Header Page 1 of 133.

Đồ án tốt nghiệp

GVHD: Ks. Nguyễn Ngọc Quỳnh

LỜI MỞ ĐẦU
1. Đặt vấn đề
Hoa lan là một trong những giống hoa rất được yêu thích không chỉ về màu
sắc, kiểu dáng mà còn mang một nét đẹp rất sang trọng và trang nhã. Chính vì vậy
hiện nay, rất nhiều hộ gia đình đang có thú chơi hoa lan. Nguyên nhân của trào
lưu trên là do cuộc sống ngày càng phát triển, nhu cầu tạo góc vườn nhỏ, mang
màu xanh cây lá thiên nhiên vào trong nhà của những người dân ngày càng cao.
Với ưu điểm ít chiếm diện tích, không quá khó trồng, cho hoa đẹp lại lâu tàn nên
việc chọn, trồng và tạo một vườn lan nhỏ trong khuôn viên nhà là sự lựa chọn của
nhiều người.
Bên cạnh đó, hoa lan là sản phẩm cây trồng có giá trò kinh tế cao, ngày càng
có nhiều cơ sở kinh doanh hoa lan mọc lên, kinh doanh nhiều chủng loại. Nhưng
làm sao để có số lượng lớn cây giống, đồng đều, chất lượng cao là một vấn đề khó.
Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển của công nghệ sinh học,
ngành vi nhân giống cây đặc biệt trên đối tượng cây hoa lan từng bước phát triển,
nhiều đơn vò nhà nước cũng như tư nhân đã mạnh dạn đầu tư để sản xuất cây giống
phục vụ cho nông dân. Tuy nhiên qui mô cũng như những hạn chế về đội ngũ kỹ
thuật cũng như kiến thức về lónh vực này có hạn, vì thế cây giống có chất lượng
thấp không đồng đều, không đáp ứng được nhu cầu của thò trường. Hầu hết các
giống hoa lan phải nhập giống từ Thái Lan, trong đó Hồ điệp chủ yếu được nhập
từ Đài Loan.
Hiện nay, việc nghiên cứu và nhân giống hoa lan đã được tiến hành ở nhiều
nơi, nhưng hầu hết đều chưa có thành tựu nào đột biến để ngành nhân giống hoa
lan phát triển đáp ứng được nhu cầu của thò trường. Những thành công hiện
nay thường là nhân giống với qui mô sản xuất nhỏ. Trong đó kỹ thuật nhân giống

Xác đònh ảnh hưởng nồng độ các khoáng đa lượng trong môi trường nuôi cấy
mô Murashige & Skoog (MS) đến sự hình thành và phát triển chồi lan
Phalaenopsis Yubidan và lan Dendrobium Sonia, nhằm thiết lập môi trường thích
hợp để nhân chồi lan (Phalaenopsis Yubidan) và lan Dendrobium Sonia trong hệ
thống nuôi cấy ngập tạm thời TIS (Temporary Immersion System).
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu nồâng độ các khoáng đa lượng trong môi trường MS lỏng
ảnh hưởng tới chồi nhân bằng hệ thống nuôi cấy ngập tạm thời TIS, đối với hai
giống lan Hồ điệp (Phalaenopsis Yubidan) và lan Dendrobium Sonia. Đây là vật
liệu nền rất quan trọng trong nuôi cấy mô vi nhân giống hoa lan.

SVTH: Đào Thò Lý
Footer Page 2 of 133.

-2-


Header Page 3 of 133.

Đồ án tốt nghiệp

GVHD: Ks. Nguyễn Ngọc Quỳnh

4. Ý nghóa khoa học và thực tiễn của đề tài nghiên cứu
Ý nghóa khoa học:
Hệ thống nuôi cấy ngập tạm thời TIS thuộc dạng bioreactor đơn giản. Nhiều
nghiên cứu trên Thế giới đã xác đònh áp dụng công nghệ TIS trong vi nhân giống
cây trồng mang lại hiệu quả kinh tế cao, chất lượng cây giống tốt, nâng hệ số nhân
chồi gấp 3-20 lần so với phương pháp nhân truyền thống, rút ngắn được thời gian
nuôi cấy trong phòng, góp phần làm giảm giá thành sản phẩm cây giống.

giống. Sự hình thành và phát triển của chồi phụ thuộc vào các yếu tố trong môi
trường nuôi cấy. Đề tài nghiên cứu nồng độ các khoáng đa lượng trong môi trường
nuôi cấy MS ảnh hưởng đến chồi hai giống lan Phalaenopsis Yubidan và lan
Dendrobium Sonia. Kết quả đã xác đònh được ảnh hưởng của khoáng đa lượngđến
hệ số nhân chồi hai giống lan nhiên cứu. Nếu giảm ½ khoáng đa lượng trong môi
trường MS, bổ sung 1mg/ml BA, 0,5mg/l NAA, 0.5g/l PVP, 1g/l tryptone và 30g/l
sucrose sẽ tạo số chồi cao, chất lượng chồi tốt cho cả hai giống lan. Đối với lan
Phalaenopsis Yubidan, nếu tăng dần khoáng đa lượng: ¼, ½ , 1 ở giai đoạn: 2
tuần, 4-6 tuần, 8 tuần sẽ thúc đẩy nhanh khả năng tạo chồi.

SVTH: Đào Thò Lý
Footer Page 4 of 133.

-4-


Header Page 5 of 133.

Đồ án tốt nghiệp

GVHD: Ks. Nguyễn Ngọc Quỳnh

CHƯƠNG 1:
TỔNG QUAN TÀI LIỆU
1.1. GIỚI THIỆU VỀ HOA LAN VÀ KỸ THUẬT NHÂN GIỐNG
1.1.1. Tình hình sản xuất hoa lan trên thế giới và ở Việt Nam
1.1.1.1. Tình hình sản xuất hoa lan trên thế giới
Hoa lan được mệnh danh là nữ hoàng của các loài hoa, thò trường tiêu thụ
hoa lan rộng khắp thế giới, mang lại lợi nhuận kinh tế cao cho nhiều nước.
Thò trường tiêu thụ hoa lan của khối châu Âu rất hấp dẫn. Năm 2006 khối


Thái Lan. Chỉ với loại hoa lan chủ lực là Dendrobium, Thái Lan đạt doanh thu mỗi
năm gần 600 triệu USD từ giá trò xuất khẩu loại hoa này.
Giá trò xuất khẩu năm 2000 khoảng 1.765 triệu baht. Dendrobium được chọn
là sản phẩm vô đòch bởi vì sản phẩm của nó xuất khẩu liên tục trong năm. Hiện
tại, Thái Lan là nước đứng đầu thế giới về hoa lan. Nó trở thành niềm kiêu hãnh
của người trồng hoa lan của Thái Lan. Hiện nay, Thái Lan có khoảng 24 triệu m2
trang trại trồng hoa lan (Nguồn: Thailand orchid export.htm).
Hiện nay, hoa lan của Thái Lan chiếm lónh rộng trên thò trường thế giới: Bắc
Mỹ, Hiệp chủng quốc Hoa Kỳ, Canada, Tây Ban Nha, Thụy Điển, Ba Lan, Nhật
Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, và một số nước Trung Đông và Châu Phi. Khách
hàng chính vẫn là: Nhật, Ý, và Mỹ.
Trong khi đó, Đài Loan là nước đứng đầu thế giới về sản xuất và xuất khẩu
hoa lan Hồ điệp bằng qui trình công nghệ cao, giá trò doanh thu từ xuất khẩu loại
hoa này hàng năm khoảng 43 triệu USD. Trên thò trường thế giới, sản phẩm chủ
yếu của hoa lan Hồ điệp là hoa chậu, sản phẩm này có giá trò kinh tế cao gấp
nhiều lần so với hoa Hồ điệp cắt cành.
Hàng năm, Đài Loan sản xuất được 36 triệu Phalaenopsis. Trong đó, 12 triệu
hoa lan được xuất khẩu ra các nước như: 3 triệu đến Nhật Bản; 3 triệu đến Trung
Quốc; 2,5 triệu tới Hoa Kỳ và 3,5 triệu cho các quốc gia khác. Trong tháng
6/2004, Hoa Kỳ đã cung cấp giấy phép xuất khẩu Phalaenopsis cho Đài Loan trên
thò trường Hoa Kỳ (Nguồn: The world’s fascination with potted orchidsFloraculture Int.htm).
1.1.1.2. Tình hình sản xuất lan ở Việt Nam
Diện tích trồng hoa ở Việt Nam hiện nay là 2.500 ha nhưng hoa lan chỉ
chiếm 5–6%. Nước ta bắt đầu sản xuất và thương mại hoa lan tập trung khoảng 6
năm trở lại đây nhưng tốc độ phát triển khá nhanh. Chỉ riêng TP.HCM diện tích
vườn lan tới nay đã gần 80 ha, hoa lan đang mang lại thu nhập cao cho nhiều nông

SVTH: Đào Thò Lý
Footer Page 6 of 133.

lan cũng gần 2 triệu cây.
Đặc biệt Đà Lạt là nơi sản xuất hoa lan sớm nhất cả nước với nguồn cây
giống phong phú săn tìm trong rừng sâu. Lâm Đồng dẫn đầu cả nước về nguồn lợi
lan rừng với 101 chi và 396 loài, chiếm 55,3% về chi và 76,5% về loài lan rừng
của Việt Nam. Không ít loài lan được phát hiện lần đầu tiên trên thế giới mang tên
Đà Lạt, 10/12 loài lan quý của Việt Nam phân bố ở vùng rừng Lâm Đồng. Những
năm 1980, Đà Lạt đã xuất khẩu số lượng lớn cành hoa sang các nước Đông Âu.

SVTH: Đào Thò Lý
Footer Page 7 of 133.

-7-


Header Page 8 of 133.

Đồ án tốt nghiệp

GVHD: Ks. Nguyễn Ngọc Quỳnh

Những năm gần đây, ngành sản xuất hoa lan ở Đà Lạt đã hồi sinh và phát
triển mạnh mẽ nhờ ứng dụng kỹ thuật công nghệ cao vào sản xuất. Với công nghệ
hiện đại, đã giúp làm giảm chi phí trồng từ 40.000-70.000 đồng/gốc lan trước đây,
xuống chỉ còn 4.000-7.000 đồng/gốc. Sử dụng công nghệ nuôi cấy mô, và đặc biệt
bằng phương pháp gây vết thương kết hợp nuôi cấy lỏng.
TS. Dương Tấn Nhựt cùng các cộng sự ở Phân viện Sinh học Đà Lạt đã nhân
giống thành công Hồng hài - loài lan hài duy nhất trên thế giới có hương thơm,
được Tổ chức Bảo vệ động thực vật hoang dã thế giới đưa vào danh mục thực vật
cần bảo vệ bởi chỉ phân bố hẹp ở Việt Nam, khó sống, khó sinh sản.
Theo TS. Dương Tấn Nhựt, Thành phố Đà Lạt là cỗ máy điều hòa khổng lồ

bông cao nên là sự lựa chọn làm vật trang trí, tạo cảnh quan trong các ngày lễ, tết.
1.1.2.1. Phân loại
Vò trí phân loại:
Giới

Plantae

Thực vật

Ngành

Magnoliophyto

Ngọc Lan

Lớp

Lipliopsida

Hành

Phân lớp

Liliidae

Hành

Bộ

Orchidales


SVTH: Đào Thò Lý
Footer Page 9 of 133.

-9-


Header Page 10 of 133.

Đồ án tốt nghiệp

GVHD: Ks. Nguyễn Ngọc Quỳnh

Hồ điệp dẹt (Phalaenopsis Coenu). Cây sống phụ, rễ lớn, không có thân, lá
hình bầu dục thuôn dài. Phát hoa dài 30 cm, hoa màu vàng xanh, có từ 6- 12 hoa,
hoa nở rất lâu tàn và có hương thơm. Cây mọc ở miền Trung, có dáng đẹp có thể
trồng ở Đà Lạt. Hoa nở vào mùa thu.
Hồ điệp ấn (Phalaenopsis Mannii). Cây mảnh, có lá dạng bầu thuôn, hơi
cong, màu xanh bóng. Phát hoa dài thường buông thòng xuống, hoa tập trung ở
đỉnh cánh màu vàng nghệ với vân màu đỏ. Cây mọc ở Trung Bộ, Đà Lạt- Lâm
Đồng. Hoa nở vào mùa hè.
Lan Hồ điệp trung (Phalaenopsis parishii). Cây nhỏ, lá hình trái xoan, màu
xanh bóng, rụng vào mùa khô. Phát hoa mọc thẳng đứng, mang 3-9 hoa ở đỉnh
màu vàng nhạt môi hồng tươi, giữa có 2 vạch nâu. Cây mọc đẹp, hoa đứng, màu
sắc sặc sở nên được trồng làm cảnh, trang trí trong phòng hợp. Hoa nở mùa xuân.
Lan tiểu Hồ điệp hay Hồ điệp nhài (Phalaenopsis Pulcherrima). Cây nhỏ
sống trên đất cát trong các rừng chồi, rễ mập khỏe, lá hình trái xoan. Phát hoa nở
dài mang hoa ở đỉnh. Hoa có màu trắng, hồng tím… Hoa nhỏ, cánh bầu dục, lưỡi có
màu đậm hơn, họng màu tím. Cây mọc ở miền Trung, Đồng Nai, Bình Châu… Cây
ra hoa vào mùa mưa.

thước đa dạng: trắng, tím, đỏ, vàng, hồng.
Lan có rễ khí sinh phát triển mạnh, màu lục, phía ngoài có một lớp mô xốp
dày gọi là màng bao - có tác dụng dự trữ nước và bảo vệ rễ khỏi bò khô. Lá đơn
nguyên, dày, không cuống và có bẹ, dạng bầu dục, màu xanh bóng, đậm và nhẵn.
Hoa mọc thành cụm, lưỡng tính, đối xứng hai bên. Bao hoa dạng cánh, rời
nhau, xếp thành hai vòng: ba mảnh vòng ngoài và hai mảnh vòng trong bé hơn,
mảnh thứ ba có hình dạng và màu sắc khác hẳn gọi là cánh môi. Gốc cánh môi
thường kéo dài ra, chứa tuyến mật. Nhò và nhụy dính liền thành cột nhò nhụy. Hạt
phấn thường dính lại thành khối phấn. Hai khối phấn ngăn cách nhau bởi trung
đới. Bộ nhụy gồm 3 lá noãn dính nhau thành bầu dưới, mang nhiều noãn, đính
bên.
Quả của lan Hồ điệp thuộc loại quả nang, mở bằng các khe nứt dọc theo hai
bên đường của giá noãn. Quả lan chứa rất nhiều hạt, tùy vào giống, loài mà hạt có
thể từ vài trăm đến vài ngàn hạt. Hạt cần trải qua 130 – 150 ngày để hạt trưởng
thành, hạt mở sau 90 ngày. Hạt nhỏ được gió mang xa như hạt bụi, phần lớn hạt bò
chết vì chứa phôi chưa phân hóa. Theo Bernard (1909), hạt lan muốn nảy mầm
phải nhiễm nấm Rhizoctonia vì loại nấm này có tác dụng khởi phát sự tái lập phân
bào. Trong thực nghiệm, người ta có thể đánh thức các “phôi sơ khai” (protocorm)
khi sử dụng sốc thẩm thấu bằng cách nuôi cấy hạt trên môi trường chứa sucrose
(Bùi Trang Việt, 2002).

SVTH: Đào Thò Lý
Footer Page 11 of 133.

-11-


Header Page 12 of 133.

Đồ án tốt nghiệp

SVTH: Đào Thò Lý
Footer Page 12 of 133.

-12-


Header Page 13 of 133.

Đồ án tốt nghiệp

GVHD: Ks. Nguyễn Ngọc Quỳnh

khoảng 5-6 là tốt nhất. Nên dùng vòi phun sương tưới nhẹ rồi di chuyển qua một
lượt rồi mới tưới trở lại để cho nước thắm đều vào chất trồng.
Đối với những vườn lan trồng trong kính thì tưới nước rất ít khoảng 3-5
ngày/lần. Tóm lại, Hồ điệp cần ẩm nhiều hơn nước nên chỉ tưới vừa đủ là được.
c. Ánh Sáng.
Hồ điệp cần ánh sáng yếu vì đây là loài ưa bóng mát, biên độ ánh sáng biến
thiên khá rộng 5.000 – 15.000 lux, ánh sáng chỉ cần 20%-30% là đủ. Tuy nhiên
không trồng Hồ điệp ở nơi quá râm mát vì ánh sáng rất cần cho sự sinh trưởng và
trổ hoa.
Cần chú ý không để cây bò cây ánh sáng trực tiếp chiếu vào, vì như vậy cây
sẽ cháy (phỏng) lá. Nếu bò nhẹ thì cây bò cháy lá, chậm phát triển nặng có thể làm
chết cây. Ta có thể nhận biết được cây thiếu hay đủ ánh sáng qua màu của lá. Nếu
cây thiếu nắng lá sẽ màu sậm hơn, đọt phát triển yếu. Nếu cây dư ánh sáng lá sẽ
hơi vàng, thậm chí có thể làm cháy lá.
d. Độ thông thoáng.
Rất cần thiết cho Hồ điệp, Hồ điệp hay bò bệnh thối nhũn lá (phõng lá), sự
thông thoáng giúp lá cây mau khô sau khi tưới và bộ rễ không bò úng nước nên hạn
chế bệnh rất nhiều.

mình. Lan Hồ điệp là một loài lan có độ bền bông cao trong điều kiện thích hợp,
cũng là một loài cây rất thích hợp để trồng trong nhà.
Hơn nữa, trong vài thập kỉ gần đây nền công nghệ trồng lan phát triển giúp
người trồng đã giảm giá thành đáng kể đối với loại lan này nên giá cả phù hợp với
những người mê hoa hay người mới tập trồng cho nên Hồ điệp ngày càng được ưa
chuộng và được trồng ở nhiều nơi.
Trước đây, Hồ điệp có giá khá cao, nên được xem là một loại hàng hoá cao
cấp trên thò trường. Trong 20 năm trở lại đây, công nghệ hiện đại và các nghiên
cứu đã giúp cho loại sản phẩm này trở nên phổ biến với người tiêu dùng, đặc biệt
là trong các ngày lễ. Thêm vào đó, công nghệ lai giống và gieo hạt ngày càng tạo
nên nhiều chủng loại giống mới, nổi bật về màu hoa, kích thước hoa… Điều này
làm cho người tiêu dùng rất thích thú với thú chơi lan và tạo nên những cơn sốt hoa
lan trên thò trường thế giới.
Hồ điệp được trồng ở mọi nơi trên thế giới, hầu hết là ở Đức, Nhật bản,
Phần Lan, Đài Loan, Thái Lan và Mỹ. Cây con được nuôi cấy mô ở các nước Phần
Lan, Thái Lan, Đài Loan sau đó cây con lại được xuất khẩu cho các nước khác với
cả Mỹ để trồng ra hoa.

SVTH: Đào Thò Lý
Footer Page 14 of 133.

-14-


Header Page 15 of 133.

Đồ án tốt nghiệp

GVHD: Ks. Nguyễn Ngọc Quỳnh



-15-


Header Page 16 of 133.

Đồ án tốt nghiệp

GVHD: Ks. Nguyễn Ngọc Quỳnh

vườn, trang trại đang chuyển dần sang trồng hoa lan chậu có giá trò kinh tế cao
hơn như Hồ điệp, Vũ nữ, Catleya,... đáp ứng cho thò trường.
Tuy nhiên, các cơ sở sản xuất cây giống hoa lan trong nước hiện nay còn rất
hạn chế, không đủ cây giống cung cấp cho sản xuất. Vì vậy các nhà vườn nhập
cây giống ồ ạt từ một số nước trong khu vực như: Thái Lan, Đài Loan, Trung
Quốc,... bằng nhiều hình thức khác nhau để sản xuất. Phần lớn các cây giống nhập
nội bò nhiễm bệnh, chất lượng kém, một số đã bò loại thải từ nước ngoài do bò
nhiễm bệnh hoặc kiểu dáng lỗi thời. Trong khi các cơ quan kiểm dòch thực vật
trong nước chưa có các qui chế cụ thể để kiểm soát mặt hàng cây giống mới này.
Điều này sẽ gây ảnh hưởng xấu đến ngành sản xuất hoa lan ở TP.HCM nói riêng
và cả nước nói chung nếu không có giải pháp kòp thời.
Hiện nay tại TP.HCM cây lan Hồ điệp được xem là cây trồng chiến lược
trong việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng và vật nuôi. Đây là cây trồng đem lại hiệu
quả cao gấp 2-3 lần so với việc trồng lúa, hoa màu... Trong xu thế đất trồng ngày
càng hẹp thì cây lan không chiếm diện tích đất nhiều nên là giải pháp rất hiệu
quả. Không chỉ đẹp về màu sắc, hình dáng, hoa lâu tàn… giá thành rẻ nên ngày
càng được ưa chuộng và nuôi trồng.
Tại TP.HCM và các tỉnh lân cận có rất nhiều vườn trồng Hồ điệp với qui mô
từ vài trăm đến vài nghìn cây. Điển hình là Công ty Lâm Thăng của Đài Loan đầu
tư và Công ty Kim Ngân chuyên trồng về lan Hồ điệp, hàng năm có thể cung ứng

Bộ

Orchidales

Họ

Orchidaceae

Họ phụ

Epidendroideae

Tông

Epidendreae

Giống

Dendrobium

Phong lan có vùng phân bố rộng lớn, trải dài từ đường xích đạo cho đến Bắc
cực, từ đồng bằng cho đến các vùng núi băng tuyết. Họ phong lan (Orchidaceae)
với 750 chi và hơn 25000 loài là họ lớn thứ hai sau họ cúc (Asteraceae) trong
ngành hạt kín (Angiospermae) và cũng là họ lớn nhất trong lớp một lá mầm.
Việc phân loại phong lan khá phức tạp. Theo truyền thống cổ điển các nhà
khoa học trước đây phân loại Dendrobium thuộc tông Epidendreae, họ phụ Epiden
droideae, phân họ Orchidaceae (Trích Nguyễn Thò Hồng Nhật, 2004).
Theo Nguyễn Xuân Linh (1998) phân loại lan Dendrobium như sau:
- Dendrobium crassinode (Hoàng thảo u lồi).
- Dendrobium draconis (Hoàng thảo nhất điểm hồng).

suốt nam Thái Bình Dương, Philippine, Ấn Độ, xuất hiện một ít ở Nhật Bản và
xuất hiện nhiều nhất ở Đông Nam Á.
Do quá đa đạng nên Dendrobium tập trung thành hai dạng chính:
- Dạng đứng (Dendrobium Phalaenopsis): thường mọc ở xứ nóng, chòu ẩm,
siêng hoa. Tp. Hồ Chí Minh trồng rất nhiều loại này.
- Dạng thòng (Dendrobium Nobile): chòu khí hậu mát mẻ ở vùng đồi núi cao
như Đà Lạt, Lâm Đồng…
Ở Việt Nam, Dendrobium có đến 100 loài, xếp trong 14 tông, được phân biệt
bằng thân (giả hành), lá và hoa.
Lan rừng Việt Nam có rất nhiều nhóm Dendrobium:
Nhóm có giả hành rất dài, to, đứng thẳng như lan Thái Bình (Dendrobium
Pulchellum);
Nhóm có giả hành dài thòng xuống như Long Tu (D. Primilium);
SVTH: Đào Thò Lý
Footer Page 18 of 133.

-18-


Header Page 19 of 133.

Đồ án tốt nghiệp

GVHD: Ks. Nguyễn Ngọc Quỳnh

Nhóm có giả hành to ngắn như Kim Điệp (D. Chrysotosum), Thủy Tiên (D.
Farmeri), Vảy Cá (D. Lindleyi)…
Các loại này đều sống phụ sinh, sống bám trên thân cây, dạng bụi, có nhiều
giả hành mọc sát nhau như mía và còn có thể nhảy con từ mắt của lóng nên còn
gọi là lan mía hoặc lan tre. Lá hình thuôn dài, mọc xen, màu xanh, hoa có thể mọc


Đồ án tốt nghiệp

GVHD: Ks. Nguyễn Ngọc Quỳnh

D. Kurniati "Golden Gold" hoa to cánh vàng tươi, lưỡi đỏ, ở cây này, đài và
cánh đều vàng cả bên trong lẫn bên ngoài rất đẹp.
D.Thonglor`s Delight 2 màu, cánh đỏ có sọc trắng, đài màu trắng hồng.
D.Candy Stripe đài và cánh đều màu hồng, có nhiều sọc đỏ theo chiều dọc
cánh, rất đẹp.
Loại Dendrobium thật là đa dạng, không thể nào kể hết ra được.
Ở Thái Lan chuyên trồng Dendrobium cắt cành, trồng đại trà ở dưới đất.
Ngày nay, ở TPHCM cũng có nhiều vườn lan chuyên trồng Dendrobium cắt
cành. Trồng các loại nhập từ Thái Lan thì rất siêng hoa, mỗi phát hoa có từ 15 hoa
trở lên, một giả hành có thể luân phiên ra từ 5-10 vòi hoa.
1.1.3.3. Đặc điểm hình thái
Dendrobium có số lượng khá lớn, phân bố rộng rãi nên đặc điểm hình thái đa
dạng, do đó không có một hình dạng chung nhất nào về hoa và dạng cây. Nhìn
chung, lan thuộc giống Dendrobium đều có các bộ phận sinh dưỡng như rễ, thân,
giả hành, lá và cơ quan sinh sản như hoa, trái.
a. Rễ
Sự đa dạng về hình thái và cấu trúc rễ làm cho Dendrobium phù hợp với
nhiều điều kiện sống: rễ mập, thân rễ bò dài hay ngắn khi sống ở đất.
Ở một số loài có lối sống phụ bì, bám lơ lửng trên vỏ cây khác, nên thân rễ
có thể dài hay ngắn, mập hay mảnh mai giúp đưa thân bò đi xa hay chụm lại thành
các bụi dài.
Cây có hệ rễ khí sinh, có một lớp mô hút ẩm dày bao quanh gồm những lớp
tế bào chết chứa đầy không khí nên rễ ánh lên màu xám bạc. Vì vậy rễ hút được
nước mưa hay chảy dọc trên vỏ cây hấp thụ dinh dưỡng và chất khoáng, mặt khác
giúp cây bám chặt vào giá thể, không bò gió cuốn. Có khi hệ rễ đan bện thành búi

Hình dạng và kích thước của giả hành rất đa dạng: từ nhỏ như chiếc đinh
găm đến lớn như mũ người lớn, hình cầu, thuôn dài, hay hình trụ xếp chồng lên
nhau tạo thành thân giả có lá mọc xen kẽ. Trên thân giả có nhiều mắt ngủ nên
Dendrobium có thể nhân giống nhanh hơn các giống lan khác theo phương pháp
chiết nhánh thông thường. Một số loài ở xứ lạnh chỉ có nhiệm vụ dự trữ chất dinh
dưỡng nên giả hành không có màu xanh nhưng phía trên có mang lá.

d. Lá

SVTH: Đào Thò Lý
Footer Page 21 of 133.

-21-


Header Page 22 of 133.

Đồ án tốt nghiệp

GVHD: Ks. Nguyễn Ngọc Quỳnh

Các lá mọc xen kẽ nhau và ôm lấy thân giả do lá có tận cùng bằng một
cuống hay thuôn dài xuống thành bẹ ôm thân. Hình dạng và cấu trúc lá rất đa
dạng.
Lá có hình kim, trụ có rãnh hay phiến mỏng. Dạng lá mềm mại, mọng nước,
dai, có màu xanh bóng, đậm hay nhạt tùy thuộc vò trí sống của cây.
Phiến lá trải rộng hay gấp lại theo gân vòng cung như cái quạt hay chỉ gấp
lại theo gân giữa như hình chữ V, những lá sát dưới gốc đôi khi giảm đi chỉ còn bẹ
không phát triển hay giảm hẳn thành vảy.
e. Hoa

Header Page 23 of 133.

Đồ án tốt nghiệp

GVHD: Ks. Nguyễn Ngọc Quỳnh

dạng về màu sắc và hình dạng có sự đóng góp của cánh môi rất lớn. Cánh môi có
các dạng nguyên chia thùy, khía răng, có tua viền hay chia thành các sợi mảnh.
Ở Dendrobium và hầu hết các chi phong lan khác có cấu trúc cột nhụy, nằm
chính giữa hoa là dấu hiệu cơ bản để đònh loại hoa phong lan. Trong khoảng nhỏ
của cột nhụy có đính một khối phấn có hàng trăm nghìn hạt phấn đính lại. Khối
phấn có thể chia thành hai hoặc bốn, được xếp thành đôi một trong khoang.
Thường có tinh bột, sáp hoặc có sừng cứng bao quanh khối phấn.
f. Trái
Họ Orchidaceae đều có quả thuộc loại quả nang. Khi hạt chín, các nang
bung ra chỉ còn đính lại với nhau ở đỉnh và gốc. Ở một số loài, khi quả chín không
nứt ra nên hạt chỉ ra khỏi vỏ khi quả bò mục nát.
g. Hạt
Một quả chứa từ 10.000 đến 100.000 hạt. Đôi khi đến 3 triệu hạt nên hạt có
kích thước rất nhỏ (trước đây phong lan còn được xem là họ tử vi–microspermeae)
nên phôi hạt chưa phân hoá. Sau 12-8 tháng, hạt chín và phát tán nhờ gió. Khi gặp
nấm cộng sinh tương thích trong điều kiện phù hợp, hạt nảy mầm.
1.1.3.4. Điều kiện sinh thái
a. Ánh sáng
Dendrobium là giống ưa ánh sáng, có thể trồng trong điều kiện ánh sáng trực
tiếp hay ánh sáng khuếch tán, ánh sáng hữu hiệu cho giống Dendrobium là 70%,
vì thế giàn che với độ che sáng 30% dưới đất, và 40% ở trên cao như sân thượng
thích hợp cho sự phát triển.
Ánh sáng rất cần thiết cho sự tăng trưởng và ra hoa. Lượng ánh sáng cần
thiết bằng khoảng 50% ánh sáng mặt trời (tùy theo điều kiện nuôi trồng trong nhà

Nước giúp duy trì độ ẩm trong giai đoạn tăng trưởng. Nếu giữ khô ráo giữa
các lần tưới nước sau giai đoạn tăng trưởng sẽ làm cây cứng cáp hơn.
d. Độ ẩm
Dendrobium cần độ ẩm trong khoảng 50 – 60%. Nếu trồng trong nhà kính thì
nên dùng máy tạo ẩm độ nếu điều kiện quá khô hanh.
Độ ẩm rất cần cho cây tăng trưởng nhanh hơn và hoa tươi lâu, lâu tàn.

e. Giá thể

SVTH: Đào Thò Lý
Footer Page 24 of 133.

-24-


Header Page 25 of 133.

Đồ án tốt nghiệp

GVHD: Ks. Nguyễn Ngọc Quỳnh

Giá thể dùng trồng lan phải xốp, thoáng khí và không giữ nước quá lâu. Có
thể sử dụng một loại giá thể hoăc trộn các giá thể với nhau như vỏ cây khô, đá núi
lửa, xơ dừa hoặc đá.
f. Phân bón
Nhiều người lầm tưởng rằng cây lan chỉ cần có khí trời và nước là có thể
sống và phát triển được. Thật ra cây lan cũng như các loại cây trồng khác đều phải
có đầy đủ chất dinh dưỡng và kích thích tố. Thường có công thức chung: N-P-K
cân bằng nhau (10-10–10), (12–12-12)… cho mỗi tuần trong thời kì tăng trưởng
của chúng.