TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA SINH - KTNN

======

LÊ THỊ KIM NHUNG

THIẾT KẾ CHUYÊN ĐỀ DẠY HỌC SINH SẢN
SINH HỌC 11 THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT
TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Phương pháp dạy học Sinh học

Người hướng dẫn khoa học
ThS. HOÀNG THỊ KIM HUYỀN

HÀ NỘI - 2016


LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành khóa luận tốt nghiệp “Thiết kế chuyên đề dạy học Sinh
Sản Sinh học 11 theo định hướng phát triển năng lực của học sinh” tôi xin
được gửi lời cảm ơn trân trọng tới:
Các thầy cô giáo trong Tổ Phương pháp, các thầy cô trong Khoa Sinh –
KTNN Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2, những người đã luôn tận tâm, chỉ
bảo nhiệt tình cho chúng tôi trong suốt quá trình học tập.
Các thầy cô giáo Trường THPT Lê Qúy Đôn- Nam Định và THPT B
Phủ Lý đã giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho em thu thập thông tin phục
vụ khóa luận.
Đặc biệt, em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới cô giáo


CTC

Chương trình chuẩn

GQVĐ

Giải quyết vấn đề

GV

Giáo viên

HS

Học sinh

NL

Năng lực

PPDH

Phương pháp dạy học

SGK

Sách giáo khoa

SSVT

1.2.1. Các khái niệm .................................................................................. 7
1.2.2 Vai trò của dạy học theo định hướng phát triển năng lực ................ 8
1.2.3. Ưu điểm hạn chế của dạy học theo chuyên đề định hướng phát
triển năng lực học sinh ............................................................................. 9
1.2.4. Yêu cầu khi thiết kế chuyên đề định hướng phát triển năng lực .... 9
1.2.5. Quy trình khi thiết kế chuyên đề định hướng phát triển năng
lực học sinh ............................................................................................ 10


1.3. Cơ sở thực tiễn ..................................................................................... 11
1.3.1. Thực trạng của việc sử dụng các chuyên đề dạy học theo định
hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THPT ............................... 11
1.3.2. Định hướng đổi mới ...................................................................... 12
CHƯƠNG 2 : THIẾT KẾ CHUYÊN ĐỀ DẠY HỌC .................................... 14
SINH SẢN SINH HỌC 11 THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG
LỰC HỌC SINH ............................................................................................. 14
2.1. Phân tích nội dung chương IV Sinh Sản- sinh học 11 ......................... 14
2.1.1. Mô tả chuyên đề ............................................................................ 14
2.1.2. Mạch kiến thức chuyên đề ............................................................ 15
2.1.3. Thời lượng ..................................................................................... 17
2.2. Tổ chức dạy học theo chuyên đề .......................................................... 17
2.2.1. Mục tiêu ........................................................................................ 17
2.2.2. Định hướng các năng lực được hình thành .................................. 18
2.2.3. Phương pháp.................................................................................. 18
2.2.4. Bảng mô tả các mức độ nhận thức ................................................ 21
2.2.5. Hệ thống câu hỏi kiểm tra/ đánh giá theo cấp độ .......................... 27
2.2.6. Chuẩn bị của giáo viên và học sinh .............................................. 30
2.3. Tiến trình dạy học chuyên đề .............................................................. 31
2.4. Đánh giá chất lượng dạy học theo chuyên đề ...................................... 53
2.4.1. Mục đích....................................................................................... 53

phát triển năng lực không chỉ đơn thuần là việc nhắc lại tóm tắt kiến thức của
từng bài một mà là gộp chúng lại thành một chuỗi kiến thức có liên quan logic
với nhau sao cho học sinh lĩnh hội kiến thức một cách khoa học dễ hiểu nhất
qua đó phát huy khả năng tư duy, sáng tạo tìm được hứng thú trong bài học
của học sinh.
Trong trường THPT Trần Quốc Tuấn ở nhiều giáo viên đã được tập huấn
về chuyên đề nhưng khi thực hiện chưa đạt hiệu quả nhất định việc thiết kế

1


chuyên đề chưa được giáo viên bộ môn và nhà trường quan tâm nhiều lắm
vẫn còn dạy học theo phương pháp truyền thống chưa chú trọng đến việc phát
huy năng lực của học sinh .
Chính vì vậy để góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn sinh học thông
qua chuyên đề tôi mạnh dạn nghiên cứu đề tài:“ Thiết kế chuyên đề dạy học
sinh sản sinh học 11 theo định hướng phát triển năng lực học sinh”
2. Mục đích nghiên cứu
Thiết kế chuyên đề dạy học sinh sản sinh học 11 theo định hướng phát triển
năng lực học sinh , phát huy khả năng chủ động sáng tạo của học sinh, nâng
cao chất lượng dạy và học ở trường phổ thông.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Tìm hiểu tổng quan những vấn đề liên quan đến đề tài cần nghiên cứu.
- Xây dựng cơ sở lý luận của việc thiết kế chuyên đề dạy học.
- Tìm hiểu thực trạng vấn đề dạy học theo chuyên đề ở trường phổ thông.
- Thiết kế chuyên đề sinh sản sinh học lớp 11 theo định hướng phát triển năng
lực của học sinh.
- Đánh giá chuyên đề dạy học đã được thiết kế.
4. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
4.1 .Đối tượng nghiên cứu

Xin ý kiến đánh giá của các thầy cô giáo có kinh nghiệm, có tâm huyết với
nghề về thiết kế chuyên đề theo định hướng phát triển năng lực.
7.4. Phương pháp thực nghiệm
Tiến hành dạy thử 1 tiết dạy học theo chuyên đề ở trường phổ thông.

3


8. Những đóng góp của đề tài
- Xây dựng được chuyên đề dạy học chương IV- Sinh học 11.
- Bổ sung lý luận về chuyên đề dạy học môn sinh học theo định hướng phát
triển năng lực cho học sinh .
- Đánh giá thực trạng dạy học theo chuyên đề định hướng phát triển năng
lực cho học sinh.
- Thiết kế một số giáo án mẫu để giảng dạy theo chuyên đề Sinh sản sinh
học lớp 11 THPT, là tài liệu tham khảo cho GV sinh học THPT.

4


PHẦN 2 NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
CHƯƠNG 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
1.1.Tổng quan vấn đề nghiên cứu của đề tàì
1.1.1.Tình hình trên thế giới
Theo chúng tôi tìm hiểu phương pháp dạy học theo chuyên đề không chỉ đơn
thuần bó hẹp ở một nước mà tiến hành mở rộng ở nhiều nước trên thế giới .
Ở Nhật Bản là một nước tiếp cận chuyên đề từ rất sớm, họ cho rằng đây là
một cách dạy và học trong đó nhiều khu vực của chương trình giảng dạy được
kết nối với nhau và tích hợp trong một chủ đề. Kết quả của việc tiếp cận
chuyên đề là trẻ em có nhiều niềm vui,tích cực tham gia các hoạt động học

được cái gì qua việc học. Thay cho việc dạy học đang được thực hiện theo
từng bài/tiết trong SGK như hiện nay, các tổ/nhóm chuyên môn căn cứ vào
chương trình và SGK hiện hành, lựa chọn nội dung để xây dựng các chuyên
đề dạy học phù hợp với việc sử dụng phương pháp dạy học tích cực trong
điều kiện thực tế của nhà trường.
Năm 2014 Bộ giáo dục và đào tạo đã ban hành công văn số 5555/BGDĐTGDTrH hướng dẫn sinh hoạt chuyên môn về đổi mới phương pháp dạy học và
kiểm tra, đánh giá, tổ chức và quản lí các hoạt động chuyên môn của trường
trung học/trung tâm giáo dục thường xuyên qua mạng nêu rõ các giáo viên
nên: “Xây dựng các chuyên đề dạy học, biên soạn câu hỏi và bài tập, thiết kế
tiến trình dạy học, tổ chức dạy học và dự giờ” để hỗ trợ các trường phổ thông,
các trung tâm giáo dục thường xuyên triển khai có hiệu quả việc đổi mới đồng
bộ PPDH và kiểm tra, đánh giá chất lượng giáo dục, nâng cao năng lực đội
ngũ cán bộ quản lý, giáo viên về phát triển kế hoạch giáo dục nhà trường theo
định hướng phát triển năng lực học sinh [1].
Theo chúng tôi tìm hiểu tại một số trường phổ thông dạy học theo chuyên
đề được tổ chức rất thành công như:

6


Trường THPT Trần Quốc Tuấn – Nam Định đã tổ chức các lớp học chuyên
đề vào buổi chiều dành cho các HS tự nguyện đăng kí tham gia. Theo chúng
tôi tìm hiểu được từ lớp 10 12 đã dần chuyển đổi từ dạy học truyền thống
sang dạy học chuyên đề . Ban giám hiệu nhà trường cũng đã tổ chức nhiều lớp
học buổi chiều dạy học theo chuyên đề và được sự hưởng ứng của nhiều học
sinh tham gia tích cực.
Trường THPT Lê Qúy Đôn- Nam Định cũng đã tổ chức dạy học theo
chuyên đề từ rất lâu, và trường đã tổ chức cho phép HS đăng kí chuyên đề tự
chọn theo nhu cầu và nguyện vọng của mỗi HS. Hoạt động dạy học theo
chuyên đề này được sự ủng hộ cao của GV, HS và hội phụ huynh.

loại hình hoạt động, công việc hoặc tình huống, môi trường đặc thù, cần thiết
cho những hoạt động chuyên biệt, đáp ứng yêu cầu hạn hẹp hơn của một hoạt
động như Sinh, Toán học, Âm nhạc, Mĩ thuật, Thể thao, Địa lí,… Một số
năng lực chuyên biệt môn địa lí: Năng lực tư duy tổng hợp theo lãnh thổ,
năng lực học tập tại thực địa, năng lực sử dụng bản đồ, năng lực sử dụng số
liệu thống kê, năng lực sử dụng ảnh, hình vẽ, video clip, mô hình...[11].
1.2.2 Vai trò của dạy học theo định hướng phát triển năng lực
Dạy học theo định hướng phát triển năng lực:
- Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang thiết bị kiến thức sang
phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học. Học đi đôi với hành, lí
thuyết gắn liền với thực tiễn, giáo dục nhà trường gắn liền với giáo dục gia
đình và xã hội.
- Chương trình giáo dục truyền thống được coi là chương trình giáo dục định
hướng nội dung và định hướng đầu ra. Chú trọng vào việc truyền thụ kiến
thức, trang bị cho người học hệ thống tri thức khoa học khách quan về nhiều
lĩnh vực khác nhau.
- Chương trình giáo dục định hướng năng lực dạy học, định hướng năng lực
đầu ra nhằm mục tiêu phát triển năng lực người học.

8


1.2.3. Ưu điểm hạn chế của dạy học theo chuyên đề định hướng phát triển
năng lực học sinh
* Ưu điểm
- Tăng tính độc lập, chủ động, sáng tạo và phát triển tư duy, các năng lực
riêng cho học sinh.
- Tạo điều kiện quản lý chất lượng theo kết quả đầu ra đã quy định, nhấn
mạnh năng lực vận dụng của học sinh.
* Hạn chế

dục của học sinh. Học sinh có thể học từ những đánh giá của giáo viên. Từ
những điều học được ấy, học sinh định ra cách tự điều chỉnh hành vi học tập
về sau của mình.
- Đảm bảo tính phát triển
Xét về phương diện giáo dục, có thể nói dạy học là phát triển. Trong dạy
học chuyên đề việc đánh giá kết quả học tập giúp phát triển năng lực người
học một cách bền vững.
1.2.5. Quy trình khi thiết kế chuyên đề định hướng phát triển năng lực
học sinh
Bước 1: Lựa chọn chuyên đề
Lựa chọn chủ đề trong chương trình để xác định kiến thức, kĩ năng, thái
độ và định hướng hình thành năng lực.(chủ đề đó phải góp phần hình thành
năng lực chuyên biệt cụ thể nào đó của bộ môn)
Bước 2: Xác định mạch kiến thức của chuyên đề
- Xác định các bài liên quan đến chuyên đề.
- Xác định logic cấu trúc kiến thức của cả chuyên đề:
- Có thể giữ nguyên các bài như trong SGK.
- Có thể tạo thành cấu trúc mới theo ý đồ giảng dạy của GV.
Bước 3: Xác định mục tiêu của chuyên đề

10


- Tra cứu chuẩn kiến thức, kĩ năng các bài của chuyên đề.
- Sắp xếp các mục tiêu trong chuẩn theo các mức độ: Nhận biết, thông hiểu, vận
dụng, vận dụng cao.
- Chỉnh sửa, bổ sung chuẩn (nếu không đủ các mức độ trên).
- Làm rõ các năng lực cần hướng tới trong chuyên đề.
Bước 4: Xây dựng chương trình/ bài tập đánh giá.
Trong mỗi nội dung của chuyên đề, tương ứng với mỗi mục tiêu các mức độ

học sinh sẽ được học phương pháp học, tăng tính độc lập, chủ động, sáng tạo
và phát triển tư duy. Cách học này còn phát triển được năng lực riêng của
từng học sinh không chỉ về trí tuệ, hệ thống kiến thức ( huy động những điều
đã học trước đó để chọn lọc các ý để ghi) mà còn là sự vận động kiến thức đã
học qua sách vở vào cuộc sống.
Để tìm hiểu thực trạng tình hình tổ chức dạy học theo chuyên đề ở
trường THPT chúng tôi đã thiết kế phiếu điều tra thực trạng sau đó gửi
tới GV môn Sinh học tại trường THPT B Phủ Lý ( Hà Nam) và THPT Lê
Qúy Đôn (Nam Định). (Phụ lục 1)
1.3.2. Định hướng đổi mới
Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 Khoá XI về đổi mới căn bản, toàn
diện giáo dục và đào tạo xác định mục tiêu tổng quát của đổi mới là: Giáo dục
con người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng của
mỗi cá nhân, yêu gia đình, yêu Tổ quốc, hết lòng phục vụ nhân dân và đất
nước, có hiểu biết và kỹ năng cơ bản, khả năng sáng tạo để làm chủ bản thân,
sống tốt và làm việc hiệu quả. Xây dựng nền giáo dục mở, thực học, thực
nghiệm, dạy tốt, học tốt, quản lý tốt, có cơ cấu và phương thức hợp lý, gắn
với xây dựng xã hội học tập, bảo đảm các điều kiện nâng cao chất lượng, hệ
thống giáo dục được chuẩn hóa, hiện đại hóa, dân chủ hóa, xã hội hóa và hội
nhập quốc tế, giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa và mang đậm bản sắc
dân tộc... Hướng tới mục tiêu đó, cần phải đổi mới đồng bộ về mục tiêu giáo

12


dục, chương trình giáo dục, phương pháp giáo dục, cách thức kiểm tra, đánh
giá và công tác quản lí giáo dục[2].

13



4

Sinh học lớp 11

Sinh sản vô tính ở thực vật.

5

Sinh học lớp 11

Sinh sản hữu tính ở thực vật.

6

Sinh học lớp 11

Các phương pháp nhân giống vô tính ở
thực vật.

7

Sinh học lớp 11

Sinh sản vô tính ở động vật

8

Sinh học lớp 11


hành: Nhân giống vô tính ở thực vật bằng giâm, chiết, ghép.
Trong SGK Sinh học trình bày: Nội dung các bài trình bày tách biệt về
sinh sản ở thực vật và động vật . Tuy nhiên, về bản chất giống nhau chúng
đều có 2 hình thức sinh sản chính là vô tính và hữu tính nên chúng ta có thể
gộp lại thành 1 chuyên đề để có cách nhìn khái quát nhất về Sinh sản. Sau khi
học sinh học xong ,logic này có thể được sắp xếp lại như sau:
2.1.2. Mạch kiến thức chuyên đề
I. Khái niệm về sinh sản ở sinh vật
a, Khái niệm
b, Phân loại
+ Sinh sản vô tính
+ Sinh sản hữu tính
II. Các hình thức sinh sản của sinh vật
1. Sinh sản vô tính
a, Định nghĩa
b, Đặc điểm
c, Các hình thức
- Các kiểu sinh sản vô tính ở thực vật
+ Sinh sản bào tử
+ Sinh sản sinh dưỡng
- Các kiểu sinh sản vô tính ở động vật
+ Phân đôi
+ Nảy chồi
+ Phân mảnh
+Trinh sinh
2. Sinh sản hữu tính

15




- Thụ tinh nhân tạo
- Nuôi cấy phôi
- Điều khiển giới tính: tăng tỉ lệ đực hoặc cái
2.1.3. Thời lượng
-Số tiết lý thuyết: 6
-Số tiết thực hành : 1

2.2. Tổ chức dạy học theo chuyên đề
2.2.1. Mục tiêu
2.2.1.1. Kiến thức
- Nêu được các khái niệm cơ bản: sinh sản, sinh sản vô tính, sinh sản bào tử, sinh
sản sinh dưỡng, sinh sản hữu tính, phân đôi, nảy chồi, phân mảnh, trinh sinh.
- Nêu được các đặc điểm của hình thức sinh sản vô tính, sinh sản hữu tính.
- Lấy được đại diện động vật cho mỗi hình thức.
- Trình bày được cơ sở khoa học và biện pháp nhân giống vô tính ở thực vật.
- Phân biệt được hạt phấn và tinh tử.
- Phân biệt được túi phôi và noãn cầu.
- Trình bày được quá trình sinh sản hữ tính ở thực vật có hoa, nguồn gốc của
quả và hạt.
- Giải thích được vai trò của sinh sản vô tính và sinh sản hữu tính đối với đời
sống thực vật và đối với đời sống con người.
- Trình bày được chiều hướng tiến hóa trong sinh sản ở động vật.
2.2.1.2. Kỹ năng
- Tư duy, giải quyết vấn đề.
- Rèn kỹ năng tự học, tự nghiên cứu, hoạt động nhóm.

17



- GV sử dụng kết hợp giữa dạy học bằng bảng đen và trình chiếu PowrerPoint
các hình ảnh và tư liệu dạy học, mẫu thực tế thu thập được.
- Hỏi đáp, thuyết trình, hoạt động nhóm, nêu vấn đề, dự án.

19