TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA SINH - KTNN
-------------------

ĐẶNG HÀ LY

THIẾT KẾ CHUYÊN ĐỀ DẠY HỌC “TÍNH QUY LUẬT
CỦA HIỆN TƯỢNG DI TRUYỀN” SINH HỌC LỚP 12
THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC
CỦA HỌC SINH

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: PPDH bộ môn Sinh học

Người hướng dẫn khoa học

TS. NGÔ VĂN HƯNG

HÀ NỘI - 2016


LỜI CẢM ƠN
Đầu tiên em xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc tới thầy giáo TS.
Ngô Văn Hƣng, ngƣời đã trực tiếp hƣớng dẫn, tận tình chỉ bảo và tạo mọi
điều kiện để em hoàn thành khóa luận này.
Em xin cảm ơn ThS. Hoàng Thị Kim Huyền và ThS. Nguyễn Thị Duyên
đã giúp đỡ và chỉ bảo em để em có thể hoàn thành khóa luận này.
Em xin chân thành cảm ơn Ban lãnh đạo trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà
Nội 2, Ban chủ nhiệm khoa Sinh - KTNN, Cô giáo Lê Thị Thu Hiền và tập
thể lớp 12A6, 12A7 THPT Dƣơng Quảng Hàm, huyện Văn Giang, tỉnh Hƣng
Yên đã nhiệt tình giúp đỡ và tạo mọi điều kiện trong suốt quá trình em thực


MỞ ĐẦU ........................................................................................................... 1
1. L do chọn đề tài ........................................................................................ 1
2. Mục đ ch nghiên cứu ................................................................................. 5
3. Nhiệm vụ nghiên cứu................................................................................. 5
4. Đối tƣợng nghiên cứu và khách thể ........................................................... 5
5. Phạm vi nghiên cứu ................................................................................... 6
6. Giả thuyết khoa học ................................................................................... 6
7. Phƣơng pháp nghiên cứu ........................................................................... 6
8. Dự kiến những đóng góp của đề tài ........................................................... 7
NỘI DUNG NGHIÊN CỨU ............................................................................. 8
CHƢƠNG 1. CƠ SỞ L LU N V TH C TIỄN CỦA ĐỀ TÀI ................... 8
1.1. Lịch sử nghiên cứu về dạy học chuyên đề.............................................. 8
1.1.1. Trên thế giới .................................................................................................. 8
1.1.2. Ở Việt Nam.................................................................................................... 9
1.2. Cơ sở l luận .......................................................................................... 10
1.2.1. Dạy học chuyên đề .................................................................................... 10
1.2.2. Một số đặc trƣng cơ bản của chƣơng trình định hƣớng nội
dung và chƣơng trình định hƣớng phát triển năng lực ................................. 11
1.2.3. Đặc điểm của dạy học chuyên đề và dạy học theo cách tiếp
cận truyền thống hiện nay.................................................................................... 12
1.2.4. Những thuận lợi, khó khăn khi tổ chức dạy học theo chuyên
đề ở trƣờng THPT ................................................................................................. 14
1.2.5. Quy trình xây dựng chuyên đề dạy học Sinh học .............................. 15
1.3. Cơ sở thực tiễn ...................................................................................... 18


1.3.1. Khảo sát hoạt động thiết kế và dạy học theo hƣớng chuyên đề
dạy học môn Sinh học tại trƣờng THPT .......................................................... 18
1.3.2. Nội dung và phƣơng pháp điều tra ........................................................ 18

3.5. Xử lý số liệu.......................................................................................... 45
3.5.1. Phƣơng tiện đánh giá ................................................................................ 45
3.5.2. Phân tích kết quả định tính ...................................................................... 45
3.5.3. Phân tích kết quả định lƣợng .................................................................. 46
3.6. Kết quả thực nghiệm ............................................................................. 47
3.6.1. Phân t ch định tính ..................................................................................... 47
3.6.2. Phân t ch định lƣợng ................................................................................. 50
3.7. Kết luận ................................................................................................. 52
KẾT LU N VÀ KIẾN NGHỊ......................................................................... 53
1. Kết luận .................................................................................................... 53
2. Kiến nghị.................................................................................................. 53
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................... 54
PHỤ LỤC ........................................................................................................ 56


DANH MỤC VIẾT TẮT

TỪ VIẾT TẮT

NGHĨA VIẾT TẮT

ĐC

Đối chứng

GD&ĐT

Giáo dục và đào tạo.

GV


PPDH

Phƣơng pháp dạy học

SĐL

Sơ đồ lai

SGK

Sách giáo khoa

THPT

Trung học phổ thông

TN

Thực nghiệm

TT

Thông tin


DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1: Mức độ tổ chức dạy học theo chuyên đề ........................................ 19
Bảng 1.2: Tần số mức độ tổ chức dạy học theo chuyên đề............................. 19
Bảng 1.3: Hứng thú của HS đối với học tập theo chuyên đề .......................... 20

- Nghị quyết Hội nghị Trung ƣơng 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn
diện giáo dục và đào tạo: Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phƣơng pháp dạy và
học theo hƣớng hiện đại; phát huy t nh t ch cực, chủ động, sáng tạo và vận
dụng kiến thức, kỹ năng của ngƣời học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một
chiều, ghi nhớ máy móc. Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến kh ch tự
học, tạo cơ sở để ngƣời học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát
triển năng lực. Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập
đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học. Đẩy
mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học”; Tiếp
tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố cơ bản của giáo dục, đào tạo theo
hƣớng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của ngƣời học” [2].
- Chiến lƣợc phát triển giáo dục giai đoạn 2011 – 2020 ban hành kèm
theo Quyết định 711/QĐ-TTG ngày 13/06/2012 của Thủ tƣớng Ch nh phủ:
Tiếp tục đổi mới phƣơng pháp dạy học và đánh giá kết quả học tập, rèn
luyện theo hƣớng phát huy t nh t ch cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và năng
lực tự học của ngƣời học” [3].
SVTH: Đặng Hà Ly

1

K38B – Sinh - KTNN


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

- Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 Hội nghị lần thứ 8 Ban
Chấp hành Trung ƣơng khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và
đào tạo, đáp ứng yêu cầu CNH – HĐH trong điều kiện kinh tế thị trƣờng định


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

Những quan điểm, định hƣớng nêu trên tạo tiền đề, cơ sở và môi trƣờng
pháp lý thuận lợi cho việc đổi mới giáo dục phổ thông nói chung, đổi mới
đồng bộ phƣơng pháp dạy học, kiểm tra đánh giá theo định hƣớng năng lực
ngƣời học.
Phát triển giáo dục và đào tạo là nâng cao dân tr , đào tạo nhân lực, bồi
dƣỡng nhân tài. Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức
sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất ngƣời học.
1.2. Xuất phát từ thực tiễn học và dạy môn Sinh học
1.2.1. Xuất phát từ thực tiễn học
Đổi mới phƣơng pháp tổ chức dạy và học theo hƣớng chuyên đề dạy
học cần hƣớng tới phát triển năng lực chung mà mọi học sinh đều cần có
trong cuộc sống nhƣ năng lực sáng tạo, năng lực phát hiện và giải quyết vấn
đề, năng lực hợp tác, năng lực tự học... ngoài ra còn phải hƣớng tới phát triển
các năng lực chuyên biệt cho học sinh, liên quan đến từng môn học, từng lĩnh
vực trong hoạt động giáo dục.
Đảm bảo cho việc phát triển các năng lực chuyên biệt, các kỹ năng cần
thiết phát huy cao độ t nh t ch cực, chủ động, sáng tạo của học sinh.
Tổ chức hoạt động học tập theo chuyên đề có thể nâng cao khả năng
thực nghiệm, phát triển năng lực tự học, tìm và giải quyết vấn đề trong
cuộc sống.
Việc đổi mới phƣơng pháp tổ chức dạy và học theo chuyên đề dạy học
là phù hợp với đặc điểm tâm lý, khả năng học tập, nhịp độ học tập, phù hợp
nhu cầu học tập của học sinh. Tạo điều kiện cho học sinh phát triển hài hòa cả
thể chất và tinh thần. Trên cơ sở đó phát triển tối đa năng lực của từng học
sinh, bắt kịp xu thế đổi mới phƣơng pháp hiện đại, hình thành và phát triển

1.3. Vai trò của thiết kế chuyên đề dạy học
Để đảm bảo cho tiến trình của dạy học t ch cực đạt hiệu quả khai thác
cao, thay cho việc dạy học đang đƣợc thực hiện trên lớp theo từng bài/tiết
trong sách giáo khoa nhƣ hiện nay, chúng ta có thể căn cứ vào chƣơng trình
và sách giáo khoa hiện hành, lựa chọn nội dung để xây dựng các chuyên đề
dạy học phù hợp trong điều kiện thực tế của nhà trƣờng.
Ngoài ra, dạy học theo chuyên đề còn nâng cao khả năng khai thác sử
dụng thiết bị dạy học và tài liệu bổ trợ trong quá trình tổ chức các hoạt động
trên lớp và tự học ở nhà của học sinh, tăng hoạt động nhận thức t ch cực, sáng

SVTH: Đặng Hà Ly

4

K38B – Sinh - KTNN


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

tạo và bồi dƣỡng phƣơng pháp tự học cho học sinh, tăng cƣờng hoạt động học
tập cá thể và học tập hợp tác.
 Vì những l do trên chúng tôi chọn đề tài Thiết kế chuyên đề dạy
học t nh quy luật của hiện tượng di truyền Sinh học lớp 12 theo định hướng
phát triển năng lực của học sinh”.
2. Mục đ ch nghiên cứu
- Tôi tập làm nghiên cứu khoa học nhằm phát triển kĩ năng tự học.
- Xây dựng chuyên đề dạy học: T nh quy luật của hiện tƣợng di
truyền” – Chƣơng II SGK Sinh học 12 theo định hƣớng phát triển năng lực

- Năng lực tự học của học sinh THPT trong học theo chuyên đề.
4.2. Khách thể nghiên cứu
- Quá trình tổ chức hoạt động học chƣơng II – Sinh học 12 thông qua
chuyên đề T nh quy luật của hiện tƣợng di truyền”.
4.3. Nghiệm thể nghiên cứu
Học sinh lớp 12 trƣờng TPHT Dƣơng Quảng Hàm, huyện Văn Giang,
tỉnh Hƣng Yên.
5. Phạm vi nghiên cứu
Nghiên cứu nội dung chƣơng II: T nh quy luật của hiện tƣợng di
truyền” phần V Sinh học 12.
6. Giả thuyết khoa học
Nếu tổ chức dạy học chƣơng II: T nh quy luật của hiện tƣợng di
truyền” Sinh học 12 theo hình thức dạy học chuyên đề thì sẽ phát triển đƣợc
năng lực tự học và tƣ duy sáng tạo cho HS lớp 12 THPT, giúp GV nâng cao
năng lực dạy học.
7. Phư ng pháp nghiên cứu
7.1. Nghiên cứu l thuyết
- Nghiên cứu các văn bản chỉ đạo của Đảng, Quốc hội, Ch nh phủ có
liên quan đến đề tài.
- Nghiên cứu cơ sở l luận của việc thiết kế chuyên đề dạy học môn
Sinh học theo định hƣớng phát triển năng lực của học sinh.
- Nghiên cứu mục tiêu, quan điểm xây dựng và phát triển nội dung
chuẩn kiến thức và kĩ năng chƣơng trình Sinh học phần V: di truyền học” Sinh
học 12 và chƣơng II: T nh quy luật của hiện tƣợng di truyền”.
- Nghiên cứu các luận án, luận văn, các bài báo khoa học có liên quan
đến đề tài.

SVTH: Đặng Hà Ly

6

trƣờng sƣ phạm, giáo viên các trƣờng THPT.

SVTH: Đặng Hà Ly

7

K38B – Sinh - KTNN


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
1.1. Lịch sử nghiên cứu về dạy học chuyên đề
1.1.1. Trên thế giới
Phƣơng pháp dạy và học theo chuyên đề tạo điều kiện cho chƣơng trình
t ch hợp liên môn, giúp thời gian học linh động hơn so với dạy học theo tiết,
theo môn học khác nhau.
Theo chúng tôi tìm hiểu, PPDH theo chuyên đề đã trở thành xu hƣớng
giáo dục quốc tế đƣợc nhiều quốc gia tiến hành áp dụng nhƣ:
Tại Mỹ, PPDH theo chuyên đề đã đƣợc tiến hành và phát triển rộng khắp
trong phong trào đào tạo và giáo dục. Một nghiên cứu của Yorks và Follow
(1993) cho thấy rằng học sinh học theo các chuyên đề, t ch hợp liên môn sẽ học
tập tốt hơn là học theo chƣơng trình giảng dạy truyền thống, đơn môn [17].
Những năm đầu thế kỷ XX, tại Malaysia đã tiến hành PPDH theo
chuyên đề. Theo Trung tâm Phát triển chƣơng trình dạy Malaysia (2003),
PPDH theo chuyên đề là một nỗ lực để t ch hợp kiến thức, kỹ năng, giá trị học

Theo chúng tôi tìm hiểu, PPDH theo chuyên đề không hoàn toàn là
phƣơng pháp mới lạ đối với giáo viên và học sinh. Thực tế cho thấy, từ rất lâu
PPDH này đã đƣợc GV áp dụng nhiều trong quá trình dạy học.
Bộ GD&ĐT ban hành công văn 5555/BGDĐT-GDTrH triển khai
chƣơng trình tổ chức dạy học chuyên đề vào ngày 8/10/2014 [5]. Ngay sau
đó, hầu hết các trƣờng THPT đã tiến hành dạy học theo chuyên đề và đem lại
hiệu quả nhƣ:
Trƣờng THPT Lê Quý Đôn Tp. HCM đã áp dụng phƣơng pháp dạy học
theo chuyên đề và đem lại hiệu quả t ch cực.
Tháng 12 năm 2014 tỉnh Hòa Bình đã tổ chức tập huấn xây dựng
chuyên đề dạy học, kiểm tra đánh giá theo định hƣớng phát triển năng lực HS.
Trƣờng THPT Đoàn Kết, thị trấn Tân Phú, tỉnh Đồng Nai đã tiến hành
kế hoạch thiết kế và tổ chức dạy học chuyên đề từ khoảng tháng 2 năm 2015.
Để nâng cao năng lực cho đội ngũ giáo viên đáp ứng mục tiêu đổi mới,
ngày 25/9/2015 Trung tâm giáo dục thƣờng xuyên tỉnh Điện Biên đã tổ chức
hội thảo Xây dựng chuyên đề dạy học và t ch hợp kiến thức bộ môn theo
định hƣớng phát triển phẩm chất, năng lực học viên” [13].

SVTH: Đặng Hà Ly

9

K38B – Sinh - KTNN


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

Tháng 12/2015 Trƣờng THPT Trần Hƣng Đạo, quận Thanh Xuân, Hà


K38B – Sinh - KTNN


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

đề do giáo viên quyết định nhằm tạo thuận lợi cho dạy học theo định hƣớng
phát triển năng lực.
Căn cứ vào chƣơng trình và SGK hiện hành, các tổ/nhóm chuyên môn
lựa chọn nội dung để xây dựng các chuyên đề dạy học phù hợp với việc sử
dụng PPDH t ch cực trong điều kiện thực tế của nhà trƣờng thay cho việc dạy
học đang đƣợc thực hiện theo từng bài/tiết. Trên cơ sở rà soát chuẩn kiến
thức, kĩ năng, thái độ theo chƣơng trình hiện hành và các hoạt động học dự
kiến sẽ tổ chức cho HS, xác định các năng lực và phẩm chất có thể hình thành
cho HS trong mỗi chuyên đề đã xây dựng.
1.2.2. Một số đặc trưng cơ bản của chương trình định hướng nội dung và
chương trình định hướng phát triển năng lực
Đặc trưng
Mục

Chư ng trình định hướng

Chư ng trình định hướng

nội dung

phát triển năng lực


dạy thức, là trung tâm của quá hỗ trợ HS tự lực và t ch cực
trình dạy học. HS tiếp thu thụ lĩnh hội tri thức. Chú trọng sự

SVTH: Đặng Hà Ly

11

K38B – Sinh - KTNN


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

động những tri thức đƣợc quy phát triển khả năng giải quyết
định sẵn.

vấn đề, khả năng giao tiếp.
Chú trọng sử dụng các quan
điểm, phƣơng pháp và kỹ thuật
dạy học t ch cực; các phƣơng pháp
dạy học th nghiệm, thực hành.

Hình

thức Chủ yếu dạy học lý thuyết Tổ chức hình thức học tập đa

dạy học

trên lớp học.

(SGK) áp đặt (GV là trung tâm).

SVTH: Đặng Hà Ly

của giáo viên (HS là trung tâm).

12

K38B – Sinh - KTNN


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

2- Nếu thành công có thể góp phần 2- Hƣớng tới các mục tiêu: chiếm lĩnh
đạt nhiều mục tiêu của môn học hiện nội dung kiến thức khoa học, hiểu
nay: chiếm lĩnh kiến thức mới thông biết tiến trình khoa học và rèn luyện
qua hoạt động, bồi dƣỡng các phƣơng các kĩ năng tiến trình khoa học nhƣ:
thức tƣ duy khoa học và các phƣơng quan sát, thu thập thông tin, dữ liệu;
pháp nhận thức khoa học: phƣơng xử lý (so sánh, sắp xếp, phân loại,
pháp thực nghiệm, phƣơng pháp mô liên hệ…thông tin); suy luận, áp dụng
hình, suy luận khoa học…).

thực tiễn.

3- Dạy theo từng bài riêng lẻ với một 3- Dạy theo một chuyên đề thống
thời lƣợng cố định.

nhất đƣợc tổ chức lại từ một phần

K38B – Sinh - KTNN


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

thƣờng là hạn hẹp trong chƣơng trình, chuyên đề thƣờng vƣợt ra ngoài khuôn
nội dung bài học.

khổ nội dung cần học do quá trình tìm
kiếm, xử lý thông tin ngoài nguồn tài
liệu ch nh thức của học sinh.

9- Không thể hƣớng tới nhiều mục 9- Có thề hƣớng tới, bồi dƣỡng các kĩ
tiêu nhân văn quan trọng nhƣ: rèn năng làm việc với thông tin, giao tiếp,
luyện các kĩ năng sống và làm việc: ngôn ngữ, hợp tác.
giao tiếp, hợp tác, quản lý, điều hành,
ra quyết định…
Điểm tƣơng đồng giữa dạy học chuyên đề và dạy học truyền thống là
vẫn coi trọng việc lĩnh hội một dung lƣợng kiến thức nền tảng, vì thế dạy học
chuyên đề là mô hình dạy học có thể vận dụng vào thực tế hiện nay dễ dàng.
Điều cần làm để vận dụng nó là phải tổ chức lại một số bài học thành chuyên
đề đƣợc cho là có ý nghĩa thực tiễn hơn, logic hơn cách trình bày của SGK.
Trong dạy học chuyên đề vai trò của GV và HS thay đổi cơ bản từ GV
là trung tâm trong mô hình dạy học truyền thống sang HS là trung tâm.
1.2.4. Những thuận lợi, khó khăn khi tổ chức dạy học theo chuyên đề ở
trường THPT
 Thuận lợi
Đối với việc áp dụng phƣơng pháp dạy học theo chuyên đề trong

chức dạy học theo chuyên đề chƣa phát huy đƣợc đúng những ƣu điểm vốn có
của nó nhƣ:
- Do hạn chế về thời gian giữa các tiết học nên GV gặp khó khăn trong
việc sắp xếp và tổ chức chuyên đề.
- Cơ sở vật chất còn nhiều hạn chế, các phƣơng tiện, thiết bị dạy học
còn thiếu.
- HS còn hạn chế trong tìm tòi và khám phá kiến thức, tài liệu tham
khảo của các em chủ yếu là SGK và bài giảng của GV trên lớp.
- Khả năng khai thác sử dụng thiết bị dạy học và tài liệu bổ trợ trong
quá trình tổ chức các hoạt động dạy học trên lớp và tự học ở nhà của học sinh
còn hạn chế, k m hiệu quả.
1.2.5. Quy trình xây dựng chuyên đề dạy học Sinh học
Mỗi chuyên đề dạy học phải giải quyết trọn vẹn một vấn đề học tập.
Vì vậy, việc thiết kế mỗi chuyên đề dạy học cần phải thực hiện theo những
quy trình sau:

SVTH: Đặng Hà Ly

15

K38B – Sinh - KTNN


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

Bước 1: Xác định vấn đề
Vấn đề cần giải quyết trong dạy học chuyên đề có thể là một trong các
loại sau:



Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

đề. Lựa chọn các nội dung của chuyên đề từ các bài/tiết trong sách giáo khoa
của một môn học và các môn có liên quan để xây dựng chuyên đề dạy học.
Bước 3: Xác định chuẩn kiến thức, kĩ năng, thái độ
Xác định chuẩn kiến thức, kĩ năng, thái độ theo chƣơng trình hiện hành
và các hoạt động học dự kiến sẽ tổ chức cho học sinh theo phƣơng pháp dạy
học t ch cực, từ đó xác định các năng lực và phẩm chất có thể hình thành cho
học sinh theo chuyên đề sẽ xây dựng.
Bước 4: Xác định và mô tả mức độ yêu cầu
Xác định và mô tả mức độ yêu cầu (nhận biết, thông hiểu, vận dụng,
vận dụng cao) của mỗi loại câu hỏi/bài tập có thể sử dụng để kiểm tra, đánh
giá năng lực và phẩm chất của học sinh trong dạy học.
Bước 5: Biên soạn câu hỏi và bài tập
Biên soạn câu hỏi và bài tập cụ thể theo các mức độ yêu cầu đã mô tả
để sử dụng trong quá trình tổ chức các hoạt động dạy học và kiểm tra, đánh
giá, luyện tập theo chuyên đề đã xây dựng.
Bước 6: Thiết kế tiến trình dạy học theo chuyên đề
Thiết kế tiến trình dạy học theo chuyên đề thành các hoạt động học
đƣợc tổ chức cho học sinh có thể thực hiện ở trên lớp và ở nhà, mỗi tiết học
trên lớp có thể chỉ thực hiện một số hoạt động trong tiến trình sƣ phạm của
phƣơng pháp và kĩ thuật dạy học đƣợc sử dụng. Trong chuỗi hoạt động học,
đặc biệt quan tâm xây dựng tình huống xuất phát [24].
Tiếp theo tình huống xuất phát là các hoạt động học nhƣ: đề xuất giải
pháp giải quyết vấn đề, thực hiện giải pháp để giải quyết vấn đề, báo cáo, thảo
luận, kết luận, nhận định, hợp thức hóa kiến thức…