HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

PHẠM ĐỨC HÒA

HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ CẠNH TRANH
TRONG LĨNH VỰC QUẢNG CÁO
Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Chuyên ngành : Lý luận và Lịch sử Nhà nước & pháp luật
Mã số: 62 38 01 01

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2017


Công trình được hoàn thành tại
Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh

Người hướng dẫn khoa học:
PGS.TS. QUÁCH SĨ HÙNG

Phản biện 1:.........................................................
.........................................................

Phản biện 2:.........................................................
.........................................................

Phản biện 3:.........................................................
.........................................................


quảng cáo so sánh, quảng cáo bắt chước, quảng cáo gian dối hoặc gây nhầm lẫn và
các hoạt động quảng cáo bị pháp luật cấm khác. Cùng với Luật Cạnh tranh, việc điều
chỉnh hoạt động quảng cáo không lành mạnh còn được thực hiện bởi Luật Thương
mại, Luật Bảo vệ người tiêu dùng, Luật Quảng cáo, Luật Báo chí, Luật Xuất bản,
Luật Dược, Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa, Luật Kinh doanh Bảo hiểm... và
các văn bản hướng dẫn thi hành. Tuy nhiên, sự trùng lặp và chồng chéo về nội dung
giữa các văn bản pháp luật này đối với các hành vi quảng cáo không lành mạnh đã và
đang gây khó khăn cho việc tổ chức thực thi pháp luật thống nhất trên thực tế. Cho
đến nay, một số văn bản hướng dẫn thi hành Luật Cạnh tranh năm 2004 được ban
hành nhưng không có văn bản nào hướng dẫn việc áp dụng pháp luật cạnh tranh về
chống các hành vi cạnh tranh không lành mạnh, đặc biệt là các quy định đặc thù để
xử lý các hành vi quảng cáo nhằm cạnh tranh không lành mạnh. Luật Quảng cáo năm
2012 cũng không hướng dẫn cụ thể, chi tiết về xử lý các hành vi quảng cáo có nội
dung cạnh tranh không lành mạnh. Cho đến nay, chúng ta vẫn chưa có một cơ chế
thống nhất, đồng bộ trong việc xử lý có hiệu quả các hành vi cạnh tranh không lành


2
mạnh trong lĩnh vực quảng cáo... Vì vậy, việc nghiên cứu nhằm hoàn thiện pháp luật
và cơ chế bảo đảm thi hành pháp luật điều chỉnh các hành vi cạnh tranh gian dối,
không lành mạnh trong lĩnh vực quảng cáo có ý nghĩa quan trọng để vận dụng trong
công cuộc phát triển nền kinh tế, xây dựng môi trường cạnh tranh lành mạnh trong
kinh doanh ở nước ta. Đây là cơ sở để nghiên cứu sinh lựa chọn đề tài “Hoàn thiện
pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực quảng cáo ở Việt Nam hiện nay” để nghiên
cứu và làm Luận án Tiến sĩ luật học của mình tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí
Minh.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
2.1. Mục đích nghiên cứu của đề tài
Mục đích nghiên cứu của luận án là phân tích, làm rõ cơ sở lý luận hoàn thiện
pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực quảng cáo, đánh giá thực trạng pháp luật về

nghiên cứu, trong phạm vi luận án này, tác giả luận án tập trung nghiên cứu về chế
định pháp luật chống cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực quảng cáo để đề
xuất quan điểm và giải pháp hoàn thiện pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực quảng
cáo ở Việt Nam hiện nay nhằm điều chỉnh và kiểm soát hiệu quả các hành vi cạnh
tranh không lành mạnh trong lĩnh vực quảng cáo.
Về không gian và thời gian: Luận án nghiên cứu pháp luật về cạnh tranh trong
lĩnh vực quảng cáo ở Việt Nam từ khi có Luật Cạnh tranh năm 2004 cho tới nay.
4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
4.1. Cơ sở lý luận của đề tài luận án
Cơ sở lý luận của luận án là lý thuyết về kinh tế thị trường có sự quản lý của
Nhà nước; đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước về xây dựng và hoàn thiện
thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, xây dựng môi trường kinh
doanh lành mạnh, bình đẳng trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế; Chiến lược xây
dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm
2020 theo Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/5/2005 của Bộ Chính trị.
4.2. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
Các phương pháp nghiên cứu cụ thể được sử dụng:
- Phương pháp phân tích và tổng hợp được sử dụng trong các chương 2, 3 và 4 để
làm rõ cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng và đề xuất quan điểm, giải pháp hoàn thiện
pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực quảng cáo;
- Phương pháp tiếp cận hệ thống được sử dụng trong các chương 2, 3 và 4 để làm
rõ nội dung, vai trò, các tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thiện của pháp luật về cạnh
tranh trong lĩnh vực quảng cáo, các yếu tố ảnh hưởng và các điều kiện bảo đảm hoàn
thiện pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực quảng cáo ở Việt Nam.
- Phương pháp kết hợp lý luận với thực tiễn, phương pháp lô gíc được sử dụng ở
các chương 2, 3, 4: Luận án nghiên cứu từng vấn đề trong mối quan hệ chặt chẽ giữa lý
luận với thực tiễn, giữa quan điểm, đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước với
thực tiễn thực hiện pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực quảng cáo. Ba chương của
luận án được nghiên cứu trong mối quan hệ lôgíc xuyên suốt từ cơ sở lý luận đến thực
trạng và quan điểm, giải pháp hoàn thiện pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực quảng

- Về mặt thực tiễn, kết quả nghiên cứu của luận án sẽ là tài liệu tham khảo có giá
trị trong nghiên cứu lập pháp cũng như thực tiễn thi hành pháp luật về cạnh trạnh
trong lĩnh vực quảng cáo ở Việt Nam. Luận án cũng có thể là tài liệu giảng dạy và
học tập trong các cơ sở đào tạo pháp luật về cạnh trạnh trong lĩnh vực quảng cáo.
7. Bố cục của luận án
Ngoài lời mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận án được kết cấu
bốn chương:
Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh
vực quảng cáo và những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu.
Chương 2: Cơ sở lý luận của việc hoàn thiện pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh
vực quảng cáo.
Chương 3: Quá trình phát triển và thực trạng pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh
vực quảng cáo ở Việt Nam hiện nay.
Chương 4: Quan điểm và giải pháp hoàn thiện pháp luật về cạnh tranh trong
lĩnh vực quảng cáo ở Việt Nam.


5
Chương 1

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU PHÁP LUẬT
VỀ CẠNH TRANH TRONG LĨNH VỰC QUẢNG CÁO
VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU
1.1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG NƯỚC
1.1.1. Nhóm công trình nghiên cứu về xây dựng và hoàn thiện pháp luật cạnh
tranh
Ở Việt Nam, trong quá trình nghiên cứu, xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp
luật nhằm đảm bảo để nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường phát triển, đã có
một số công trình nghiên cứu bước đầu về pháp luật cạnh tranh, chống cạnh tranh
không lành mạnh. Sau khi Luật Cạnh tranh của Việt Nam được ban hành, đã có thêm

Tuy nhiên, việc nghiên cứu mới tập trung vào việc điều chỉnh pháp luật đối với
từng hành vi như quảng cáo so sánh hoặc kiểm soát quảng cáo gây nhầm lẫn… chưa
làm rõ bản chất và tính đặc thù của hoạt động cạnh tranh trong lĩnh vực quảng cáo.
1.2. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU NGOÀI NƯỚC
Theo pháp luật của các quốc gia và khu vực trên thế giới, vấn đề cạnh tranh
trong lĩnh vực quảng cáo được quan tâm là việc chống lại các hành vi quảng cáo
nhằm cạnh tranh không lành mạnh như quảng cáo so sánh, quảng cáo gian dối, quảng
cáo gây nhầm lẫn nhằm cạnh tranh không lành mạnh.
Pháp luật các nước cũng đã nghiên cứu và thực hiện điều chỉnh đối với các hành
vi này từ rất lâu thông qua các hiệp định, hiệp ước có tính khu vực và được nội luật
hóa trong pháp luật quốc gia. Bên cạnh đó, còn có một số công trình tiểu biểu khác
như: “Nghệ thuật quảng cáo” của tác giả Arrmand Dayan, Nxb. Thế giới, năm 2002;
tác phẩm này khái quát về cách thức đưa thông tin quảng cáo đến công chúng nhưng
cũng cảnh báo những nguy cơ và những vấn đề cần lưu ý để khỏi “phạm luật”; “Ảnh
hưởng của quảng cáo bắt chước với thương hiệu gốc” của GS. Ouidade Sabi, Đại
học Sorbonne (Cộng hòa Pháp). Các hành vi quảng cáo nhằm cạnh tranh không lành
mạnh đều được pháp luật các nước trên thế giới coi là những hành vi kinh doanh gian
dối và áp dụng biện pháp xử lý một cách hết sức nghiêm khắc.
Qua các công trình nghiên cứu về quảng cáo, pháp luật điều chỉnh các hành vi
quảng cáo gian dối, quảng cáo gây nhầm lẫn và quảng cáo so sánh của các quốc gia
trên thế giới cũng như pháp luật quốc tế, có thể thấy rằng, thuật ngữ “quảng cáo gây
nhầm lẫn”; “quảng cáo bắt chước” xuất hiện khá phổ biến trong các văn bản quy
phạm pháp luật. Các hành vi này được pháp luật về cạnh tranh các nước điều chỉnh
và xem là một dạng hành vi quảng cáo nhằm cạnh tranh không lành mạnh.
1.3. ĐÁNH GIÁ TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CÁC VẤN
ĐỀ LUẬN ÁN KẾ THỪA
1.3.1. Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu
Thời gian qua, các nghiên cứu đối với pháp luật về chống hạn chế cạnh tranh và
cạnh tranh không lành mạnh đã được nhiều nhà khoa học quan tâm làm rõ, song các
nghiên cứu về hành vi cạnh tranh, chống cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực

- Phân tích làm rõ các yếu tố ảnh hưởng đến việc hoàn thiện pháp luật về cạnh
tranh trong lĩnh vực quảng cáo ở Việt Nam.
- Nghiên cứu pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực quảng cáo ở một số nước trên
thế giới, rút ra một số giá trị có thể tham khảo cho việc hoàn thiện pháp luật về cạnh
tranh trong lĩnh vực quảng cáo ở Việt Nam.
1.4.2. Về thực tiễn
- Nghiên cứu tổng quan quá trình phát triển của pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh
vực quảng cáo ở Việt Nam từ khi có Luật Cạnh tranh năm 2004 đến nay.
- Phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực quảng cáo
ở Việt Nam theo các tiêu chí đã được xác định ở phần lý luận; chỉ ra những bước phát
triển, những ưu điểm cần phát huy, đồng thời tìm ra những hạn chế, nhược điểm và
nguyên nhân dẫn đến những hạn chế, nhược điểm đó.
- Luận chứng các quan điểm và đề xuất giải pháp cụ thể, toàn diện nhằm hoàn
thiện pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực quảng cáo ở Việt Nam hiện nay.


8
1.4.3. Giả thuyết nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu
1.4.3.1. Giả thuyết nghiên cứu
Trong điều kiện kinh tế thị trường, hoạt động quảng cáo ngày càng đa dạng và
đóng vai trò quan trọng, đồng thời, nó cũng là một trong những phương thức để các
doanh nghiệp thực hiện cạnh tranh trong quá trình kinh doanh. Tuy nhiên, để đạt
được mục tiêu lợi nhuận, nhiều doanh nghiệp đã thực hiện các hành vi quảng cáo sai
sự thật, gây nhầm lẫn, so sánh để cạnh tranh không lành mạnh…
Ở Việt Nam hiện nay, mặc dù đã có những quy định pháp luật điều chỉnh về vấn
đề cạnh tranh trong lĩnh vực quảng cáo, song thực tiễn áp dụng cho thấy, pháp luật về
cạnh tranh trong lĩnh vực quảng cáo hiện còn tản mạn, thiếu thống nhất và chưa tạo ra
được một cơ chế điều chỉnh đồng bộ để điều chỉnh hoạt động cạnh tranh trong lĩnh
vực quảng cáo. Vì vậy, nhu cầu nghiên cứu để tìm ra phương hướng và giải pháp
hoàn thiện pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực quảng cáo nhằm bảo đảm môi

hàng hoá, các thương nhân, các nhà kinh doanh trong nền kinh tế nhằm tạo ra một
phong cách, một hình ảnh ấn tượng, một uy tín riêng cho hàng hoá, dịch vụ của mình
để giành các điều kiện tiêu thụ sản phẩm hàng hoá, dịch vụ và thị trường có lợi nhất.
2.1.1.2. Đặc điểm các hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực
quảng cáo
Thứ nhất, hành vi quảng cáo nhằm cạnh tranh không lành mạnh là một hành vi
cạnh tranh do các chủ thể quảng cáo trên thị trường thực hiện nhằm mục đích lợi
nhuận.
Thứ hai, hành vi quảng cáo nhằm cạnh tranh không lành mạnh là hành vi có tính
chất đối lập, đi ngược lại các thông lệ tốt đẹp và các nguyên tắc đạo đức kinh doanh.
Thứ ba, hành vi quảng cáo cạnh tranh không lành mạnh cần được ngăn chặn khi
nó gây thiệt hại hoặc có khả năng gây thiệt hại cho đối tượng khác.
Các nhóm hành vi quảng cáo nhằm cạnh tranh không lành mạnh chủ yếu bao
gồm: Quảng cáo nhằm so sánh trực tiếp hàng hoá, dịch vụ của mình với hàng hoá,
dịch vụ cùng loại của doanh nghiệp khác; Quảng cáo có nội dung và ý đồ bắt chước
một sản phẩm quảng cáo khác để gây nhầm lẫn cho khách hàng về đối tượng sản
phẩm hàng hóa, dịch vụ được quảng bá trước công chúng; Quảng cáo đưa thông tin
gian dối hoặc gây nhầm lẫn cho khách hàng.
2.1.2. Khái niệm, đặc điểm của pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực
quảng cáo
2.1.2.1. Khái niệm pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực quảng cáo
Pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực quảng cáo là tổng thể các quy phạm pháp
luật do Nhà nước ban hành hoặc thừa nhận, điều chỉnh các hành vi và quan hệ cạnh
tranh của các chủ thể kinh doanh trong lĩnh vực quảng cáo, xác định các hành vi
quảng cáo bị coi là cạnh tranh không lành mạnh; quy định trách nhiệm pháp lý của
các chủ thể thực hiện hành vi; trình tự, thủ tục khiếu nại và giải quyết, các biện pháp
chế tài được áp dụng nhằm mục đích đảm bảo để các hoạt động cạnh tranh trong lĩnh


10

- Nguyên tắc đảm bảo quyền tự do kinh doanh;
- Nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật của các chủ thể tham gia hoạt động
quảng cáo;
- Nguyên tắc bảo đảm cạnh tranh;
- Nguyên tắc tôn trọng quyền sáng tạo của chủ thể quảng cáo.
Thứ hai, các nhóm quy phạm pháp luật điều chỉnh hành vi cạnh tranh không lành
mạnh trong lĩnh vực quảng cáo


11
Một là, nhóm quy phạm pháp luật điều chỉnh hành vi quảng cáo so sánh;
Hai là, nhóm quy phạm pháp luật điều chỉnh hành vi quảng cáo bắt chước;
Ba là, nhóm quy phạm pháp luật điều chỉnh hành vi quảng cáo đưa thông tin
gian dối hoặc gây nhầm lẫn cho khách hàng.
Thứ ba, các quy phạm pháp luật quy định trình tự, thủ tục xử lý đối với các hành
vi vi phạm
Cơ quan quản lý nhà nước về cạnh tranh có quyền tiến hành điều tra, xem xét,
xử lý các vụ việc vi phạm pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực quảng cáo dựa trên
cơ sở có đơn khiếu nại về hành vi vi phạm của chủ thể kinh doanh đã thực hiện hành
vi quảng cáo nhằm cạnh tranh không lành mạnh hoặc qua quá trình kiểm tra, kiểm
soát việc thực hiện pháp luật về cạnh tranh phát hiện thấy vi phạm. Trong quá trình
điều tra, thẩm vấn, thụ lý hồ sơ, cơ quan quản lý nhà nước về cạnh tranh có quyền
yêu cầu các chủ thể kinh doanh có liên quan cung cấp mọi thông tin cần thiết bằng
văn bản, yêu cầu các cơ quan hữu quan cung cấp các tài liệu phục vụ quá trình điều
tra. Trong trường hợp có các hành vi vi phạm pháp luật về cạnh tranh, cơ quan quản
lý cạnh tranh có quyền ra quyết định buộc chấm dứt hành vi vi phạm và áp dụng các
biện pháp chế tài theo quy định của pháp luật về cạnh tranh. Trường hợp cấu thành
tội phạm hình sự thì chuyển hồ sơ sang các cơ quan tiến hành tố tụng hình sự để xử lý
hình sự. Bên bị thiệt hại do hành vi vi phạm pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực
quảng cáo gây ra có quyền khởi kiện bên vi phạm ra Tòa án để đòi bồi thường thiệt

lợi của người tiêu dùng.
Hoàn thiện pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực quảng cáo là việc sửa đổi, bổ
sung đồng bộ các quy định pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực quảng cáo nhằm
mục tiêu ngăn chặn hiệu quả các hành vi quảng cáo nhằm cạnh tranh không lành
mạnh; xây dựng nguyên tắc, chuẩn mực ứng xử lành mạnh, cạnh tranh công bằng
trong lĩnh vực quảng cáo; giải quyết kịp thời các tranh chấp phát sinh và xử lý vi
phạm nhằm bảo vệ quyền lợi của mọi chủ thể kinh doanh, các đối thủ cạnh tranh,
người tiêu dùng cũng như nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về cạnh tranh trong
lĩnh vực quảng cáo.
2.2.1.2. Khái niệm tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thiện của pháp luật
Tiêu chí là những chuẩn mực, dấu hiệu làm căn cứ để nhận biết, xếp loại một sự
vật, hiện tượng.
Tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thiện của pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực
quảng cáo là những chuẩn mực, thước đo hay là những tính chất, những dấu hiệu làm
căn cứ để dựa vào đó nhận biết, đánh giá mức độ hoàn thiện của pháp luật về cạnh
tranh trong lĩnh vực quảng cáo là tốt hay chưa tốt, đạt hay chưa đạt.
2.2.2. Các tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thiện của pháp luật về cạnh tranh
trong lĩnh vực quảng cáo
2.2.2.1. Tiêu chí về tính toàn diện của pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực
quảng cáo
Tính toàn diện là dấu hiệu đầu tiên thể hiện mức độ hoàn thiện của hệ thống
pháp luật. Tính toàn diện của hệ thống pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực quảng
cáo thể hiện ở chỗ, pháp luật phải có đủ các chế định pháp luật, các tiểu chế định
pháp luật theo cơ cấu nội dung logic và thể hiện thống nhất trong hệ thống văn bản
quy phạm pháp luật tương ứng.


13
2.2.2.2. Tiêu chí về tính thống nhất, đồng bộ của pháp luật về cạnh tranh trong
lĩnh vực quảng cáo

bằng là một trong những vấn đề được Đảng ta đặc biệt quan tâm. Nhà nước có trách
nhiệm thể chế hóa nghị quyết của Đảng, xây dựng tổ chức thực hiện chính sách, pháp
luật, bảo đảm các loại thị trường ngày càng hoàn thiện và vận hành thông suốt, cạnh
tranh công bằng, bình đẳng và kiểm soát độc quyền kinh doanh; tiếp tục đẩy mạnh cải
cách hành chính, cải cách tư pháp, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh.


14
2.3.2. Trình độ, năng lực xây dựng pháp luật và tổ chức thực hiện pháp luật
về cạnh tranh trong lĩnh vực quảng cáo
Kết quả việc hoàn thiện pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực quảng cáo phụ
thuộc rất nhiều vào trình độ, năng lực xây dựng pháp luật. Trước hết, các cơ quan xây
dựng pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực quảng cáo phải nắm vững đường lối, quan
điểm của Đảng về xây dựng trật tự kinh doanh lành mạnh, công bằng trong lĩnh vực
quảng cáo, khuyến khích cạnh tranh và phát triển kinh doanh một cách lành mạnh.
Trên cơ sở đó, xác định rõ ràng mục tiêu của văn bản, phạm vi điều chỉnh, đối tượng
điều chỉnh của văn bản quy phạm pháp luật mà mình có trách nhiệm xây dựng. Đặc
biệt, năng lực phân tích chính sách, xây dựng báo cáo tác động của văn bản pháp luật
về cạnh tranh tới đời sống có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với chất lượng, hiệu quả
của văn bản quy phạm pháp luật.
2.3.3. Yếu tố về ý thức pháp luật và văn hóa pháp lý
Ý thức pháp luật là tiền đề tư tưởng trực tiếp để xây dựng và hoàn thiện hệ thống
pháp luật, là nhân tố thúc đẩy việc thực hiện pháp luật trong đời sống xã hội, là cơ sở
bảo đảm áp dụng đúng đắn các quy phạm pháp luật. Còn văn hóa pháp lý (còn gọi là
văn hóa pháp luật) được hiểu “là sự hiểu biết và chuyển hóa các quy phạm pháp luật
vào hành vi ứng xử của con người”.
2.3.4. Vai trò của các cơ quan quản lý nhà nước về quảng cáo, về cạnh
tranh và hiệp hội nghề nghiệp
Theo quy định của Luật Quảng cáo thì nhiệm vụ quản lý nhà nước đối với hoạt
động quảng cáo được giao trực tiếp cho Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch. Còn theo

Trung Quốc cũng đã đề cập đến quảng cáo so sánh được coi là hợp pháp.
2.4.5. Kinh nghiệm của Liên bang Nga
Ở Liên bang Nga, Chương 2 của Luật Quảng cáo quy định về các yêu cầu chung
và cụ thể trong hoạt động quảng cáo, trong đó có quy định khá cụ thể về quảng cáo
không bình đẳng (Điều 6), quảng cáo không trung thực (Điều 7), quảng cáo phi đạo
đức (Điều 8), quảng cáo sai (Điều 9) và quảng cáo đánh vào tiềm thức (Điều 10)…
2.4.6. Một số bài học cho Việt Nam
Thứ nhất, về đối tượng điều chỉnh: Pháp luật các nước đều coi hành vi quảng
cáo so sánh, quảng cáo bắt chước, quảng cáo gian dối và đưa thông tin gây nhầm lẫn
là đối tượng điều chỉnh không chỉ của pháp luật quảng cáo, mà còn là đối tượng điều
chỉnh của pháp luật về cạnh tranh.
Thứ hai, về mục tiêu và nguyên tắc điều chỉnh pháp luật: Mục tiêu điều chỉnh
của pháp là thúc đẩy hoạt động quảng cáo, tạo lòng tin từ thị trường và từ phía người
tiêu dùng đối với sản phẩm/dịch vụ được đưa ra quảng cáo, đồng thời bảo vệ môi
trường cạnh tranh lành mạnh, bảo vệ các chủ thể kinh doanh làm ăn ngay thẳng.
Thứ ba, về hình thức lý vi phạm: Hình thức chế tài phổ biến vẫn là yêu cầu
chỉnh sửa hoặc phải rút bỏ quảng cáo. Một số trường hợp khác phải bị áp dụng chế tài
bằng hình thức phạt tiền. Có nhiều trường hợp, pháp luật quy định chế tài đối với cả
doanh nghiệp, nhà quảng cáo và người trực tiếp thực hiện quảng cáo có vi phạm.


16

Chương 3
QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN VÀ THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT
VỀ CẠNH TRANH TRONG LĨNH VỰC QUẢNG CÁO
Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
3.1. QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA PHÁP LUẬT VỀ CẠNH TRANH
TRONG LĨNH VỰC QUẢNG CÁO Ở VIỆT NAM
3.1.1. Giai đoạn trước khi có Luật Cạnh tranh năm 2004

17
Hai là, hành vi quảng cáo bắt chước một sản phẩm quảng cáo khác để gây nhầm
lẫn cho khách hàng;
Ba là, hành vi quảng cáo đưa thông tin gian dối hoặc gây nhầm lẫn cho khách
hàng;
Bốn là, các hành vi quảng cáo nhằm cạnh tranh không lành mạnh khác: Luật
Cạnh tranh không chỉ cấm các hành vi quảng cáo nhằm cạnh tranh không lành mạnh
được quy định trong Luật Cạnh tranh, mà còn cấm các hoạt động quảng cáo khác
được quy định trong các văn bản pháp luật chuyên ngành nếu hành vi đó thoả mãn
các tiêu chí của cạnh tranh.
3.2.1.3. Pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực quảng cáo ở Việt Nam đã bước
đầu thể hiện được tính đồng bộ, thống nhất trong cơ chế xử lý các hành vi cạnh tranh
không lành mạnh trong lĩnh vực quảng cáo
Thứ nhất, quy định thống nhất về nguyên tắc áp dụng pháp luật để xử lý hành vi
cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực quảng cáo;
Thứ hai, quy định thống nhất về cơ quan có thẩm quyền xử lý vi phạm và trình
tự, thủ tục xử lý vi phạm đối với hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực
quảng cáo;
Thứ ba, quy định thống nhất về các biện pháp chế tài đối với hành vi cạnh tranh
không lành mạnh trong lĩnh vực quảng cáo.
3.2.2. Những hạn chế của pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực quảng cáo
ở Việt Nam hiện nay
3.2.2.1. Một số quy định của pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực quảng cáo
còn thiếu tính rõ ràng và minh bạch
3.2.2.2. Pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực quảng cáo còn thiếu tính toàn
diện khi chưa bao quát hết các loại hành vi và chủ thể thực hiện hành vi quảng cáo
nhằm cạnh tranh không lành mạnh
3.2.2.3. Pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực quảng cáo còn thiếu tính khả
thi
3.2.2.4. Pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực quảng cáo còn tản mạn, kỹ

quả đem lại chưa được như kỳ vọng. Trong quá trình hướng dẫn thi hành Luật Cạnh
tranh, rất ít các văn bản hướng dẫn chi tiết về hành vi cạnh tranh không lành mạnh,
nhiều quy định dừng lại ở mức định tính do chưa thể định lượng, nên đã gây khó
khăn cho việc áp dụng trên thực tế.
Thứ hai, các quy định pháp luật về cạnh tranh không lành mạnh và các lĩnh vực
pháp luật khác có sự chồng lấn là một đặc điểm cơ bản khó có thể thay đổi và được
chấp nhận trong hệ thống pháp luật của nhiều quốc gia, và Việt Nam sẽ không thể là
ngoại lệ.
Thứ ba, hoạt động nghiên cứu lý luận và tổng kết thực tiễn thi hành pháp luật về
cạnh tranh mặc dù đã được tiến hành vào các thời điểm 3 năm, 5 năm và 10 năm sau
khi Luật Cạnh tranh đi vào cuộc sống. Song việc hướng dẫn thi hành các quy định
thuộc chế định chống cạnh tranh không lành mạnh vễn không được quan tâm. Đến cuối
năm 2016, Bộ Công thương mới khởi động việc thành lập Ban soạn thảo và Tổ biên
tập Dự án Luật Cạnh tranh sửa đổi. Đây cũng là tín hiệu khả quan cho việc thiết lập
một cơ sở pháp lý đủ mạnh để phòng ngừa và xử lý các hành vi cạnh tranh không lành
mạnh trong lĩnh vực quảng cáo.


19

Chương 4
QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT
VỀ CẠNH TRANH TRONG LĨNH VỰC QUẢNG CÁO Ở VIỆT NAM
4.1. QUAN ĐIỂM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ CẠNH TRANH
TRONG LĨNH VỰC QUẢNG CÁO Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
4.1.1. Hoàn thiện pháp luật cạnh tranh trong lĩnh vực quảng cáo cần phải
phù hợp với quan điểm hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội
chủ nghĩa và bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế
Hoàn thiện pháp luật cạnh tranh nói chung và các quy định về chống hành vi
cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực quảng cáo nói riêng phải là nòng cốt để

thực tế. Cùng với nội dung của pháp luật, cơ chế pháp lý cũng phải bảo đảm chuyển tải
những nội dung trên bởi các quy trình, thủ tục đơn giản, thuận tiện.
4.1.4. Hoàn thiện pháp luật cạnh tranh trong lĩnh vực quảng cáo cần đảm
bảo nguyên tắc độc lập trong tổ chức và hoạt động của cơ quan quản lý cạnh
tranh
Có thể thấy, độc lập trong tổ chức và hoạt động của các cơ quan thực thi Luật
Cạnh tranh là yếu tố tiên quyết để có được sự công bằng trong việc xử lý các vụ việc
và cũng là điều mà các bên liên quan chờ đợi ở cơ quan này. Vì thế, cho dù tổ chức
bộ máy cơ quan cạnh tranh theo mô hình nào đi nữa thì nguyên tắc quan trọng hàng
đầu là phải đảm bảo tính độc lập cho nó không chịu bất kỳ sự can thiệp hay chi phối
nào từ các cơ quan khác làm ảnh hướng tới sự công bằng trong thương mại quốc tế.
4.2. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ CẠNH TRANH TRONG
LĨNH VỰC QUẢNG CÁO Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
4.2.1. Hoàn thiện nội dung pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực quảng
cáo
Thứ nhất, pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực quảng cáo cần xác định bản
chất “thương mại” của hoạt động quảng cáo để từ đó xác định các hành vi quảng cáo
nhằm cạnh tranh không lành mạnh
Thứ hai, pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực quảng cáo cần bổ sung các quy
định để làm rõ tiêu chí nhận diện hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh
vực quảng cáo
Thứ ba, pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực quảng cáo cần bổ sung các quy
định và chế tài phù hợp để đảm bảo các chủ thể phải tuân thủ chuẩn mực thông
thường về đạo đức kinh doanh khi thực hiện cạnh tranh trong lĩnh vực quảng cáo
Thứ tư, pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực quảng cáo cần làm rõ cấu thành
pháp lý của các loại hành vi quảng cáo nhằm cạnh tranh không lành mạnh
Thứ năm, pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực quảng cáo cần hướng dẫn cụ
thể việc áp dụng chế tài dân sự đối với hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong
lĩnh vực quảng cáo;
Thứ sáu, pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực quảng cáo cần bổ sung các quy

các đơn vị nghiên cứu, khuyến khích cơ chế thu hút “các hiệp hội, tổ chức kinh tế, tổ
chức xã hội - nghề nghiệp, các chuyên gia giỏi” tham gia hoạch định chính sách, pháp
luật ở tất cả các quá trình lập pháp cũng như xác định cơ chế phản biện xã hội và tiếp
thu ý kiến. Hiến pháp năm 2013 cũng đã quy định khá cụ thể nguyên tắc về quyền
tham gia quản lý nhà nước và xã hội của công dân. Để cơ chế tham vấn hiệu quả hơn,
trong quá trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực
quảng cáo phải có sự tham gia của các chủ thể liên quan đến văn bản đó, cụ thể là các
doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực quảng cáo. Từ các ý kiến tham vấn của
doanh nghiệp, Chính phủ sẽ xem xét những văn bản chưa có tính khả thi đối với
doanh nghiệp trong lĩnh vực này để tránh tình trạng phải sửa đổi khi văn bản đã đi
vào cuộc sống. Về nguyên tắc, dự thảo các văn bản quy phạm pháp luật sẽ được xin ý
kiến góp ý, phản biện của tất cả các đối tượng chịu tác động của văn bản đó. Từng cá
nhân, pháp nhân đều có thể tự mình nêu các ý kiến góp ý, phản biện hoặc thông qua
tổ chức đại diện của mình.


22
4.2.4. Nâng cao nhận thức cho cộng đồng doanh nghiệp và quần chúng
nhân dân về pháp luật về cạnh tranh nói chung và pháp luật về cạnh tranh
trong lĩnh vực quảng cáo nói riêng
Do thiếu kiến thức pháp luật về cạnh tranh, nên các doanh nghiệp, các chủ thể
kinh doanh thường hay thực hiện hoạt động cạnh tranh một cách tự phát, chủ yếu dựa
trên kinh nghiệm thương trường. Vì vậy, các cơ quan chức năng cần có nhiều biện
pháp đa dạng để tuyên truyền pháp luật cạnh tranh rộng rãi đến các chủ thể trong xã
hội, đặc biệt là các doanh nghiệp và các chủ thể kinh doanh.
Đối tượng tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về cạnh tranh không lành
mạnh chủ yếu nên hướng tới là cộng đồng doanh nghiệp. Nội dung tuyên truyền cần
giúp các doanh nghiệp nhận diện rõ những hành vi bị coi là cạnh tranh không lành
mạnh và quyền khiếu nại, khởi kiện của doanh nghiệp bị xâm hại, các hình thức chế
tài có thể được áp dụng đối với doanh nghiệp có hành vi vi phạm. Các nội dung khác

sánh… sau khi Luật Cạnh tranh năm 2004 được ban hành. Mặc dù chưa có công trình
nào nghiên cứu một cách có hệ thống và toàn diện về hoàn thiện pháp luật cạnh tranh
trong lĩnh vực quảng cáo, song kết quả nghiên cứu của các công trình đã công bố
được coi là nguồn tài liệu quan trọng để tác giả luận án kế thừa, tham khảo trong quá
trình nghiên cứu và hoàn thiện luận án của mình.
2. Pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực quảng cáo là một bộ phận của pháp luật
về cạnh tranh, bao gồm tổng thể các quy phạm pháp luật do Nhà nước ban hành hoặc
thừa nhận, điều chỉnh các hành vi và quan hệ cạnh tranh của các chủ thể kinh doanh
trong lĩnh vực quảng cáo, xác định các hành vi quảng cáo bị coi là cạnh tranh không
lành mạnh; quy định trách nhiệm pháp lý của các chủ thể thực hiện hành vi; trình tự,
thủ tục khiếu nại và giải quyết, các biện pháp chế tài được áp dụng nhằm mục đích
đảm bảo để các hoạt động cạnh tranh trong lĩnh vực quảng cáo được diễn ra một cách
công bằng, bảo vệ môi trường cạnh tranh lành mạnh trong lĩnh vực quảng cáo. Việc
nghiên cứu, chỉ ra các tiêu chí hoàn thiện pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực
quảng cáo có ý nghĩa hết sức quan trọng, trong đó, có các tiêu chí về nội dung và tiêu
chí hình thức là những tiêu chí cơ bản để đánh giá mức độ hoàn thiện về nội dung của
hệ thống pháp luật. Đồng thời, việc xem xét hình thức của văn bản thông qua trình
độ, kỹ thuật xây dựng văn bản pháp luật về cạnh tranh cũng là một yêu cầu thiết yếu
để hoàn thiện pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực quảng cáo. Qua nghiên cứu pháp
luật về cạnh tranh trong lĩnh vực quảng cáo của một số nước, luận án rút ra một số bài