SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NAM ĐỊNH
TRƯỜNG THPT B HẢI HẬU

BÁO CÁO SÁNG KIẾN
Chuyên đề axit cacboxylic theo định hướng phát triển năng lực của học
sinh

Tác giả

: Phạm Thị Huyền

Trình độ chuyên môn

: Thạc sĩ hóa học

Chức vụ

: Giáo viên

Nơi công tác

: Trường THPT B Hải Hậu

Nam Định, ngày 28 tháng 5 năm 2016
1|60

Phạm Thị Huyền - THPT B Hải Hậu


1. Tên sáng kiến: Chuyên đề axit cacboxylic theo định hướng phát triển năng lực của
học sinh

Phạm Thị Huyền, giáo viên Hóa học, trường THPT B Hải Hậu

Điện thoại :

0947514489

5. Đơn vị áp dụng sáng kiến kinh nghiệm:

2|60

Tên đơn vị:

Trường THPT B Hải Hậu

Địa chỉ:

xã Hải Phú, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định

Điện thoại:

03503874470

Phạm Thị Huyền - THPT B Hải Hậu


I. ĐIỀU KIỆN, HOÀN CẢNH TẠO RA SÁNG KIẾN
- Xuất phát từ nghiên cứu, học tập Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 Hội
nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và
đào tạo Nghị quyết của Đảng Cộng sản Việt Nam; Công văn số 4099/BGD ĐT-GDTrH ngày
05/8/2014 của Bộ giáo dục và đào tạo về việc Hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm học 2014 –

các giờ hội giảng.
- Vì vậy
+ HS chưa yêu thích môn học, khả năng tự học, tự sáng tạo chưa được phát huy và khả năng
vận dụng kiến thức kém .
+ Khá nhiều học sinh không yêu thích môn hóa học
+ Khảo sát đầu năm học ở một số lớp đều có chung biểu hiện các em ít quan tâm.
+ Khi kiểm tra phần nhiều còn lúng túng hoặc không hiểu bản chất
+ Những câu hỏi liên quan đến kiến thức thực tế các em hạn chế
+ Chưa vận dụng nhiều kiến thức hóa học vào cuộc sống
2. Giải pháp
Với cách dạy đọc - chép, giáo viên là người rót kiến thức vào đầu học sinh và người dạy
giữ vai trò trung tâm. Nhưng kiến thức từ thầy có thể trở thành kiến thức của trò không? Chắc
chắn là không nhiều. Theo nhiều nghiên cứu khoa học về giáo dục thì cách dạy đọc - chép chỉ
giúp người học tiếp thu được 10-20% kiến thức.
Khi áp dụng phương pháp giáo dục chủ động trong chuyên đề, người học giữ vai trò
trung tâm, người thầy chỉ đóng vai trò hướng dẫn, giúp đỡ. Người học chủ động tìm kiếm tri
thức và có thể thu nhận kiến thức không chỉ từ thầy mà còn từ rất nhiều nguồn khác nhau. Như
vậy, vai trò của người thầy có giảm đi không? Xin khẳng định ngay là không. Ngược lại, vai trò
người thầy càng trở nên quan trọng. Giữa biển thông tin mênh mông, điều gì cần gạn lọc, cách
sử dụng ra sao và ứng dụng chúng vào cuộc sống như thế nào… Tất cả những điều ấy đều cần
đến sự chỉ dẫn của người thầy.
Vì vậy tôi viết chuyên đề này cùng với kinh nghiệm tích luỹ được trong quá trình dạy
học và các đợt tập huấn hội thảo, SGK hóa học lớp 11, tôi đã tham khảo đồng nghiệp và nhiều
tài liệu khác.

4|60

Phạm Thị Huyền - THPT B Hải Hậu



-Quan hệ giữa đặc điểm cấu tao với tính chất vật lí (nhiệt độ sôi, tính tan)
- Tính chất hoá học
- Phương pháp điều chế axit caboxylic.
Thái độ
- Giáo dục tính cẩn thận chính xác khi sử dụng hóa chất , tiến hành thí nghiệm .
- Giáo dục ý thức nghiêm túc, hợp tác tốt, linh hoạt trong hoạt động vận dụng kiến thức liên
môn trong giải quyết vấn đề, có ý thức bảo vệ môi trường, tận dụng những phế phẩm trong quá
trình sản suất axit caboxylic để sản xuất những sản phẩm khác, Biết cách sản suất axit caboxylic
từ những sản phẩm của ngành nông nghiệp.
Định hướng các năng lực cần hình thành
-Năng lực giao tiếp
-Năng lực làm việc nhóm
-Năng lực hợp tác
-Năng lực sử dụng ngôn ngữ hóa học
-Năng lực giải quyết vấn đề thông qua môn hóa học
-Năng lực tính toán hóa học
-Năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào cuộc sống
-Năng lực thực hành hóa học
-Năng lực sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông
Kiến thức liên môn:
- Môn Sinh học:
+ Axit cacboxylic có nhiều trong thành phần hóa học của các loại hoa quả, tạo lên vị chua
đặc trưng riêng của từng loại quả.
+ vai trò của Axit cacboxylic đối với sự sống
6|60

Phạm Thị Huyền - THPT B Hải Hậu


- Môn Toán: Tính toán để sử dụng tài nguyên hiệu quả

tính
-Viết được công
thức đồng phân
của
axit
caboxylic no đơn
chức, mạch hở

- Giải thích
được tại sao các
ancol có t0 sôi
cao hơn so với
các ROH có số
nguyên tử các
bon tương ứng

- Xác định
CTPT ,CTCT
các
axit
caboxylic
đồng đẳng kế
tiếp ,gọi tên.

-Nắm vững mối quan hệ
giữa các hợp chất ancol,
andehit, axit cacboxylic, các
quy luật để giải quyết những
câu hỏi có nội dung tổng
hợp.

bài toán đơn giản bài toán theo
theo các phương phương trình.
trình phản ứng
- Xác định
- Xác định CTPT được CTPT,
axit
Bài tập của
CTCT các đồng
caboxylic no đơn
định
phân của một
chức, mạch hở.
lượng
axit caboxylic,
gọi tên.

- Tính khối
lượng,viết
công thức sản
phẩm .

- Giải được các bài toán hỗn
hợp nhiều axit caboxylic, có
sử dụng các phương pháp
giải toán hóa học.

- Giải được bài
toán có liên
quan đến các
phản ứng của

- Mô tả và nhận
biết được các
hiện tượng thí
nghiệm của axit
caboxylic

- Bài tập điều
chế của axit
caboxylic từ
8|60

Phạm Thị Huyền - THPT B Hải Hậu


ancol.
- Bài tập hiệu
xuất phản ứng
este

2.IV. CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP MINH HỌA THEO CÁC CẤP ĐỘ MÔ TẢ
Nhận biết
Câu 1.Công thức tổng quát CnH2nO2, là công thức của các hợp chất no, đơn chức, mạch hở loại
A. Ancol

B. Anđehit.

C.Phenol.

D. Axit cacboxylic


b. C17H35COOH
d. C17H31COOH

c. C17H33COOH

Câu 6. phản ứng hóa học nào của axit axetic là phản ứng thế hidro của nhóm cacboxyl ?
A. Phản ứng với Na.

B. Phản ứng với NaOH.

C. Phản ứng với Na2CO3

D. Cả A, B, C.

Câu 7. Axit nào lần đầu được tách ra từ cơ thể loài kiến ?
A. Axit fomic.
9|60

B. Axit axetic.

C. Axit oxalic.

D. Axit xitric.

Phạm Thị Huyền - THPT B Hải Hậu


Câu 8. Chúng ta có thể dùng giấm để trộn vào các món ăn hoặc để khử mùi tanh của cá, khi
quần áo hay đồ đạc có dính kẹo cao su, hãy dùng giấm để tẩy chúng. Vì trong giấm ăn có chứa
axit cacboxylic nào sau đây?


B. Quả nho

C. Axit vải

D. Quả cau

Câu 12. Nho dùng để chế biến nhiều món ăn và đồ uống ngon, có màu sắc và có mùi thơm hấp
dẫn như rượu nho, nước ép ... Trong quả nho có chứa axit tartaric có công thức cấu tạo là:
A. HOOC-CH2-CH(OH)-COOH

B. CH2=C(CH3)COOH.

C. CH3CH=CHCOOH.

D. HOOC-CH(OH)-CH(OH)-COOH

Câu 13. Trong thành phần hóa học của trái me có chứa một chất được sử dụng trong một số sản
phẩm hóa chất dùng trong gia đình, chẳng hạn một số chất tẩy rửa hay trong việc đánh gỉ sét.
chất đó là:
A. Axit fomic.

B. Axit axetic.

C. Axit oxalic.

D. Axit butiric.

Câu 14. Khi đun nóng 1 mol axit axetic với 1 mol ancol etylic, hỗn hợp sau phản ứng có
A. etyl axetat.

C. Axit acrylic.

D. Axit oleic.

Câu 18. Cho các chất : axit axetic, axit fomic, axit acrylic. Chất nào tham gia phản ứng tráng
gương?
A. Axit axetic.

B. Axit fomic.

C. Axit acrylic.

D. Không có chất nào

Câu 19. CH3-CH(CH3)-CH(CH3)-COOH có tên thay thế là:
A. Axit 2-metyl-3-etylbutanoic
C. Axit đi-2,3 metylpentanoic

B. Axit 3-etyl-2metylbutanoic
D. Axit 2,3-đimetylbutanoic

Câu 20. Tên gọi của axit CH2=C(CH3)COOH là:
A. Axit 2-metylpropenoic

B. Axit 2-metyl-propaoic

C. Axit metacrylic

D. A, C đều đúng.


Câu 24. Nhận xét nào sau đây là đúng ?
A. Giấm ăn làm đỏ quỳ tím.
B. Nước ép từ quả chanh hòa tan được CaCO3.
C. Dùng axit axetic tẩy sạch được cặn bám ở đáy phích nước nóng.
D. Phản ứng của axit axetic với etanol là phản ứng trung hòa.
Câu 25. Hiện phương pháp chính để sản xuất axit axetic trong công nghiệp là
A. Lên men giấm.

B. Đi từ methanol và cacbon oxit.

C. Oxi hóa CH3CHO.

D. Oxi hóa butan.

Câu 26. Chọn phát biểu sai ?
A. HCOOH là axit mạnh nhất trong dãy đồng đẳng của nó.
B. HCOOH có tham gia phản ứng tráng bạc.
C. HCOOH không phản ứng được với Cu(OH)2/NaOH.
D. HCOOH có tính axit yếu hơn HCl.
Câu 27. Khi đốt cháy một axit cacboxylic no đơn chức, mạch hở thu được
A. Khối lượng nước bằng khối lượng CO2.
12 | 6 0

B. Số mol H2O bằng số mol CO2.

Phạm Thị Huyền - THPT B Hải Hậu


C. Số mol H2O lớn hơn số mol CO2.


D. CH3CH2OH.

Câu 32. Để điều chế axit axetic có thể bằng phản ứng trực tiếp từ chất sau:
A. CH3-CH2-OH .

B. CH3-CHO.

C. HC ≡ CH

D. Cả a,b đều đúng.

Câu 33. Axit metacrylic có khả năng phản ứng với các chất sau:
A. Na, H2 , Br2 , CH3-COOH.

B. H2, Br2 , NaOH, CH3-COOH.

C. CH3-CH2-OH , Br2, Ag2O / NH3, t0.

D. Na, H2, Br2, HCl , NaOH.

Câu 34. Một axit cacboxilic no có công thức thực nghiệm (C 2H3O2)n. Công thức phân tử của axit
là …
A. C6H9O6.

B. C4H6O4.

C. C8H12O8.

D. C2H3O2


Câu 39. Cho các phản ứng :
2CH3COOH+ Ca(OH)2→ (CH3COO)2Ca + 2H2O (1)
2CH3COOH+ Ca→ (CH3COO)2Ca + H2 (2)
(CH3COO)2 Ca + H2SO4→ 2CH3COOH + CaSO4 (3)
(CH3COO)2Ca + SO2 + H2O→ 2CH3COOH+ CaSO3 (4)
14 | 6 0

Phạm Thị Huyền - THPT B Hải Hậu


Thực tế người ta dùng phản ứng nào để điều chế axit axetic?
A. 1,4

B. 2,3

C. 2,4

D. 1,3

Thông hiểu
Câu 1. Nhiệt độ sôi của các chất CH3CHO, CH3 COOH, CH3CH2COOH, CH4 được sắp xếp theo
chiều tăng dần là :
A. CH3CHO, CH3COOH, CH3CH2COOH, CH4
B. CH3 COOH, CH3CHO, CH3CH2COOH, CH4
C. CH4 , CH3CHO, CH3 COOH, CH3CH2COOH
D. CH3CH2COOH , CH4 , CH3CHO, CH3 COOH
Câu 2. Nhiệt độ sôi của các chất được sắp xếp theo thứ tự tăng dần :
A. C2H5Cl < CH3COOH
B. anđehit axetic, rượu metylic,rượu etylic, axit axetic.
C. rượu metylic,rượu etylic, axit axetic, anđehit axetic.
D. axit axetic,rượu metylic,rượu etylic, anđehit axetic.
Câu 8. Cho 3 axit : Axit pentanoic CH3[CH2]2CH2COOH (1) Axit hexanoic CH3[CH2]3CH
COOH (2) Axit heptanoic CH3[CH2]4CH2COOH (3) Chiều giảm dần độ tan trong nước ( từ trái
qua phải ) của 3 axit đã cho là
A. (1) , (3) , (2) .

B. (1) , (2) , (3)

C. (3) , (2) , (1) .

D. Cả 3 axit trên đều không tan trong nước

Câu 9. Cho các chất sau : C2H5OH , CH3COOH, HCOOH , C6H5OH Chiều tăng dần độ linh
động của nguyên tử H trong các nhóm chức của 4 chất là :
A. C2H5OH , C6H5OH, HCOOH , CH3COOH.
B. C2H5OH , C6H5OH, CH3COOH, HCOOH
C. C6H5OH, C2H5OH , HCOOH , CH3COOH.
D. C6H5OH, C2H5OH, CH3COOH, HCOOH.
Câu10. Chọn dãy sắp xếp đúng theo thứ tự tăng dần tính axit các chất sau : CH 3COOH (1),
CH2ClCOOH (2), CH3OCH COOH (3), CH2FCOOH (4).
16 | 6 0

Phạm Thị Huyền - THPT B Hải Hậu


A. (2) < (1) < (4) < (3)

C. (1) < (2) < (3) < (4)


B. (2) < (1) < (3)

D. (2) < (3)

tăng dần tính axit của dãy trên là:
A. (a) < (b) < (c)

B. (a) < (c) < (b)

C. (b) < (a) < (c)

D. (b) < (c) < (a)

Câu 20. Độ mạnh của các axit: HCOOH (I); CH3COOH (II); CH3CH2COOH (III);
(CH3)2CHCOOH (IV) theo thứ tự tăng dần là:
A. I < II < III < IV B. IV < III < II < I C. II < IV < III < I D. IV < II < III < I
Câu 21. Số đồng phân của axit C4H6O2 là:
A. 2

B. 3

C. 4

D.5

9. Đốt cháy a mol một axit cacboxilic thu được x mol CO 2 và y mol H2O. Biết x – y= a. Công
thức chung của axit cacboxilic là …
A. CnH2n-2O3.

B. CnH2nOz.

C. CnH2n-2O2.

D. CnH2n-2Oz.


C. p-NO2-C6H4COOH.

D. Axit 1,3,5-trinitrobenzoic.

Câu 25. Trong phản ứng:

CH3COOH + CH≡CH → A.

Công thức của A là:
A. CH3OCOCH=CH2.

B. CH3CH=CHCOOH.

C. CH3COOCH=CH2.

D. CH2=CHCH2COOH.

Câu 26. Trong phản ứng:

CH2=CHCOOH + HBr → X (spc)

Công thức của X là:
A. CH2CHBrCOOH.

B. CH2BrCH2COOH.

C. CH2BrCHCOOH.

D. CH3CHBrCOOH.

B. AgNO3/NH3

C. Cu(OH)2/NaOH

D. Cả A, B, C đều đúng

19 | 6 0

Phạm Thị Huyền - THPT B Hải Hậu


Câu 31. Để phân biệt CH3COOH và C2H5OH người ta dùng:
A. Na

B. Dung dịch Br2

C. NaOH

D. Dung dịch H2SO4.

Câu 32. Để phân biệt CH3COOH và CH2=CHCOOH ta dùng hóa chất:
A. NaOH

B. Dung dịch KMnO4

C. Dung dịch Br2

D. B và C

Câu 33. Để phân biệt HCOOH và CH3COOH người ta dùng:


B. Ancol < Axít < Phenol

C. Ancol < Axít < Ancol

D. Phenol
Câu 41. Axit cacboxylic đơn chức, no A có tỉ khối hơi so với oxi là 2,75. Vậy công thức phân
tử của A là:
A. C2H4O2

B. C3H6O2

C. C4H8O2

D. C4H6O2

Câu 42. Để trung hòa 8,8g một axit cacboxylic A thuộc dãy đồng đẳng của axit axetic cần
100ml dung dịch NaOH 1M. Công thức cấu tạo có thể có của A là:
A. CH3CH2CH2COOH

B. CH3COOH

C. CH3CH2CH2CH2CH2COOH

D. HCOOH

Câu 43. Để trung hòa hết 60g giấm ăn thì cần 50ml NaOH 1M. Nồng độ phần trăm của axit
axetic trong giấm ăn là:
A. 3%

B. 4%

C. 5%

D. 6%



C. 274g

D. 276g

Câu 47. Để trung hòa hỗn hợp của phenol và axit axetic cần dùng 23,4ml KOH 20% ( khối
lượng riêng 1,2g/ml). Hỗn hợp ban đầu khi tác dụng với nước brom tạo nên 16,55g kết tủa. Khối
lượng của axit trong hỗn hợp là:
A. 2g

B. 5g

C. 3g

D. 4g

Câu 48. Khi trung hòa 25ml dung dịch một axit cacboxylic no đơn chức A thì cần 200ml dung
dịch NaOH 0,25M. Cô cạn thì thu được 4,1g chất rắn. Công thức cấu tạo của A là:
A. HCOOH

B. CH3CH2COOH C. CH2=CH-COOH D. CH3COOH

Câu 49. 2,76g hỗn hợp axit axetic và axit acrylic vừa đủ làm mất màu hoàn toàn 50g dung dịch
Br 9,6%. Để trung hòa hết 1,38g hỗn hợp hai axit trên thì cần bao nhiêu ml dung dịch NaOH
0,25M ?
A. 40ml

B. 80ml

C.50ml


B. C2H6O2

C. C4H6O4

D. C8H12O8

Vận dụng thấp
Câu 1. Đốt cháy 4,09g hỗn hợp A gồm hai axit cacboxylic là đồng đẳng kế tiếp nhau trong dãy
đồng đẳng của axit axetic người ta thu được 3,472lít khí CO 2 (đktc). Công thức cấu tạo của các
axit trong hỗn hợp phải là:
A. HCOOH và CH3COOH

B. CH3COOH và C2H5COOH

C. C2H5COOH và (CH3)2CHCOOH

D. C2H5COOH và CH3CH2CH2COOH

Câu 2. Đốt cháy hoàn toàn 1,52g hỗn hợp axit fomic và axit axetic người ta thu được 0,896lít
CO2 (đktc). Nếu lấy lượng hỗn hợp axit trên rồi thực hiện phản ứng tráng bạc thì khối lượng bạc
thu được là bao nhiêu ?
A. 3,72g

B. 4,05g

C. 4,32g

D. 4,65g


ở đktc

-

Phần 3: Cho tác dụng với Na dư thu được 4,48 lít khí H 2 ở đktc. Hiệu suất phản ứng oxi
hoá CH3OH là:

A. 50%
23 | 6 0

B. 25%

C. 75%

D. 100%

Phạm Thị Huyền - THPT B Hải Hậu


Câu 6. Đốt cháy hoàn toàn 0,44 gam một axit hữu cơ, sản phẩm cháy được hấp thụ hoàn toàn
vào bình 1 đựng P2O5 và bình 2 đựng KOH. Sau thí nghiệm thấy khối lượng bình 1 tăng 0,36g
và bình 2 tăng 0,88g. CTPT của axit là:
A. C2H4O2

B. C3H6O2

C. C5H10O2

D. C4H8O2


Câu 10. Axit hữu cơ X thoả mãn điều kiện sau. A gam X tác dụng với NaHCO3 dư thu được V
lít khí CO2. Đốt cháy hoàn toàn a gam X thu được V lít khí CO2 ở cùng đk. X là:
A. oxalic và adipic

B. fomic và oxalic C. axetic và stearic D. fomic và axetic

Câu 11. Cho 29,8 gam hỗn hợp 2 axit đa chức tác dụng vừa hết với 2 lít dung dịch hỗn hợp
NaOH 0,1M và Ca(OH)2 0,1M. Khối lượng muối khan thu được là
A. 31g

B. 52,6g

C. 46,2g

D. 41,8g

Câu 12. Cho 1,16 gam axit hữu cơ X tác dụng vừa đủ với 100 ml dung dịch NaOH 2M. Biết M X
< 150. X có CTCT thu gọn là:
A. CH2(COOH)2

24 | 6 0

B. C2H2(COOH)2 C. (COO)2

D. CH3COOH

Phạm Thị Huyền - THPT B Hải Hậu


Câu 13. Đốt cháy hoàn toàn m gam hỗn hợp gồm andehit fomic; axit axetic; Glucozơ


D. C3H6O2 và C4H8O2.

Hướng dẫn:
Áp dụng bảo toàn khối lượng ta có:
m hỗn hợp axit + m hỗn hợp kiềm (m NaOH + m KOH) = m muối + m H2O
⇒ m H2O ⇒ n H2O ⇒ số mol hỗn hợp axit.

Câu 16. (TSCĐ – A – 2010) Axit cacboxylic X có công thức đơn giản nhất là C 3H5O2. Khi cho
100 ml dung dịch axit X nồng độ 0,1M phản ứng hết với dung dịch NaHCO 3 (dư), thu được V
ml khí CO2 (đktc). Giá trị của V là
A. 448.

B. 224.

C. 112.

D. 336

Câu 17. Cho a gam hỗn hợp lỏng gồm axit axetic và phenol tác dụng hết với 9,2 gam Na thu
được chất rắn X và 3,36 lít khí H2 ở đktc. Để phản ứng hoàn toàn với X cần tối thiểu V ml dung
dịch HCl 0,5M. Giá trị của V là:
A. 200

B. 500

C. 800

D. 600