CHUYÊN ĐỀ
SỰ HÌNH THÀNH VÀ ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
CỦA KINH TẾ CHÍNH TRỊ
1.Mục đích, yêu cầu:
Nhằm chỉ rõ cho người học về đối tượng nghiên cứu, phương pháp nghiên
cứu, chức năng nghiên cứu của kinh tế chính trị làm cơ sở cho việc nghiên cứu
kinh tế chính trị Mác – lênin và đường lối quan điểm của Đảng CSVN về phát
triển kinh tế hiện nay; đồng thời chống lại các quan điểm phản động nhằm bảo
vệ học thuyết Mác nói chung và học thuyết kinh tế chính trị học Mác nói riêng.
Nắm chắc đối tượng, phương pháp, chức năng nghiên cứu của kinh tế chính
trị Mác - Lê nin làm cơ sở nghiên cứu từng bài của môn học.
Trong quá trình nghiên cứu phải có tài liệu (yêu cầu bắt buộc), tập trung
cao độ, nghe kết hợp trao đổi và ghi những nội dung chính để làm cơ sở nghiên
cứu
2.Thời gian: 2 tiết
3.Vật chất, tài liệu: Giáo trình kinh tế chính trị Mác Lênin. Nxb CTQG
dùng cho đối tượng không chuyên về kinh tế – quản trị kinh doanh. Tập giáo
trình tài liệu Khoa Lí luận Mác Lênin biên soạn .
Tham khảo: Giáo trình kinh tế chính trị Mác Lênin. Nxb CTQG dùng cho
chuyên về kinh tế – quản trị kinh doanh.
4.Nội dung Phương pháp:
Nội dung: 2 phần lớn, trọng tâm phần II, trọng điểm phần 2 của phần II
Phương pháp: Thuyết trình kết hợp nêu vấn đề, đàm thoại là chính
Phương pháp học: kết hợp nghe, ghi theo ý hiểu; giải quyết vấn đề giáo
viên đặt ra
I. KHÁI QUÁT LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN CỦA KINH TẾ CHÍNH TRỊ HỌC
Thời gian: 30 phút
Phương pháp: Thể hiện từng phần
1. Kinh tế chính trị, sự hình thành và phát triển của khoa học Kinh tế
chính trị
Thời gian: 20 phút

Họ cần có hệ tư tưởng, lý luận để bảo vệ lợi ích của mình. Học thuyết trọng thương
ra đời trong điều kiện đó và được coi là tư tưởng kinh tế sơ khai của giai cấp tư sản.
+ Tư tưởng kinh tế cơ bản và các đại biểu của chủ nghĩa trọng thương
Một số tư tưởng cơ bản:
Coi tiền là nội dung căn bản của mọi của cải, là tài sản thực sự của một quốc
gia, là biểu hiện của sự giàu có. Tiền có được là nhờ buôn bán, đặc biệt là ngoại
thương; tiền là một vị thần có thể thay hình đổi dạng để biến thành bất cứ thứ gì
ta muốn. Sự làm giàu cho mỗi quốc gia, chung quy là tích luỹ nhiều tiền (vàng,
bạc). Mọi hoạt động kinh tế đều phải hướng vào việc thu hút nhiều vàng bạc,
phải dùng nhiều biện pháp hữu hiệu để thu hút nhiều vàng bạc vào trong nước.


Sử dụng quyền lực nhà nước để phát triển kinh tế, “điều hướng” và “gia
tăng hiệu năng” nền kinh tế.
Đa số các biện pháp chủ nghĩa trọng thương đề xướng đều dựa vào bạo lực
và cần có quyền lực của bộ máy nhà nước mới có thể thực hiện được việc điều
tiết lưu thông tiền tệ, khống chế thị trường trong nước, khuyến khích và bảo trợ
các công trường thủ công, phát triển hàng hải, thuỷ quân để cướp bóc thuộc địa,
thực hành chiến tranh thương mại.
Các đại biểu tiêu biểu:
Chủ nghĩa trong thương xuất hiện ở hầu hết các nước Tây Âu, nhưng phát
triển mạnh nhất ở Anh, Pháp, Tây Ban Nha với các đại biểu như: A.Mông-CrêChiên (1575-1629), Côn-Be (1619-1683)... (Pháp); Tô Mát Mun (1571-1641),
Uy-li-am Sta-phot (1554-1612)…( Anh); Uxta -ni-xơ, Un loa …( Tây Ban Nha).
+ Những cống hiến và hạn chế
Những cống hiến:
Chủ nghĩa trọng thương lần đầu tiên trong lịch sử đã cố gắng nhận thức và
giải thích các hiện tượng kinh tế bằng lý luận, biết sử dụng các phương pháp
khoa học như: toán học, thống kê, lịch sử để nghiên cứu; mở ra kỷ nguyên mới
cho việc nghiên cứu, nhận thức các vấn đề kinh tế.
Những hạn chế:

Chủ nghĩa trọng nông coi một quốc gia cường thịnh phải là dân chúng có
của cải dồi dào, trước hết là lương thực, thực phẩm để thoả mãn các nhu cầu của
đời sống thường ngày. Họ quan niệm rằng, chỉ có nông nghiệp mới tạo ra sản
phẩm ròng. Vì nông nghiệp là lĩnh vực được hưởng sự trợ giúp đắc lực của tự
nhiên (mưa, nắng, thời tiết, khí hậu, độ màu mỡ đất đai…), trong thiên nhiên đã
có sự sắp xếp hoàn hảo như: (đêm, ngày, bốn mùa, đất đai, sông nước). P.Kênê
cho rằng: đất đai là mẹ, lao động là cha của mọi của cải vật chất.
Họ ủng hộ sự thống trị của sở hữu tư nhân; đề nghị chỉ thu thuế từ sản phẩm
ròng, phải khuyến khích, tạo điều kiện phát triển nông nghiệp.
Họ phân tích tư bản cố định và tư bản lưu động và đưa ra phạm trù tái sản
xuất, sơ đồ tái sản xuất. Sau này Mác kế thừa, phát triển phương pháp trừu
tượng hoá trong biểu kinh tế của P.Kênê.
Đại biểu của chủ nghĩa trọng nông: P.Kênê (1694 – 1774), Tuyếc gô (1727 – 1781)
là các nhà kinh tế học người Pháp.
+ Những ưu điểm và hạn chế
Những ưu điểm:
Chủ nghĩa trọng nông đã đạt được những thành tựu trong lĩnh vực phát triển
tư tưởng kinh tế mang tính khoa học, cụ thể là:


Chuyển sự nghiên cứu từ lĩnh vực lưu thông sang lĩnh vực sản xuất, tìm nguồn gốc của
cải, nguồn gốc sự giàu có của xã hội là thu nhập trong lĩnh vực sản xuất vật chất.
Phân tích một cách khoa học về tái sản xuất.
Đã chứng minh lưu thông không tạo ra giá trị, hàng hoá có giá trị trước khi
đem trao đổi, trao đổi chỉ làm thay đổi hình thái của giá trị.
Những hạn chế:
Quan niệm về sản xuất còn hạn chế, chỉ coi nông nghiệp là ngành sản xuất
duy nhất, không thấy vai trò quan trọng của công nghiệp.
Chưa thấy vai trò của lưu thông trong một thể thống nhất với sản xuất, phủ nhận lợi
nhuận thương nghiệp - coi lưu thông trái với quy luật trao đổi, không thấy được vai trò

Ađam Xmít là nhà kinh tế của thời kỳ công trường thủ công; Đavit Ricácđô là
nhà kinh tế của thời đại công nghiệp cơ khí của chủ nghĩa tư bản, là đỉnh cao lý
luận của kinh tế chính trị tư sản cổ điển.
+ Đánh giá chung về khoa kinh tế chính trị học tư sản cổ điển
Theo C.Mác, tuy kinh tế chính trị tư sản cổ điển Anh còn có những hạn chế nhất
định, song đây là bước ngoặt lịch sử trong quá trình phát triển các học thuyết kinh tế;
đã biết hướng sự nghiên cứu vào quá trình sản xuất tư bản chủ nghĩa, bản chất của
quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa và tìm các quy luật vận động của nền kinh tế tư
bản.
Lần đầu tiên trong lịch sử đã áp dụng phương pháp nghiên cứu mới –
phương pháp trừu tượng hoá khoa học. Bởi vậy, đã làm cho kinh tế chính trị
thực sự trở thành môn khoa học và là tiền đề lý luận của học thuyết kinh tế chính
trị của Mác. Theo C.Mác, Đavit Ricácđô đã đạt tới đỉnh cao nhất của trường
phái này, trong nhiều vấn đề ông đã tiến gần nhất tới chân lý.
Tuy nhiên, do hạn chế bởi lập trường giai cấp nên các vấn đề lý luận kinh tế đề
cập không được lý giải một cách triệt để và khoa học. Họ đã đồng nhất sản xuất tư
bản chủ nghĩa với sản xuất nói chung; coi chủ nghĩa tư bản là vĩnh cửu; coi các đặc
điểm của chủ nghĩa tư bản là thuộc tính chung của mọi giai đoạn phát triển của xã
hôi loài người, các quy luật kinh tế trong chủ nghĩa tư bản là quy luật tuyệt đối vốn
có của xã hội.
2. Kinh tế chính trị Mác – Ănghen và sự phát triển của Lênin
Thời gian: 10 phút
Phương pháp: Đàm thoại
a. C.Mác –P. Ănghen và cuộc cách mạng trong kinh tế chính trị
- Hoàn cảnh ra đời:
Học thuyết kinh tế C.Mác ra đời vào giữa thế kỷ XIX. Đây là thời kỳ giai cấp tư sản
đã giành được chính quyền, đang hoàn thành cuộc cách mạng công nghiệp và củng cố


thắng lợi của mình. Trong xã hội tư bản đã bắt đầu bộc lộ những mâu thuẫn đối kháng,

- Nội dung tư tưởng:
V.I. Lênin đấu tranh với phái Dân tuý Nga, các trào lưu cơ hội trong phong


trào công nhân để bảo vệ sự trong sáng của chủ nghĩa Mác và phát triển học
thuyết kinh tế chính trị của C.Mác; xây dựng lý luận về chủ nghĩa đế quốc, chỉ
rõ sự phát triển không đều của của chủ nghĩa tư bản dẫn đến khả năng thắng lợi
của cách mạng vô sản cũng không đều nhau; vận dụng và phát triển lý luận của
C.Mác về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội và là người đầu tiên đưa lý luận
chủ nghĩa Mác vào thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước Nga. Đặc biệt,
đã chỉ rõ nhiệm vụ của thời kỳ quá độ, đề ra chính sách kinh tế mới, phác hoạ
những nét cơ bản của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước Nga Xô Viết.
II. KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC – LÊNIN
Thời gian: 50 phút
Phương pháp: Thuyết trình kết hợp nêu vấn đề đàm thoại là chính
1. Đối tượng nghiên cứu của kinh tế chính trị Mác - Lênin
Thời gian: 15 phút
Phương pháp: Thuyết trình kết hợp nêu vấn đề là chính
Quan điểm của C.Mác về đối tượng nghiên cứu của kinh tế chính trị dựa
trên quan điểm duy vật lịch sử. Trong tác phẩm “Góp phần phê phán khoa kinh
tế chính trị”, C.Mác chỉ ra rằng: đối tượng của bản nghiên cứu này là nghiên
cứa nền sản xuất vật chất, nhưng kinh tế chính trị học không phải là kỹ thuật
học, cũng không phải là sản xuất của những cá nhân riêng lẻ, mà là nền sản xuất
có tính xã hội. Đến bộ “Tư bản”, C.Mác nhấn mạnh đối tượng nghiên cứu của
tôi là phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa và những quan hệ sản xuất và trao
đổi thích ứng với phương thức sản xuất ấy, mục đích cuối cùng của tác phẩm
này là tìm ra quy luật vận động kinh tế của xã hội hiện đại.
Như vậy, đối tượng kinh nghiên cứu của kinh tế chính trị phải hiểu trên hai
nghĩa: rộng và hẹp. Theo nghĩa rộng, là nghiên cứu các phương thức sản xuất
tìm ra quy luật kinh tế chi phối sự vận động của các chế độ kinh tế - xã hội trong

triển nhất định của xã hội loài người.
Các phạm trù kinh tế là những khái niệm phản ánh bản chất của những hiện
tượng kinh tế như hàng hoá, tiền tệ, giá trị, giá cả…
Quy luật kinh tế phản ánh những mối liên hệ tất yếu, bản chất, thường xuyên
lặp đi lặp lại của các hiện tượng và quá trình kinh tế. Trong mỗi phương thức
sản xuất thường có ba loại quy luật kinh tế: các quy luật kinh tế chung tồn tại
trong mọi phương thức sản xuất, các quy luật kinh tế chung tồn tại trong một số
phương thức sản xuất, các quy luật kinh tế đặc thù của mỗi phương thức sản
xuất. Trong đó, quy luật kinh tế cơ bản phản ánh bản chất và quy định xu hướng
vận động của phương thức sản xuất đó.


2. Phương pháp nghiên cứu của kinh tế chính trị Mác - Lênin
Thời gian: 15 phút
Phương pháp: Nêu vấn đề đàm thoại là chính
a. Phương pháp duy vật biện chứng
Phương pháp luận duy vật biện chứng là phương pháp cơ bản của chủ nghĩa
Mác - Lênin được sử dụng đối nhiều môn khoa học trong đó có kinh tế chính trị.
Phương pháp này đòi hỏi: khi xem xét các hiện tượng và quá trình kinh tế phải
đặt trong mối liên hệ tác động qua lại lẫn nhau, thường xuyên vận động và phát
triển không ngừng, chứ không phải là bất biến.
Quá trình từ tích luỹ về lượng dẫn đến những biến đổi về chất; phép biện chứng
duy vật coi nguồn gốc của sự phát triển là sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối
lập; phép biện chứng duy vật cũng đòi hỏi khi xem xét các hiện tượng và quá trình
kinh tế phải giắn liền với điều kiện và hoàn cảnh lịch sử cụ thể.
b. Phương pháp trừu tượng hoá khoa học
Phương pháp trừu tượng hoá khoa học của kinh tế chính trị Mác - Lênin là việc
áp dụng phương pháp duy vật biện chứng vào nghiên cứu các vấn đề kinh tế.
Phương pháp trừu tượng hoá khoa học đòi hỏi phải xuất phát từ hiện thực
kinh tế - xã hội khách quan để tư duy, tưởng tượng, hình dung ra cái bản chất

hành nghiên cứu từng phần tử của hệ thống. Kết quả của sự phân tích là các khái
niệm khoa học phản ánh bản chất của các hiện tượng kinh tế. Sau đó quá trình
nhận thức được chuyển sang giai đoạn mới – giai đoạn tổng hợp.
Giai đoạn tổng hợp là sự liên kết thống nhất các phần tử đã được phân tích
trong sự thống nhất của hệ thống. Tổng hợp là hoàn thiện của quá trình khám phá.
Như vậy, quá trình khám phá quy luật được bắt đầu từ sự phân tích. Sự phân tích
chỉ ra cái bản chất của hình thái kinh tế, còn sự tổng hợp là nghiên cứu hiện tượng
với tư cách là kết quả tất yếu của bản chất trong sự thống nhất giữa nội dung và
hình thức.
3. Chức năng nghiên cứu kinh tế chính trị Mác- Lênin
Thời gian: 10 phút
Phương pháp: Trao đổi
- Chức năng nhận thức
Chức năng nhận thức là chức năng quan trọng nhất của kinh tế chính trị Mác Lênin. Thực hiện chức năng này, Kinh tế chính trị Mác - Lênin giúp cho người học:
+ Nhận thức đúng đắn những nguyên lý cơ bản những luận điểm khoa học
của C.Mác, P.Ănghen, V.I.Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh thông qua việc nắm
vững hệ thống các khái niệm, phạm trù, quy luật kinh tế khách quan.
+ Nhận thức đúng đắn các hiện tượng và quá trình kinh tế trong đời sống hiện thực.
+Tiếp thu đường lối, quan điểm phát triển kinh tế - xã hội của Đảng Cộng


sản Việt Nam và vận dụng vào thực tiễn.
- Chức năng phương pháp luận
Trên cơ sở trang bị những nội dung cơ bản của môn học, kinh tế chính trị Mác - Lênin giúp
cho người học từng bước hình thành tư duy khoa học để nhận thức đúng các vấn đề kinh tế, xã hội
biết phân tích đánh giá những vấn đề thực tiễn kinh tế đặt ra để có hành động đúng.
Với chức năng này, kinh tế chính trị Mác - Lênin góp phần bồi dưỡng thế
giới quan cách mạng, phương pháp luận khoa học, xây dựng cho người học
niềm tin khoa học vào mục tiêu, lý tưởng và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội
mà Đảng, Bác Hồ và nhân dân ta đã lựa chọn. Kinh tế chính trị Mác - Lênin còn

- Đấu tranh không khoan nhượng với các quan điểm sai trái để bảo vệ và
phát triển sáng tạo học thuyết Kinh tế chính trị Mác - Lênin.
- Giúp cho người học hiểu được bản chất các hiện tượng và quá trình kinh tế.
- Cơ sở hình thành tư duy kinh tế cho người học.
- Tạo niềm tin khoa học vào đường lối, chính sách kinh tế của Đảng và nhà nước
- Tin tưởng vào sự thắng lợi của con đường xây dựng CNXH mà Đảng và
nhân dân ta đã lựa chọn.
*Kết luận, giao nhiệm vụ:
Thời gian: 5 phút
Phương pháp: Đặt vấn đề nêu vấn đề nghiên cứu
- Kết luận:
Nghiên cứu kinh tế chính trị Mác - Lênin có ý nghĩa hết sức quan trọng. Bởi
lẽ, kinh tế chính trị Mác - Lênin là bộ môn hợp thành và là nội dung chủ yếu của
chủ nghĩa Mác - Lênin. Cùng với các môn khoa học khác làm cơ sở nền tảng tư
tưởng kim chỉ Nam cho mọi hành động của Đảng ta, cơ sở hình thành thế giới
quan, nhân sinh quan, phương pháp luận cộng sản chủ nghĩa cho mọi cán bộ,
đảng viên cũng như con người mới Việt Nam.
5. Giao nhiệm vụ:
1. Phân tích đối tượng nghiên cứu của kinh tế chính trị Mác Lê Nin?
2. Phân tích làm rõ phương pháp nghiên cứu của kinh tế chính trị Mác Lê Nin?
3. Phân tích làm rõ chức năng nghiên cứu của kinh tế chính trị Mác Lê Nin?
4. Ý nghĩa của việc học tập KTCT Mác Lê Nin?
5. Đọc và nghiên cứu bài: nền sản xuất xã hội và tái sản xuất xã hội, tăng
trưởng kinh tế và phát triển kinh tế?
6. Rút kinh nghiệm sau giảng: