SỞ GD&ĐT BÀ RỊA VŨNG TÀU
TRƯỜNG THPT NGUYỄN DU


BÁO CÁO KẾT QUẢ SÁNG KIẾN
Cấp TỈNH phục vụ thi đua khen thưởng năm học 2016-2017

Giải pháp:
ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC HÓA HỌC LỚP 11
THEO ĐỊNH HƯỚNG TÍCH CỰC HÓA
HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC SINH

TÁC GIẢ SÁNG KIẾN:

1. Họ và tên: Nguyễn Văn Hải – Học vị, chức vụ: Cử nhân, giáo viên

Vũng Tàu, 2017



MỤC LỤC

MỞ ĐẦU......................................................................................................................1
NỘI DUNG...................................................................................................................8
KẾT LUẬN.................................................................................................................23
TÀI LIỆU THAM KHẢO..........................................................................................25
PHỤ LỤC 1................................................................................................................26
PHỤ LỤC 2................................................................................................................45
PHỤ LỤC 3................................................................................................................64




1


3. Phương pháp nghiên cứu trong giải pháp
3.1. Nhóm các phương pháp nghiên cứu lí thuyết
- Nghiên cứu lí luận: Nghiên cứu cơ sở khoa học của đề tài, các PPDH truyền
thống và hiện đại, xu hướng đổi mới PPDH trên thế giới và trong nước, các
định hướng đổi mới PPDH ở nước ta hiện nay, các tài liệu liên quan đến đề tài.
- Phương pháp phân tích, tổng hợp tài liệu.
3.2. Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Tìm hiểu thực trạng ở đơn vị về:
+ Sử dụng phương pháp dạy học tích cực.
+ Việc tự học, tự nghiên cứu, mở rộng tri thức của HS, thái độ học tập
của HS.
+ Sử dụng thực hành thí nghiệm trong giảng dạy bộ môn hóa.
- Phương pháp thực nghiệm (thực nghiệm sư phạm để kiểm nghiệm giá trị thực
tiễn của kết quả nghiên cứu và khả năng ứng dụng của đề tài).
3.3. Nhóm các phương pháp thống kê toán học
Dùng các phương pháp thống kê toán học để xử lí các số liệu, các kết
quả thực nghiệm để có những nhận xét, đánh giá xác thực.
3.4. Trao đổi, trò chuyện với đồng nghiệp, học sinh
3.5. Phương pháp thực nghiệm
Tiến hành thực nghiệm sư phạm cho lớp thực nghiệm 11A2, 11A3 và
lớp đối chứng 11A1, 11A4 năm học 2016 – 2017 tại trường THPT Nguyễn Du,
Huyện Châu Đức, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu khi học một số nội dung thuộc
chương 2: Nitơ – Photpho, chương 3: Cacbon – Silic và chương 4: Đại cương
hóa học hữu cơ, môn hóa học lớp 11 cơ bản; kiểm tra, đánh giá hiệu quả của đề
tài nghiên cứu qua giảng dạy thực nghiệm, khảo sát và bài kiểm tra 45 phút.


7.1.1. Khái niệm về PPDH, PPDH tích cực, PPDH theo dự án
- Có nhiều khái niệm về PPDH, theo I.Lecne (một chuyên gia nổi tiếng về lý
luận dạy học của Liên Xô): “Phương pháp dạy học là một hệ thống tác động
liên tục của giáo viên nhằm tổ chức hoạt động nhận thức và thực hành của học
sinh, để học sinh lĩnh hội vững chắc các thành phần của nội dung giáo dục
nhằm đạt mục tiêu đã định.”. Khái niệm khá phù hợp với việc đổi mới PPDH
theo định hướng tích cực hóa hoạt động của HS. PPDH luôn đặt trong mối
quan hệ hai chiều với mục tiêu và nội dung dạy học:
Mục tiêu

Phương pháp

Nội dung

3


- PPDH tích cực là một thuật ngữ rút gọn, được dùng ở nhiều nước để chỉ
những phương pháp giáo dục, dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ
động, sáng tạo của người học. PPDH tích cực hướng tới việc hoạt động hóa,
tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học, tức là tập kết vào phát huy
tính tích cực của người học chứ không phải là tập kết vào phát huy tính tích cực
của người dạy.
- Dạy học dự án là phương pháp dạy học thể hiện quan điểm dạy học: Dạy
người học cách học và Dạy học thông qua hoạt động. Dạy học theo dự án tạo
điều kiện cho người học tự quyết trong tất cả các giai đoạn học tập, người học
tạo ra được một sản phẩm hoạt động nhất định. Vì vậy, dạy học theo dự án
được coi là phương pháp dạy học mà giáo viên và học sinh cùng nhau giải
quyết cả về mặt lý thuyết và thực tiễn. Trong phương pháp này, người học
được cung cấp điều kiện (tài liệu, hoá chất, phần mềm, dụng cụ nghiên cứu...),


Dạy học thông
báo

Dạy học toàn
lớp

Nhập đề

Phân tích

Giải thích minh họa

Cùng làm việc

Dạy học nhóm

Làm việc với
tài liệu mới

Tổng hợp

Làm mẫu – bắt
chước

Làm việc tự
lực

Nhóm đôi


trình độ nhất định về tư duy trừu tượng, GV phải sử dụng các phương
tiện trực quan khi đề cập đến các vấn đề mà HS không thể quan sát trực
tiếp bằng mắt thường.
- Bài tập hóa học là công cụ rất hiệu nghiệm để củng cố, khắc sâu và mở rộng
kiến thức cho HS, là cầu nối giữa lý thuyết và thực tiễn đời sống.
5


- Hóa học là bộ môn có nhiều ứng dụng trong đời sống. Trong dạy học hóa học
cần có sự liên hệ mật thiết giữa nội dung kiến thức hóa học với thế giới tự
nhiên và cuộc sống con người.
7.1.4. Đặc điểm của dạy học theo dự án
- So với các phương pháp dạy học khác, dạy học theo dự án có nhiều ưu điểm.
+ Trước hết, dạy học theo dự án mang tính định hướng thực tiễn. Bởi vì,
nhiệm vụ dự án chứa đựng những vấn đề cần giải quyết.
+ Dạy học theo dự án mang tính định hướng hứng thú người học. Nội
dung học tập gắn với sở thích và nhu cầu của học sinh.
+ Dạy học theo dự án còn mang tính định hướng hành động. Khác với
các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học khác, trong quá trình
thực hiện dự án, nhất thiết phải có sự kết hợp giữa nghiên cứu lý thuyết
và vận dụng lý thuyết vào trong hoạt động thực tiễn.
+ Một điều khác biệt cơ bản của dạy học dự án và các phương pháp dạy
học khác là dạy học dự án mang định hướng sản phẩm. Định hướng này
thể hiện ở chỗ, dạy học dự án phải tạo ra sản phẩm.
+ Bên cạnh đó, dạy học theo dự án đòi hỏi tính tự lực cao của người
học. Trong dạy học dự án, người dạy là người tổ chức, điều khiển người
học tiến hành dự án, người học trực tiếp tham gia dự án. Hiệu quả của
dạy học dự án càng cao, khi người dạy càng khuyến khích được tính
trách nhiệm và sự sáng tạo của người học ở mọi khâu của dạy học dự án
(hình thành ý tưởng, thực hiện dự án, tổng kết và báo cáo kết quả).

8. Kế hoạch thực hiện
Thời gian
22/08-22/08/2016
29/08-11/09/2016

12/09-30/09/2016

Nội dung công việc
Chọn đề tài, lập kế hoạch thực hiện.
Soạn kế hoạch dạy học, chuẩn bị tài liệu, thiết bị dạy học.
- Thực hiện kế hoạch dạy học các nội dung học theo PPDH
định hướng phát huy tính tích cực của HS.
- Dạy mẫu ở tiết thao giảng tổ bộ môn.
- Rút kinh nghiệm.
- Thực hiện kế hoạch dạy học các nội dung học theo PPDH
định hướng phát huy tính tích cực của HS.

03/10-23/10/2016

- Thực hiện dạy chuyên đề “Phân bón và tích hợp bảo vệ
môi trường” theo PPDH dự án.

01/11-30/11/2016

- Rút kinh nghiệm.
- Thực hiện kế hoạch dạy học các nội dung học theo PPDH
định hướng phát huy tính tích cực của HS.
- Thực hiện dạy chuyên đề “Cacbon – Hợp chất của cacbon
7


nhân.
- Liên kết nhiều PPDH riêng lẻ thành tổ hợp PPDH phức hợp.
- Liên kết PPDH với các phương tiện kỹ thuật dạy học hiện đại (phương tiện
nghe nhìn, máy vi tính,…) tạo ra các tổ hợp PPDH có dùng kỹ thuật.
- Chuyển hóa phương pháp khoa học thành PPDH đặc thù của môn học.
- Đa dạng hóa các PPDH phù hợp.
1.2. Một số mô hình đổi mới PPDH hóa học hiện nay
1.2.1. “Dạy học hướng vào người học” hay “Dạy học lấy học sinh làm
trung tâm”
- Thực hiện “dạy học lấy học sinh làm trung tâm” không những không hạ thấp
vai trò của GV mà trái lại đòi hỏi GV phải có trình độ cao hơn nhiều về phẩm
chất và năng lực nghề nghiệp, có đầu óc sáng tạo và nhạy cảm mới có thể là
người gợi mở, hướng dẫn trong các hoạt động độc lập của HS, đánh giá tiềm
năng của mỗi em, chuẩn bị tốt cho các em tham gia phát triển cộng đồng.
- Bản chất của “dạy học lấy học sinh làm trung tâm” là đặt người học vào vị trí
trung tâm của quá trình dạy học, chú trọng đến những phẩm chất, năng lực
riêng của mỗi người. Họ vừa là chủ thể, vừa là mục đích cuối cùng của quá

9


trình dạy học, phấn đấu cá thể hóa quá trình dạy học để cho các tiềm năng của
mỗi cá nhân được phát huy tối đa.
- Phương cách dạy học này chú trọng bồi dưỡng, rèn luyện kỹ năng thực hành
vận dụng kiến thức, năng lực giải quyết vấn đề học tập và thực tiễn hướng vào
sự thiết thực cho HS hòa nhập xã hội. Coi trọng rèn luyện cho HS phương pháp
tự học, tự khám phá và giải quyết vấn đề, phát huy sự tìm tòi, tư duy độc lập,
sáng tạo cho HS thông qua các hoạt động học tập. HS chủ động tham gia các
hoạt động học tập, GV là người tổ chức, điều khiển, động viên, huy động tối đa
vốn hiểu biết, kinh nghiệm của từng HS trong việc tiếp thu kiến thức.

tri thức. Lên lớp một số HS còn thụ động, chưa tích cực, tự giác trong việc học,
giải quyết nhiệm vụ được giao.
- Một số HS vẫn chưa quen với PPDH dạy học mới.
1.5. Thực trạng sử dụng thực hành thí nghiệm trong giảng dạy bộ môn hóa
- Một số GV chưa tích cực sử dụng thí nghiệm trong các nội dung dạy học.
- Hóa chất, dụng cụ chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu.
- Khó khăn trong việc vận chuyển hóa chất, dụng cụ khi lên lớp.

2. Biện pháp giải quyết vấn đề
Để giải quyết vấn đề đặt ra ở trên, tôi tiến hành các giải pháp như: Thiết kế và
giảng dạy các nội dung sử dụng các PPDH dạy học theo hướng tích cực hóa hoạt
động của HS; lập dự án, xây dựng các chuyên đề và thực hiện giảng dạy nhằm phát
huy tính tích cực, chủ động của HS, hình thành các năng lực, phẩm chất và rèn
luyện các kỹ năng cho HS. Cụ thể:
2.1. Thiết kế giáo án và giảng dạy các nội dung sử dụng các PPDH theo hướng
tích cực hóa hoạt động của HS
2.1.1. Thiết kế kế hoạch dạy học
Chương trình hóa học 11 cơ bản THPT gồm 9 chương, được chia làm
47 bài. Tôi giới thiệu một số kế hoạch dạy học đã áp dụng trong các chương:
chương 2: Nitơ – Photpho, chương 3: Cacbon – Silic và chương 4: Mở đầu hóa
học hữu cơ, nhất là tiết dạy tham gia thao giảng cấp tổ, cấp trường và trong hội
thi GV giỏi tỉnh năm học 2016 – 2017 vừa qua.

2.1.2. Một số lưu ý khi tiến hành thiết kế một giáo án sử dụng PPDH tích
cực
2.1.2.1. Các bước thiết kế

11



SGK, xây dựng một hệ thống câu hỏi, bài tập giúp HS nhận thức, khám phá,
vận dụng các KT, KN trong bài một cách thích hợp.
12


- Bước 3: Xác định khả năng đáp ứng các nhiệm vụ nhận thức của HS, gồm:
xác định những KT, KN mà HS đã có và cần có; dự kiến những khó khăn,
những tình huống có thể nảy sinh và các phương án giải quyết.
Bước này được đặt ra bởi trong giờ học theo định hướng đổi mới PPDH,
GV không những phải nắm vững nội dung bài học mà còn phải hiểu HS để lựa
chọn PPDH, phương tiện dạy học, các hình thức tổ chức dạy học và đánh giá
cho phù hợp. Như vậy, trước khi soạn giáo án cho giờ học mới, GV phải lường
trước các tình huống, các cách giải quyết nhiệm vụ học tập của HS. Nói cách
khác, tính khả thi của giáo án phụ thuộc vào trình độ, năng lực học tập của HS,
được xuất phát từ : những KT, KN mà HS đã có một cách chắc chắn, vững bền;
những KT, KN mà HS chưa có hoặc có thể quên; những khó khăn có thể nảy
sinh trong quá trình học tập của HS. Bước này chỉ là sự dự kiến; nhưng trong
thực tiễn, có nhiều giờ học do không dự kiến trước, GV đã lúng túng trước
những ý kiến không đồng nhất của HS với những biểu hiện rất đa dạng. Do
vậy, dù mất công nhưng mỗi GV nên dành thời gian để xem qua bài soạn của
HS trước giờ học kết hợp với kiểm tra đánh giá thường xuyên để có thể dự kiến
trước khả năng đáp ứng các nhiệm vụ nhận thức cũng như phát huy tích cực
vốn KT, KN đã có của HS.
- Bước 4: Lựa chọn PPDH, phương tiện dạy học, hình thức tổ chức dạy học và
cách thức đánh giá thích hợp nhằm giúp HS học tập tích cực, chủ động, sáng
tạo.
Bước này được đặt ra bởi trong giờ học theo định hướng đổi mới PPDH,
GV phải quan tâm tới việc phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo,
rèn luyện thói quen và khả năng tự học, tinh thần hợp tác, KN vận dụng KT
vào những tình huống khác nhau trong học tập và trong thực tiễn; tác động đến

và đồ dùng học tập cần thiết).
- Tổ chức các hoạt động dạy học: Trình bày rõ cách thức triển khai các hoạt
động dạy- học cụ thể. Với mỗi hoạt động cần chỉ rõ: Tên hoạt động; Mục tiêu
của hoạt động; Cách tiến hành hoạt động; Thời lượng để thực hiện hoạt động;
Kết luận của GV về: những KT, KN, thái độ HS cần có sau hoạt động; những
tình huống thực tiễn có thể vận dụng KT, KN, thái độ đã học để giải quyết;
những sai sót thường gặp; những hậu quả có thể xảy ra nếu không có cách giải
quyết phù hợp;...
- Hướng dẫn các hoạt động tiếp nối: xác định những việc HS cần phải tiếp tục
thực hiện sau giờ học để củng cố, khắc sâu, mở rộng bài cũ hoặc để chuẩn bị
cho việc học bài mới.
2.1.2.3. Thực hiện giờ dạy học
14


- Kiểm tra sự chuẩn bị của HS:
+ Kiểm tra tình hình nắm vững bài học cũ và những KT, KN đã học có
liên quan đến bài mới.
+ Kiểm tra tình hình chuẩn bị bài mới (soạn bài, làm bài tập, chuẩn bị tài
liệu và đồ dùng học tập cần thiết).
Lưu ý: Việc kiểm tra sự chuẩn bị của HS có thể thực hiện đầu giờ học hoặc có
thể đan xen trong qtrình dạy bài mới.
- Tổ chức dạy học bài học mới:
+ GV giới thiệu bài mới: nêu nhiệm vụ học tập và cách thức thực hiện
để đạt được mục tiêu bài học; tạo động cơ học tập cho HS.
+ GV tổ chức, hướng dẫn HS suy nghĩ, tìm hiểu, khám phá và lĩnh hội
nội dung bài học, nhằm đạt được mục tiêu bài học với sự vận dụng
PPDH phù hợp.
- Luyện tập, củng cố:
GV hướng dẫn HS củng cố, khắc sâu những KT, KN, thái độ đã có

- Thông qua dự án cũng giúp học sinh đạt được một số năng lực và kỹ năng
sau:
+ Hình thành các năng lực của học sinh như: năng lực tự học,
năng lực hợp tác, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng
lực sáng tạo...
+ Hình thành một số kỹ năng cho học sinh như: tự lập kế hoạch
khoa học, vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết vấn đề, kỹ
năng thuyết trình...
2.2.2. Tiến trình thực hiện dạy học theo dự án
Quá trình dạy học dự án có thể chia làm 3 giai đoạn

CHUẨN BỊ DỰ ÁN
GV/HS đề xuất chủ đề, xác định mục đích dự án.
HS lập kế hoạch dự án, phân công lao động.

THỰC HIỆN DỰ ÁN
HS làm việc nhóm và cá nhân theo kế hoạch,
kết hợp lí thuyết và thực hành, tạo sản phẩm.

ĐÁNH GIÁ DỰ ÁN
16
HS thu thập kết quả, giới thiệu sản phẩm dự án.
GV/HS đánh giá kết quả và quá trình thực hiện.
Rút kinh nghiệm.


Giai đoạn 1: Chuẩn bị dự án
- GV đề xuất ý tưởng về đề tài của dự án học tập. Đề tài dự án có thể nảy
sinh từ sáng kiến của GV, HS hoặc của nhóm HS. HS là người quyết
định lựa chọn đề tài, nhưng phải đảm bảo nội dung phù hợp với mục

thực hiện những dự án tiếp theo.
2.2.3. Nội dung một số chuyên đề
[Phụ lục 2]

3. Hiệu quả áp dụng
3.1. Tiến hành thực nghiệm
3.1.1. Đối tượng thực nghiệm
- Học sinh các lớp 11A1, 11A2, 11A3, 11A4 ở trường THPT Nguyễn Du, tỉnh
Bà Rịa – Vũng Tàu. Chia làm 2 nhóm:
+ Nhóm 1 (nhóm TN): lớp 11A2, 11A3.
+ Nhóm 2 (nhóm ĐC): lớp 11A1, 11A4.
- Nội dung thực nghiệm: Chương 2, 3 và 4 môn hóa học lớp 11 cơ bản.
3.1.2. Thời gian thực nghiệm
Từ ngày 12/09/2016 đến 30/11/2016.
3.1.3. Mục đích thực nghiệm
Đánh giá tính khả thi và hiệu quả của nội dung dạy học sử dụng phương pháp
dạy học theo hướng tích cực hóa hoạt động của HS và dạy học theo chuyên đề.
- Kết quả học tập của HS được nâng lên (đánh giá qua điểm số các bài kiểm
tra).
- Hình thành năng lực tự học, năng lực làm việc nhóm và cá nhân, kỹ năng
thuyết trình… (đánh giá của GV trong quá trình học sinh giải quyết nhiệm vụ
được giao, báo cáo nội dung làm việc).
- Học sinh hứng thú học tập, yêu thích môn học hơn (đánh giá qua thái độ tích
cực học tập của HS và qua tham khảo ý kiến).
- Hiệu quả của đổi mới phương pháp (qua đánh giá nhận xét của GV tham gia
dự giờ đánh giá, nhận xét).

18




10

Lớp TN
Lớp ĐC

0
0

0
0

0
0

2
3

9
8

13
16

15
18

15
10


Lớp ĐC

1
0
0

2
0
0

3
0
0

4
0
1

5
3
9

Lớp
Điểm trung bình lớp TN
Điểm trung bình lớp ĐC
Giá trị chênh lệch

6
9
14

3.2.1.2. Kết quả phẩm chất, năng lực, thái độ học tập của HS
Bên cạnh thống kê điểm số, tôi còn khảo sát bằng cách quan sát,
đánh giá quá trình học tập của HS ở lớp thực nghiệm, tôi nhận thấy:
+ Khi mới áp dụng phương pháp học tập mới một số HS còn chút
bỡ ngỡ, nhưng sau vài tiết học các em đã trở nên thành thục, rất
thích được tự mình tìm kiếm, lĩnh hội kiến thức mới dưới sự
hướng dẫn của giáo viên. Như vậy phương pháp này đã đem lại
hiệu quả về mặt tự lập cho học sinh trong tìm kiếm tri thức mới,
HS có được thái độ học tập tích cực, yêu thích bộ môn hóa học
hơn.
+ HS thấy được trách nhiệm của bản thân trong việc học của
mình thông qua việc hoàn thành nội dung công việc được giao,
21


không còn sự thụ động như trước nữa. Như vậy đã hình thành
được sự tự giác cho HS.
+ Khi được hỏi về làm việc nhóm thì lúc đầu các em chưa quen,
còn nhiều ý kiến mâu thuẫn nhưng với sự hướng dẫn của giáo
viên các em đã tìm được sự hợp tác, tìm được điểm mới bổ sung
cho nhau giúp ý kiến nêu ra được hoàn thiện hơn, đem đến hiệu
quả giải quyết công việc tốt hơn. Qua các phương pháp dạy học
tích cực này HS được rèn luyện về cách thức làm việc nhóm, hình
thành năng lực hợp tác.
+ HS tiếp thu nhanh chóng bài học, lớp học trở nên sinh động
hơn và tích cực phát biểu nhiều hơn. HS mạnh dạn thuyết trình,
rèn luyện được kỹ năng ngôn ngữ, phong cách thuyết trình cũng
như kỹ năng nhận xét đánh giá sau mỗi phần thuyết trình báo cáo
của các nhóm.
+ Nhiều học sinh đã phát hiện được điểm mạnh của mình, như em