SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

THCS NGUYỄN THỊ MINH KHAI

MỤC LỤC
A.

ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lý do chọn đề tài

B.

2. Mục đích và nhiệm vụ của đề tài

3

3. Phạm vi và đối tƣợng nghiên cứu

4

4. Tính mới của đề tài

4

GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
1. Cơ sở lí luận

5

2. Cơ sở thực tiễn

Trang 1

Phạm Nguyễn Hạ Quyên


SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

THCS NGUYỄN THỊ MINH KHAI

A. ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lý do chọn đề tài:
Ô nhiễm môi trƣờng luôn là một vấn đề nóng bỏng và cấp bách toàn cầu.
Những hiểm họa suy thoái môi trƣờng đang ngày càng đe dọa cuộc sống của
loài ngƣời. Bảo vệ môi trƣờng, bảo vệ sự sống và nâng cao chất lƣợng cuộc
sống luôn là vấn đề quan tâm hàng đầu của các nhà khoa học, các vị lãnh đạo
và tất cả những ngƣời đang sống trên trái đất.
Các nhà khoa học và quản lí đã xác định một trong những nguyên nhân
cơ bản gây suy thoái môi trƣờng là do sự thiếu hiểu biết, thiếu ý thức của con
ngƣời.
Vậy, giáo dục bảo vệ môi trƣờng là một trong những biện pháp hữu hiệu
nhất, kinh tế nhất và bền vững nhất để giữ gìn môi trƣờng sống, bảo vệ tài
nguyên và phát triển bền vững đất nƣớc. Thông qua giáo dục, từng cá nhân và
cả cộng đồng đƣợc trang bị thêm kiến thức về môi trƣờng, ý thức bảo vệ môi
trƣờng, năng lực phát hiện và xử lí các vấn đề môi trƣờng.
Với vai trò là ngƣời giáo dục kiến thức và kĩ năng Vật lý cho học sinh
THCS, tôi cảm thấy mình không đƣợc phép đứng bên lề chiến dịch. Tôi và
các em học sinh phải là nhân tố quan trọng, đóng góp sức lực của mình để bảo
vệ môi trƣờng và chất lƣợng cuộc sống xung quanh mình.
Với kiến thức Vật lí THCS, tôi có một sự thuận lợi đáng kể. Những kiến
thức này luôn có tích hợp vấn đề môi trƣờng. Tuy nhiên, đôi khi vì sự hiểu

đề môi trƣờng, từ đó có thái độ, cách ứng xử đúng đắn trƣớc những vấn đề
môi trƣờng, xây dựng quan niệm đúng về ý thức trách nhiệm, về hành vi mỗi
ngày của mình. Đề tài sẽ phần nào giúp các em có tri thức, năng lực để sử
dụng thông minh nhất nguồn tài nguyên thiên nhiên, có thể tham gia có hiệu
quả vào việc phòng ngừa và giải quyết các vấn đề môi trƣờng cụ thể nơi sinh
sống và nơi làm việc.
Mục đích cuối cùng và to lớn, cao đẹp mà tôi muốn hƣớng tới là có thể
rèn luyện các em thành những con ngƣời hƣớng thiện, tốt đẹp nhất, luôn sống
gần gũi, hòa mình với thiên nhiên, luôn coi trọng những giá trị chân, thiện,
mỹ và phấn đấu hết mình để đạt những giá trị hoàn hảo đó.
Nhiệm vụ cụ thể của đề tài là giúp học sinh hiểu rõ môi trƣờng, nguồn
tài nguyên, cách sử dụng và tái tạo tài nguyên. Từ đó có tình cảm yêu quí, tôn
trọng thiên nhiên, yêu quê hƣơng đất nƣớc, có hành vi cụ thể, tích cực khi gặp

NĂM HỌC 2014 – 2015

Trang 3

Phạm Nguyễn Hạ Quyên


SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

THCS NGUYỄN THỊ MINH KHAI

các vấn đề liên quan đến bảo vệ môi trƣờng, tuyên truyền, vận động gia đình,
bạn bè cùng có ý thức bảo vệ môi trƣờng.
3. Phạm vi và đối tƣợng nghiên cứu của đề tài:
Đề tài đƣợc thực hiện trong hai năm học, với đối tƣợng là học sinh trung
học cơ sở vì kiến thức Vật lý có liên quan đến vấn đề bảo vệ môi trƣờng

-

Ngày 15 tháng 11 năm 2004, Bộ Chính trị đã ra Nghị quyết
41/NQ/TƢ về “ Bảo vệ môi trƣờng trong thời kì đẩy mạnh công
nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc”. Nghị quyết đã coi tuyên truyền,
giáo dục nâng cao nhận thức là giải pháp số một trong bảy giải pháp
bảo vê môi trƣờng của nƣớc ta và chủ trƣơng: “ Đƣa nội dung giáo
dục bảo vệ môi trƣờng vào chƣơng trình, sách giáo khoa của hệ
thống giáo dục quốc dân, tăng thời lƣợng và tiến tới hình thành môn
học chính khóa đối với các cấp học phổ thông.”

-

Ngày 17 tháng 10 năm 2001, Thủ tƣớng Chính phủ kí quyết định
1363/QĐ-TTg về việc phê duyệt đề án “ Đƣa các nội dung bảo vệ
môi trƣờng vào hệ thống giáo dục quốc dân”

-

Ngày 2 tháng 12 năm 2003, Thủ tƣớng Chính phủ kí Quyết định
256/2003/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lƣợc bảo vệ môi trƣờng Quốc
gia đến năm 2010 và định hƣớng đến năm 2020, xác định bảo vệ
môi trƣờng là bộ phận cấu thành không thể tách rời của chiến lƣợc
kinh tế - xã hội, là cơ sở quan trọng đảm bảo phát triển bền vững
đất nƣớc.

NĂM HỌC 2014 – 2015

Trang 5


tắt thuốc lá trƣớc khi vứt thì có thể gây cháy nhà hoặc tàn thuốc sẽ bay vào
ngƣời khác. Rất dễ để chứng kiến cảnh ngƣời ngồi trên xe gắn máy vứt giấy
gói thức ăn hay ném vỏ hộp sữa họ mới vừa uống xong ra đƣờng. Cũng nhƣ
vậy với tình trạng ngƣời ngồi trên xe ô tô, nhất là xe buýt, xe du lịch, ngƣời ta
cũng vứt rác ra đƣờng qua cửa sổ hay thậm chí còn khạc nhổ ngay trên xe.
Các gia đình sống dọc hai bên đƣờng đều mang túi rác ra đƣờng vứt. Đi bộ
ven hồ, dù là đẹp và nổi tiếng nhƣ hồ Hoàn Kiếm, song ta vẫn có thể thấy
những que kem đang ăn dở, những mẩu thuốc lá hay những vỏ kẹo đƣợc vứt
NĂM HỌC 2014 – 2015

Trang 6

Phạm Nguyễn Hạ Quyên


SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

THCS NGUYỄN THỊ MINH KHAI

vung vãi dƣới lòng đƣờng, tệ hơn là ở trên mặt hồ nƣớc trong xanh thì có thể
biết ý thức của không ít ngƣời dân ta nhƣ thế nào.
Còn đối với học sinh thì tồn tại hiện tƣợng vứt rác bừa bãi ở trƣờng và
lớp học. Vào giờ chơi, dù đã đƣợc nhắc nhở nhƣng vẫn còn một số bạn vô ý
thức xả rác xuống cầu thang, khắp sân trƣờng từ những rác dễ dọn nhƣ giấy
vụn, bao nilon cho đến những mẫu kẹo cao su trây trét hoặc quăng dính trên
tƣờng. Ngay trong lớp học, học sinh cứ vô tƣ ăn quà vặt, xả khăn giấy vỏ kẹo,
hạt dƣa., trong hộc bàn và ngay tại chỗ ngồi của mình, và sau đó những thứ
rác ấy bay khắp lớp học.
Nhƣ vậy, hiện tƣợng xả rác tràn lan khắp nơi hay rõ nhất là trong địa bàn
thành phố là một trong những tác nhân gây cản trở sự phát triển kinh tế – xã

Khi dạy xong loạt bài Đo độ dài, Đo thể tích, Đo khối lƣợng, tôi hƣớng dẫn
các em làm một bài thu hoạch nhỏ về vấn đề tiết kiệm nƣớc sinh hoạt, nội
dung bài thu hoạch là:
1. Mỗi ngày em sử dụng nƣớc vào những việc gì?
2. Có những gia đình dùng thùng xô, lu chứa nƣớc để tắm, có gia đình
trang bị bồn tắm, có gia đình lắp vòi sen. Theo em, cách tắm nào sẽ tiết
kiệm nƣớc nhất?
3. Nếu gia đình em dùng thùng xô, lu để chứa nƣớc tắm, em hãy ƣớc
lƣợng thử mỗi ngày, bản thân em tắm một lần sẽ tốn bao nhiêu lít
nƣớc? (Khoảng bao nhiêu xô nƣớc, mỗi xô là bao nhiêu lít?) Có cách
nào tiết kiệm số nƣớc đó không?
4. Sau khi rửa rau, trái cây, phần nƣớc dơ em dùng để làm gì?
A. Tƣới cây
B. Đổ bỏ đi
5. Gia đình em giặt quần áo bằng tay hay bằng máy giặt? Nếu giặt bằng
tay, thau nƣớc cuối cùng sau khi xả quần áo, em có dùng vào việc gì
khác hay đổ bỏ? Nếu giặt bằng máy, gia đình em sử dụng máy giặt nhƣ
thế nào để tiết kiệm nƣớc nhất?
6. Em hãy kể thêm vài biện pháp tiết kiệm nƣớc khác trong gia đình?
Để làm bài thu hoạch này, tôi giao các em về nhà, thu thập số liệu trong
một tuần, sau đó, các em sẽ nộp bài thu hoạch lại. Trong một buổi sinh hoạt
dƣới cờ, tôi sẽ chọn vài em lớp sáu đóng một vở kịch ngắn khoảng 10 phút,
nội dung của vở kịch liên quan đến vấn đề tiết kiệm nƣớc. Tôi viết kịch bản
nhƣ sau:
Buổi sáng, Mẹ đánh thức Minh dậy đi học. Minh rất buồn ngủ, mắt nhắm
mắt mở đi vào nhà tắm, mở vòi nƣớc ở bồn rửa mặt và chuẩn bị đánh răng.
NĂM HỌC 2014 – 2015

Trang 8


của Trái Đất, về những hậu quả do hiệu ứng nhà kính gây ra, hiện tƣợng băng
tan ở hai cực, những hình ảnh nguồn nƣớc sạch bị can kiệt trong khi nƣớc ô
nhiễm lại tràn lan……………Thật sự những hình ảnh này gây ấn tƣợng mạnh
đối với các em, Có những em ồ lên kinh ngạc, có những em hoảng hốt, có
những em chắc lƣỡi hít hà. Sau khi xem xong, tôi lại giao cho các em một bài
NĂM HỌC 2014 – 2015

Trang 9

Phạm Nguyễn Hạ Quyên


SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

THCS NGUYỄN THỊ MINH KHAI

thu hoạch nhỏ, qua đó, giúp các em rút ra bài học quí giá cho bản thân, không
xả rác và tích cực trồng cây, bảo vệ môi trƣờng.
Hình ảnh mà tôi cho các em quan sát trong phần củng cố của bài nhƣ sau:
Rác thải sinh hoạt tràn lan

Rừng bị tàn phá

NĂM HỌC 2014 – 2015

Trang 10

Phạm Nguyễn Hạ Quyên



Trái đất nóng dần lên làm băng tan

NĂM HỌC 2014 – 2015

Trang 13

Phạm Nguyễn Hạ Quyên


SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

NĂM HỌC 2014 – 2015

THCS NGUYỄN THỊ MINH KHAI

Trang 14

Phạm Nguyễn Hạ Quyên


SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

NĂM HỌC 2014 – 2015

THCS NGUYỄN THỊ MINH KHAI

Trang 15

Phạm Nguyễn Hạ Quyên


6. Giả sử gần nhà em có một vũng nƣớc đọng, bị nghẽn rác, em hãy nêu
biện pháp nào giúp nƣớc ô nhiễm đó bay hơi nhanh, trả lại môi trƣờng
khô ráo, sạch sẽ?
Phần bài thu hoạch này tôi yêu cầu các em thực hiện trong vòng một
tuần, sau đó tôi sẽ chọn mƣời bài hay nhất, nêu dƣới sân cờ giờ sinh hoạt và
NĂM HỌC 2014 – 2015

Trang 17

Phạm Nguyễn Hạ Quyên


SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

THCS NGUYỄN THỊ MINH KHAI

khen thƣởng xứng đáng. Nhƣ vậy, hầu nhƣ tất cả các học sinh đều đƣợc nhận
thức về các biện pháp bảo vệ môi trƣờng, ý thức không xả rác qua bài thu
hoạch này.
Sang chƣơng trình Vật lí lớp 7, khi học sinh học xong bài 15: CHỐNG Ô
NHIỄM TIẾNG ỐN, tôi cho các em tham gia một trò chơi nhỏ, khoảng 5
phút để các em nhận thấy tác hại của ô nhiễm tiếng ồn, từ đó các em có ý thức
giữ gìn trật tự trong giờ học, không nói chuyện riêng ảnh hƣởng việc giảng
bài của thầy cô, làm phiền các bạn bên cạnh. Trò chơi nhƣ sau:
Mỗi tổ cử một học sinh, nhƣ vậy sẽ có bốn học sinh đại diện cho bốn tổ.
Tôi sẽ cho các em đeo headphone và nghe một đoạn nhạc phát ra từ điện thoại
di động, trong khi đó, tôi mời một em khác đứng tại chỗ, đọc to một đoạn thơ
ngắn cho cả lớp nghe. Sau đó, tôi yêu cầu bốn em mở headphone ra, nhớ và
đọc lại nội dung bài thơ. Có em đọc lại đƣợc, có em không đọc đƣợc trọn vẹn
và có em không nghe đƣợc câu nào nên hoàn toàn không đọc lại đƣợc. Bạn

AN TOÀN ĐIỆN, tôi yêu cầu các em về nhà, tìm các tranh ảnh về vi phạm
các qui định an toàn điện nhƣ: thả diều gần đƣờng dây điện, leo trèo lên cột
điện của nhà nƣớc, rà cá bằng điện,…….., đặc biệt là các hình ảnh tai nạn
điện do bất cẩn, tai nạn điện do vi phạm hành lang an toàn điện….Các em dễ
dàng tìm những hình ảnh này trên sách báo, qua internet…..và lƣu vào USB,
trong tiết học, sau khi hoàn thành bài, tôi sẽ dùng máy chiếu mở cho cả lớp
xem. Đây sẽ là hoạt động thiết thực, khắc sâu vào ý thức của các em, từ đó,
không những bản thân các em rút kinh nghiệm mà còn vận động gia đình
không vi phạm các qui tắc an toàn điện. Tôi nghĩ rằng hình ảnh càng gần gũi,
chân thực và tự tay các em tìm ra sẽ ăn sâu nhất vào tiềm thức của các em, sẽ
giúp các em nhớ kĩ nhất.
Lên lớp 8, trình độ nhận thức của các em đƣợc nâng cao rõ rệt. Đặc biệt,
vốn sống, kĩ năng ứng xử của các em cũng đƣợc nâng lên. Tôi vẫn giữ thói
quen yêu cầu các em liên hệ thực tế, liên hệ những kiến thức bảo vệ môi
trƣờng trong từng bài học. Các em thƣờng chỉ liên hệ những vấn đề gần gũi,
tận mắt thấy trong đời sống hàng ngày, còn những vấn đề to lớn, trừu tƣợng
hơn, tôi sẽ gợi ý, cùng các em tìm tòi, khám phá. Ví dụ, khi dạy bài LỰC
MA SÁT, các em không thể biết rằng trong quá trình lƣu thông của các
phƣơng tiện giao thông đƣờng bộ, ma sát giữa các bộ phận cơ khí, giữa phanh
xe và vành bánh xe làm phát sinh các bụi cao su, bụi khí và bụi kim loại. Các
bụi khí này gây ảnh hƣởng đến sự hô hấp của cơ thể, sự sống của sinh vật và
sự quang hợp của cây xanh. Sau khi tôi cung cấp cho học sinh điều này, tôi sẽ

NĂM HỌC 2014 – 2015

Trang 19

Phạm Nguyễn Hạ Quyên



tác hại nào của khói thuốc lá đối sức khỏe con ngƣời?

NĂM HỌC 2014 – 2015

Trang 20

Phạm Nguyễn Hạ Quyên


SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

THCS NGUYỄN THỊ MINH KHAI

3. Em hãy nêu vài cách giúp không khí sống trong gia đình trong sạch
hơn?
Chƣơng II, NHIỆT HỌC của lớp 8, tôi lại tổ chức một buổi sinh hoạt
ngoại khóa với chủ đề EM LÀM GÌ ĐỂ GÓP PHẦN GIẢM BỚT TÁC HẠI
CỦA HIỆU ỨNG NHÀ KÍNH?
Để chuẩn bị cho buổi ngoại khóa này, tôi phân công cho mỗi lớp 8 tìm
tranh ảnh theo chủ đề, sau đó tập hợp chúng lại, tôi cùng hai em học sinh nữa
biên soạn lại, lựa chọn những bức ảnh phù hợp, viết lời dẫn dắt để thành một
câu chuyện môi trƣờng hoàn chỉnh. Chủ đề phân công cho các lớp nhƣ sau:
Lớp 8.1: Tìm tranh ảnh về hiện tƣợng bức xạ nhiệt
Lớp 8.2: Tìm tranh ảnh về những ứng dụng có ích của hiệu ứng nhà kính
Lớp 8.3: Tìm tranh ảnh về nguyên nhân gây ra hiệu ứng nhà kính
Lớp 8.4: Tìm tranh ảnh về tác hại của hiệu ứng nhà kính lên Trái đất
Lớp 8.5: Tìm tranh ảnh về tác hại của hiệu ứng nhà kính lên con ngƣời
và môi trƣờng sống
Lớp 8,6: thu thập tranh ảnh và số liệu về cách khắc phục của con ngƣời
đối với hiệu ứng nhà kính


Phạm Nguyễn Hạ Quyên


SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

-

THCS NGUYỄN THỊ MINH KHAI

Chúng ta hãy tƣởng tƣợng một cách đơn giản nhƣ sau: các khí

nhà kính chứa trong bầu khí quyển nhƣ thể là một tấm kính dày bao
bọc Trái Đất, lúc này dựa theo nguyên lý hiệu ứng nhà kính, thì khi
bức xạ Mặt Trời chiếu xuống Trái Đất sẽ bị các khí nhà kính giữ lại,
kết quả là làm cho toàn bộ khí quyển nóng dần lên và theo đó Trái
Đất cũng nóng dần lên.
3. Khí nhà kính
-

Khí nhà kính là những khí có khả năng hấp thụ các tia nhiệt đƣợc
phản xạ từ bề mặt trái đất khi đƣợc chiếu sáng bằng ánh sáng mặt
trời, sau đó phân tán nhiệt lại cho trái đất, gây nên hiệu ứng nhà kính.

-

Các khí nhà kính chủ yếu bao gồm: hơi nƣớc, CO2, CH4, N2O, O3,
các khí CFC

-

trên Trái Đất sẽ là 150C.
b) Hiệu ứng nhà kính nhân loại
Là hiệu ứng nhà kính do những hoạt động của con ngƣời gây
nên, cụ thể là từ chính những hoạt động thƣờng ngày nhƣ sản
xuất công nghiệp, giao thông vận tải, đốt cháy nhiên liệu…dẫn
đến hàm lƣợng các khí nhà kính tăng lên, từ đó, khí quyển ấm lên
dần gây nên những ảnh hƣởng tiêu cực đến toàn bộ sự sống trên
Trái Đất.
II. NGUYÊN NHÂN GÂY RA HIỆU ỨNG NHÀ KÍNH
Trƣớc hết, phải khẳng định rằng, chính những hoạt động hằng ngày
của chúng ta là nguyên nhân chính làm cho trái đất nóng lên, hãy nhìn
vào tốc độ chóng mặt của quá trình đô thị hoá và sự gia tăng dân số. Các
loại phƣơng tiện giao thông, các nhà máy sản xuất, các khu công nghiệp,
các đống phế thải... “nhả” ra một lƣợng khí CO2 khổng lồ vào bầu khí
quyển. Những cánh rừng lẽ ra là nơi hấp thu lại bị chặt phá đến trơ trọi,

NĂM HỌC 2014 – 2015

Trang 24

Phạm Nguyễn Hạ Quyên


SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

THCS NGUYỄN THỊ MINH KHAI

CO2 ngày càng đầy. Đồng thời, từ những hoạt động đó, hàm lƣợng các
khí nhà kính trong khí quyển đƣợc tăng lên.
III. THỰC TRẠNG


Phạm Nguyễn Hạ Quyên