Trường THPT Nguyễn Đình Chiểu

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI
Đơn vị: Trường THPT Nguyễn Đình Chiểu

MỤC LỤC

Mã số: ................................
(Do HĐKH Sở GD&ĐT ghi)
Mục lục .........................................................................................................
1
I. Lý do chọn đề tài ......................................................................................2
II. Cơ sở thực hiện đề tài ............................................................................3
1. Cơ sở lý luận .............................................................................................3

KIẾN KINH NGHIỆM
2. Cơ sở thực tiễn SÁNG
..........................................................................................
5
III. Tổ chức thực hiện đề tài ........................................................................6

ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
1.
Phương SỬ
pháp 12
nghiên
cứu ............................................................................
LỊCH
THÔNG
QUA VIỆC KẾT HỢP VĂN6
HỌC

SKKN

 Hiện vật khác
GV: Phan Thị Mùi

Năm học: 2011 - 2012

1


Trường THPT Nguyễn Đình Chiểu

SỞ GD & ĐT ĐỒNG NAI
TRƯỜNG THPT
NGUYỄN ĐÌNH CHIỂU

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

PHIẾU NHẬN XÉT, ĐÁNH GIÁ SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Năm học 2011 - 2012
Tên sáng kiến kinh nghiệm:
ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC LỊCH SỬ THÔNG QUA
VIỆC KẾT HỢP VĂN HỌC ĐỂ GÂY HỨNG THÚ CHO HỌC SINH.
Họ và tên tác giả: Phan Thị Mùi
Đơn vị: Trường THPT Nguyễn Đình Chiểu - Long Thành - Tỉnh Đồng Nai
Lĩnh vực:
Quản lý giáo dục: 
Phương pháp dạy học bộ môn:


2


Trường THPT Nguyễn Đình Chiểu

- Đã được áp dụng trong thực tế đạt hiệu quả hoặc có khả năng áp dụng đạt
hiệu quả cao trong phạm vi rộng:
Tốt 
Khá 
Đạt 
XÁC NHẬN CỦA TỔ CHUYÊN MÔN
(Ký tên và ghi rõ họ tên)

THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ
(Ký tên, ghi rõ họ tên và đóng dấu)

SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC

I. THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN
1. Họ và tên: Phan Thị Mùi
2. Ngày tháng năm sinh: 09 – 01 – 1980
3. Nam, nữ: Nữ
4. Địa chỉ: Tổ 19 – Khu Văn Hải – TT Long Thành – Đồng Nai
5. Điện thoại: (CQ)/ 0613844537 – 0613 845107.(NR); ĐTDĐ: 0983477480
6. Fax:

E-mail: [email protected]

7. Chức vụ: giáo viên
8. Đơn vị công tác: Trường THPT Nguyễn Đình Chiểu


Tên sáng kiến kinh nghiệm:
ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC LỊCH SỬ LỚP 12 THÔNG QUA VIỆC
KẾT HỢP VĂN HỌC ĐỂ GÂY HỨNG THÚ CHO HỌC SINH.
I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Nhiều năm qua trên thực tế việc đổi mới dạy và học luôn được diễn ra thường
xuyên. Nhưng hiệu quả đến đâu chưa ai khẳng định được, nhưng những bất cập đi
kèm là điều có thực. Những yếu kém của ngành giáo dục, đặc biệt trong những năm
gần đây bộc lộ khá rõ trong dạy học nói chung và dạy học lịch sử nói riêng. Biểu
hiện nỗi bật của việc giảm sút chất lượng bộ môn là tình trạng coi thường, nhớ nhầm
sự kiện, không hiểu lịch sử, không vận dụng bài học kinh nghiệm quá khứ vào rèn
luyện đạo đức, phẩm chất, quan điểm tư tưởng, thi cử chất lượng rất thấp.
Nghị quyết 40/2000QH10 đã khẳng định mục tiêu đổi mới chương trình giáo
dục phổ thông là “xây dựng nội dung chương trình và phương pháp giáo dục nhằm
nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện thế hệ trẻ. Đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn
nhân lực phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, phù hợp với thực tế và
truyền thống Việt Nam”
Thực tế hiện nay các em coi nhẹ bộ môn lịch sử. kiến thức môn lịch sử của các
em rất hời hợt, không chính xác, thiếu hệ thống. Nguyên nhân đưa tới tình trạng này
có nhiều: quan niệm không đúng về vị trí, chức năng, nhiệm vụ bộ môn Lịch sử
trong đào tạo thế hệ trẻ, cho là môn phụ, tác động mặt tiêu cực của cơ chế thị trường,
những thiếu sót trong công tác đào tạo bồi dưỡng giáo viên … Một trong nhiều
nguyên nhân đó ít nhiều thuộc trách nhiệm của người dạy.
Qua giảng dạy giáo viên cần cho các em học sinh thấy được vị trí, tác dụng của
bô môn Lịch sử là một môn khoa học. Cần phải có sự học tập và nghiên cứu nghiêm
túc mới nắm vững được kiến thức. Giáo viên cần có cách giảng dạy tốt để khơi dậy
hứng thú, phát huy tính tích cực học tập của học sinh. Trong khi đó đối tượng học
tập của lịch sử là những sự kiện đã diễn ra trong quá khứ. Đối tượng nhận thức
không có trước mắt, hơn nữa chúng ta không thể tái diễn lại các sự kiện. Vì vậy việc
nhận thức lịch sử bao giờ cũng khó khăn, học sinh dễ nhàm chán, không hứng thú

cấp học cao hơn. Các môn học đó không chỉ liên quan chặt chẽ với nhau mà còn tạo
nên một hệ thống hoàn chỉnh, khoa học. Cũng như các bộ môn Khoa Học Tự Nhiên
(KHTN), các môn học thuộc KHXH như Văn học, Lịch sử, Địa lý … có vai trò hết
sức to lớn trong việc hình thành và giáo dục nhân cách, đạo đức đối với học sinh nên
lại càng liên quan và hệ thống hơn.
Các nhà nghiên cứu lý luận dạy học cho rằng: trong một tiết học, bài học, giáo
viên có thể lược bỏ bớt những nội dung kiến thức không phải là trọng tâm trong sách
giáo khoa và có thể cung cấp thêm cho học sinh một số kiến thức mở rộng nằm ngoài
sách giáo khoa môn học mình đang dạy. Những kiến thức đó thuộc nhiều kênh thông
tin khác nhau: có thể là trên sách báo, truyền hình, ngoài xã hội hoặc ở sách giáo
khoa các môn học khác. Tuy nhiên, việc cung cấp kiến thức đó phải sát với bài học,
phải đảm bảo tính phù hợp, vừa sức nhằm làm bật nổi trọng tâm bài học và gây được
hứng thú cho học sinh trong việc tiếp nhận kiến thức. Việc làm này càng có tác dụng
đối với những bài học, tiết học được xem là “khô khan” như nhiều tiết, bài Lịch sử vì
chúng có quá nhiều số liệu mà học sinh cho là khó nhớ. Tất nhiên, việc cung cấp kiến
thức “bên ngoài” bao nhiêu, như thế nào để đạt hiệu quả cao lại là chuyện khác.
Theo tôi, thực ra cơ sở này vừa mang tính lý luận, vừa mang tính thực tiễn. Suy
cho cùng, đối tượng nghiên cứu của Văn học cũng như Sử học đều là Con Người.
Văn học ngợi ca vẻ đẹp của non sông, đất nước, ca ngợi những con người mang
những phẩm chất tốt đẹp, cao quý cũng như đả kích, lên án cái xấu của họ thì Lịch sử
SKKN

GV: Phan Thị Mùi

5


Trường THPT Nguyễn Đình Chiểu

cũng ghi nhận công lao, đóng góp của những con người ấy (Nhân vật Lịch sử) và

tiết học như vậy trở nên sinh động hẳn. Khi cô giáo đọc thơ minh hoạ, cả lớp chăm
chú lắng nghe và tỏ ra rất thích thú, sau tiết học, nhiều em còn nhờ cô giáo đọc để
chép vào sổ tay. Những tiết học như thế đã để lại trong lòng các em những ấn tượng
lâu bền. Chắc chắn những sự kiện trong bài học Lịch sử sẽ lưu lại trong ký ức các em
sâu hơn, lâu hơn. Tôi đã thể nghiệm nhiều lần dạy hai cách ở 1 tiết học: một là “giảng
chay”- nghĩa là không vận dụng kiến thức thơ văn, hai là có vận dụng kiến thức thơ
văn vào trong tiết dạy thì thấy chất lượng hai tiết dạy hoàn toàn khác nhau, kể cả tâm
lý, hứng thú của người dạy cũng hoàn toàn khác nhau.
Có thể nói, nền văn học nước ta đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, sứ mệnh của
SKKN

GV: Phan Thị Mùi

6


Trường THPT Nguyễn Đình Chiểu

nó: phản ánh hiện thực, đặc biệt là Văn học hiện đại. Cách mạng tháng Tám năm
1945 đã đổi đời cho không biết bao nhiêu nhân tài văn học. Hai cuộc kháng chiến
chống Pháp và chống Mỹ vĩ đại lại đem tới cho họ nguồn cảm hứng vô tận để họ kịp
thời đưa những sự kiện Lịch sử hào hùng của dân tộc lên trang giấy. Trong số đó phải
kể đến hai cây đại thụ. Đó là lãnh tụ Hồ Chí Minh kính yêu và nhà thơ lớn Tố Hữu.
Tôi xin phép không liệt kê ra đây những tác phẩm, công trình đồ sộ của họ.
2 . Cơ sở thực tiễn.
2.1. Đối tượng nghiên cứu: Học sinh khối 12 Trường THPT Nguyễn Đình Chiểu.
2.2. Thực trạng trước khi thực hiện đề tài:
2.2.1 Thuận lợi:
Lịch sử chính là cuộc sống. không có gì đẹp hơn khi cuộc sống được xây dựng
bằng lao động và đấu tranh. Trong lịch sử chúng ta thấy gương mặt của quá khứ, hình

trong tương lai. Các em chỉ thích học các môn tự nhiên, ngoại ngữ để thuận lợi
trong việc chọn nghề. Đây cũng là một thực tế mà chúng ta phải chấp nhận: có rất
ít học sinh sẽ đi theo ngành nghề liên quan đến lịch sử, nên chúng ta cần giúp các
em lĩnh hội và nắm chắc kiến thức một cách cơ bản nhất để các em có đủ kiến
thức buớc vào cuộc sống mai sau.
Tác động bởi mặt trái của nền kinh tế thị trường dẫn đến đa phần học sinh rất
lười, không chịu khó trong việc học tập xem nhẹ bộ môn lịch sử.
2.4. Vấn đề đặt ra:
SKKN

GV: Phan Thị Mùi

7


Trường THPT Nguyễn Đình Chiểu

Thầy phải cố gắng đầu tư, phải biết cô đọng kiến thức. Phải làm sao cho môn
học của mình có sức thu hút ( ít nhất là trong các giờ lên lớp). Phải làm sao cho
học sinh ý thức được tầm quan trọng của môn học, thấy nó thú vị và không thể
không học. Điều này quả không dễ dàng chút nào, nhưng tôi biết không ít thầy cô
đã làm được và làm rất tốt.
Thầy phải có những biện pháp thích hợp để hướng dẫn học sinh làm sao có thể
nắm được kiến thức cơ bản một cách cô đọng nhất, trong một thời gian ngắn nhất
(đừng để học sinh có cảm giác nhắc đến lịch sử là “dài”) vừa đáp ứng được hiệu
quả bài học vừa đáp ứng được nhu cầu của thực tiễn bài học.
2.5. Phạm vi nghiên cứu đề tài:
Như đã nói ở trên, nguồn thơ, văn… của chúng ta (liên quan đến Lịch sử) rất
phong phú. Trong điều kiện chủ quan và khách quan cho phép, chúng tôi chỉ giới
hạn phạm vi nghiên cứu của đề tài là: Bước đầu khai thác và vận dụng một số kiến


8


Trường THPT Nguyễn Đình Chiểu

2. Phần nội dung:
SỬ DỤNG MỘT SỐ KIẾN THỨC THƠ VĂN VẬN DỤNG VÀO VIỆC
GIẢNG DẠY MỘT SỐ BÀI LỊCH SỬ(LỚP 12) CỤ THỂ
Ví dụ 1: Khi dạy bài 12: Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ 1919 –
1925. (SGK Lịch sử lớp 12). Tôi ứng dụng thực tiễn như sau:
1/ Sau khi ghi đề bài lên bảng xong và tiến hành giảng cho học về phần một là
chính sách khai thác thuộc địa lần thứ hai của thực dân Pháp với các nôi dung cơ bản
sau.
1. Chính sách khai thác thuộc địa lần hai của thực dân Pháp.
- Thời gian: từ 1919 – 1929.
- Tăng cường đầu tư với tốc độ nhanh, quy mô lớn. vốn đầu tư tăng từ (1924 – 1929),
lên đến 4 tỉ Phơ- răng:
Nông nghiệp: Thu hút vốn nhiều nhất, chủ yếu đầu tư vào đồn điền cao su. Diện tích
các đồn điền cao su được mở rộng.
Công nghiệp: Tập trung khai mỏ nhất là mỏ than. Mở rộng các ngành chế biến như
muối, xay xát, dệt…
Thương nghiệp: Ngoại thương tăng, buôn bán nội địa được đẩy mạnh.
Giao thông vận tải: đường sắt, đường bộ đầu tư phát triển.
Ngân Hàng: Pháp nắm trọn quyền chỉ huy kinh tế Đông Dương, tăng thuế, phát hành
tiền giấy và cho vay lãi.
a)Để làm sáng tỏ tội ác của thực dân Pháp xâm lược cũng như nỗi thống khổ của
nhân dân ta do chính sách bóc lột bằng cách mở đồn điền hết sức tàn bạo. Tôi khai
thác văn học để khắc sâu kiến thức cho học sinh bằng hai câu ca dao sau:
“Cao su đi dễ, khó về

2/ Trong phần hai nói về phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ 1919 – 1925
để làm sáng tỏ gương hy sinh anh dũng quên mình của liệt sĩ Phạm Hồng Thái trong
vụ ám sát toàn quyền Méc-lanh:
Sau khi kể tóm tắt về tiểu sử và quá trình hoạt động cách mạng của Phạm Hồng
Thái và tường thuật cụ thể chi tiết vụ ám sát tên toàn quyền Méc-lanh tại Sa Diện –
Trung Quốc, tôi sự dụng đoạn thơ sau để khắc họa nhân vật lịch sử nói trên
“Một tấm lôi đình kinh vũ trụ
Tấm gan trung nghĩa động thần minh
Chiếc thân đã gửi cho dòng nước
Trang sử còn ghi mãi tính danh”
(Trần Huy Liệu-Từ điển nhân vật lịch sử)
hoặc:
“Sống làm quả bom nổ
Chết làm dòng nước xanh”
(Tố Hữu-SĐD)
Tuy nhiên giáo viên cũng nên lưu ý, sau khi đọc thơ phải cắt nghĩa cho các em
hiểu một số từ, khái niệm mang tính tượng trưng như: “Một tiếng lôi đình kinh vũ
trụ”, “Chiếc thân đã gửi cho dòng nước”
Ví dụ 2: khi dạy bài 14: “Phong trào cách mạng 1930-1935”
Sau khi trình bày cho học sinh diễn biến của phong trào Cách mạng 1930-1931
và Xô Viết Nghệ – Tĩnh, tôi sử dụng đoạn thơ sau để minh hoạ thêm để học sinh thấy
được tinh thần và khí thế cách mạng trong phong trào 1930 – 1931:
“Kìa Bến Thủy đứng đầu dậy trước
SKKN

GV: Phan Thị Mùi

10



Đều đem bỏ hết cho dân khỏi phiền
Hội hè, tín ngưỡng, báo chương
SKKN

GV: Phan Thị Mùi

11


Trường THPT Nguyễn Đình Chiểu

Họp hành, đi lại có quyền tự do
Nông dân có ruộng, có bò,
Đủ ăn, đủ mặc, khỏi lo cơ hàn.
Công nhân làm lụng gian nan
Tiền lương phải đủ, mỗi ban tám giờ.
Gặp khi tai nạn bất ngờ
Thuốc thang Chính phủ bây giờ giúp cho.
Thương nhân buôn bán nhỏ to
Môn bài thuế ấy bỏ cho phỉ nguyền
Nào là những kẻ chức viên
Cả lương đãi ngộ cho yên tấm lòng
Binh lính giữ nước có công
Được dân trọng đãi, hết lòng kính yêu
Thanh niên có trường học nhiều
Chính phủ trợ cấp trò nghèo, bần nho
Đàn bà cũng được tự do
Bất phân nam nữ đều cho bình quyền
Người tàn tật, kẻ lão niên
Đều do Chính phủ cấp tiền ăn cho

Đầu bịt lỗ châu mai.
Băng rừng qua núi thép gai.
Ào ào vũ bão
Những đồng chí chèn lưng cứu pháo
Nát thân nhắm mắt còn ôm
Những bàn tay xẻ núi lăn bom
Nhất định mở đường cho xe ta lên chiến trường tiếp viện
Và những chị những anh ngày đên ra tiền tuyến
Mấy tầng mây gió lớn mưa to
Dốc Pha Đin chị gánh anh thồ
Đèo Lũng Lô anh hò chị hát
Dù bom đạn xương tan thịt nát
Không sơn lòng không tiếc tuổi xanh
Hỡi các chị các anh trên chiến trường ngả xuống
Máu của các chị các anh không uổng
Sẽ xanh tươi đồng ruộng Việt Nam
Mường Thanh Hồng Cúm Him Lam
Hoa mơ lại nở vườn cam lại vàng...
(Tố Hữu – Hoan hô chiến sĩ Điện Biên - trong tuyển tập thơ văn Điện Biên Phủ)
b) Hay khi nói về tinh thần tiếp viện của dân công tôi minh họa ca dao:
“Đèo cao thì mặc đèo cao
Tinh thần tiếp vận còn cao hơn đèo
Điện Biên xa lắc ngàn trùng
Gạo không tới đích quyết không trở về”.
c) Hoặc khi nói về chiến thắng Điện Biên Phủ, để nhấn mạnh cho các em dễ
nhớ ngày tháng tôi minh họa đoạn thơ sau.
Một chiều hè lịch sử
SKKN

GV: Phan Thị Mùi

IV. NHỮNG THÀNH CÔNG VÀ LƯU Ý CẦN KHẮC PHỤC:
1. Thành công:
Qua việc khai thác một số kiến thức thơ văn vận dụng vào việc giàng dạy một số
bài lịch sử lớp 12 tôi thấy:
- Hầu hết học sinh hiểu, nắm chắc, khắc sâu nhớ lâu được kiến thức về hoàn cảnh
lịch sử, nội dung sự kiện.
- Học sinh hứng thú trong cách tìm hiểu về các giai đoạn lịch sử và bản chất lịch
sử.
- Thu hút sự tập trung chú ý của học sinh khi học tập lịch sử.
TRẮC NGHIỆM KIỂM CHỨNG ĐỀ TÀI Năm học 2011 - 2012:
Lớp
SKKN

HS học hứng thú

HS hiểu bài
GV: Phan Thị Mùi

14


Trường THPT Nguyễn Đình Chiểu

12A1

33/34 HS = 97 %

34/34 HS = 100 %

12A2

sinh khi dạy – học.
2. Đối với Sở giáo dục và nhà trường:
Tăng tiết ngay từ đầu năm cho khối 12 để tránh việc nhồi nhét kiến thức. Đây
không chỉ là môn thi tốt nghiệp mà còn là môn thi đại học của các em theo nghành
khoa học xã hội.
Cải thiện nâng cấp, đầu tư cơ sở vật chất để tạo điều kiện cho giáo viên và học
sinh được dạy và học trong ngôi trường tốt hơn đáp ứng với sự phát triển của xã hội.
Đầu tư thiết bị, tài liệu tham khảo, đồ dùng dạy học lịch sử như tranh ảnh, bản
đồ …
Lời cảm ơn.
SKKN

GV: Phan Thị Mùi

15


Trường THPT Nguyễn Đình Chiểu

Với điều kiện thời gian ngắn ngủi, trình độ bản thân còn ít kinh nghiệm, chắc
chắn đề tài còn nhiều hạn chế. Với tâm huyết và tấm lòng của mình tôi muốn đóng
góp cho công việc dạy học một đề tài nhỏ để nâng cao hiệu quả dạy học. Rất mong
được sự chỉ dẫn, góp ý chân thành của các thầy, cô: Ban giám hiệu, tổ bộ môn và hội
đồng giám khảo.
Xin chân thành cảm ơn.

NGƯỜI THỰC HIỆN
(Ký tên và ghi rõ họ tên)

SKKN