các nội dung trên.
4. Kết quả đạt được:
Tôi đã sử dụng kinh nghiệm này vào các tiết dạy ôn tập, sơ kết trong
chương trình lịch sử lớp 10, 11 và đạt được kết quả khả quan, sử dụng sơ đồ phù
hợp trong việc củng cố kiến thức trong bài hoặc hệ thống kiến thức chương hoặc



SKKN- Đề tài: Sử dụng sơ đồ trong dạy bài ôn tập, tổng kết lịch sử lớp 10,
11
10A 48
0
0
11
22.9 26
54.1
08
16.7 03
6.3
4
10A

40

5
11C3 39

0

0

07

04

10.2 14

từng cá nhân hoặc nhóm nhỏ tiềm năng sang tạo của mỗi học sinh được bộc lộ
và phát huy, Giáo viên phải biết luyện tập cho các em có thói quen nhìn nhận sự
kiện dưới những góc độ khác, biết đặt ra nhiều giả thuyết khi lí giải một hiện
tượng. Biết đề xuất những giải pháp khác nhau khi xử lí một tình huống. Phải
giáo dục cho học sinh không vội vã bằng lòng với giải pháp đầu tiên được nêu
ra, không suy nghĩ cứng nhắc theo những qui tắc đã học trước đó, không máy
móc áp dụng những mô hình hành động đã gặp trong các bài học, trong sách vở
để ứng xử trước những tình huống mới.
C. KẾT LUẬN
I. Kết luận:
“Dân ta phải biết sử ta” không chỉ là mối quan tâm của Bác, đó
cũng là nỗi trăn trở của những giáo viên dạy môn lịch sử, chúng tôi luôn mong
muốn học sinh của mình hiểu được nội dung bài, hiểu được lịch sử của dân tộc
từ đó các em sẽ cảm thấy yêu thương gắn bó với quê hương đất nước mình hơn.
www.sangkienkinhnghiem.com

13

Thực hiện - GV: Trịnh Thị Liên - THPT Đinh Chương Dương - Hậu Lộc


SKKN- Đề tài: Sử dụng sơ đồ trong dạy bài ôn tập, tổng kết lịch sử lớp 10,
11
Phương pháp dạy học trên đã được áp dụng thực tế ở trường THPT Đinh
Chương Dương. Do có sự chuẩn bị chu đáo, sử dụng các phương pháp phù hợp
nên giờ học đã tạo được sự tập trung chú ý, sự hứng thú học tập và bước đầu
phát huy được tính tích cực và chủ động học tập của học sinh, rèn được kĩ năng
tổng hợp, phân tích, so sánh, đồng thời giúp học sinh nhận thức được một cách
sâu sắc về vị trí tầm quan trọng của lịch sử trong xã hội mà bấy lâu nay hầu như
các em chưa mấy quan tâm.

- Sách giáo khoa, sách giáo viên, bài tập lịch sử lớp 10, 11 - Nhà xuất bản Giáo
dục.
- Tài liệu hội thảo tập huấn : Đổi mới nội dung và phương pháp dạy lịch sử
- Hoạt động dạy học ở trường THPT – Nhà xuất bản Giáo dục.
- Phương pháp dạy học lịch sử của - Nhà xuất bản Giáo dục.
- Giáo dục học (lý luận dạy học tập II) Nhà xuất bản Giáo dục Hà Nội.
MỤC LỤC
A. ĐẶT VẤN ĐỀ:
I. Lí do chọn đề tài:

Trang 1

II. Phạm vi nghiên cứu:

Trang 3

III. Phương pháp nghiên cứu:

Trang 3

B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:
I. Cơ sở lí luận:

Trang 4

II.Thực trạng:

Trang 4

III. Giải pháp thực hiện:


Trang 14

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Trang 15

www.sangkienkinhnghiem.com

15

Thực hiện - GV: Trịnh Thị Liên - THPT Đinh Chương Dương - Hậu Lộc