SỞ GD & ĐT NAM ĐỊNH
TRƯỜNG THPT NGUYỄN TRƯỜNG THUÝ
-----š›&š›-----

SÁNG KIẾN DỰ THI CẤP TỈNH

BÁO CÁO SÁNG KIẾN
§Ò tµi :
MỘT SỐ GIẢI PHÁP TRONG CÔNG TÁC QUẢN LÝ, CHỈ ĐẠO
NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC KỸ THUẬT
CỦA HỌC SINH TRƯỜNG THPT NGUYỄN TRƯỜNG THÚY

Tác giả: TRẦN XUÂN TRÀ
Trình độ chuyên môn: Thạc sĩ Ngữ văn
Chức vụ: Phó hiệu trưởng
Nơi công tác: Trường THPT Nguyễn Trường Thúy

Xuân Trường, tháng 5 năm 2016

1


SỞ GD&ĐT NAM ĐỊNH
TRƯỜNG THPT NGUYỄN TRƯỜNG THÚY

THÔNG TIN CHUNG VỀ

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM DỰ THI CẤP TỈNH
1. Tên sáng kiến: “Một số giải pháp trong công tác quản lý, chỉ đạo, nhằm nâng
cao hiệu quả hoạt động nghiên cứu khoa học kỹ thuật của học sinh trường THPT
Nguyễn Trường Thúy”

II. “Một số giải pháp trong công tác quản lý, chỉ đạo nâng cao hiệu quả
hoạt động nghiên cứu khoa học kỹ thuật của học sinh trường THPT Nguyễn
Trường Thúy”
1.Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức về mục đích, ý nghĩa
của hoạt động NCKHKT ở nhà trường phổ thông….
2. Xây dựng kế hoạch, tổ chức triển khai hoạt động NCKHKT của học sinh
phù hợp với điều kiện thực tế của đơn vị
3. Làm tốt cvoong tác xã hội hóa và động viên thi đua, khen thưởng hoạt
động NCKHKT ở nhà trường
C. Hiệu quả do sáng kiến đem lại
D. Cam kết
E. Thư mục tham khảo

Trang
2
3
4
6
6
6
6
6
7

7
10
25
26
28
29

động mới mẻ không chỉ đối với học sinh, mà đối với cả các bộ quản lý và đội ngũ giáo
viên. Bởi lâu nay hoạt động NCKHKT là “lãnh địa” của các trường Đại học, Cao
đẳng, các viện, học viện. Ở đó, các sinh viên, học viên thường là ít nhất sau một năm
học mới bước đầu làm quen với hoạt động NCKHKT dưới sự hướng dẫn của các
chuyên gia, các nhà khoa học có bề dạy kinh nghiệm, có học hàm, học vị cao. Không
ít người cho rằng, việc NCKH đối với học sinh phổ thông là quá xa vời, vì mục tiêu
chính của các em chỉ cần nắm vững kiến thức và kỹ năng ở chương trình giáo dục phổ
thông, vượt qua kỳ thi tốt nghiệp và tuyển sinh đại học. Hơn nữa, để triển khai hoạt
động NCKHKT đối với học sinh đạt hiệu quả, đòi hỏi phải có đội ngũ các nhà khoa
học giỏi làm tư vấn, trong khi kinh nghiệm NCKHKT của nhiều thầy, cô giáo vẫn còn
hạn chế. Mặt khác, giáo viên và học sinh đã phải dành quá nhiều thời gian cho việc
thực hiện nhiệm vụ dạy và học. Và vì là hoạt động mới mẻ, nên công tác quản lý, chỉ
đạo của các trường THPT còn rất nhiều lúng túng. Đấy là chưa kể kinh phí đầu tư cho
hoạt động này khá tốn kém…
Vậy làm thế nào để nâng cao hiệu quả hoạt động NCKHKT của học sinh ở các
trường THPT? Từ thực tế hoạt động NCKHKT và những thành tích mà nhà trường đã
đạt được trong mấy năm qua ở lĩnh vực này, chúng tôi nhận thấy, muốn nâng cao hiệu
quả hoạt động NCKHKT dành cho học sinh, trước hết phải tăng cường công tác quản
lý, chỉ đạo của Ban giám hiệu và tập thể lãnh đạo nhà trường. Vì thế, tôi đã chọn
4


“Một số giải pháp trong công tác quản lý, chỉ đạo nâng cao hiệu quả hoạt động
nghiên cứu khoa học kỹ thuật của học sinh trường THPT Nguyễn Trường Thúy”
làm đề tài sáng kiến kinh nghiệm (SKKN) nhằm trao đổi với các trường THPT trong
toàn tỉnh về việc nâng cao hiệu quả của hoạt động mới mẻ này, góp phần nhỏ bé vào
công cuộc đổi mới phương pháp và nâng cao chất lượng dạy học hiện nay.

5


Qua thực tế Hội thi NCKHKT cấp trường năm học 2013 – 2014, chúng tôi cũng
thấy, một số giáo viên và học sinh chưa tự tin trước những câu hỏi phản biện của Ban
giám khảo nên tính thuyết phục của các dự án chưa cao. Đây cũng là lý do để tôi chọn
đề tài SKKN này.
3) Lãnh đạo nhà trường lúng túng trong công tác quản lý, chỉ đạo:
Vì là hoạt động hoàn toàn mới đối với các trường THPT, nên cũng như nhiều
cơ sở giáo dục khác, Ban giám hiệu và tập thể lãnh đạo trường THPT Nguyễn Trường
Thúy còn lúng túng trong công tác quản lý, chỉ đạo học sinh tham gia NCKHKT.
Bên cạnh tính mới mẻ, sở dĩ lãnh đạo nhà trường còn lúng túng, bị động trong
công tác quản lý, chỉ đạo hoạt động này còn do ảnh hưởng của thực trạng nền giáo dục
hiện tại quá xem nặng việc học và thi cử. Học sinh và giáo viên phần lớn chỉ tập trung
vào việc dạy và học là chính, chưa thật sự quan tâm và xem hoạt động NCKHKT là
nền tảng góp phần đổi mới phương pháp và nâng cao chất lượng dạy và học.
Hơn nữa, như đã nói ở trên, do chất lượng tuyển sinh đầu vào thấp; đội ngũ giáo
viên nhà trường phần đông còn rất trẻ chưa có kinh nghiệm trong hoạt động
NCKHKT dễ nảy sinh tâm lý e ngại, thiếu tự tin khi được phân công hướng dẫn học
6


sinh thực hiện đề tài; lại là trường mới thành lập, cơ sở vật chất còn nhiều thiếu thốn
chưa đáp ứng đủ cho hoạt động NCKHKT; một số phụ huynh có tâm lý e sợ không
muốn cho con em mình tham gia hoạt động NCKHKT vì sẽ ảnh hưởng đến kết quả
học tập nên thiếu sự ủng hộ và động viên khuyến khích; chế độ chính sách của nhà
nước lại chưa đủ sức thu hút giáo viên, học sinh tham gia NCKHKT;… Đó là những
khó khăn của lãnh đạo nhà trường trong quá trình chỉ đạo, tổ chức, triển khai hoạt
động NCKHKT của học sinh. Đây chính là lý do cơ bản để tôi chọn “Một số giải
pháp trong công tác quản lý, chỉ đạo nâng cao hiệu quả hoạt động nghiên cứu
khoa học kỹ thuật của học sinh trường THPT Nguyễn Trường Thúy” làm đề tài
SKKN.
II) Một số giải pháp trong công tác quản lý, chỉ đạo nâng cao hiệu quả hoạt động

nhiệm.
+ Tuyên truyền qua hệ thống phát thanh của Ban chấp hành Đoàn trường.
+ Tuyên truyền qua hệ thống Bản tin của nhà trường.
7


+ Đặc biệt, năm học 2013 – 2014, khi lần đầu tiên tham gia dự thi NCKHKT
cấp tỉnh, trường THPT Nguyễn Trường Thúy còn tổ chức cho hơn 50 cán bộ giáo
viên, học sinh và đại diện cha mẹ học sinh tham quan các gian trưng bày, dự học sinh
thuyết trình về kết quả dự án và trả lời các câu hỏi của Ban giám khảo cuộc thi. Qua
đó, cán bộ, giáo viên, học sinh và phụ huynh hiểu sâu hơn về hoạt động NCKHKT ở
nhà trường, tạo tiền đề cho việc nâng cao hiệu quả hoạt động NCKHKT của nhà
trường trong những năm tiếp theo.
1.2. Về nội dung tuyên truyền:
a) Bản chất của nghiên cứu khoa học (NCKH) và hoạt động NCKHKT ở nhà
trường phổ thông:
Như đã nói ở trên, những kiến thức sơ đẳng nhất về NCKH học sinh cũng chưa
hề biết đến; cả giáo viên, học sinh và phụ huynh đều có tâm lý e ngại, lo lắng, hoang
mang khi bản thân, hoặc con em mình tham gia NCKH. Bởi vậy, trước hết lãnh đạo
nhà trường phải làm tốt công tác tuyên truyền để giáo viên, học sinh và phụ huynh
hiểu rõ bản chất của NCKH và hoạt động NCKH ở nhà trường phổ thông. Có như vậy
giáo viên và học sinh mới chủ động, tự tin khi tham gia hướng dẫn và NCKH; phụ
huynh mới đồng thuận, khuyến khích, động viên, tạo mọi điều kiện thuận lợi cho con
em mình tham gia hoạt động này.
Có nhiều cách định nghĩa khác nhau về NCKH. Nhưng theo nghĩa chung nhất,
NCKH là quá trình nhận thức khoa học, là hoạt động trí tuệ đặc thù bằng những
phương pháp nghiên cứu nhất định để tìm ra một cách chính xác và có mục đích
những điều mà con người chưa biết đến hoặc biết chưa đầy đủ, tức là tạo ra sản phẩm
mới dưới dạng tri thức mới về nhận thức hoặc phương pháp. Bản chất của NCKH là
hoạt động sáng tạo của các nhà khoa học nhằm nhận thức thế giới, tạo ra hệ thống tri

được ý tưởng khoa học có tính khả thi, có niềm đam mê nghiên cứu và chủ động, tự
tin, tích cực, sáng tạo trong quá trình thực hiện dự án.
b) Mục đích, ý nghĩa của hoạt động NCKHKT dành cho học sinh:
Bên cạnh việc tuyên truyền về bản chất của NCKH và hoạt động NCKHKT ở
nhà trường phổ thông, lãnh đạo nhà trường còn phải tuyên truyền để cán bộ, giáo viên,
học sinh và phụ huynh hiểu rõ mục đích, ý nghĩa của hoạt động này.
Nghị quyết số 29 Hội nghị lần thứ 8 của Ban chấp hành Trung ương Đảng Khóa
XI khẳng định “…Giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt
nhất tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân; yêu gia đình, yêu Tổ quốc, yêu
đồng bào; sống tốt và làm việc hiệu quả. Đối với giáo dục phổ thông, tập trung phát
triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi
dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh. Nâng cao chất lượng giáo
dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại
ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Phát
triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời…”. Đưa hoạt động
NCKHKT vào các trường phổ thông, góp phần quan trọng vào việc “đổi mới căn bản,
toàn diện giáo dục và đào tạo”, hướng tới các mục đích, ý nghĩa cơ bản sau:
- NCKHKT ở trường phổ thông trước hết nhằm khuyến khích học sinh nghiên
cứu, sáng tạo khoa học, công nghệ, kĩ thuật, vận dụng kiến thức đã học để giải quyết
những vấn đề thực tiễn cuộc sống. Qua đó, giúp học sinh bước đầu làm quen với hoạt
động NCKHKT và hiểu ra rằng, NCKHKT không phải là “lãnh địa” riêng của sinh
viên, học viên ở các trường Đại học, Cao đẳng, các viện, học viện, mà chính là
phương châm “học đi đôi với hành”, nhằm “ phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định
hướng nghề nghiệp cho học sinh… nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện… phát
triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời…”. Từ đó, khơi dậy,
nhóm lên niềm yêu thích, đam mê tìm tòi, sáng tạo, cuốn hút học sinh tích cực hưởng
ứng, tham gia hoạt động NCKHKT.
- Đồng thời, NCKHKT ở trường phổ thông còn góp phần đổi mới hình thức tổ
chức hoạt động dạy học và kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh; thúc đẩy
giáo viên tự bồi dưỡng nâng cao năng lực chuyên môn nghiệp vụ; phát triển năng lực

NCKHKT ở nhà trường không chỉ góp phần nâng cao nhận thức của đội ngũ cán bộ
quản lý, giáo viên, cha mẹ học sinh và cộng đồng xã hội về mục đích, ý nghĩa và tầm
quan trọng của hoạt động này, mà còn khơi dậy, nhóm lên niềm yêu thích, đam mê
NCKHKT trong nhà trường. Hiểu rõ bản chất hoạt động NCKHKT và mục đích, ý
nghĩa của hoạt động này, học sinh sẽ tích cực, chủ động, sáng tạo hơn khi tham gia
NCKHKT, giáo viên sẽ tự tin hơn khi được phân công hướng dẫn học sinh thực hiện
dự án.
2) Xây dựng kế hoạch, tổ chức triển khai hoạt động NCKHKT của học sinh phù
hợp với điều kiện thực tế của đơn vị:
2.1. Xây dựng kế hoạch:
Trong công tác quản lý, chỉ đạo, bất cứ một hoạt động lớn nào của nhà trường
người cán bộ quản lý cũng cần phải xây dựng kế hoạch. Bởi xây dựng kế hoạch và
quản lý bằng kế hoạch là một trong những biện pháp cơ bản để nâng cao hiệu quả của
công tác quản lý, cũng như hiệu quả các hoạt động trong nhà trường. Vì thế, cùng với
việc đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của đội ngũ giáo viên, học
sinh lãnh đạo nhà trường cần quan tâm, chú trọng tới việc xây dựng kế hoạch tổ
chức, triển khai hoạt động NCKHKT cho học sinh.
Cũng như mọi bản kế hoạch khác, khi xây dựng kế hoạch cho hoạt động
NCKHKT, lãnh đạo nhà trường cần căn cứ vào các văn bản, hướng dẫn chỉ đạo của
Bộ GDĐT và của Sở GD&ĐT Nam Định về việc tổ chức Hội thi NCKHKT dành cho
học sinh trung học hằng năm, nhất là Thông tư tư số 38/2012/TT-BGDĐT ngày
02/11/2012 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc ban hành Quy chế thi nghiên cứu
khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia học sinh trung học và điều kiện thực tế của đơn vị,
đặc điểm của địa phương để xây dựng kế hoạch, tổ chức triển khai hoạt động
NCKHKT của học sinh ở đơn vị mình cho phù hợp.
10


Chẳng hạn, năm học 2015-2016, trường THPT Nguyễn Trường Thúy đã xây
dựng kế hoạch tổ chức, triển khai hoạt động NCKH-KT cho học sinh như sau:

- Khuyến khích học sinh trung học nghiên cứu, sáng tạo khoa học, công nghệ, kĩ
thuật, vận dụng kiến thức đã học vào giải quyết những vấn đề thực tiễn cuộc sống;
- Góp phần thúc đẩy đổi mới hình thức tổ chức và phương pháp dạy học, đổi mới
hình thức và phương pháp đánh giá kết quả học tập, phát triển năng lực học sinh, nâng
cao chất lượng dạy học trong các cơ sở giáo dục trung học;
- Khuyến khích các cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng, cơ sở nghiên cứu, các tổ
chức, cá nhân tham gia, hỗ trợ hoạt động nghiên cứu, sáng tạo khoa học, kĩ thuật của
học sinh trung học;
- Tạo cơ hội để học sinh trung học giới thiệu kết quả nghiên cứu, sáng tạo khoa
học, kĩ thuật của mình; tăng cường trao đổi, giao lưu văn hóa, giáo dục giữa các địa
phương và hội nhập quốc tế.
* NỘI DUNG :
- Thời gian tổ chức thi:
+ Cấp trường: HS đăng kí dự án hay ý tưởng của dự án (chậm nhất là ngày
30/9/2015); nhà trường tổ chức thi khoảng từ ngày 1/12/2015 đến ngày 05/12/2015
+ Cấp Tỉnh: Tổ chức thi ngày 12/12/2015 đến ngày 13/12/2015
+ Cấp bộ: Tổ chức thi trong tháng 3/2016 Tại thành phố Hải Phòng
- Đối tượng dự thi:

11


+ Toàn thể học sinh từ lớp 10 đến 12 trong nhà trường. Học sinh có thể tham
gia dự thi dưới hình thức cá nhân hay đồng đội (mỗi đội không quá 02 học sinh).
+ Học sinh các lớp khác nhau có thể tham gia một đề tài.
- Lĩnh vực dự thi:
Bao gồm 20 lĩnh vực sau: Khoa học động vật; Khoa học xã hội và hành vi; Hoá
sinh; Y sinh và khoa học sức khoẻ; Sinh học tế bào và phân tử; Hoá học; Sinh học trên
máy tính và sinh - tin; Khoa học trái đất và môi trường; Hệ thống nhúng; Năng lượng:
hóa học; ; Năng lượng: Vật lí; Kĩ thuật cơ khí; Kĩ thuật môi trường; Khoa học vật liệu;

+ Phiếu đánh giá rủi ro chất nguy hiểm (nếu có);
+ Phiếu sử dụng mô người và động vật (nếu có).
Hồ sơ đăng kí dự thi cấp tỉnh gửi về Sở GD&ĐT Nam Định trước ngày
07/12/2015 (Giống như cấp trường)
Các mẫu phiếu nói trên có thể tải trên mạng http//truonghocketnoi.edu.vn
- Giải thưởng cấp trường:
12


+ Lựa chọn 06 dự án có chất lượng nhất để trao giải (01 giải Nhất, 01 giải Nhì,
01 giải Ba; 03 giải Khuyến khíc).
+ Trong các dự án đạt giải ở Hội thi cấp trường lựa chọn từ 01 đến 0 2 dự án tốt
nhất tham gia thi cấp tỉnh vào ngày 12/12/2015.
+ Chế độ khen khưởng (theo quy chế hiện hành).
* KẾ HOẠCH TRIỂN KHAI:
Thời gian

Công việc
- Tổ chức tuyên truyền về mục đích, ý nghĩa và qui
chế cuộc thi tới cán bộ, giáo viên và học sinh;
- Xây dựng kế hoạch cuộc thi;
- Phát động , hướng dẫn học sinh đăng kí tham gia
Tháng 9/2015
cuộc thi;
- Nhận tên đề tài đăng kí của học sinh;
- Tiếp tục nhận tên đề tài đăng kí của học sinh;
Tháng 9/2015 - Phân loại đề tài theo các lĩnh vực nghiên cứu;
đến tháng
- Phê duyệt dự án;
10/10/2015 - Phân công giáo viên hướng dẫn;

nghiên cứu nộp Sở GD&ĐT Nam Định trước ngày - GVCN
07/12/2015;
- Tác giả
- Tác giả
- Hoàn thiện hồ sơ gửi về bộ (nếu có)
- Người bảo trợ (nếu
- Tham gia cuộc thi cấp Quốc gia tổ chức tại thành có)
phố Hải Phòng (nếu được lựa chọn).
- GV hướng dẫn

* TỔ CHỨC THỰC HIỆN:
+ Cần phối hợp chặt chẽ giữa Ban Giám hiệu, giáo viên hướng dẫn, Ban chấp
hành (BCH) Đoàn trường, giáo viên chủ nhiệm lớp, giáo viên bộ môn, phụ huynh học
sinh và các nhà khoa học (nếu có) trong việc hướng dẫn, động viên học sinh lựa chọn
và nghiên cứu các đề tài.
+ Nhà trường phát động phong trào tham gia hội thi đến học sinh toàn trường;
tuyên truyền giới thiệu về cuộc thi (Mục đích, ý nghĩa, nội dung, thể lệ, …);
- BCH Đoàn trường thực hiện việc tuyên truyền rộng rãi cho toàn thể học sinh
trong các buổi chào cờ đầu tuần; qua bảng tin, qua chương trình phát thanh hàng tuần
và khuyến khích đông đảo học sinh tham gia; đồng thời phối hợp tốt với Ban tổ chức
cuộc thi trong suốt quá trình hội thi diễn ra hoạt động NCKHKT;
13


- BCH Đoàn trường, giáo viên chủ nhiệm và giáo viên bộ môn giúp đỡ, hướng
dẫn học sinh hình thành ý tưởng khoa học và nghiên cứu đề tài.
Trên đây là kế hoạch tổ chức hướng dẫn học sinh nghiên cứu khoa học năm
học 2015-2016. Tổ chức cho học sinh nghiên cứu khoa học và tham dự hội thi các cấp
là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của nhà trường năm học 2015-2016 và những
năm học tiếp theo nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học. Nhà trường

người trong công cuộc đổi mới phương pháp và nâng cao chất lượng dạy học.
Đồng thời, lãnh đạo nhà trường giao cho Ban chấp hành Đoàn TNCS Hồ Chí
Minh phát động toàn thể đoàn viên, thanh niên trường tích cực tham gia cuộc thi
NCKHKT cấp trường, cấp tỉnh và cấp quốc gia. Trong đó, dưới sự chỉ đạo của đội
ngũ cán bộ lớp, cán bộ Đoàn và vai trò tham mưu tư vấn của giáo viên chủ nhiệm,
giáo viên bộ môn, mỗi tập thể lớp ít nhất có một dự án đăng ký dự thi cấp trường để
lựa chọn tham gia Hội thi cấp tỉnh.
Đặc biệt, để thúc đẩy hoạt động này, lãnh đạo nhà trường cần xác định rõ với
Hội đồng Sư phạm nhà trường: Việc tham gia nghiên cứu và hướng dẫn học sinh
NCKHKT là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, cũng là một trong những tiêu chí
để đánh giá, xếp loại thi đua đối với cán bô, giáo viên, học sinh và các tập thể lớp. Có
14


như vậy mới cuốn hút được đông đảo cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh tích
cực hưởng ứng, tham gia NCKHKT. Nó không chỉ khiến hoạt động NCKHKT thực sự
trở thành một hình thức tổ chức dạy học mới cần trải nghiệm, mà còn nâng cao hiệu
quả của hoạt động này, góp phần đổi mới phương pháp dạy học, bồi dưỡng và nâng
cao phẩm chất, năng lực, nhất là năng lực NCKHKT của cán bộ, giáo viên và học
sinh.
2.2.2. Tổ chức hội thảo, tập huấn bồi dưỡng cho cán bộ, giáo viên và học sinh các
quy định, hướng dẫn về cuộc thi và những kiến thức cơ bản về NCKHKT
a) Các quy định, hướng dẫn về cuộc thi:
Hằng năm Bộ GDĐT đều có văn bản hướng dẫn, chỉ đạo và nêu những quy
định chung về cuộc thi NCKHKT dành cho học sinh chủ yếu dựa trên Thông tư số
38/2012/TT-BGDĐT ngày 25/11/2012. Trên cơ sở đó, các Sở GD&ĐT có các văn
bản hướng dẫn, chỉ đạo về các trường THPT, các phòng GD&ĐT trong toàn tỉnh tổ
chức, triển khai cuộc thi NCKHKT theo từng năm học. Ở đó, bên cạnh việc nêu rõ
mục đích, ý nghĩa cuộc thi NCKHKT, các văn bản hướng dẫn, chỉ đạo đều nêu rõ: Đối
tượng dự thi; nội dung thi; thời gian và cách thức tổ chức cuộc thi ở các cấp; hồ sơ

Hóa-Sinh phân tích; Hóa-Sinh tổng hợp; Hóa-Sinh-Y; Hóa-Sinh cấu
Hóa Sinh
trúc;…
Y Sinh và khoaChẩn đoán; Điều trị; Phát triển và thử nghiệm dược liệu; Dịch tễ học;
học Sức khỏe
Dinh dưỡng; Sinh lí học và Bệnh lí học;…
Sinh học tế bào
và phân tử
Sinh lí tế bào; Gen; Miễn dịch; Sinh học phân tử; Sinh học thần kinh;…
Hóa phân tích; Hóa học trên máy tính; Hóa môi trường; Hóa vô cơ; Hóa
Hóa học
vật liệu; Hóa hữu cơ; Hóa Lý;…
Kĩ thuật Y sinh; Dược lí trên máy tính; Sinh học mô hình trên máy tính;
Sinh học trên máy
Tiến hóa sinh học trên máy tính; Khoa học thần kinh trên máy tính;
tính và Sinh -Tin
Gen;…
Khoa học Trái đấtKhí quyển; Khí hậu; Ảnh hưởng của môi trường lên hệ sinh thái; Địa
và Môi trường
chất; Nước;…
Vi điều khiển; Giao tiếp mạng và dữ liệu; Quang học; Cảm biến; Gia
Hệ thống nhúng
công tín hiệu;…
Năng lượng: HóaNhiên liệu thay thế; Năng lượng hóa thạch; Phát triển nhiên liệu tế bào
học
và pin; Vật liệu năng lượng mặt trời;…

15



Thiên văn học và Vũ trụ học; Vật lí nguyên tử, phân tử và quang học;
Vật lí và ThiênLý - Sinh; Vật lí trên máy tính; Vật lí thiên văn; Vật liệu đo; Từ, Điện từ
văn
và Plasma; Cơ học; Vật lí hạt cơ bản và hạt nhân; Quang học; La-de;
Thu phát sóng điện từ; Lượng tử máy tính; Vật lí lí thuyết;…
Nông nghiệp; Mối liên hệ và tương tác với môi trường tự nhiên; Gen và
Khoa học Thực
sinh sản; Tăng trưởng và phát triển; Bệnh lí thực vật; Sinh lí thực vật;
vật
Hệ thống và tiến hóa;…
Rô bốt và máyMáy sinh học; Lí thuyết điều khiển; Rô bốt động lực;…
thông minh
Phần mềm hệThuật toán; An ninh máy tính; Cơ sở dữ liệu; Hệ điều hành; Ngôn ngữ
thống
lập trình;…

Trên cơ sở các lĩnh vực nghiên cứu được quy định trong quy chế cuộc thi, cán
bộ, giáo viên và học sinh trao đổi, thảo luận, lựa chọn lĩnh vực cũng như đề tài nghiên
cứu phù hợp với năng lực, sở trường của mình. Có như vậy, các em mới hiểu thấu đáo
về vấn đề mình nghiên cứu, tạo tiền đề để nâng cao hiệu quả hoạt động NCKHKT.
* Tiêu chí đánh giá dự án dự thi cuộc thi NCKHKT:
Căn cứ quy định tại Thông tư số 38/2012/TT-BGDĐT ngày 25/11/2012 và để
đáp ứng yêu cầu cuộc thi NCKHKT cấp tỉnh, cấp quốc gia, các dự án dự thi được
đánh giá căn cứ theo các tiêu chí sau:
- Có hồ sơ dự án dự thi nộp đúng hạn, đảm bảo theo đúng quy định tại Điều 4,
điểm 2 Điều 5 Thông tư số 38/2012/TT-BGDĐT ngày 25/11/2012 của Bộ GDĐT.
- Cách đánh giá, cho điểm dự án khoa học (theo thang điểm 100):
+ Câu hỏi nghiên cứu: 10 điểm;
+ Kế hoạch nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu: 15 điểm;
+ Tiến hành nghiên cứu (thu thập, phân tích và sử dụng dữ liệu): 20 điểm;

sinh hiểu rõ một số khái niệm liên quan trực tiếp tới hoạt động NCKHKT mà các em
phải thực hiện trong báo cáo dự án. Nó bao gồm một số khái niệm cơ bản sau:
+ Khoa học là gì?
Có nhiều cách định nghĩa khác nhau, nhưng có thể hiểu, khoa học là quá trình
nghiên cứu nhằm khám phá ra những kiến thức mới, học thuyết mới, … về tự nhiên và
xã hội. Những kiến thức hay học thuyết mới này tốt hơn, có thể thay thế dần những
cái cũ, không còn phù hợp. Thí dụ: Quan niệm thực vật là vật thể không có cảm giác
được thay thế bằng quan niệm thực vật có cảm nhận.
+ Nghiên cứu khoa học (NCKH) là gì? Điều kiện để tham gia NCKH?
NCKH là hoạt động tìm kiếm thông tin thông qua xem xét, phỏng vấn, điều tra,
hoặc thử nghiệm để nghiên cứu, phát hiện ra những cái mới về bản chất sự vật, về thế
giới tự nhiên và xã hội, hoặc để sáng tạo phương pháp và phương tiện kỹ thuật mới
cao hơn, giá trị hơn. Bởi vậy, muốn làm NCKH, bắt buộc phải có kiến thức vững vàng
về lĩnh vực nghiên cứu và cái chính là phải rèn luyện cách làm việc tự lực, có phương
pháp.
+ Để tài nghiên cứu khoa học là gì?
Đề tài NCKH là một hoặc nhiều vấn đề khoa học có chứa nhiều điều chưa biết
(hoặc biết chưa đầy đủ) nhưng đã xuất hiện tiền đề và khả năng có thể biết được nhằm
giải đáp các vấn đề đặt ra trong khoa học hoặc trong thực tiễn. Đề tài NCKH thể hiện
qua tên các đề án, dự án khoa học, thường nêu rõ đối tượng, phạm vi, mục đích
nghiên cứu.
+ Đối tượng và phạm vi nghiên cứu là gì?
Đối tượng nghiên cứu là bản chất của sự vật hay hiện tượng cần xem xét và làm
rõ trong nhiệm vụ nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu là giới hạn khảo sát đối tượng
nghiên cứu trong trong phạm vi nhất định về mặt thời gian, không gian và lĩnh vực
nghiên cứu.
17


+ Mục đích và mục tiêu nghiên cứu là gì?

được xây dựng trên cơ sở quan sát, không được trái với lý thuyết và có thể kiểm
chứng được…
+ Bước 4: Xây dựng luận chứng
Xây dựng luận chứng là sau khi xây dựng giả thuyết nghiên cứu, người nghiên
cứu phải thu thập các thông tin để chứng minh hay bác bỏ giả thuyết. Nội dung cơ bản
của xây dựng luận chứng là dự kiến kế hoạch thu thập và xử lý thông tin, lên phương
án chọn mẫu khảo sát; dự kiến tiến độ, phương tiện và phương pháp quan sát hoặc
thực nghiệm…Thu thập thông tin bao gồm các phương pháp chủ yếu, như: nghiên cứu
tài liệu hoặc đối thoại trực tiếp; quan sát trên đối tượng khảo sát; thực nghiệm trực
tiếp trên đối tượng khảo sát hoặc trên những vật mô phỏng…
Bước 5: Xử lý thông tin, phân tích
Xử lý, phân tích thông tin là xử lý, phân tích kết quả thu thập thông tin từ công
việc nghiên cứu tài liệu, số liệu thống kê, quan sát hoặc thực nghiệm tồn tại dưới hai
dạng: Định tính và định lượng (các số liệu). Các sự kiện và số liệu cần được xử lý để
18


xây dựng các luận cứ, làm bộc lộ các quy luật, phục vụ việc chứng minh hoặc bác bỏ
các giả thuyết. Qua đó, người nghiên cứu cần đánh giá mặt mạnh, mặt yếu, chỉ ra
những sai lệch đã mắc phải trong quan sát, thực nghiệm, đồng thời đánh giá ảnh
hưởng của những sai lệch ấy, mức độ có thể chấp nhận trong kết quả nghiên cứu.
Bước 6: Tổng hợp kết quả, kết luận, khuyến nghị
Tổng hợp kết quả là đưa ra bức tranh khái quát về kết quả nghiên cứu.
Kết luận là đánh giá điểm mạnh và điểm yếu của kết quả nghiên cứu.
Khuyến nghị là khả năng áp dụng kết quả và định hướng tiếp tục nghiên cứu
hoặc chấm dứt sự nghiên cứu.
- Đặc biệt, lãnh đạo nhà trường cần tập huấn cho các em học sinh, nắm chắc
cấu trúc một đề tài nghiên cứu khoa học. Bởi đây là một nhiệm vụ hết sức quan
trọng mà học sinh cần phải thực hiện khi báo cáo kết quả nghiên cứu của mình.
Cấu trúc một đề tài nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn thông thường gồm

quả hoạt động này.
19


2.2.3 Khai thác và phát huy có hiệu quả tiềm lực của đội ngũ cán bộ, giáo viên
tham gia hướng dẫn học sinh NCKHKT:
Mặc dù trong quy chế thi NCKHKT, Bộ GDĐT cho phép các dự án có thể do
các nhà khoa học, các chuyên gia hướng dẫn, tư vấn cho học sinh, nhưng nếu làm như
vậy, nhà trường sẽ không phát huy được nội lực, cũng không tạo cơ hội để cán bộ,
giáo viên nâng cao năng lực NCKH – tiền đề của việc tự học, tự bồi dưỡng, nâng cao
trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, góp phần nâng cao chất lượng dạy học. Hơn nữa,
kinh phí đầu tư cho các dự án NCKHKT do các nhà khoa học, các chuyên gia hướng
dẫn, tư vấn sẽ tốn kém hơn rất nhiều lần so với việc cán bộ, giáo viên nhà trường trực
tiếp hướng dẫn học sinh, trong khi nguồn kinh phí dành cho hoạt động này rất eo hẹp.
Vì thế, khai thác và phát huy có hiệu quả tiềm lực của đội ngũ cán bộ, giáo viên tham
gia hướng dẫn học sinh NCKHKT không chỉ tiết kiệm được kinh phí, mà quan trọng
hơn còn góp phần đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, đáp ứng
yêu cầu đổi mới phương pháp và nâng cao chất lượng dạy học.
Để đạt được mục tiêu trên, lãnh đạo nhà trường cần chỉ đạo các tổ - nhóm
chuyên môn phải đưa nội dung hướng dẫn học sinh NCKHKT vào các buổi sinh hoạt
chuyên môn. Trong các buổi sinh hoạt ấy, các tổ - nhóm chuyên môn phải giao nhiệm
vụ cho giáo viên trao đổi, thảo luận về những vấn đề có tính thời sự, những vấn đề nảy
sinh từ thực tiễn trong các buổi sinh hoạt lớp, chào cờ, ngoại khóa, hoạt động trải
nghiệm sáng tạo để định hướng, hình thành ý tưởng về dự án nghiên cứu của học sinh.
Mỗi đề tài dự án có thể phân công từ 01 đến 02 cán bộ, giáo viên hướng dẫn.
Cán bộ, giáo viên tham gia hướng dẫn học sinh NCKHKT có trách nhiệm hướng dẫn,
tư vấn, giúp đỡ học sinh trong suốt thời gian thực hiện dự án. Căn cứ vào điều kiện
thực tế của đơn vị, hiệu trưởng nhà trường có thể xem xét, giải quyết tính giảm số tiết
dạy so với quy định cho giáo viên hướng dẫn học sinh nghiên cứu khoa học trong thời
gian hướng dẫn, trên cơ sở vận dụng điểm c, điểm d, khoản 2, Điều 11 Thông tư số

tuyên truyền, hay các nội dung tập huấn trên kia chỉ là những vấn đề thiên về màu sắc
lý luận. Trước hoạt động thực tiễn mới mẻ này, lãnh đạo nhà trường phải tích cực
nghiên cứu kỹ các văn bản hướng dẫn, chỉ đạo của cấp trên; tăng cường công tác quản
lý, chỉ đạo; tiền phong, gương mẫu, đi đầu trong việc hướng dẫn, tư vấn, kiểm tra, đôn
đốc cán bộ, giáo viên và học sinh triển khai có hiệu quả cuộc thi NCKHKT cấp
trường, tạo tiền đề để lựa chọn các dự án có thể tham gia dự thi ở các cấp cao hơn.
Căn cứ vào các quy định, hướng dẫn về cuộc thi NCKHKT cấp tỉnh, cấp quốc
gia và kế hoạch của nhà trường đã xây dựng, lãnh đạo nhà trường triển khai tổ chức
cuộc thi NCKHKT cấp trường cho học sinh vào khoảng cuối tháng 11, đầu tháng 12
hằng năm để lựa chọn các dự án chuẩn bị cho Hội thi cấp tỉnh, thường được tổ chức
vào trung tuần tháng 12.
Khi chỉ đạo triển khai, tổ chức cuộc thi NCKHKT cấp trường, lãnh đạo nhà
trường cần đặc biệt quan tâm, chú ý tới các công đoạn cơ bản sau:
a) Thi ý tưởng sáng tạo:
Như đã nói ở trên, NCKHKT dành cho học sinh vừa có nét giống so với hoạt
động nghiên cứu khoa học nói chung, vừa có nét đặc thù riêng. NCKHKT ở nhà
trường phổ thông không có tham vọng tìm tòi, sáng tạo ra những tri thức mới, những
giá trị mới cho nhân loại. Đấy là nhiệm vụ của các nhà khoa học chuyên sâu.
NCKHKT ở nhà trường phổ thông chủ yếu nhằm tạo sân chơi bổ ích, giúp học sinh áp
dụng những kiến thức đã học vào cuộc sống theo quan niệm “học đi đôi với hành”.
Bởi vậy, điều cốt yếu là các em phải hình thành được ý tưởng sáng tạo ban đầu dựa
trên nền tảng kiến thức, kỹ năng cơ bản kết hợp với những quan sát, chiêm nghiệm
thực tiễn, gắn với 20 lĩnh vực khoa học được quy định trong quy chế cuộc thi.
Để thực hiện có hiệu quả công đoạn quan trọng này, trước hết, lãnh đạo nhà
trường cần phát động cuộc thi ý tưởng sáng tạo khoa học thuộc 20 lĩnh vực của Cuộc
thi cấp quốc gia được quy định trong Thông tư số 38/2012/TT-BGDĐT ngày
25/11/2012 của Bộ GDĐT tới tất cả cán bộ, giáo viên và học sinh trong đơn vị để học
sinh tích cực tham gia đăng ký dự thi. Đồng thời, trong quá trình tổ chức triển khai
phát động cuộc thi ý tưởng sáng tạo cấp trường, lãnh đạo nhà trường cần chú ý gắn kết
với các cuộc thi dành cho học sinh THPT như: Thi vận dụng kiến thức liên môn để

học sinh bám sát cấu trúc của một đề tài NCKH đã trình bày ở mục 2.2.2. b trang 20
để đảm bảo tính quy phạm của một văn bản khoa học. Đồng thời, các em cần đặc biệt
quan tâm tới cách đánh giá, cho điểm dự án khoa học ở mục 2.2.2. a trang 17 để xác
định đâu là những vấn đề trọng tâm, cơ bản cần làm nổi bật (câu hỏi nghiên cứu; kế
hoạch và phương pháp nghiên cứu; cách thu thập, phân tích và sử dụng dữ liệu; tính
sáng tạo).
Đề cương sơ lược của một dự án khoa học vừa bước đầu hiện thực hóa ý tưởng
sáng tạo ban đầu của học sinh vừa là “khung” của một báo cáo khoa học, có tính định
hình, định hướng cho người tham gia nghiên cứu xây dựng những luận điểm khoa
học. Từ đó, người nghiên cứu thu thập thông tin, phân tích và sử dụng dữ liệu làm nổi
bật những luận điểm khoa học ấy. Vì vậy, xây dựng đề cương sơ lược có vị trí khá
quan trọng trong NCKH. Ở đó, bên cạnh việc nắm chắc cấu trúc của một đề tài
NCKH, người nghiên cứu phải xây dựng được một hệ thống luận điểm khoa học
lôgíc, chặt chẽ với những dẫn chứng xác đáng, cụ thể, sinh động, được phân tích một
cách sâu sắc, thấu đáo giàu sức thuyết phục. Điều ấy quả là vấn đề khó đối với học
sinh, rất cần sự tư vấn, giúp đỡ của cán bộ, giáo viên hướng dẫn.
Tuy nhiên, đây là đề tài NCKHKT của học sinh, nên các em phải là người chủ
động chọn ý tưởng sáng tạo, chủ động xây dựng đề cương sơ lược. Cán bộ, giáo viên
chỉ là người tư vấn, giúp đỡ, hoặc nêu câu hỏi phản biện, tuyệt nhiên không làm hộ,
làm thay học sinh.
Chẳng hạn, trước những luận điểm khoa học mà học sinh nêu ra trong các đề
cương sơ lược, cán bộ giáo viên hướng dẫn có thể nêu các câu hỏi sau: Vì sao em lại
chọn luận điểm này? Luận điểm này bao gồm những khía cạnh cơ bản nào? Chúng
22


được thể hiện qua những dữ liệu (dẫn chứng) cơ bản nào? Cách sắp xếp các luận điểm
ấy đã hợp lý chưa? Có cần bổ sung, điều chỉnh thêm không?...
Trên cơ sở cùng trao đổi thảo luận cán bộ, giáo viên hướng dẫn và học sinh
NCKHKT đi đến thống nhất đề cương sơ lược, tiến hành các bước tiếp theo của dự án.

trọng của NCKHKT góp phần tăng thêm tính thuyết phục của dự án, cũng là những kỹ
năng quan trọng học sinh cần sử dụng trong cuộc sống sau này.
d) Hướng dẫn học sinh viết báo cáo NCKHKT:
Nếu ý tưởng sáng tạo và đề cương sơ lược là khâu định hướng ban đầu hết sức
quan trọng; thu thập thông tin, phân tích và sử dụng dữ liệu là chất liệu cần thiết thì
viết báo cáo NCKH là khâu “thi công” và hoàn thiện sản phẩm có ý nghĩa quyết định
tới sự thành công dự án. Ở đó, giáo viên cần học sinh huy động vốn kiến thức tổng
hợp trên nhiều phương diện khác nhau và trình bày sao cho tõ ràng, chính xác, lôgic ,
chặt chẽ, đáp ứng đúng yêu cầu của một văn bản khoa học.
Để đạt được những yêu cầu ấy, bên cạnh việc nắm chắc cấu trúc của một dự án
NCKHKT cũng cũng như đề cương sơ lược đã thống nhất, học sinh phải bộc lộ rõ tư
23


duy khoa học trong việc lựa chọn, sắp xếp các luận điểm, luận cứ, khai thác, sử dụng,
phân tích các dữ liệu và rút ra những kết luận mang tính khái quát khoa học.
Tuy nhiên, điều cốt yếu là học sinh cần tự trình bày, giáo viên hướng dẫn chỉ là
người tham gia, góp ý, giúp học sinh chỉnh sửa báo cáo trên cơ sở tôn trọng chính
kiến của các em, tuyệt đối không làm thay, viết thay học sinh. Hơn nữa, cách trình bày
của các em đảm bảo tính khoa học, nhưng không mang tính hàn lâm, kinh viện thể
hiện đúng những suy nghĩ, tìm tòi của một người lần đầu tiên làm quen với NCKHKT,
gắn những vấn đề các em đang nghiên cứu với thực tiễn sinh động của cuộc sống.
e) Rèn luyện kỹ năng thuyết trình cho học sinh:
Bên cạnh việc hoàn thiện báo cáo NCKHKT, thuyết trình, giới thiệu tóm tắt nội
dung dự án cũng là một thử thách lớn lao đối với học sinh. Bởi thực tế cho thấy,
không ít học sinh có tư duy khoa học, trình bày rất tốt báo cáo NCKHKT bằng văn
bản, nhưng kỹ năng thuyết trình lại hạn chế, ảnh hưởng không tốt tới kết quả dự thi.
Rèn luyện kỹ năng thuyết trình cho học sinh, trước hết giáo viên hướng dẫn cần
rèn luyện cho các em tính tự tin trong thuyết trình. Đồng thời, giáo viên cần hướng
dẫn các em thuyết trình sao cho cô đọng, ngắn gọn, rõ ràng, làm nổi bật nội dung



đảm bảo cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt động này, bên cạnh nguồn ngân sách Nhà
nước cấp lãnh đạo nhà trường cần làm tốt công tác xã hội hóa giáo dục.
Để làm tốt công tác xã hội hóa giáo dục cho hoạt động NCKHKT, trước hết
lãnh đạo nhà trường phải làm tốt công tác tuyên truyền tới toàn thể cán bộ, giáo viên,
công nhân viên, học sinh, phụ huynh và các tổ chức, lực lượng xã hội khác để họ thấy
rõ mục đích, ý nghĩa và thực tiễn của hoạt động này, đồng tình, ủng hộ cả về vật chất
và tinh thần cho học sinh tham gia NCKHKT.
Trong mấy năm qua, trường THPT Nguyễn Trường Thúy đã làm tương đối tốt
công tác này. Hội Cha mẹ học sinh đã thực sự vào cuộc động viên cả về vật chất và
tinh thần cho học sinh tham gia NCKHKT. Một số công ty cổ phần, như: Công ty cổ
phần Tâm Chấn, công ty cổ phần Hồng Việt... đã ủng hộ trên chục triệu đồng cho hoạt
động này.
Cùng với công tác xã hội hóa, trường THPT Nguyễn Trường Thúy cũng đã làm
tốt công tác động viên thi đua, khen thưởng cho hoạt động NCKHKT. Nhà trường đã
tạo mọi điều kiện về cơ sở vật chất, thiết bị cho học sinh NCKH và tham gia cuộc thi
NCKHKT các cấp. Học sinh đạt giải ở các cuộc thi NCKHKT được hưởng các chế độ
khen thưởng và ưu tiên, khuyến khích theo quy định hiện hành. Giáo viên hướng dẫn
học sinh NCKHKT được tính giảm số tiết dạy trong thời gian hướng dẫn học sinh
NCKHKT (vận dụng theo quy định tại điểm c, điểm d, khoản 2, điều 11 thông tư số
28/2009/TT-BGDĐT ngày 21/10/2009 về quy định chế độ làm việc với giáo viên phổ
thông để có thời gian cho việc nghiên cứu, hướng dẫn học sinh, đi thực tế, thực hành,
xây dựng báo cáo, chuẩn bị và tham dự Cuộc thi;...). Những giáo viên có đóng góp
tích cực và có học sinh đạt giải trong cuộc thi NCKHKT được đề nghị Hội đồng Thi
đua khen thưởng các cấp khen thưởng phù hợp và có thể được xem xét nâng lương
trước thời hạn, được ưu tiên xét đi học tập nâng cao trình độ, được xét tặng giấy khen,
bằng khen và ưu tiên khi xét tặng các danh hiệu khác.

25