NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CÔNG TÁC TƯ TƯỞNG, LÝ LUẬN CỦA
ĐẢNG. Ý NGHĨA ĐỐI VỚI NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CÔNG TÁC TƯ
TƯỞNG, LÝ LUẬN TRONG QUÂN ĐỘI HIỆN NAY.
Công tác tư tưởng, lý luận là một bộ phận quan trọng của công tác xây dựng
Đảng và hoạt động lãnh đạo của Đảng tác động vào đội ngũ cán bộ đảng viên và
quần chúng nhân dân, định hướng nhận thức, giải quyết mâu thuẩn tư tưởng, phát
huy tiềm năng sáng tạo trên lĩnh vực tinh thần, nhằm xác lập thế giới quan và hệ tư
tưởng của giai cấp công nhân, hình thành con người mới và xã hội mới. Công tác tư
tưởng, lý luận giữ một vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng trong xây dựng Đảng vững
mạnh về chính trị, tư tưởng và tổ chức, góp phần làm cho hệ tư tưởng vô sản ăn sâu
vào nhận thức của quần chúng nhân dân, khơi dậy và phát huy sức mạnh của cả dân
tộc và sức mạnh của cả thời đại, đưa cách mạng nước ta đi từ thắng lợi này đến thắng
lợi khác. Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 khóa X ''Về công tác tư tưởng, lý
luận và báo chí trước yêu cầu mới'', Đảng ta xác định: ''Công tác tư tưởng, lý
luận là một bộ phận cấu thành đặc biệt quan trọng trong toàn bộ hoạt động của
Đảng; là lĩnh vực trọng yếu để xây dựng, bồi đắp nền tảng chính trị của chế độ,
tuyên truyền, giáo dục, động viên và tổ chức nhân dân thực hiện các nhiệm vụ
cách mạng, khẳng định và nâng cao vai trò tiên phong của Đảng về chính trị, lý
luận, trí tuệ, văn hoá và đạo đức; thể hiện vai trò đi trước, mở đường trong sự
nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc''1.
Lịch sử 83 năm của cách mạng Việt Nam từ khi Đảng ra đời, công tác tư
tưởng, lý luận đã góp phần quan trọng xây dựng thế giới quan khoa học, nhân
sinh quan cách mạng, xây dựng củng cố niềm tin vào sự nghiệp cách mạng, vào
sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước, cổ vũ động viên quần chúng tự giác hành
động cách mạng, đẩy mạnh thi đua yêu nước vượt qua muôn trùng khó khăn
gian khổ giành thắng lợi vẻ vang trong sự nghiệp cách mạng dân tộc dân chủ và
giành những thành tựu to lớn có ý nghĩa lịch sử trong sự nghiệp đổi mới, công
nghiệp hóa hiện đại hóa, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

1


hội. Đối với tư tưởng lý luận cách mạng lại càng có vai trò hết sức to lớn đối với
tiến trình phát triển của xã hội. Khi nói về vai trò của lý luận cách mạng C.Mác
đã chỉ rõ: “Lý luận cũng sẽ trở thành lực lượng vật chất, một khi nó thâm nhập
vào quần chúng”2. Đảng ta từ khi ra đời cho đến nay luôn khẳng định: chủ nghĩa
2

C.Mác-Ph.Ăngghen toàn tập, tập 1, Nxb CTQG, H.1995, tr. 580.

2


Mác - Lênin là nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho mọi hành động của Đảng,
đồng thời Đảng ta cũng khẳng định chủ nghĩa Mác - Lênin là tinh hoa trí tuệ của
loài người, là sản phẩm có tính quy luật của sự phát triển những tư tưởng tiên
tiến của nhân loại chỉ ra quy luật vận động, phát triển khách quan của xã hội loài
người là tiến lên chủ nghĩa cộng sản. Lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin là hệ
thống lý luận cách mạng và khoa học của giai cấp công nhân, là sự khái quát
thực tiễn đấu tranh cách mạng của giai cấp công nhân, là hệ tư tưởng, là vũ khí
lý luận của giai cấp công nhân, chỉ ra sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân là
thủ tiêu chủ nghĩa tư bản, xây dựng chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản trên
phạm vi toàn thế giới. Lý luận Mác - Lênin là thế giới quan, phương pháp luận,
là vũ khí lý luận sắc bén và hoàn bị nhất để giải phóng giai cấp, giải phóng con
người thoát khỏi ách áp bức bóc lột, bất công. Khi nói tới vai trò của lý luận
cách mạng trong tác phẩm Đường cách mệnh Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết:
“Không có lý luận cách mệnh, thì không có cách mệnh vận động… chỉ có theo
lý luận cách mệnh tiền phong đảng cách mệnh mới làm nổi trách nhiệm cách
mệnh tiền phong”3.
1.2. Xuất phát từ vai trò của công tác tư tưởng, lý luận trong tổ chức
xây dựng và hoạt động của Đảng Cộng sản.
Công tác tư tưởng, lý luận có vai trò rất quan trọng trong tổ chức xây

trong lý luận đó tất cả những điều của họ và đem áp dụng lý luận đó vào những
phương pháp đấu tranh và phương pháp hành động của họ” 5. Đồng thời, Người
còn chỉ rõ, về phương diện thực tiễn, chính quy luật ra đời của Đảng Cộng sản
cũng đã toát lên vai trò to lớn của lý luận cách mạng khoa học. Kế thừa tư tưởng
đó Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Đảng mà không có lý luận dẫn đường cũng
như người không có trí khôn, tàu không có bàn chỉ nam”6. Hồ Chí Minh coi lý luận
có vai trò hết sức to lớn đối với Đảng. Do đó, Đảng ta là phải nắm vững, vận dụng
sáng tạo và không ngừng bổ sung phát triển hoàn thiện lý luận cách mạng. Bác căn
dặn, làm cán bộ của Đảng phải hiểu biết lý luận cách mạng và lý luận cùng thực
hành phải đi đôi với nhau, nội dung này được Người xếp thứ 2 trong 12 điều
thuộc tư cách của Đảng chân chính cách mạng. Điều đó cho thấy Hồ Chí Minh
coi lý luận có vai trò hết sức to lớn đối với Đảng và trách nhiệm của Đảng. Khi
nói về vai trò của lý luận cách mạng khoa học đối với quá trình xây dựng và
hoạt động của Đảng Cộng sản.

V.I.Lênin toàn tâp, tập 6, Nxb tiến bộ Maxcơva, 1978, tr. 32.
V.I.Lênin toàn tâp, tập 4, Nxb tiến bộ Maxcơva, 1978, tr. 232.
6
Hồ Chí Minh toàn tập, tập 2, Nxb CTQG, H 1995, tr.268.
4
5

4


Nhìn lại quá trình phát triển của xã hội loài người chúng ta thấy rằng: cuộc
cách mạng xã hội chủ nghĩa là cuộc cách mạng sâu sắc, toàn diện và triệt để nhất trên
tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội. Vì vậy, công tác tư tưởng lý luận có vai trò
hết sức quan trọng trong việc tuyên truyền giác ngộ, tập hợp và phát huy đông đảo
mọi lực lượng, mọi tổ chức, mọi phương tiện vật chất, lý giải và dự báo những vấn



quốc phòng, an ninh và đối ngoại sâu rộng, đặc biệt là triển khai thực hiện Nghị
quyết Đại hội XI, các nghị quyết Trung ương, nhất là Nghị quyết Trung ương 4;
Quốc hội tổ chức nhiều kỳ họp quan trọng, tập trung vào chuẩn bị và lấy ý kiến
toàn dân về sửa đổi, bổ sung Hiến pháp 1992 và Luật Đất đai (sửa đổi); các hoạt
động đối ngoại của Đảng, Nhà nước và nhân dân ta diễn ra sâu rộng trên mọi
bình diện quốc tế và khu vực... Cay cú trước những thành công đó, các thế lực
thù địch đã tìm mọi cách chống phá chúng ta, nhất là trên lĩnh vực tư tưởng, lý
luận với các thủ đoạn: kích động, xuyên tạc sự thật, đưa ra vấn đề dân chủ, nhân
quyền, dân tộc, tôn giáo, được chúng coi là bốn mũi xung kích để trọc thủng mặt
trận chính trị tư tưởng của nước ta. Về nội dung chống phá, chúng tập trung chủ
yếu vào các vấn đề sau:
Một là, chúng xuyên tạc, lật ngược, bác bỏ những vấn đề lý luận và thực
tiễn trong bài phát biểu của các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước. Trong đó,
với học thuyết Mác - Lênin, chúng xuyên tạc, phủ nhận tới những lý luận căn
bản nhất, để từ đó bác bỏ hoàn toàn những tư duy lý luận mới về chủ nghĩa xã
hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội của Việt Nam, cùng những thành tựu
trong những năm đổi mới vừa qua.
Hai là, chúng xuyên tạc những chân lý, nguyên lý khoa học của chủ nghĩa
Mác, đối lập thực tiễn cách mạng Việt Nam với chủ nghĩa Mác; coi chủ nghĩa xã
hội hiện thực ở Trung Quốc và Việt Nam hiện nay chính là cái “thực thể” đã bị
chủ nghĩa Mác phủ định từ nền móng.
Ba là, chúng xúc phạm lòng tôn kính của Đảng, Nhà nước và nhân dân ta
đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu; kết hợp với xuyên tạc tư tưởng Hồ Chí
Minh và những cố gắng, nỗ lực hết mình của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân
trong việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, ngăn chặn đẩy
lùi những tiêu cực, tệ tham nhũng trong xã hội; xây dựng một xã hội dân chủ,
công bằng và văn minh.
Bốn là, chúng phủ nhận sự nhận thức lý luận và thực tiễn về sự lựa chọn

thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý
theo quy định của pháp luật”, đòi hiến định “đất đai thuộc sở hữu tư nhân”; bác
bỏ sự lãnh đạo của Đảng đối với lực lượng vũ trang, đòi phi chính trị hóa quân
đội, quân đội phải trung lập, kêu gọi quốc gia hóa quân đội; đánh đồng công lao

7


của những người, gia đình đã chiến đấu, hy sinh vì nền độc lập dân tộc và chủ
nghĩa xã hội với những kẻ tử thương một thời theo chân ngoại xâm chống lại
độc lập, thống nhất dân tộc…
Tám là, kết hợp xuyên tạc tình hình khiếu kiện đất đai, hướng lái, kích
thích tư tưởng chống đối trong một bộ phận nông dân với nói xấu, vu cáo lãnh
đạo cấp cao của Đảng và Nhà nước; xuyên tạc bản chất, chia rẽ sự đoàn kết,
thống nhất giữa Công an, Quân đội với Đảng, Nhà nước và nhân dân nhằm
tuyên truyền, kích động tư tưởng bạo loạn, lật đổ bằng ngôn từ mới.
1.4. Xuất phát từ thực trạng công tác tư tưởng, lý luận thời gian qua.
Sự sụp đổ của các nước xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu có nhiều
nguyên nhân. Một trong những nguyên nhân chủ yếu là do công tác tư tưởng lý luận
không được chú ý đúng mức, lý luận thường bị lạc hậu so với thực tiễn cuộc sống,
không dự báo và lý giải kịp thời những vấn đề mà thực tế đòi hỏi, lý luận không
được bổ sung phát triển kịp thời với tình hình thực tiễn dẫn tới bị khủng hoảng thoái
trào. Khủng hoảng về lý luận kéo theo khủng hoảng về chính trị. Đó là bài học
xương máu của các Đảng Cộng sản về việc hạ thấp vai trò công tác tư tưởng lý luận.
Đối với nước ta, hơn 27 năm tiến hành công cuộc đổi mới, công tác tư
tưởng, lý luận đã góp phần tích cực trong việc tuyên truyền chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; bám sát thực tiễn, tuyên truyền, phổ biến kịp thời
những quan điểm lý luận cũng như đường lối, chủ trương đổi mới của Đảng,
thành tựu của công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ
nghĩa; khẳng định phát triển kinh tế là nhiệm vụ trung tâm, xây dựng Đảng là
nhiệm vụ then chốt, phát triển văn hoá - nền tảng tinh thần của xã hội; làm sáng

làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” chưa thực sự đi vào chiều sâu, ở
một số nơi còn mang tính hình thức, hiệu quả chưa cao, làm theo chưa đạt yêu
cầu”10.
Nguyên nhân của những yếu kém khuyết điểm trên được Đại hội XI nhận
định: “Công tác nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn nhìn chung vẫn chưa đáp
ứng được yêu cầu. Nhận thức trên nhiều vấn đề cụ thể của công cuộc đổi mới
còn hạn chế, thiếu thống nhất. Công tác dự báo trong nhiều lĩnh vực còn yếu.
9

ĐCSVN, Văn kiện Hội nghị TW5 – khóa X, Nxb CTQG, hà Nội, 2007, tr.41
ĐCSVN, Văn kiện Đại hội XI, Nxb CTQG, Hà Nội, 2011, tr.172, 173

10

9


Sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng, quản lý, điều hành của Nhà nước trên một số
lĩnh vực và một số vấn đề lớn chưa tập trung, kiên quyết, dứt điểm; kỷ luật, kỷ
cương không nghiêm. Tổ chức thực hiện vẫn là khâu yếu. Năng lực, phẩm chất
của một bộ phận cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức còn bất cập”11.
Từ những cơ sở lý luận và thực tiễn thực tiễn trên, dựa trên việc nghiên
cứu, đúc rút những kinh nghiệm, những bài học về công tác tư tưởng, lý luận mà
Đảng ta đã tích lũy được trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, có thể thấy,
để phát huy khối đại đoàn kết toàn dân, tạo sự đồng thuận xã hội, đưa đất nước
vượt qua những khó khăn, thách thức, đẩy mạnh công cuộc công nghiệp hóa,
hiện đại hóa, hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới, nâng cao hiệu quả công
tác tư tưởng, lý luận là vấn đề có ý nghĩa quyết định đến sự thành bại của sự
nghiệp cách mạng trong giai đoạn hiện nay.
2. Mục tiêu, quan điểm, nhiệm vụ và giải pháp về công tác tư tưởng,

toàn Đảng và hệ thống chính trị, khẳng định vai trò tiên phong của Đảng.
2.2. Quan điểm chỉ đạo
Một là, công tác tư tưởng, lý luận là một bộ phận cấu thành đặc biệt quan
trọng trong toàn bộ hoạt động của Đảng.
Công tác tư tưởng, lý luận là lĩnh vực trọng yếu để xây dựng, bồi đắp nền
tảng chính trị của chế độ, tuyên truyền, giáo dục, động viên và tổ chức nhân dân
thực hiện các nhiệm vụ cách mạng, khẳng định và nâng cao vai trò tiên phong
của Đảng về chính trị, lý luận, trí tuệ, văn hoá và đạo đức; Công tác tư tưởng, lý
luận phải thể hiện vai trò đi trước, mở đường trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ
Tổ quốc.
Hai là, công tác tư tưởng, lý luận, phải đóng vai trò quan trọng trong việc
bảo vệ và phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm,
đường lối của Đảng, của giai cấp công nhân, lý tưởng xã hội chủ nghĩa, những
giá trị tốt đẹp trong truyền thống văn hoá dân tộc, những tinh hoa văn hoá thế
giới chiếm vị trí chủ đạo trong đời sống tinh thần xã hội.
Ba là, công tác tư tưởng là nhiệm vụ của toàn Đảng, của tất cả đảng viên.
Trước hết là cấp ủy các cấp và đồng chí bí thư cấp uỷ; Công tác tư tưởng
là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị, với sự tham gia, đóng góp của nhân dân,
trong đó lực lượng nòng cốt là đội ngũ chuyên trách làm công tác tư tưởng, lý
luận của Đảng; Phải phát huy dân chủ, khai thác mọi tiềm năng sáng tạo của
toàn Đảng, toàn xã hội, tạo bước phát triển mạnh mẽ trên lĩnh vực tư tưởng, lý
luận, báo chí.

11


Bốn là, công tác tư tưởng của Đảng là công tác đối với con người.
Đây là một nhiệm vụ khó khăn, phức tạp, đòi hỏi phải nắm vững những
quy luật riêng của tư tưởng, có thái độ, phương pháp khoa học; Kết hợp chặt chẽ
giữa yêu cầu định hướng tư tưởng với sự tự nguyện, giữa lý trí và tình cảm, giữa

đến năm 2020 từ Trung ương đến cơ sở. Xây dựng chiến lược công tác tư tưởng
trong tình hình mới.
2.3.2. Đối với công tác lý luận
Nghiên cứu, vận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin, tư
tưởng Hồ Chí Minh; làm rõ những giá trị bền vững của chủ nghĩa Mác - Lênin,
những vấn đề cần bổ sung và phát triển cho phù hợp với thực tiễn đất nước và
thời đại. Đẩy mạnh nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh; Tiếp tục làm sáng tỏ
nhận thức, quan niệm về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội
của nước ta; Tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận về đảng cầm quyền, về đổi
mới phương thức lãnh đạo của Đảng, về phát huy và thực thi dân chủ trong
Đảng, nâng cao tầm trí tuệ và văn hoá, năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của
Đảng; Nghiên cứu sự phát triển văn hoá và con người Việt Nam trong thời kỳ
mới. Nghiên cứu những vấn đề mới trong lý luận và phê bình văn học, nghệ
thuật phù hợp với quá trình phát triển, đồng thời phê phán, đẩy lùi các khuynh
hướng, quan điểm lệch lạc, sai trái; Nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực tiễn về
chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới; đường lối, chính sách đối ngoại
của Đảng, Nhà nước và nhân dân; những vấn đề đặt ra trong cuộc đấu tranh tư
tưởng - lý luận trong thời kỳ mới; Nghiên cứu những vấn đề cơ bản của thời đại
ngày nay và của thế giới đương đại. Chủ động nghiên cứu, tiếp thu có chọn lọc
các lý thuyết phát triển, các trào lưu lý luận và các thành tựu khoa học xã hội thế
giới; Đổi mới và nâng cao chất lượng giáo dục lý luận trong hệ thống các trường
chính trị, các trường đại học, cao đẳng và trung học chuyên nghiệp trong cả
nước; khắc phục sự lạc hậu của chương trình, nội dung, phương pháp dạy và
học, bảo đảm tính cơ bản, hệ thống, hiện đại và phù hợp với thực tiễn Việt Nam;
Khẩn trương xây dựng và ban hành quy chế dân chủ trong hoạt động lý luận và
công tác chỉ đạo, quản lý nghiên cứu lý luận.
3. Ý nghĩa công tác tư tưởng, lý luận của Đảng đối với nâng cao chất
lượng công tác tư tưởng, lý luận trong quân đội hiện nay.

13

quân sự, xây dựng những quan điểm mới về bảo vệ Tổ quốc, củng cố quốc

14


phòng và xây dựng quân đội trong điều kiện hòa bình, kinh tế thị trường định
hướng xã hội chủ nghĩa, chống “diễn biến hòa bình”, bạo loạn lật đổ và đề
phòng các cuộc xung đột hoặc can thiệp vũ trang cục bộ. Một số thành tựu của
các đề tài khoa học quân sự, khoa học xã hội nhân văn quân sự cấp Nhà nước và
cấp bộ đã được vận dụng và nghiên cứu xây dựng nền quốc phòng toàn dân, xây
dựng lực lượng vũ trang nhân dân, quân đội nhân dân, góp phần tham mưu cho
Đảng, Nhà nước, xây dựng và phát triển nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc theo đường
lối đổi mới của Đảng. Công tác tổng kết thực tiễn được tiến hành thường xuyên
đã bám sát đường lối của Đảng, nhiệm vụ chính trị của quân đội, đã cung cấp
những luận cứ khoa học cho việc xây dựng đường lối quốc phòng - an ninh, xây
dựng lực lượng vũ trang của Đảng và Nhà nước phục vụ cho sự lãnh đạo, chỉ
đạo của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng trong việc xây dựng quân đội
nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ và từng bước hiện đại.
Mặt khác, công tác tư tưởng, lý luận đã nhạy bén, chủ động và kiên quyết
đấu tranh trên mặt trận tư tưởng, lý luận, chống “diễn biến hòa bình”, bạo loạn
lật đổ, “phi chính hóa” quân đội của chủ nghĩa đế quốc và các thế lực thù địch,
bảo vệ chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của
Đảng, ngăn chặn có hiệu quả những biểu hiện của nhận thức lệch lạc, sai trái,
góp phần làm trong sạch nội bộ, củng cố, tăng cường trận địa tư tưởng trong
quân đội và toàn xã hội. Những thành tựu đạt được trên các lĩnh vực của quân
đội những năm đổi mới vừa qua là nhân tố có ý nghĩa quyết định đến toàn bộ
hoạt động của công tác tư tưởng lý luận trong quân đội làm cho nó có sức thuyết
phục cao hơn, lòng tin được củng cố và phát triển, bản lĩnh trình độ chính trị
được nâng lên cả trong nhận thức và hoạt động thực tiễn.
Tuy nhiên, trước những diễn biến mau lẹ của tình hình, những vấn đề mới

luận nói riêng. Nguyên nhân trực tiếp là sự kiên định vững vàng và nhạy bén của
đội ngũ cán bộ chủ trì, đặc biệt là cấp chiến dịch, chiến lược. Đồng thời, công
tác tư tưởng, lý luận trong quân đội đã có sự quan tâm chỉ đạo thường xuyên của
Quân ủy Trung ương mà trực tiếp là Tổng cục Chính trị, đã chăm lo tạo mọi
điều kiện thuận lợi cho hoạt động công tác tư tưởng, lý luận phát triển và giành
kết quả tốt. Cho nên, nhận thức về công tác tư tưởng, lý luận của các cấp ủy
đảng và người chỉ huy có chuyển biến tốt nên đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo, tổ

16


chức thực hiện và đầu tư đúng mức cho nên công tác tư tưởng, lý luận giành kết
quả ngày càng cao. Đội ngũ cán bộ chuyên trách làm công tác tư tưởng, lý luận
và ngành tư tưởng văn hóa toàn quân đã có sự phấn đấu vươn lên. Việc phối kết
hợp giữa các cơ quan chức năng trong và ngoài quân đội đã có sự chuyển biến
tiến bộ rõ nét vì thế mà phát huy được sức mạnh tổng hợp của các tổ chức và
mọi lực lượng trong tiến hành công tác tư tưởng lý luận.
Tuy nhiên, sự tồn tại, hạn chế của công tác tư tưởng, lý luận trong quân
đội những năm qua có nguyên nhân khách quan là: Do sự khủng hoảng và sụp
đổ của các nước xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu, nên nhiều vấn đề mới
nảy sinh rất khó giải quyết ngay mà còn phải tìm tòi, thử nghiệm. Về nguyên
nhân chủ quan là trình độ của đội ngũ cán bộ nói chung, đội ngũ cán bộ làm
công tác tư tưởng, lý luận nói riêng còn hạn chế. Số cán bộ đầu ngành còn ít, lớp
cán bộ trẻ hiện nay tuy đông đảo, mặc dù được đào tạo cơ bản nhưng chưa trải
qua chiến tranh, ít được rèn luyện thử thách trong đấu tranh chính trị giai đoạn
khó khăn phức tạp của cách mạng so với trước đây, nhất là trong bối cảnh quốc
tế, khu vực cũng như trong nước hiện nay, kinh nghiệm thực tiễn không nhiều.
Mặt khác, cũng cần phải đề cập tới nguyên nhân về sự lãnh đạo, chỉ đạo của các
cấp từ trên xuống, cần coi trọng và có tầm nhìn chiến lược đối với công tác tư
tưởng, lý luận, nhất là việc đào tạo cán bộ làm công tác tư tưởng, lý luận trong

ngày càng vững chắc trận địa chính trị, tư tưởng của Đảng trong Quân đội nhân
dân. Để tăng cường công tác tư tưởng, lý luận góp phần xây dựng Quân đội ta
vững mạnh về chính trị sẵn sàng nhận và hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao
trong giai đoạn hiện nay cần thực hiện tốt một số giải pháp sau:
Thứ nhất, phải tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác tư
tưởng, lý luận.
Đây là giải pháp bao trùm, có tính chỉ đạo xuyên suốt cả nội dung, hình
thức và phương pháp tiến hành công tác tư tưởng lý luận của Đảng trong quân
đội nhân dân Việt Nam. Sự lãnh đạo thường xuyên chặt chẽ của Đảng mà trực
tiếp là Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Quân ủy Trung
ương là nhân tố quyết định đến hiệu quả sức mạnh của công tác tư tưởng, lý luận
trong sự nghiệp cách mạng nói chung, với xây dựng quân đội vững mạnh về

18


chính trị nói riêng. Những quan điểm cơ bản của Đảng ta được thể hiện trong
Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI, định hướng chỉ đạo của Bộ
Chính trị, Ban Bí thư về những nội dung cơ bản trong công tác tư tưởng lý luận,
là cơ sở để triển khai đồng bộ những nội dung, hình thức, biện pháp của công tác
tư tưởng, lý luận trong toàn xã hội và trong quân đội. Đây là những căn cứ để
Quân ủy Trung ương, cấp ủy đảng các cấp ra nghị quyết lãnh đạo công tác tư
tưởng lý luận trong quân đội, đơn vị. Hiện nay, tình hình tư tưởng, dư luận, tâm
trạng, tâm lý xã hội diễn biến hết sức mau lẹ do sự phát triển của các loại
phương tiện thông tin hiện đại, các loại thông tin đa chiều mở rộng trên phạm vi
toàn cầu. Cho nên, diễn biến tư tưởng của nhân dân, cán bộ, chiến sĩ cũng bị tác
động và biến đổi theo một cách nhanh chóng và khó đoán trước. Vì vậy, trên cơ
sở quan điểm, đường lối của Đảng trong các văn kiện, nghị quyết mà Bộ Chính
trị, Ban Bí thư cần có những chỉ thị, hướng dẫn để Ban tư tưởng văn hóa Trung
ương, Hội đồng lý luận Trung ương, các cơ quan chỉ đạo chiến lược của Đảng,

Đảng ta đã được đổi mới từng bước và có những tiến bộ đáng kể. Những quan
điểm cơ bản của Đảng chỉ đạo sự nghiệp đổi mới thể hiện lập trường kiên định
và vận dụng, phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí
Minh vào thực tiễn Việt Nam. Những thành tựu nghiên cứu lý luận gắn với tổng
kết thực tiễn đã cung cấp nhiều luận cứ khoa học cho việc bổ sung, phát triển
đường lối chính sách của Đảng, tăng cường sự thống nhất về chính trị, tư tưởng
trong Đảng, sự đồng thuận trong xã hội góp phần vào những thành công to lớn
trong sự nghiệp đổi mới của Đảng và nhân dân ta trên mọi lĩnh vực. Nghị quyết
Đại hội Đại biểu Đảng toàn quốc lần thứ XI của Đảng chỉ rõ: “Tăng cường
nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn, làm sáng tỏ một số vấn đề về đảng cầm
quyền, về chủ nghĩa xã hội, con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta và
những vấn đề mới nảy sinh trong quá trình đổi mới, không ngừng phát triển lý
luận, đề ra đường lối và chủ trương đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước; khắc
phục một số mặt lạc hậu, yếu kém của công tác nghiên cứu lý luận…”13
Như vậy, đẩy mạnh tổng kết thực tiễn, nghiên cứu phát triển lý luận góp
phần làm sáng tỏ và vận dụng sáng tạo và bổ sung những luận điểm cơ bản của
chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng
cung cấp nhưng luận cứ khoa học và thực tiễn phục vụ cho việc hoạch định
những chủ trương chính sách trong xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân, quân
đội nhân dân, củng cố nền quốc phòng toàn dân. Nghiên cứu xây dựng và phát
triển nền công nghiệp quốc phòng với các bước đi phù hợp, vững chắc trên cơ
13

ĐCSVN, Văn kiện Đại hội XI, Nxb CTQG, Hà Nội, 2011, tr.255, 256

20


sở khai thác mọi nguồn lực và thành tựu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện
đại hóa. Không ngừng nâng cao trình độ khoa học kỹ thuật quân sự và nghệ


Thứ ba, chăm lo xây dựng các cơ quan, lực lượng chuyên trách nòng cốt
của công tác tư tưởng, lý luận.
Tiến hành công tác tư tưởng lý luận là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn quân
và toàn dân ta. Xuất phát từ vị trí, vai trò, chức năng của công tác tư tưởng, lý
luận trong sự nghiệp cách mạng, sự nghiệp xây dựng quân đội. Cho nên, nhất
thiết phải có cơ quan, lực lượng chuyên trách nòng cốt tiến hành công tác tư
tưởng của Đảng trong xã hội nói chung, trong quân đội nói riêng. Đại hội Đại
biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng chỉ rõ: “Kiện toàn tổ chức, nâng cao phẩm
chất và năng lực đội ngũ cán bộ làm công tác tư tưởng, lý luận, nhất là cán bộ
chủ chốt, từng bước hiện đại hóa điều kiện, phương tiện công tác tư tưởng - văn
hóa”14. Chất lượng, số lượng các cơ quan, lực lượng ảnh hưởng trực tiếp, có ý
nghĩa quyết định đến chất lượng và hiệu quả công tác tư tưởng, lý luận. Đây
chính là lực lượng thường trực xung kích trên mặt trận tư tưởng, lý luận, chỉ một
sai lầm nhỏ của lực lượng này có thể dẫn đến hậu quả lớn về mặt chính trị xã
hội, đến sự mất còn của chế độ, đến sức mạnh chiến đấu của quân đội. Vì vậy,
cần phải kiện toàn hệ thống cơ quan nghiên cứu lý luận, các cơ quan chức năng
làm tham mưu cho Đảng, Nhà nước, Quân ủy Trung ương cần phải nghiên cứu
đề xuất các đề án xây dựng kiện toàn hệ thống các cơ quan nghiên cứu lý luận ở
phạm vi quốc gia, các ngành, các lĩnh vực tạo thành một hệ thống đồng bộ vững
chắc, hoạt động thống nhất nhịp nhàng. Cùng với kiện toàn hệ thống tổ chức,
vấn đề đặc biệt quan trọng là xây dựng đội ngũ cán bộ nghiên cứu, những người
làm công tác lý luận, cán bộ quản lý, lãnh đạo bảo đảm có đức, có tài. Trong đó,
đáng chú ý là xây dựng bản lĩnh chính trị, lập trường giai cấp, quan điểm tư
tưởng phải thật sự vững vàng có trình độ chuyên môn giỏi, thực sự là những
chiến sĩ trung kiên của Đảng, của quân đội trên mặt trận tư tưởng, lý luận. Đồng
thời, Đảng, Nhà nước cũng cần quan tâm hơn nữa đến đảm bảo kinh phí, cơ sở
vật chất kỹ thuật, phương tiện, điều kiện làm việc của các cơ quan và lực lượng
này để luôn luôn đáp ứng mọi yêu cầu nhiệm vụ, đặc biệt cần phải tăng cường
các hoạt động quản lý đối với các cơ quan và lực lượng này trong lĩnh vực tư

dục truyền thống yêu nước, cách mạng. Đổi mới, nâng cao chất lượng công tác
giáo dục lý luận chính trị, giáo dục công dân trong hệ thống các trường chính
trị, các trường thuộc hệ thống giáo dục quốc dân. Mỗi cán bộ, đảng viên đều phải
học tập, nâng cao trình độ lý luận chính trị…”15.
Như vậy, mọi hình thức, biện pháp tiến hành công tác tư tưởng, lý luận dù
có quan trọng đến đâu nhưng không được chú ý cải tiến, bổ sung hoàn thiện thì
15

ĐCSVN, Văn kiện Đại hội XI, Nxb CTQG, Hà Nội, 2011, tr.256

23


hoạt động công tác tư tưởng lý luận sẽ đạt hiệu quả không cao. Cho nên, đổi mới
nội dung công tác tư tưởng, lý luận cần phải vừa đáp ứng yêu cầu vừa cơ bản lâu
dài của cách mạng Việt Nam, vừa phục vụ trực tiếp cho sự nghiệp xây dựng và
bảo vệ Tổ quốc hiện nay, góp phần làm sáng tỏ những vấn đề bức xúc của công
tác tư tưởng, lý luận. Nội dung của công tác tư tưởng, lý luận phải cập nhật được
tính hiện đại, khoa học đúng định hướng chính trị phù hợp với đường lối của
Đảng và thực tiễn đặt ra.
Về hình thức, biện pháp cần đa dạng hóa các hình thức tuyên truyền mang
tính đại chúng nhằm bảo đảm cho mọi cán bộ, chiến sĩ đều được tiếp xúc với
mọi phương tiện truyền thông của Đảng và Nhà nước và quân đội. Tăng cường
hình thức tuyên truyền miệng của cán bộ, đảng viên, báo cáo viên, tuyên truyền
viên ở các cơ quan, đơn vị. Chú ý bảo đảm bí mật những thông tin mà không thể
công khai trên các loại hình thông tin đại chúng và bảo đảm phù hợp với từng
đối tượng, trong đó cần tập trung đấu tranh làm thất bại mọi âm mưu chống phá
của các thế lực thù địch.
Đổi mới nội dung, hình thức, biện pháp tiến hành công tác tư tưởng, lý
luận phải thông qua các tổ chức, các lực lượng, tức là hiệu quả công tác tư

mạnh về chính trị, tư tưởng và tổ chức, thực sự là pháo đài vững chắc về tư
tưởng, lý luận; đội ngũ cán bộ, đảng viên trở thành lực lượng kiên trung về bản
lĩnh, lập trường và là lực lượng chủ công trong cuộc đấu tranh trên mặt trận
này.
Để làm tốt điều đó, các cấp cần hết sức coi trọng đẩy mạnh công tác giáo
dục chính trị-tư tưởng trong tổ chức đảng cũng như toàn đơn vị; tăng cường
công tác quản lý cán bộ, đảng viên; thực hiện tốt công tác cán bộ và công tác
bảo vệ chính trị nội bộ; xây dựng tổ chức đảng trong sạch vững mạnh, làm nòng
cốt để xây dựng các tổ chức khác trong sạch, vững mạnh, đơn vị vững mạnh
toàn diện; tạo ra môi trường đủ sức "miễn dịch" đối với những luận điệu tuyên
truyền, chống phá của các thế lực thù địch. Cùng với công tác giáo dục, tuyên
truyền, cấp ủy, chính ủy, chính trị viên, người chỉ huy, cơ quan chính trị các cấp
cần đề cao trách nhiệm, động viên cán bộ, chiến sĩ, trước hết là đội ngũ sĩ quan,
đảng viên có thái độ phê phán, đấu tranh kiên quyết, thẳng thắn với những nhận

25