I HC QUC GIA H NI
KHOA LUT

NễNG VN D

CảI CáCH THủ TụC HàNH CHíNH
TRONG LĩNH VựC HàNH CHíNH TƯ PHáP
TRÊN ĐịABàN TỉNH CAO BằNG

LUN VN THC S LUT HC

H NI - 2015


I HC QUC GIA H NI
KHOA LUT

NễNG VN D

CảI CáCH THủ TụC HàNH CHíNH
TRONG LĩNH VựC HàNH CHíNH TƯ PHáP
TRÊN ĐịABàN TỉNH CAO BằNG
Chuyờn ngnh: Ly lun v lch s nh nc v phap lut
Mó s: 60 38 01 01

LUN VN THC S LUT HC

Can b hng dn khoa hc: GS.TS PHM HNG THI

H NI - 2015


..........
..........
..........
..........
..........
..........
...... 1
C
h
ƣ
ơ
n
g
1
:
C
Ơ
S
Ở
L
Ý


LUẬN CỦA CẢI

1.1.6. Các

HCT

CÁCH THỦ


1.2.2.

1.1.

..... 19

Sự

TTHC trong lĩnh vực

1.1.7. Các

cần

HCTP..............................

giai đoạn

thiết

... 6

của TTHC

cai

1.1.1. Khái niệm TTHC

trong lĩnh


HCTP ............................

sở lý luận

..........

........... 11 1.1.3. Ý

về cải cách

..........

nghĩa của TTHC trong

TTHC

........

lĩnh vực

trong lĩnh

HCTP ............................

vực

.............. 13 1.1.4. Các

HCTP........


trong lĩnh

C

HCTP..................... 18

vực

trong

CHÍNH

Cơ sở lý luận về

Cơ

CTP...

Phươ
ng
thức
cải


lĩnh vực
HCTP...........................
29
1.2.4. Vai trò của Sở Tư
pháp trong cải cách

2.2.

Những kết quả đạt đƣợc và hạn chế trong quá trình thực hiện cải
cách TTHC trong lĩnh vực HCTP trên địa bàn tỉnh Cao Bằng .......... 43

2.2.1. Những kết quả đạt được và nguyên nhân........................................... 43
2.2.2. Những hạn chế và nguyên nhân hạn chế trong cải cách TTHC
trong lĩnh vực HCTP trên địa bàn tỉnh Cao Bằng.............................. 62
Chƣơng 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP TIẾP TUC ĐẨY MẠNH
CẢI CÁCH TH Ủ TỤC HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH
VỰC HÀNH CHÍNH TƢ PHÁP TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH
CAO BẰNG ...................................................................................... 69
3.1.

Nhƣ̃ng yếu tốđòi hỏi viêc̣tiếp tuc̣đẩy manh cải cách TTHC
trong lĩnh vực HCTP........................................................................ 69

3.1.1. Quán triệt đường lối , chủ trương của Đảng và Nhà nước ta đối
với công cuôc̣ cải cach TTHC............................................................ 69
3.1.2.

Đap ứng nhu cầu xây dưng nhà nước phap quyền xã hôị chủ nghia 70
........

3.1.3. Khắc phuc̣ những bất câp̣ trong TTHC ở nước ta.............................. 72
3.1.4. Đáp ứng nhu cầu của người dân về một nến hành chính dân
chủ, trong sạch, chuyên nghiệp và hiện đại ....................................... 73
3.2.

Môṭsốgiải pháp nhằm tiếp tuc̣cải cách TTHC trong lĩnhực v


Hành chính Nhà nước

HCTP:

Hành chính Tư pháp

TTHC:

Thủ tục hành chính


DANH MỤC CÁC BẢNG
Số hiệu bảng

Tên bảng

Trang
46

Bảng 2.1: Thủ tục hành chính trong lĩnh vực Trợ giúp pháp lý
47
Bảng 2.2: Thủ tục hành chính trong lĩnh vực Bán đấu giá tài sản
47
Bảng 2.3: Thủ tục hành chính trong lĩnh vực luật sư, tư vấn luật
49
Bảng 2.4: Thủ tục hành chính trong lĩnh vực công chứng
51
Bảng 2.5: Thủ tục hành chính trong lĩnh vực hành chính tư pháp
52

1


Cùng với các tỉnh, thành phố trong cả nước, tỉnh Cao Bằng đã và đang
tích cực tiến hành đổi mới, cải cách TTHC theo chủ trương, chính sách, pháp
luật của Đảng và Nhà nước sao cho phù hợp với tình hình thực tiễn ở địa
phương. Tuy nhiên, trên thực tế vấn đề TTHC hiện nay trong phạm vi cả nước
nói chung và trên địa bàn tỉnh Cao Bằng nói riêng vẫn còn nhiều bất cập,
vướng mắc. Một trong những lĩnh vực có nhiều TTHC và còn có nhiều vướng
mắc đó lác các thủ tục trong lĩnh vực HCTP, đây là những thủ tục liên quan
đến đời sống hằng ngày của người dân như thủ tục cấp giấy khai sinh, thủ tục
cấp phiếu Lý lịch Tư pháp…, các thủ tục này phát sinh ở tất cả các cấp là cấp tỉnh,
huyện và xã. Việc cải cách TTHC trong lĩnh vực này là nhu cầu cần thiết, đòi hỏi
phải tiếp tục đẩy mạnh cải cách hơn nữa để TTHC trong lĩnh vực HCTP thật
sự đơn giản góp phần xây dựng một nền hành chính dân chủ, chuyên nghiệp,
hiệu quả và có hiệu suất, trách nhiệm cao. Vì vậy, việc nghiên cứu "Cải cách
TTHC trong lĩnh vực HCTP trên địa bàn tỉnh Cao Bằng" vẫn là vấn đề cần
thiết có ý nghĩa lý luận và thực tiễn trong giai đoạn hiện nay. Tuy nhiên, trong
khuôn khổ hạn hẹp, luận văn chỉ giới hạn phần lớn vấn đề nghiên cứu tập trung
vào công tác triển khai Đề án 30 với hy vọng đóng góp một cách nhìn mới trên
cơ sở lý luận cũng như thực tiễn về cải cách TTHC trong lĩnh vực HCTP trên
địa bàn tỉnh Cao Bằng thông qua việc nghiên cứu, đánh giá, tổng hợp và tiếp
thu các báo cáo chuyên ngành.
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài nghiên cứu
Cải cách TTHC là chủ đề được quan tâm nghiên cứu ở nước ta từ
những năm đầu thập kỷ 90 thế kỷ XX, tới nay có nhiều công trình nghiên cứu ở
những cấp độ khác nhau: trước hết là những công trình nghiên cứu có tính
giáo khoa, trong giáo trình Luật hành chính Việt Nam ở tất cả các cơ sở đào
tạo ở Việt Nam đều dành một chương viết về TTHC, coi TTHC là một chế
định pháp luật, trong đó tập trung giải quyết những vấn đề học thuật về

Bằng.

4


6. Đóng góp của luận văn
Luận văn này là công trình nghiên cứu khoa học, góp phần làm rõ
những vấn đề lý luận về cải cách TTHC trong lĩnh vực HCTP;
Đánh giá một cách tương đối hệ thống và toàn diện về cải cách TTHC
trong linh vưc HCTP trên địa bàn tỉnh Cao Bằng.
Đề xuất một số giải pháp hoàn thiện cơ chế thực hiện cải cách TTHC
nói chung và trong lĩnh vực HCTP nói riêng.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài các phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ
lục, nội dung của luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận của cải cách TTHC trong lĩnh vực HCTP.
Chương 2: Thực trạng cải cách TTHC trong lĩnh vực HCTP trên địa
b àn t ỉ n h Cao B ằn g .
Chương 3: Quan điểm và giải pháp tiếp tục đẩy mạnh cải cách TTHC
trong lĩnh vực HCTP trên địa bàn tỉnh Cao Bằng.
.

5


Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH
TRONG LĨNH VỰC HÀNH CHÍNH TƢ PHÁP

1.1. Cơ sở lý luận về TTHC trong lĩnh vực HCTP

nước và phục vụ nhân dân [47].
Theo "Giải thích từ ngữ" của Nghị định số 63/2010/NĐ-CP ngày 08
tháng 6 năm 2010 về Kiểm soát TTHC lại có cách hiểu khác về TTHC:
"TTHC" là trình tự, cách thức thực hiện, hồ sơ và yêu cầu,
điều kiện do cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền quy định để
giải quyết một công việc cụ thể liên quan đến cá nhân, tổ chức.
"Trình tự thực hiện" là thứ tự các bước tiến hành của đối tượng và cơ
quan thực hiện TTHC trong giải quyết một công việc cụ thể cho cá
nhân, tổ chức."Hồ sơ" là những loại giấy tờ mà đối tượng thực hiện
thủ tục hành chính cần phải nộp hoặc xuất trình cho các cơ quan, tổ
chức có thẩm quyền giải quyết TTHC trước khi cơ quan thực hiện
TTHC giải quyết một công việc cụ thể cho cá nhân, tổ chức. "Yêu
cầu, điều kiện" là những đòi hỏi mà đối tượng thực hiện TTHC phải
đáp ứng hoặc phải làm khi thực hiện một TTHC cụ thể [21].
Theo cách hiểu này, TTHC giải quyết một công việc cụ thể cho cá
nhân, tổ chức, tức là TTHC giải quyết một công việc cá biệt, cụ thể. Tuy
nhiên, hạn chế quan niệm này là ở chỗ không được áp dụng trong một số
trường hợp quy định tại phạm vi điều chỉnh:
TTHC trong nội bộ của từng cơ quan HCNN, giữa cơ quan
hành chính nhà nước với nhau không liên quan đến việc giải quyết
TTHC cho cá nhân, tổ chức; Thủ tục xử lý vi phạm hành chính; thủ
tục thanh tra và TTHC có nội dung bí mật nhà nước và thủ tục
xây dựng, ban hành quyết định hành chính quy phạm. [21]

7


Thực chất cách giải thích này chỉ là những quy định của pháp luật là
cần phải rà soát những quy định gì liên quan đến TTHC, chứ không phải là
định nghĩa khoa học về TTHC.

nước trong mọi trường hợp đều nhằm tổ chức và quản lý đời sống xã hội một
cách hợp lý và hợp pháp, bảo đảm cho xã hội phát triển theo một trật tự cần
thiết, ổn định. Thông qua cơ chế áp dụng quy phạm pháp luật, các cơ quan
nhà nước có thẩm quyền đưa ra các quyết định hành chính và thực hiện các
hành vi hành chính trực tiếp, liên tục, thường xuyên hàng ngày để giải quyết
công việc với lợi ích của nhà nước và của cộng đồng. Hoạt động đó xảy ra
trong từng đơn vị, lãnh thổ hành chính, từng ngành, từng lĩnh vực và có tính
bắt buộc theo quy định của pháp luật.
Toàn bộ các quy tắc pháp lý quy định về trình tự, trật tự thực hiện thẩm
quyền của cơ quan nhà nước trong việc giải quyết nhiệm vụ nhà nước và công
việc liên quan đến công dân tạo thành hệ thống quy phạm thủ tục, có tính bắt
buộc các cơ quan nhà nước cũng như các công chức nhà nước phải tuôn theo
trong quá trình giải quyết công việc thuộc chức năng và thẩm quyền của
mình nhằm bảo đảm cho công việc đạt được mục đích đã định, phối hợp với
thẩm quyền, chức năng do luật quy định cho các cơ quan trong hoạt động
quản lý nhà nước.
Bởi vậy, có thể xem thủ tục được thực hiện bởi các cơ quan nhà nước là
trình tự, cách thức thực hiện thẩm quyền của các cơ quan nhà nước (hoặc của
các cá nhân, tổ chức được ủy quyền) trong việc thực thi công vụ, trong việc
giải quyết các kiến nghị, các yêu cầu của dân và tổ chức.
TTHC được điều chỉnh bởi quy phạm pháp luật hành chính, là cơ sở
pháp lý cho các cơ quan nhà nước thực hiện chức năng của mình nhằm bảo
đảm cho các quy phạm vật chất của luật hành chính được thực hiện có hiệu
lực và hiệu quả. Theo ý nghĩa đó, TTHC tạo điều kiện bảo đảm cho pháp chế
được giữ vững, mở rộng dân chủ, công khai trong quản lý nhà nước theo một
quy trình được xác định cụ thể.

9





Từ đó, có thể định nghĩa TTHC là trình tự và cách thức thực hiện thẩm
quyền của cơ quan HCNN và những cơ quan khác của nhà nước trong hoạt
động HCNN (quản lý HCNN) nói chung, hoặc là trình tự và cách thức thực
hiện những hoạt động cụ thể trong các ngành và lĩnh vực hoạt động hành
chính do luật hành chính quy định.
Lĩnh vực HCTP là lĩnh vực của quản lý HCNN, nhưng trong pháp luật
thực định và khoa học có nhiều cách hiểu khác nhau. Mặc dù vậy thì có thể
thấy TTHC trong lĩnh vực HCTP rất rộng và phát sinh ở nhiều cấp chính
quyền khác nhau, từ cấp tình, cấp huyện đến cấp xã đều có các TTHC trong
lĩnh vực này. Những thủ tục này do nhiều ngành quản lý, thực hiện, từ Công an,
Toà Án, Cục Thi hành án dân sự, Sở Tư pháp... Do vậy, để nghiên cứu toàn
diện TTHC trong lĩnh vực HCTP một cách đầy đủ trong khuôn khổ của luận
văn thạc sỹ này là điều không thể thực hiện được. Trong khuôn khổ của luận văn
chỉ tập trung nghiên cứu quá trình cải cách TTHC thuộc thẩm quyền giải quyết
của Sở Tư pháp, bao gồm các thủ tục của các phòng nghiệp vụ và các đơn vị sự
nghiệp trực thuộc.
Từ những vấn đề trình bày nói trên, có thể hiểu khái niệm TTHC trong
lĩnh vực HCTP như sau: TTHC trong lĩnh vực HCTP là trình tự và cách thức
thực hiện thẩm quyền của các cơ quan nhà nước trong lĩnh vực HCTP nhằm
giải quyết các công việc cụ thể của cá nhân, tổ chức.
1.1.2. Đặc điểm của TTHC trong lĩnh vực HCTP
Khác biệt với các thủ tục Lập pháp và thủ tục tố tụng Tư pháp, TTHC
trong lĩnh vực HCTP có những đặc điểm sau:
a. TTHC được pháp luật hành chính quy định chặt chẽ. TTHC là trình
tự, cách thức thực hiện hoạt động quản lý HCNN được quy phạm TTHC điều
chỉnh. Còn những hoạt động tổ chức - tác nghiệp cụ thể nào đó trong hoạt

11


12


e. TTHC luôn luôn gắn liền với công tác văn thư, một hoạt động quan
trọng và không thể thiếu trong mọi cơ quan, tổ chức Nhà nước.
1.1.3. Ý nghĩa của TTHC trong lĩnh vực HCTP
Có thể thấy ý nghĩa của TTHC trong lĩnh vực HCTP trên những điều
chủ yếu sau đây:
Thứ nhất, TTHC bảo đảm cho các quy phạm vật chất quy định trong
các quyết định hành chính được thi hành thuận lợi.
Nếu bỏ qua các TTHC thì trong nhiều trường hợp rất có thể sẽ làm cho các
quyết định hành chính bị vô hiệu hóa, gây ra bệnh quan liêu, cửa quyền, tùy
tiện của hành chính.
Thủ tục càng có tính cơ bản thì ý nghĩa của nó càng lớn, bởi vì các thủ
tục cơ bản thường tác động đến giai đoạn cuối cùng của quyết định hành chính.
Ví dụ, luật pháp quy định, muốn được cấp đất làm nhà thì phải tuân thủ
một số thủ tục nhất định, trong đó khâu quan trọng nhất là thủ tục phê duyệt
cuối cùng dựa trên mặt bằng quy hoạch chung đó được cơ quan nhà nước có
thẩm quyền công bố. Dĩ nhiên, để được phê duyệt, tổ chức hay cá nhân xin cấp
đất phải làm đơn theo mẫu quy định, phải có xác nhận của chính quyền về
nơi cư trú v.v… Tuy nhiên, các thủ tục đó tự nó sẽ không có ý nghĩa gì nếu cơ quan
nhà nước có thẩm quyền không thực hiện đúng thủ tục phê duyệt cuối cùng.
Khi thủ tục cơ bản này bị vi phạm thì có nghĩa là hiện tượng vi phạm luật
pháp đó bắt đầu gây hậu quả không tốt. Chẳng hạn như đất sẽ bị cấp sai đối
tượng, người không đủ thẩm quyền vẫn ký giấy cấp đất, không xem đến các hồ
sơ xin cấp đất đầy đủ, người có quyền lợi chính
đáng không được cấp đất v.v…
Thứ hai, TTHC bảo đảm cho việc thi hành các quyết định được thống
nhất và có thể kiểm tra được tính hợp lý cũng như các hệ quả do việc thực

ta đang đề ra nhiều biện pháp nhằm cải cách TTHC để thủ tục không cản
đường mà trái lại sẽ giúp phần tích cực mở đường cho kinh tế phát triển nhanh

14


hơn. Từ đó, làm cho tiến trình hành chính phù hợp với tiến trình đổi mới kinh
tế. Có thể khẳng định rằng nếu không nhanh chóng cải cách TTHC thì dù hệ
thống pháp luật của chúng ta có được bổ sung và hoàn thiện đến đâu, vai trò
của Nhà nước vẫn không thể nâng cao theo kịp yêu cầu của tình hình mới. Có thể
thấy trong thực tế nhiều ví dụ chứng minh cho điều vừa nói đến.
Nhìn một cách tổng quát, TTHC chính có ý nghĩa như một chiếc cầu
nối quan trọng giữa cơ quan nhà nước với dân và các tổ chức khác. Chiếc cầu
này có thể tạo rả khả năng làm bền chặt các mối quan hệ, làm cho Nhà nước ta
thực sự là Nhà nước của dân, do dân, vì dân. Nhưng nếu xây dựng thiếu tính
khoa học, áp dụng tùy tiện vào đời sống thì chính TTHC sẽ làm xa cách dân
với Nhà nước.
TTHC trên một phương diện nhất định là sự biểu hiện trình độ văn hóa
của tổ chức. Đây là văn hóa giao tiếp trong bộ máy nhà nước, văn hóa điều
hành, nó thể hiện mức độ văn minh của một nền hành chính phát triển. Chính vì lẽ
đó, cải tiến TTHC sẽ không chỉ đơn thuần liên quan đến pháp luật, pháp chế xã
hội chủ nghĩa của chúng ta, mà còn liên quan đến sự phát triển chung của đất
nước về các mặt chính trị, văn hóa, giáo dục và đến sự mở rộng giao lưu giữa
nước ta với các nước khác trong khu vực và trên thế giới.
1.1.4. Các nguyên tắc xây dựng TTHC trong lĩnh vực HCTP
Việc xây dựng các TTHC trong lĩnh vực HCTP được đặt trên những
nguyên tắc cơ bản do Hiến pháp quy định trực tiếp hoặc gián tiếp và được cụ
thể hóa, chi tiết hóa và bổ sung trong các văn bản pháp luật khác. Những
nguyên tắc này có thể trực tiếp liên quan đến việc xây dựng các TTHC (ví dụ
như quy định về các loại văn bản quy phạm pháp luật và thẩm quyền ban hành