ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO
DỤC

LÊ THÚY HÒA

QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN SINH HỌC Ở
CÁC
TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THÀNH PHỐ ĐIỆN
BIÊN,
TỈNH ĐIỆN BIÊN ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO
DỤC

LÊ THÚY HÒA

QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN SINH HỌC Ở
CÁC
TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THÀNH PHỐ ĐIỆN
BIÊN,
TỈNH ĐIỆN BIÊN ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Chuyên ngành: Quản lý giáo dục



DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
BGH
CBQL

: Ban giám hiệu
: Cán bộ quản lý

CĐ

: Cao đẳng

CNH

: Công nghiệp hoá

CNXH

: Chủ nghĩa xã hội

CNTT

: Công nghệ thông tin

CSVC

: Cơ sở vật chất

ĐH


PPDH

: Phương pháp dạy học

QLGD
SGK
SGD
TBDH
THPT
UBND

: Quản lý giáo dục
: Sách giáo khoa
: Sở giáo dục
: Thiết bị dạy học
: Trung học phổ thông
: Uỷ ban nhân dân

i
i


MỤC
LỤC
Lời cảm ơn....................................................................................................................... i
Danh mục viết tắt............................................................................................................. ii
Mục lục ............................................................................................................................ iii
Danh mục các bảng.........................................................................................................


1.2.1. Quản lý ..............................................................................................

11

1.2.2. Quản lý giáo dục và chức năng quản lý giáo dục ............................
1.2.3. Quản lý nhà trường và quản lý hoạt động dạy học trong nhà

13

trường ..........................................................................................................

16

1.2.4. Quản lí hoạt động dạy học ở trường THPT ..........................................................
1.2.5. Quản lý hoạt động dạy học theo yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông.................

16
19

1.3. Dạy học môn Sinh học trong nhà trường THPT.....................................................

19

1.3.1. Vị trí, vai trò môn Sinh học trong chương trình giáo dục THPT .........................

20

1.3.2. Chương trình Sinh học ở trường THPT ............................................
1.4. Quản lý dạy học môn Sinh học ở trường THPT……………………... 29
1.4.1. Quản lý hoạt động giảng dạy môn Sinh học

Điện Biên, tỉnh Điện Biên ……………………………….

37

2.1.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội ………………………………. 2.1.2.

37

Tình hình giáo dục…………………………………………………

39

2.2. Thực trạng dạy học môn Sinh học ở các trường THPT thành phố Điện Biên, tỉnh
Điện Biên…………………………………………………

41

2.2.1. Dạy học đảm bảo nội dung môn Sinh học………………………….

41

2.2.2. Đổi mới phương pháp dạy học môn Sinh học…………………….

47

2.2.3. Sử dụng phương tiện dạy học môn Sinh học……………………..

52

2.2.4. Đổi mới trong kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh…….

68

2.4. Nguyên nhân của thực trạng…………………………………………

71

Tiểu kết chương 2…………………………………………………………

72

C
h
ƣ
ơ
n
g
3
:
C
Á
C
B
I
Ệ
N


PHÁP QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN SINH HỌC Ở CÁC
TRƢỜNG



3

3.1.5. Đảm bảo tính khả thi của các biện pháp…………………………..

7
3

v

i

7
3
7
4


3.2. Những biện pháp quản lý dạy học Sinh học ở các trường THPT thành phố Điện
Biên, tỉnh Điện Biên …………………………………….

74

3.2.1. Biện pháp 1. Quản lý thực hiện nội dung chương trình môn Sinh học
THPT…………………………………………………………………

74

3.2.2. Biện pháp 2. Tổ chức thực hiện đổi mới PPDH môn Sinh học……



101

2. Khuyến nghị…………………………………………………………… TÀI

102

LIỆU THAM KHẢO……………………………………………… PHỤ

103

LỤC…………………………………………………………………

105

v


DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng

Nôị dung

2.1

Đánh giá việc thực hiện nội dung môn Sinh học………………

42

2.2

2.7

Các phương pháp đánh giá chủ yếu trong dạy học Sinh học…

55

2.8

Tỷ lệ sử dụng nội dung và hình thức đánh giá…………………

56

2.9

Tỷ lệ các phương pháp tự bồi dưỡng của GV………………….

57

2.10

Mục đích viết SKKN…………………………………………..

59

2.11

Các nguyên tắc phân công giảng dạy………………………..

60



2.17

pháp quản lý sử dụng PTDH Sinh học………… Hoạt động ứng

66

2.18

dụng CNTT…………………………………… Mức độ ứng dụng

67

2.19

CNTT trong dạy học Sinh học……………. Biện pháp quản lý

67

2.20

ứng dụng CNTT trong dạy học Sinh học… Biện pháp quản lý đối

67

với việc tự bồi dưỡng chuyên môn của
2.21

GV……………………………………………………………..


Biên…………………………………………

48

Đánh giá của học sinh về PPDH mà GV sử dụng trong giờ
học………………………………………………….

49

Mức độ hứng thú của HS khi GV sử dụng PPDH tích
cực………………………………………………………..

49

2.5

Tình trạng sử dụng các TBDH…………………………

54

2.6

Tỷ lệ sử dụng biện pháp đánh giá………………………..

56

2.7

Tỉ lệ các phương pháp tự bồi dưỡng của GV………….


M
Ụ
C
S
Ơ
Đ
Ồ
Sơ
đồ
Nội
dun
g
Tran


g
1.1
Cấu
trúc
hệ
thống
quản
lí…
……
……
……
……
……
…….
10

đối với bộ môn Sinh học kết quả học tập của học sinh đạt điểm đạt khá giỏi

1


với tỉ lệ cao. Đặc biệt trong những năm gần đây môn Sinh học luôn có học sinh
đạt giải trong kì thi chọn học sinh giỏi các môn văn hóa cấp quốc gia.
Điều đáng tiếc là cho đến nay, việc đổi mới dạy học môn Sinh học diễn ra
còn chậm, phổ biến trong cách dạy hiện nay vẫn là thuyết trình, liệt kê kiến thức,
thầy nói nhiều mà không kiểm soát được công việc học của học trò. Trong nhiều
giờ học Sinh học, học sinh ít có cơ hội để tự xây dựng nên kiến thức của mình.
Các em ít có điều kiện để suy xét, thảo luận và sử dụng những ý tưởng nhằm tái
sắp xếp cấu trúc những ý tưởng đó thành những ý nghĩa riêng và "làm chủ"
những ý tưởng mà các em xử lí.
Việc tạo động cơ, gây hứng thú cho học sinh và thực hiện các hình thức
khen thưởng động viên khác nhau đã không được giáo viên quan tâm một cách
thích đáng. Trong một số lớp học, học sinh yếu kém được giao những bài tập
như các học sinh khá giỏi, bài tập khó đến mức các em không đạt được những
thành công cần thiết. Một số em hiếm khi, hoặc không bao giờ được khen
thưởng hoặc động viên.
Có thể quan sát thấy hội chứng "nhàm chán" trong nhiều giờ học Sinh
học. Học sinh tỏ ra không quan tâm nhiều đến nội dung bài học, ít chịu trách
nhiệm về việc học của bản thân mình và trở thành người học thụ động. Trong
suy nghĩ của nhiều học sinh, môn Sinh học là môn học của trí nhớ, môn "học
thuộc lòng" chứ không phải là môn học của tư duy.
Có thể nói, cách dạy và học Sinh học nêu trên đã làm hại đến việc phát
triển trí tuệ của học sinh, làm cho học sinh mất hết hứng thú khi học môn Sinh
học và làm cho việc dạy học Sinh học trở thành gánh nặng của cả thầy và trò.
Đặc biệt việc quản lí đổi mới dạy học môn Sinh học chưa được quan tâm thích
đáng, chỉ đạo thực hiện mang tính chất hình thức. Vì vậy, tiếp tục đổi mới việc

dục.
4. Mục đích nghiên cứu
Đề xuất một số biện pháp đổi mới quản lý dạy học môn Sinh học nhằm
nâng cao chất lượng dạy học bộ môn Sinh học ở các trường THPT thành phố
Điện Biên, tỉnh Điện Biên
3


5. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt được mục đích nghiên cứu đề ra như trên, đề tài sẽ tập trung vào
các nhiệm vụ sau:
5.1. Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý giáo dục và quản lý dạy học môn
Sinh học ở các trường THPT thành phố Điện Biên, tỉnh Điện Biên.
5.2. Phân tích chương trình môn Sinh học cấp THPT
5.3. Khảo sát thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Sinh học ở các
trường THPT thành phố Điện Biên, tỉnh Điện Biên.
5.4. Đề xuất các biện pháp quản lý dạy học môn Sinh học ở các trường
THPT thành phố Điện Biên, tỉnh Điện Biên.
6. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu
6.1. Khách thể nghiên cứu
Công tác quản lý dạy học môn Sinh học ở các trường phổ thông.
6.2. Đối tượng nghiên cứu
Quản lý dạy học môn Sinh học ở các trường THPT thành phố Điện Biên,
tỉnh Điện Biên .
7. Phạm vi nghiên cứu
7.1. Giới hạn về đối tượng nghiên cứu:
Đề tài chủ yếu nghiên cứu biện pháp quản lý dạy học bộ môn Sinh học
của hiệu trưởng ở các trường THPT thành phố Điện Biên, tỉnh Điện Biên.
7.2. Giới hạn về không gian nghiên cứu:
Đề tài chỉ giới hạn nghiên cứu ở các trường THPT trên địa bàn thành phố

các trường THPT.
10.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn bao gồm:
10.2.1. Phương pháp phỏng vấn
10.2.2. Phương pháp quan sát
5


10.2.3. Phương pháp tổng kết kinh nghiệm
10.2.4. Phương pháp chuyên gia
10.2.5. Phương pháp khảo nghiệm
10.3. Sử dụng thống kê toán học
11. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ
lục, luận văn dự kiến được trình bày theo 3 chương:
Chƣơng 1: Cơ sở lí luận về quản lý dạy học môn Sinh học ở trường
THPT
Chƣơng 2: Thực trạng dạy học môn Sinh học và quản lý dạy học môn
Sinh học ở các trường THPT thành phố Điện Biên, tỉnh Điện Biên
Chƣơng 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Sinh học trong các
trường THPT thành phố Điện Biên - Điện Biên

6


CHƢƠNG
1
CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN SINH HỌC Ở
TRƢỜNG
THPT
1.1. Tổng quan nghiên cứu về quản lý dạy học ở trƣờng THPT

Dựa trên cơ sở lý luận của Chủ nghĩa Mác- Lênin và tư tưởng Hồ Chí
Minh, các nhà khoa học Việt Nam đã tiếp cận QL giáo dục và QL trường học
chủ yếu dựa trên nền tảng lý luận giáo dục học.
Trước nhiệm vụ đổi mới giáo dục hiện nay thì việc yêu cầu đổi mới nội
dung, phương pháp dạy học là việc làm cần thiết và cấp bách. Các nhà nghiên
cứu giáo dục cũng cho ra đời nhiều công trình trong lĩnh vực này: tác giả Phạm
Viết Vượng với vấn đề lấy học sinh làm trung tâm; tác giả Trần Hồng Quân đề cập
tới một số vấn đề đổi mới trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo.
Trong các nhà trường phổ thông, HĐDH là hoạt động trọng tâm. Chính vì
vậy cũng có rất nhiều cán bộ QL trường THPT trong cả nước tập trung nghiên
cứu về các biện pháp QL nhà trường, trong đó có QL HĐDH, chẳng hạn như các
luận văn thạc sỹ của các tác giả Đinh Thị Tuyết Mai với đề tài " các biện pháp
quản lí hoạt động dạy học của Hiệu trưởng trường THPT ở tỉnh Thái Nguyên"
( 2002); tác giả Phạm Hoàng Phương với đề tài " Một số biện pháp quản lí hoạt
động dạy học của Hiệu trưởng các trường THPT huyện ứng Hòa tỉnh Hà Tây",
Trần Thanh Hải với đề tài " Những biện pháp quản lý hoạt động của tổ chuyên
môn để nâng cao chất lượng dạy học ở các trường THPT huyện Yên Thế, tỉnh
Bắc Giang" (2008), Trần Thị Thanh Mai với đề tài "Biện pháp quản lý hoạt động
dạy học các môn khoa học tự nhiên tại các trường THPT thành phố Vĩnh Yên
tỉnh Vĩnh Phúc" (2005), Vũ Xuân Hiển với đề tài "Quản lý hoạt động dạy học môn
Sinh học ở trường THPT Nam Khoái huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên", Phạm
Trung Kiên với đề tài "Quản lý hoạt động dạy học môn Sinh học theo hướng tích
hợp ở trường THPT Chuyên Thái Bình" (2014), Mai Thị Hồng Nhung với đề tài
"Quản lý dạy học tại trường THPT Thanh Chăn tỉnh Điện Biên đáp ứng yêu cầu đổi
mới giáo dục Việt Nam" (2014).....
8


Các tài liệu trên dù mang tính khái quát hay chỉ đề cập tới một khía cạnh
nào đó trong QL giáo dục nói chung và QL HĐDH nói riêng. Đó là những công


Như vậy QL là sự tác động của chủ thể QL đến khách thể QL một cách có
định hướng, có chủ định nhằm làm cho tổ chức vận hành, đạt mục tiêu mong
muốn bằng kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra.
Từ những cách tiếp cận về QL, chúng ta thấy khái niệm QL bao giờ cũng
tồn tại với tư cách là một hệ thống bao gồm có hai yếu tố: chủ thể QL và khách thể
QL. Chủ thể QL là tác nhân tạo ra các hoạt động, còn khách thể QL là người chịu
sự QL của chủ thể QL. Giữa chủ thể QL và khách thể QL phải có chung một mục
tiêu và quy trình, dựa vào đó làm căn cứ để chủ thể tạo ra các tác động. Hai thành
phần này có mối quan hệ, tác động qua lại tương hỗ lẫn nhau.
Tóm lại: ta có thể hiểu QL là sự tác động có tổ chức, có mục đích của chủ
thể QL lên khách thể QL nhằm sử dụng có hiệu quả nhất các tiềm năng các cơ hội
của hệ thống để đạt được mục tiêu định ra trong điều kiện biến động của môi trường..
Cấu trúc hệ thống QL có thể biểu diễn qua sơ đồ đơn giản sau:
Công cụ

Chủ thể
quản lí

Khách thể
quản lí

Mục tiêu

Phƣơng
pháp

Sơ đồ 1.1- Cấu trúc hệ thống quản lí

Công tác QL là một trong năm tác nhân của sự phát triển kinh tế - xã hội: vốn,

* Chức năng quản lý giáo dục
Chức năng QL xác định khối lượng các công việc cơ bản và trình tự các
công việc của quá trình QL, mỗi chức năng có nhiều nhiệm vụ cụ thể, là quá trình
liên tục của các bước công việc tất yếu phải thực hiện.
11


Các nhà nghiên cứu cho rằng QL có 4 chức năng cơ bản liên quan mật
thiết với nhau, bao gồm: Chức năng kế hoạch, chức năng tổ chức, chức năng chỉ đạo,
chức năng kiểm tra.

Sơ đồ chức năng QL
Kế hoạch

Kiểm tra

Tổ chức

Chỉ đạo

- Chức năng kế hoạch: là quá trình xác định các mục tiêu phát triển giáo
dục và quyết định những biện pháp tốt nhất để thực hiện mục tiêu đó. Khi tiến
hành các chức năng kế hoạch, người QL cần hoàn thành nhiệm vụ là xác định
đúng các mục tiêu cần để phát triển giáo dục và quyết định được các biện pháp có
tính khả thi. Chức năng kế hoạch là chức năng đầu tiên của một quá trình QL, nó có
vai trò khởi đầu, định hướng cho toàn bộ các hoạt động của quá trình QL và là cơ
sở để huy động tối đa các nguồn lực cho việc thực hiện các mục tiêu và là căn cứ
cho việc kiểm tra đánh giá quá trình thực hiện mục tiêu nhiệm vụ của tổ chức, đơn
vị và từng cá nhân.
- Chức năng tổ chức thực hiện: là quá trình phân phối và sắp xếp nguồn lực